장음표시 사용
71쪽
2Itemplationis inermentum est imaginatio. 6 . Moderatae imaginationis consectarium est reflexio. 7'. Re- flexione fit, ut vis distinguendi, & comparandi ori tur. 8'. EX comparatione sponte sua fluit iudicium. 99. Α judiciis invicem collatis manat ratiocinatio
Io'. Consequuntur abstructio & compDsitio . . t '.' 28. Ex hac autem: virium intellitantium analysipatet. T'. Quorumdam opinionem', memoriam sciliaeet ita ab intellectu se jungi., i ut, duae, inde facultates inter se vRriae discrepantesque oriantur , lange R Ve' ritate abesse, cum memoria ex dictis praecipuum sit intellectus elementum , adeoque sine memonia nec . b
heri , nec explicari intellectus possit i 2'. Non recte
Schesasticos statuisse, intellectum esse saevitatem, quae dumtaxat per Ptioue , judicio, at discurvia constet, eum ex . dictis duodecim sint vites intelligentes , quae intellectum constituunt aqua Aniles inter fabulas recensendam esse intellectus divisionem in partam suP riorem , ac inscriσrem . Quod ut intelligatur , advertem
dum , mentem modo cogitare de rebus corporeis , modo vero de incorporeis, a practisque . Cum mens cingitaet de rebus . corporeis , quidam Logici id fieri aiunt
per partem B0sertorern intellectus, cum vero cogitat de incorporcis , id sieri docent per partem su rio m. Quae quidem divisio ridicula prorsus est , cum iisdem semper viribus intelligentibus mens utatur, vel de corporeis, vel incorporeis, ab stractisque cogitet. I. 29. Hactenus de viribus intelligentibus. Ad comis
pletam operationum animae analysim videndum modo e Sr, quaenam sint vires, quae ad GIultatem remetendi aversandigio referuntur, & quo ordine in anima oclan'tur. Ut igitur has quoque agnoscamus , contemplemur rursus puerum recenter natum. Vix dum ille incipit habeete seuSxtiones. cum carum ope voluptate , & d. lore
72쪽
22Iore assicitur; omnes enim sensationes praeter sensati nes tactus nihil aliud primis vitae momentis in ipso sunt, nisi modificationes voluptatis , veb doloris , ut iam I. I 2. diximus . Ea, qua pollet, sentiendi vi secum gaudet, dum Voluptatis, tristatur vero, dum d loris sensationes expetitur. Primas appetit, alias ave intur Si numquam perveniret aed cognoscenda objecta externa, a quibus hae sensationes dimxnarit, nunquam has appetitiones , i aersationesve ad illa extenderet'. At quia sensationibus eastis sad horum objectorum cogniationem perducitur, ut Psyeologiae Lib. i II. Cap. 6. de monstrabimus H, hinc dum sentit voluptatem, 'appetit quoque objectum ipsum, quod illam producit, 'dum autem sentit dolorem , ipsum etiam objectum , quod tuum
excitat , aversatur. Hae tamen Vpetitiones, aversati
nesque arctis admodum limitibus coercentur, doneci ibit memoria deficit, oriuntur enim & intereunt, prout objecta illa agunt, vel non agunt in ejus organae. Sed statim ac memoriam aequirit , quae illi repraesentet imaginem objectorum, a quibus sensationes Voluptatis, vel dolotis profluunt, alam voluptates , vel dolores recogitando, in hujusmodi objectis appetendis aversandisve perseverat, ac Proinde habitum contrahit appetendi b
num , & aversandi malum I ). Primae igitur vires ,
i, Bonum illi est, quidquid voluptatem, malum
vero quidquid dolorem assere; ante omnem enim usum eum naturae rebus boni, malique notiones nonnisi v
luptate , aut dolore ingenerari possunt. Experientia ,& creflexione deinceps agnoscit, bonum esSo quidquid conservat, & perficit, malum quidquid destruit, aut deterioris conditionis reddit.
73쪽
23 per modum habitus illi insint , haberi debent ap-
io boni, quae nihil aliud est, nisi erga cognitumam propensio , & aversatio mali, quae in horrore illi mali consistit.. 3o. Donec experientia, & reflexione caret in iderandis , volutandisque bonis vel malis, quae loria percepit, versari non potest. Quamobrem Si-i obiecta species cujuspiam illi eSt, quod bonum, malum videatur , id adipisci, vel fugere necessa-onatur, nempe ex appetitione, vel aversatione si necessario gradum facit ad voluntatem , quae e8trminatio ultima , qua bona amplecti, ct mala fu-- statuit. Postquam vero cxperientia edoctus fuit, vel sibi obversari impedimenta , quibus assequi , fugere nequit, quod appetit, aut averSRtur, vel aere dctorem ex objectis, quae sibi bona i videban- voluptatem vero ex iiη , quae veluti mala sibi re-entabat, reflexionis ope ex variis aspectibus volo incipit objecta, quae in illo excitant appetitionem quam ex hac appetitione transeat ad votitionem,ttente perpendere incipit illa, quae veluti malat, anteqURm EX averSatione transeata ad noliti . Hac consultatione in se oriri sentit potentiam eundi vel non transeundi ex appetitione ad vesim, ex averSatione ad nolitionem. Hinc aliquanda
ectitur , quod aversatur, fugid, quod appetit ;ando amplectitur quod minus, fugit quod magis it. In cognitionem igitur venit propriae libertatis, apte definiri potest potentia efficiendi id , quod non se, vol non usiciendi, Dod actu se . Privae acquirit voluntatem, quam libCrtatem ; & hinc igitur, cur Pueri omnes, qui adhuc experientia, lexione carent, libertate, minime vero volunt
74쪽
2 s. a I. Dum vero aliquid appetit vel aVersatur , dum illud amplectitur , vel fugit, & ejus anima in
statu commotionis verSatur appetitiones enim & aversationes commotionum instar spectari possunt j , &Oh commercium , quod anima habet cum corpore, EX- citantur in ipso extraordinarii motus sanguinis, agrutationesque partium solidarum . Hinc oriuntur a νε-ctus , qui definiri solent commotiones animi, 9 corP ris ore ex rePresentations boni, vel maii . In affectibus itaque quaedam Sunt animae, quaedam corporis, &, cum sint commotionem, Suos habent gradus, quos relate ad animum non male ProPCNoton m , ConSCnmm .& impetum vocaveris. In priore mens P sive, in Posterioribus actius se habet , ideoque his , non illi resistere potest. Sed de affectibus Psychologiae Lib. ILCap. 5. agemus. Interim patet, vires, quibus facultas appetendi , aversandique constat esse I R. appetiti nem vel aversationem, 2', libertatem, 39 , voluntatem , 4, affectus. I a 2. Notio appetitionis & aversationis facile su peditat solutionem quaestionis , an anima araetEm PO sit malum, Ua malum , ct aversari bonum, qua BO-num . Cum appetitio & aversatio ex 29. necessario profluant ex ea , qua anima pollet, sentiendi vi, Si tim 'patet, malum qua malum fieri non posse objectum appetitionis , & bonum qua bonum objectum aversationis . Hinc poterit quidem anima, cum jam acquisivit Iibertatem, ex appetitionibus, vel aversationibus transire , vel non transire pro lubito ad volutiones, notiti nebve; sed quas sentit appetitiones , aversationesve impedire, vel extinguere nullo modo potest. g. 33. Pariter ex tradita notionet facultatis G tondi avsrsandique, seu, ut nonnulli dicunt, aressi e , insertur, divisionem in appetitum concupiscibi lom s
75쪽
Iem, sea inferiorem , & in appetit tim rationa em , seu superiorem improprie , & relate tantum ad objecta , que. anima appetit, vel aversatur, amplectitur, vel fugit. esse accipiendam. Nam anima sive appetat sive a Verissetur , velit vel fugiat res materiales, Seu res , quae omni materia expertes sunt, iisdem semper viribus utitur , nempe, eosdem Semper actus exercet, ideoque
proprie loquendo , & relate Id ipsam dici nequit, . quod in primo casu appetitu infuriori, in altero superiori
g. 34. Scholastici de intellectu, & voliantates magno animorum aestu disputare solent I v. num v Iunias sit potentia ceca y 2'. num judicia ad voluntatem, an potius ad intellectum pertineant' 3'. num
voltinias Sit Potentia libera ' 4'. num intellectui im- PCret , an Potius ab eodem intellectu rs attiry Roalizandi vitium , quo diversos animae actus veluti ab ipsa distinctos, ac separatos considerabant, ad has quaestiones agitandas illos perduxit. Sed si vocabulo in felleritas.& voluntatis nihil aliud, prout fieri debet, intelligamus , nisi animam ipsam Spectatam quoad nonnullos ctus, quos exercet, Rut exercere potest, evidens est. cognoscendi vim, judicia , libertatem, imperium pertinere vel non pertinere ad intellectum , prout de intellectu sermonem instituendo plures vel pauciores ex hisce actibus considerabimus . Idem de volunt e dicatur. In hujus generis quaestionibus Sussicit vocadula e plicare , & analysis ope accurate determinare notiones , quas de rebus nobis formare debemus.
76쪽
as. ota idearum doctrina , quae in Philosophiae
x studio ad errores , vel eonfusionem vitandam utilis est, tribus continetur, nempe Scire j vae I v. quid nomine ideae sit intelligendum , 2 Q. quo-tuplicis geneHs sint ideae , 3'. quaenam sint Praecipuae idearum phaenomena. De singulis ex ordine in hoc capite agemus . g. 36. Ideae Iὶ nomine stricto sensu accepto signia scatur illa forma, Seu imago , quae menti fit praesens, dum vel objecta externa agunt in organa, vel ipsa de re aliqua cogitat . Sic dum Palatium, arbor &c. in oculos agunt, eorum imago menti obversatur. Dum c stas de Luna, Sole , ceterisque Planetis , eorum imagines tibi praesentes ' fiunt, ideoque horum corporum ideam habes. Quid sint hae imagines , quomodo in anima excitentur, Si ingenui esse velimus , nos pro sus ignoramus . Id unum tuto assii mare possumus , mentem eas inter se invicem aliquando clare distinguere , ac semper Rd Subjectum aliqstod extra se positum
s I in Has rerum fio mas appollat idcas idie non in tε Ilix 'ndi solum , sed estiam dicendi gravissimias Auctor. O Magister Plato . Cicer. in Or t. Cv. a.
77쪽
. 2τg. 37. Ex hac autem idearum notione patet, semtiones , quas P. Soaves Perceptiones appellat s I. II. dixe esse ideas; illas Vero, quas apprehension dist si eod. ), ideas continere, adeo ut SenSationes. out illas nos intelleximus, vere, proprieque ideaemcupari possint. Quod quidem potiori etiam jure Iiadibit, si eum Lohio, ceterisque, qui eum POSt Se auti sunt, Philosophis ideae nomine latius intelliga-ar , quidquid mentem occupar, & ante illius ocul exsatur , dum cogitat. Ita enim ideis acceptis, prout os quoque toto hoc Capite aecipiemus , quodlibet semationum genus idea aerit.
g. 38. De utiliotibus tantum idearum divisionibuaocuturi eas in primis in simpliciess, & compositas di
pescimus. Idea simplex ea est, quam in ideas diver-;as resolvere non PoSsumus ; composita, quam reso vimus . Primae, quae in nobis oriuntur ideae omneaq1mplices sunt. Ideae enim odoris, Suoris , Coloris ,
extensionis, ac uno Verbo omnes sensationes, . quae in
nobis excitantur , quamvis magis , minusque vividae fiant, attamen in alias diversas distinguere non valemus, ac proinde simplices sunt. Contra vero ideae, quas mens post jam acquisitas nonnullas ideas simia plices sibi efformat, eum earum aliquas iungit, omnes compositae sunt. Talis est idea corporis. Talis idea in-eellectus, quae iam a nobis superiori capite in duodecim diversas ideas resoluta fuit. i39. Omnes autem ideae compositae , quas mens sibi cudit, ad triplex genus revocari possunt; vel enim
earum exemplar in natura existit, ut idea substantiarum v. g. hominis, Iconis &c., vel etsi earum exemplar in natura non existat, attamen mens in iis sibi cudendis considerationem habet ad rerum naturas ,
qualitates, di relationes, ut dum sibi efformat ideam
78쪽
28 siritieis Iὶ , prudentis , ju titis M. quae Lohlias m
Iὶ Pr stat hic exempli loco afferre analysim instituendam , ut juxta rerum naturas , qualitates , & xciationes mens ideam virtutis sibi comparet. Primum itaque animadverto, actionem ullam, quq vel indifferens sit, vel vituperabilis, numquam virtutis nomine donari. Hoc igitur Nomen ad eas tantummodo actiones pertinet, quq laude dignet sint. Verum non omnis actio laude digna virtutis titulo Ornatur. Geome tra , qui dissiciIe alicujus problematis nodum solerter, explicarit, imperator, qui periculosum bellum. Stroniae consecerit, Pictor, qui tabulam pinxerit eleganter, Poeta , qui carmen egregium condideriti, laudem utiquePIO meretur, neque tamen idcirco a virtute commendatur . Solis itaque actionibus moralibus nomen virtuti, tribuitur. At ne satis quidem est, si moralis actio bona sit, ut virtutis vocabulo honestetur . . Ita alienum perSOlvere, promissum Servare , depositum reddere, ba-nq profecto Sunt actiones , sed tamen virtutis eis lac-ciem minime ad judicamus. Contra vom inimicum ia- gratumve hominem beneficius assicere, honestam familiam egestate jacentem erigere, ac substentare, ab impotentis hominis vi innocentem tueri, vitam pro Ute-
.itis Salute imminentibus periculis objectare, hςc hu- iis modi sunt, ut omni qtate omnes homines uti prς- claro virititis nomine predita celebrarint. Verum quo nam est illud , quod intor hasce actiones, Mque illas injςcto discrimine essicit, ut hisce virtutis somen, non sutem illis imponatur P En quid inter utrasque interSit.
Illa8 necessario, certoque ex ossicio ponere debemus ,
hasce non item . Quare qui diligenter ea, quς debet,pxestat, nihil que aliud, horrcitus dicetur . Qui autem nulla
79쪽
'os mixtos appellat si in , vel tandem pro Rrbitrio si-oe ullo exemplari in natura existente , & sine ulla d reriam naturas consideratione mens illaes creat, ut
g. go. Μagnum inter ideas simplices, Sc Co Osias iriterest discrimen . Etenim I . mens quoad Pr Iuctionem idearum simplicium passi s se habet , ne-1ue enim sibi comparare potest V. g. ideam coloriN, uem numquam viderit; contra vero se habet actio gaoad Productionem idearum compositarum, cum ipsa sit, quae ideas simplices jungit vel iuxta exemplar in natura existens, aut juxta rerum naturas, aut pro arbitrio. Hinc ideae simplices semper habent in natura objectum aliquod ab ipsis distinctum , quod earum causR. Sit. 2 v. Ideae simplices , cum in alias
cium, laudabiliter agit, unus ille est, qui Vere, ac me Tito virtute pretditus habeatur. Qua quidem laude , ut quis jugiter dignus sit , non unus hujus generis sussicit actus . Ex consuetudine & more, quotiescumque ita agendi sese offert occasio , alacriter & sponte ei agere oportet. Consucitido metir moraless 9 qnidem 'bonas prompto, libentique animo cas ponendi tactiones , queaut a nulla Certi ossicia Dac jubentur, aut supra hoans icium sunt, id tandom esse, qtiod dicitur virtus. i j Ideo autem Lohius virtutem, prudentiam &c. modos mixtos appellat, quia hauriuntur ex rebus, eae affectibus, ex actionibus ; uno verbo ex pluribus di- Ver8is conflantur. Horum autem ideas, ut ab aliis ideis compositis distinguat, notiones nominat, quod & nos quoque prqstabimus .
80쪽
exponi possunt, quam attente perpendendo, ex quonam sente dimanent, & quomodo mens illas acquis rat. Non possunt ergo Rliqua definitione, quae earum Proprietates enumeret, ulterius explicvi, cum id pa tes expostularet. in quas attenuari possent. IJ Comtra ideae compositae clarius exponuntur, Euum unR-1ysim instituendo, nempe enumerando ideas simplisces, quibus conflantur, & explicando ordinem, quo inter se connectuntur, ut jam superius quoad intel
Iὶ is Per aver voluto definire delle idee semplici
se inquit D. Minne in suo Lokii compendio italice rem ,, dito a P. Soave Tom. II. pag. 24.ὶ si sono inven- ,, tale quelle celebri definietioni, ch e banuo eccitateis guerre si lunghe, e si ostinate sta' Dotii. Si e de- ,, finito it moto : r alto di ura enis che E- in Poeeneta, . in qΠαnto tali ct in pote a. Si puo fare un discorri so piu frivolo, e piu inconcludente di questo Θ Abis tri l' hanno definito: un passanio da un. luino adis tiri altro , ma Ove e la differenEa tra queste parolois passumo , e moto 3 Altri l' applicarione successivari delis parti dolia superficie di un corpo tale Partiri dolia superscie di tin altro corpo . Il moto si con is sce egli da questa definietione meglio di prima pis L' atto di una cosa trasParente , in quanto E era
se Paronis ; famosa definiesone Peripatetica sera maim conoscere ad un cieco nato it senso della parota lu-- ' E i Cartesiani vi ri ctran meglio dicendo, cheis Ia luce e l' agit*etione di un gran numero di picc