장음표시 사용
121쪽
que praedicatum habet, ut V. g. Socrates Die sapiens. Propositio compleXa est, quae ex una Principiat L alte- eaque incidente IJ constat , ut V. g. Pythagoras, qui fuit Samius, de numeris egregis disseruit . Propositio composita est , quae . multiplex. praedicatum , vel subj ctum , sive multiplex subjectum simul, & praedicatum habet. Ita haec Horatii: Mors σquo pulsat Pede pau-
Periam tabernas, Regumque turres ex parte praedicati
compoεita est 2 . 8 I , Propositiones incidentes duplicis sunt generis. Α-liae sunt tantum explicative , quq nempe Potius ad osenaementum , quam Ed necessitatem Epponuntur, ut est superius allata: qui fuit Samius, aliae vero sunt restrictive, quae scilicet subjectum coercent, ejusque extematonem limitant, ut si dicerem : Dvenes, qui Geomc- trie navarrant veram , res pisticas intelligunt l, incidens enim : qui Geometrie noevamurat operam , restringit
subjectum juvenes, idest, facit, ut nomine juvenum non quicumque jam adulti homines sumi possint, sed aliqui tantum , nempe solum illi, qui Geometriam posaident .
a , Scholastici plura propositionum compositarum genera distinguunt. Si enIm compositio perspicua , &clara sit, eas dicunt vel copulativas, vel disjunctivas, vel harotheticas, vel Causales, vel discretas, vel rotativis . Sin vero compositio sit latens, & recondita eas appellant vel exclusivas , vel ex Ῥtivas, vel Com- Parativas , vel inceptivas , vel desitivas. 4 Copulativae sunt, quarum membra per particulas vel nec cohaerent , ut U. g. Ee Carterius , ct Nevve nus summi Philoso hi extitere. Dis
122쪽
cendum , aue moriendum , milites , est. Hypotheticae, Seu conditionales sunt, quarum membra copulantur per particulam si, ut si Mundias pro- .idesntia regitur, DEUS ESt. . Causales dicuntur, quarum membra eoIligantur perparticulas significantes causam, ut si dicerem: Vitia nostra quia amamus, defendimus: Leximus, ut uisCamus. Discretae sunt, quae duo ponitus diversa judicia complectuntur , quorum unum assirmativum est, alterum negativum , ut haec Horatii : Coeliam, non animum m
Relativae vocantur , quarum una Pars resertur ad auteram, & ab ea vim sumit, ut haec: Qualis vita , finis ita. Exclusivae sunt, quae apparenter Simplices videntur. sed quae tamen propter Particulas excludentes solum .
lanitim, duntaxae, quas continent, revera sunt compositae : ut si dicerem e Cercti ram tantiammodo rat nimi sedes. Haec enim propositio ita resolvitur: Cer ortim ,.mon alia 2tiqvis coi Poris Pars Est animi sodes Exceptivae sunt , quae aliqua semper cum exceptione aut affirmant, aut negant, ut v. g. Dc to horrores v
cui nullo Scholasticorum prejudicio assiciebatur Galilato. Comparativae dicuntur, in quibus aliqua fit comparatio, ut haec : Sol esse Luna major. Inceptivae , vel desitivae sunt, quae rei alicujus indicant initium , vel finem, ut si dicerem: Constantinias fuit primus christiantis Imperator 1 Adυρnienis Chrisuo nonnulla gentium oracula ConticiacrE .
123쪽
Frmuetur, in quibus praedicatum de subiecto assim
vir , vel nexative, in quibus per Piniculam non, quae Eopulam assiciat, praedicatum. de subjecto negatur. Dixi per particulam non, quae copulam assiciat; si enim' particula non ad subjectum , vel praedicatum referatur, propositio non est negativa, sed infinita , quae vere ase
firmativa est, ut V. g. non attente res Considerans dincipitiar. Ev. Vel Sunt vera, si quod assimandum, ne--gandumve est, id affrment, negentve, vel sunt fl-ss si affrment, quod negandum est, negent, quod est inmandum . 85. Quarto propositiones considerari possunt ex parte quantitatis . Quantitas propositionis dicitur extensio subjecti, unde sub hac ratione aliae sunt universiades , aliae Particulares , Sivri res aliae, aliae inde tate. Sunt universales , cum subjectum signo univers si omne , nullum assicitur, ut Omrie quod cogitat , in. 4xtenueum est: mlius homo perfecta felicitate fruitur . Universalitas alia est metu sica, alia moralia. In prima nulla fit exceptio, ut si dicerem: Omnia cor- .pora versus terre Centrum tendunt. In altera aliqua semper exceptio fit, ut si dicerem cum Psalmista: Non .se Di faciat bonum non est usque ad unum. Sunt particulares, cum earum subjectum partieulari signo aliquis , quidam &c. donatur, ut quidam homines sunt sinceri .
Dicuntur singulares illae , quarum subiectum signum singulare his, ille &e. habet, nisi fortasse si gularia nomina subjecti locum obtineant, uti hic hin' mo est doctus : Socrates cicutam bibit . Tandem sunt i innitς, cum subjectum nullo signo asscitur, ut v. g. Corpus est Exe-sum. Hoc Pr positionum genus, si Sit in materia necessaria, aequi valet uni ersalibu8, sin vero in materia fortuita, Paristicν
124쪽
. ra Ieula ibus . Ire propctgitior corpus est extensum aequi.
valet huic alteri: Omne e Pus est extensum. Propo sitio vero : Corpus est diaphanum, seu pellucidum, huic respondet: Aliquod comus est pellucidum, nam corporibus necessario convenit extensio, fortuito vero peD
g. 86. Quinto tandem propositiones considerari possunt ex parte opposistonis. Oppositio est pugna.du rum propositionum idem subjectum, ae praedicatum habentium . Quam quidem pugnam Scholastici quadruplicem faciunt, nempe vel subestrenam, Vel contra riam, vel subconerariam, vel contradictoriam. At dem pia contra dictoria ceterae nullius in Logica politior. sunt usus , ac proinde nos eam tantum explicabimus . Duae propositiones dicuntur contradictoriae, eum pugnant qualitate, & quantitate simul: Ita propositiones e Omnis homo est sincerus d Aliqtiis homo non rae sincertis.
eum pugnent qualitate nam Prima est assirmativa . altera negativae), atqua etiam quantitate snam prima
est universalis , altera particularis, erunt contradicto riae. Ceterum eum duae propositiones singulares iisdem subjectis , ac praedicatis donatae , quarum una sit as. firmativa, altera negativa, pugnent, quantum pugna re possunt, licet sint quantitatis ejusdem , usitatius contradictoHae dicuntur : Ita propositiones: Socrates cis cratam bnit Socrates cicutam non bibit, contradictoinriae appellantur. I. 82. Iam vero praecipuae nune leges exponendae sunt, quas in propositionibus interpretandis servemus oportet. I. 78. Has autem nos ad sequentes res ximus . LDx I. Accurate considei tur incidentes restrictivae r earum namque falsitas in principiatum fatiritatem infuit , ut constat ex nota F. 83. Secus devxplicativis dicendum est, quae seu verae , seu falsae
4int, princi ealium nihil intereSt. . . DR
125쪽
g. 88. Lex . II. Propositio copulativa ut sit vera./'arnes ejus Partes vers esse debent, si una falsa si aete, tota est falsa. Nam assirmatio, aut negatio, quaerina est, ac individua , omnes partes complectitur, ideoque si una pars est falsa, assirmatio, aut negatio
repugnantes p ct accurata osses desbet earumdem parsetium enumeratio . Si enim partes non Sint repugnantes, inepta est propositio disjunctiva. Sin vero accurata non Sit earumdem partium enumeratio, propOSi tio disiunctiva est falsa v. g. GDBias terraquetis aut .sse EtiroPa , aut Asia, aut Africa ; hic enim, una pars omissa fuit. Icilicet, America . Ad hoc ergo, ut Propositio vera sit, dicendum est: GIohias terraqueu aut eae Europa , aut Asia, aut Africa , aut America g. 9o. Lex IV. 'pothetice Propositionis veritas non pendet ex vEritate partium , Sed cx recta con-ἐtinctione eartim Iem : nam hisce in propositionibus non negatur una pars, aut alia, sed tantum nexus; ut in hac ; Si Deus est, Miandres providentia r mitiar ; ne xus autem esI ad concludendum aptus, quando. poSitae una parte, ponitur alia ; una sublata , alia tollitur . s. 9 I. Lex V. In causatibus sussciens ratio ad in xamen revocanda est. Ubi MC vora , Causalis quoquaest mera, ubi eadem satia , causalis quoquo fulsa est. Si dicerem .' Romaniam . Imperium cecidit, qnia Chri
seianam Religionem admisit, hic ratio sumetens falsa foret, cum Christiana Religio non evertat, sed mirifice conservet societates , & Imperia, unde propositio
causalis falsa esset. s. 92. Lex VI. Exestis e ad hoc tit verς statiaἐpossint , rCliqua omHis subjccta agnosconda sunt , si facitisis bie ex Parte subccti: adequale vors Percotem
126쪽
sa ese subjecti essentia, se exclusio sis ex parto predicati. Cum igitur dissicillimum sit vel reliqua omniae subjecta agnoscere, vel adaequale gubjectorum essentiam percipere , hinc harum propositionum veritas aut falsitas dissicillime agnoscitur. Quod etiam de excepi, vis est intelligendum . s. 93. Lex VII. Ad distinguendum inter metaphysicam , di moralem univctrsalitatem Cum ad mctntem Proserentis, tum ad naturam emGrciationis confugiendum est. Utrisque enim veram propositionis extensio nem dimetiri possumus . g. 94. Lex VIII. contradictoriarum tina re re vctura est, altera' falsa. Hinc ab unius veritate ad fal-vitatem alterius, ab unius falsitate ad alterius veritatem legitime argumentamur. Haec regula evidens est ex p incipio illo universali: Impossibiles.ere, ut idem simul sie, ι, non sie: hoc enim principium esset fabsum , si duae propositiones contradictoriae aut simul vexae , aut Simul falsae esse possent: Ponamus enim has Propositiones r Omnis Tomo est sinc rus : Aliquis homo non gst sinceruu Simul esse veras . Igitur ex Sa-cunda propositione aliquis determinatus homo non erit sincerus . Sed ex prima propositione omnis homo debetesSe sincerus; igitur si ambae verae sunt , aliquis determinatus homo simul erit & non erit sincerus, ideoque idem simul erit, & non erit I. 95. Geometrae illi, qui methodo syntheticae inhaerent , recensita propositionum genera dividunt in the reticas & practicas . Erunt theorestice , si aliquid enun- cient ad opus non relatum: ut totum est majus sucAParto , practicae vero , si aliquid ad opus relatum e Primant ut: a puncto ad punctianr lineam ducere. Cum Propositio theoretica ex terminis elucescit , nullaque
proindo probatione indiset, ut est superius allatae: t
127쪽
'aiam est sejus sua parta , eam appellant axioma a cus theorema, ut si dicerem : Tres anguia Grajuscumque trianguli efficiunt duos rectos. Pariter si propositio practica ex terminis ipsis clara sit, ut est allata: a puncto ad punctum line- ducers , illam dicunt postulatum , Eliter Problema , ut esset propositio : Eaedato puncto extra cisculum ducatur tangsnS . . Propositiones minus principales ex principalibus il- Iatae ab ipsis nominantur Corollaria; Lammata vero, Propositiones , quae praemittuntur ad. aliam propositio mem demonstrandam. Tandem vocant Scholia loca ibla, ubi aut iam demonstrata Τheoremata , aut solutae Problemata vi varios usus traducunt; vel obscura de-CIarant , vel eruditionem aliquam Proponunt , via d. quacumque re lectorem admonent.
g. si . II xposit fila, quae ignorata aut errorem, aut . I confusionem in Philosophiae studio procre 'ee possunt, videndum modo est , quodnam sit critestam illud, quo verum a selso in universa Philosophia distinguere valeamus s. 6. . Quod ut ea, qua Parest, claritate & extensione praestemus , & de vero ac falso , de variis animi statibus quod ad veritatem attinet , de certitudine, & evidentia in primis agemusti statuta veti criterio, coem in petobabilitatis Post
128쪽
mplieabimus. Hune ergo Iibrum ἱn tria capita divid
mus . In. primo de vero ac lalso, de variis animi statibus , quod ad veritatem attinet, de certitudine & videntia: in altero de veri eriterio: in tertio de pro babilitate sermo erit.
De vre , - falso, variis animi statibus quod ad veritatem attinet, ds csrtiaudina O svidentia.
s. 97. II eritas vulgo dividitur in metvisticam, -
ratem, & Dicam. Μetaphysici verum dieunt , quidFid M5se es-ntiam stibi convenientem , seu quidquid est id , quod esse in natura debet, eas que habet proprietates, affectiones, aut relationes , quas habere natura debet. Huic veritati nihil est contra rium ; nequit enim res non esse id, quod est. Ethiis cis veritas est conusnientia verbocum , signorumque Ex- ωrnorum cum Gogitationibus mentis. Hinc qui loquitur, quod sentit, verum morale , qui stliud sentit, aliud loquitur , mendacium dicere perhibetur. Tandem veristas logica , de qua hic tantum agimus, est consensi judiciorum nostrorum vel cum natura idearum, vel Cum objectis externis , prout haec iudicia vel solas ideas a tingunt , Vel objecta externa complectuntur. Hinc si iungenda iungamus , disiungenda disjungamus, Se quidem ita, ut quae universalia sunt, universaliter esse 'mus , Particulariter quae particularia, nostra iudicia , nostraeque propositiones verae erunt; aeeus in falsitat. logica versabimur. Hee veritas in scholis dicitur logis
o , quia Logicae objectum ese.
129쪽
-- g. 98. Omnis autem propotitio vera, uti observat Condigliachius ars d eludes T. IV. Pag. II 3. ὶ est etiam identica, nempe est propositio , in qua idem de
semetipso assirmatur . Et quidem haec propositio: aurum eSe favum , ceteris Corporibus speci ce gravius, ne liquesceris, non est vera , nisi quia idea composita, quam de auro acquisivimus, has omnes qualitates complectitur . Si itaque hanc ideam compositam nomini auri substituamus , prodibit proposito: id quod est favum, Ceteris corporibus specifice gravius , igneriqucscens Ese savum , Ceteris corporibus specifCs gru vius , lans liquescens , uno verbo, quaelibet propositio era eSt evolutis ideae compositis vel ex toto , vel in parte . Enunciat igitur id tantum, quod in illa idea composita continetur, ideoque in qualibet propositione vera idem de semetipso assirmatur. Id maxime elucet
in hac, aliisque hujusmodi propositionibus: duo is
duo siclune quatuor. Quod observabimus etiam in omnibus Geometriae propositionibus, Si contemplemur ordinem, quo aliae ab aliis oriuntur. g. 99. Ut igitur nostra judicia consentiant vel eunx natura idearum, vel cum obiectis externis, nempe, ut veritates logicas nobis comparemus, semper debemus idem de semetipso Hrmare ; in hoc enim omnis humana cognitio Statuenda omnino est. Ioo. At inquies : Nonne propositiones identios futiles prorsus sunt 3 Nonne sutilis prorsus proinde foret omnis humana cognitio , omnisque humana scientia, si in propositionum identicarum complexione eo sisteret 8 Id jam exprobratum fuit Mathematicis, sed perperam prorsus. Quoad intellectum infinita intelligentia praeditum , qui unico actu res Omnes , earumque Te-
130쪽
nos tantopere inflat, sutilius. At puer, dum primum
advertit, quod diao , duo efficiunt quatuor , verit tem antea ignotam se detexisse opinatur, nec imme- Tito. Quamvis enim propositio haec sit identica, talia tamen ei non apparet, cum primum terminorum re lationem pereipit, imo illi est propositio instruens, est inventum. Igitur quamvis omnis propositio vera sit iden-eisa, est tamen saepe instruens, nee idontica videtur. Album est albam omnibus hominibus identiga est, neci quidquam docet. At propositionem: Tres ' anguli Cimbrescrιmqus triavidi esticiunt duos rectos Geometri et ty- Tones identicam non habent , quamvis reapse talis εit, ac ex illa praeclaram veritRtem percipiunt. g. Io I. Duo Sunt argumenta, quae propositionum identicarum utilitatem evincunt; nam I v. nos nota acquirimus nisi per vices omnes illas ideas singulares, ex quibus idea composita coalescere debet; Exempli gratia , video aliquod frustum ori , ac istatim per
cipio , quod aurum est flavum : illud deinceps manibus arripio, ac sentio, quod est valde grave: In ignem postea illud injicio, & comperio, quod vi ignis liqui' dum sit : Ex aliis autem experientiis addisco, quod est mali abile dactile &c. Itaque dum dico ; Aurum est malicabile, ductilo &c. idem est ac si dicerem ;Hoc coi PMS , quod iam saviam, vallis gravo, ac fu
sionis CGPax . Prehendi , est etiam malleabiis , ac ductile. 2'. ob mentis humanae brevitatem nos non pOS- sumus unico actu omnes illas singulares ideas complecti , ex quibus notionem compositam etarmavimus . Cum dico auctim, mihi quaedam proprietates confuse obversantur , quas distincte percipio , quotiescumque astirmo hoc metallum esse savum, valde grave &c:
IO2. Cum iudiciorum , ac propositionum ident eas primo intuitu elucescit, veritas logica dicitur sin