장음표시 사용
81쪽
Iestum te quoad viriurem nos praestare eonati sumus. Imo analysis unica via est, quae ad earum Cognitionem nos perducere possit. Eodem enim modo, quo horologium cognoscere non possumus, nisi eius partes resolvamus ac nexum , quo hae partes conjungendae sunt percipiamus , ita etiam ideas compositas numquam cognoscere datum nobis erit, nisi assistractiones, & compositione g. 25. earum analysim
g. 4 I. In hoc tamen ideae simplices & compositae
inter se conveniunt , ut simul esse possint I Q. veIissolute vel relative , 2'. . vel abstra' vel c Crete , 3 R. vel singulares vel univcti sales.
Sunt absolutae, cum recte intelligi possunt allia non intellectis , ut idea existentis , comoris &c. Econtra relativae dicentur , eum intelligi nequeunt , quin aliae simul intelligantur , ut idea patris , Crea-eoris M. Nequit enim idea Patris, orsatoris &c. eLDrmari , quin ideae filii, & creature excitentur. Hae autem ideae relativae confundendae non Sunt cum re- Iationibus , cum hae sint nexus , qui eas relativas esficiunt . Ita nexus, qui est inter patrem & filium , inter creatorem, & creaturam est relatio, quae hasideas relativas reddit. Hic nexus multiplicis generis esse potest, ut Psychologiae Lib. IIl. Cap. IV. demonstrabimus, sed quicumque Sit, effeti, ut plures ideas
inter se conseramus, , & ex earum considexatione n tiones praesertim formem .
Sunt abstractae, cum velut seiuncta aut distincta a proprio subjecto repraesentant est , quae ab eodem non distinguuntur, ut idea exesnsionis, soliditatis, iner-tir &c. Concretae vero , dum hanc sejunctionem , aut distinctionem non exhibent, ut idea sxeonsi , solidi,
82쪽
cavendum est, ex his enim facile reriirandi vitium
Tandem sunt singulares , cum rem unam in individuo referunt , ut idea coloris B , hominis A &c.
Universales, cum quae Pluribus conveniunt, ante OcUIos mentis ponunt, ut idea ' CaistEntie, quae rebus omnibus , quae in Mundo Sunt, convenit; idea anim
Iis rationalis , quae omnes homines complectitur I). g. 42.sIὶ Has autem ideas universales, cum aliae aliis Iarius patere, & ad diversa se extendere possint, Sch lastici secundum Porphyrium in quinque classes distribuere, nempe in genus , speciem, disserentiam , Pr prium , & accidens. Genus est idea universalis, quae plures species repraesentat ; ut idea animalitatis, quae repraesentat species hominum, pecudum , piScium , a liorum oue animantium. Species est idea universalis x praesentans omnia individua , quae eamdem naturam participant , ut idea animalis rationalis , quae omni bus hominibus convenit. Disterentia est idea univerSalis , quae primario ad essentiam rei pertinet , & qust
xes a re distinguitur, ut i lea rationalitatis, quae pri maxio ad essentiam hominis attinet, & qua homo Rcoeteris animantibus distinguitur. Ρroprium est idea universalis , quae secundario ad essentiam rei attinet, ut idea risus, vel loqnela ' late ad ipsum hominem . Quamvis enim ridere , vel loqui hominibus competat, id tamen primario ex hominis essentia non profluit . Accidens est idea universalis , quae potest adesse , Vel abesse a subjecto, salva ejus essentia. Ita hominem Pisis eisse , esseque Florentiae , aut Romae accidentali. ter evenit . . Hae quinque adearum universalium classes, ἰ- οῦ.
83쪽
g. 42. Ideae simplices generatim clarae sunt. Ο-mnes saltem sensationes , quamvis aliae aliis intensio res sint, generatim a Se invicem distinguimus. At idear compositae sunt I'. vel Clare , vel obscure,2'. vel . distinctς , vel confuso, 3 R. vel adequate, vel
. Claras d cimus , quando oblemam ita determinatum repraesentant, ut illud a quovis alio distinguamus ; sin vero minus dbscuras. Condi gliachius Traiis dos Coitimini. Ρ I Seer. I. Cap. II. ὶ obscurarum idearum denominationim minus aptam dicit , assirmatque , habere obssuras idEas , idem esse , ac nullas habere . verum si objectum quam longissime distans aspiciam. licet an homo sit , an columna an arbor discernere nequeam, aliqua tamen mihi repraesentatio sit; quae quidem. debilis , ac dubia repraesentatio voce aliqua opus' habetur' ab ea distinguatur, quae mihi ejusdem objecti, si propius did illud . accesserim, gigni tur. Ideae autem obscure vox haud hic videtur inepta. 1 Distinguere autem possumus objecta , quin eorum notae I & characteres nobis perspecti sint ut plerumque illa distinguit vulgus . In hoc casu illorum idea erit tantum clara . Quod si etiam has notas, & caracteres exprimat , si et ' distincta , adeo ut idea di-8tincta rem non solum clare, sed & ejus notas exhi-
predicabilia etiam dicuntur . Sod relate ad haes ideas
prope cavendum, ne realizentur, real qttes Mundo applicentur. Entia enim quae in rcali Mundo existiant, omnia singularia sunt, ideoque ideae universale S e trRmentem non existunt.
84쪽
sint. Cur enim non omnes ide GaIes , quq montepExcipiuntur, quq , nempe, suo existunt modo Θ Imo
hac tantum ratione existere possunt. Neque realitas idearum necessario reDirit existentiam objectorum , quiet Tepr sentant, Cum una ad aliam necessario non
referatur , & Sine alia esse possit. Aptius igitur diceretur , quarumd m idearum Objecta esse realia, quarumom chimerica , ut Centaurus , et similia. Altera vero divisio ferret, veritatem aut falsitatem non solum in iudicia , sed etiam in ideas cadere , cum tamen, si proprie loquamur , vetitas, aut falsistas sit judicii , non idearum . Omnes enim ideς , cum suo modo in mente existant, & aliquid exhibeant. veret sunt imagines ejus rei , quam representant , nulloque proinde modo' falset esse possunt. Veritas igitur Sc falsitas , quq vulgo ad ideas res utur, propria est judiciorum , que cum Sensationibus conjungimus ,
ut Psychologi et Lib. II. Cap. I.I. explicabimus. g. a. 5. Sed ab idearum partitione ad pxqcipua illarum phenomena descendamus g. 35. ὶ Duo sunt pN-cipua idearum phenomena. Primum est, ideas inυμ
com sociari , atque arcta quodammodo cognatione GD
ligari . Ita dum a nobis acquiruntur ideq amicorum, cedem eum accepti beneficii , cum benevolent e perceptionibus sociantur & alligantur. Dum legimus, a que audimus , una simul scribentium & colloque lium nomina , una simul argumenti genera , probati nes , oppositiones in animis nost is nectuntur , & allia gantur . Alterum idearum phaenomenon est , quod r productionis appellant. Et quidem voteros idens vel absentibus earumdem objectis in nobis iterum excitari , quotidiana experientia demonStrRt. g. 46. De primo phaenomeno veteres Omnes conticuere. Primus, qui illud adverterit, fuit Malebra
85쪽
chius. Secutus est Lohius, Barcidius, Condigliachim ,
qui illud explicare conati sunt . Sed prae omnibus felicius de eo philosophatus est David Humius merito Putans , omnem id earum associationem ad triplex principium revocari posse , nimirum , ad similitudinem , ad temporis , locive contiguitat n, ad causali eatem . Quae tria , quemadmodum sint ia elligenda exHumii doctrina ita declarat Chrystophorus Sarti in suo Psychologiae specimine pag. 4 o. is Consideranti simu D lacrum nonne statim exemplarie idea excitatur ZM Quod dum evenit , o ne similit dinis principio debetur idearum ipsa cognatio p stogitantibus de auo gusto D. Petri templo , quod Romae in Vaticano, conditum est, nonne statim Palatium, quod Vaticanum dicunt, ipsum que admirandum circulare fi M Ium cum eo, quod contrum occupat, obelisco, at- que una Simul perennibus ex utraque parte ad pe- is culiarem altitudinem salientibus aquis obversantur pis Id autem undenam fiat , rimi ex altero associati
se nis principio, quod loci ci iti itas appellatur ξ ΤaΠ-D dem cogita si potes de vulnere , quin una simul deis ense, a quo inflictum eSt ex carasalitiatis associante se principio cogites. Tria igitur nec plura , nec pauri ci ora Sunt associationis principia . Quam bene in in mni elocubrationum genere , in quavis arte , in Pri-M misque in omni poemate ad actionis, quam dicunt , M unitatem servandam faciant laudata principia, in- , geniose non minus, quam docte demonstravit in e se dem specimine Humius. Dg. 4 r. Ex statuta autem idearum associatione I Q. collig tur optime educationis necessitas. Si enim parentes ita puero 3 instituant, ut vel ob similitudinem , vel ob contiguitatem , vel ob causalitatem eas ideas simul nectant, quae rectae educationi adversantur, haec male
86쪽
facta iderium associatio in reliquum vitae tempus perseverat juxta illud Horatii . - . .
quo semel est imbuta rescens remi vabit odorem
2'. Magna ex parte pendet explicatio phaenomeni, quod antipaος, & ut alie dici solet. Semel enim fa
s I ) - Queste arbitra te collegaetioni d' ideo singrate
is D. Miunc in suo Lohii compendio T. I. . ram I 88.ὶ hanno una foreta sὶ possente per isconcertare Ie n D Stre RZioni morali, e naturali , te hostre passioni , is i nostri raegionamenti, Ie nostre aetioni medesime, se che non ' ha cosa at mondo, che tanto meriti o- ,, gni nostra piu forte applicaZione , quanto procurare
se di prevenirie , e dissipariesi L' ideo degli spiriti , e de' fantasmi hanno ello
,, piu relaZione colle tenebre, che colla luce Θ Con tut- ,, to ciO fate , che una scio ca fantesca venga a im- ,, primere queste idee nollo spirito di un sanciuilo , ,, come se elle fossero insepariabili , accader. forse , ,, cli' egii non te potra mai piu separare , e non Si tro- , Vera mai fra te tenebre senni esser preso dati' ideei, SDVentevoli di qualche spem O , o fantasma. Nonis v ' ha pure niuna relagione fra it dolore , e ii luogo,,, OVe si e patito : nondimeno x idea di questo luogo,, porta Sempre con se un' idea di dolore, si consendon 1 8Qmpre, e non si puo fossi ire piu l una che Ι' al-
87쪽
tus eorum, a quibus vel beneficia, vel maleficia aee pimus & voluptatem, vel dolorem, inde proficiscentes ,
manet id alta mente repostum, ac iterum in nobis eadem voluptas , idemque dolor excitatur, quoties similia lineamenta obversantur, uti observat laudatus Christophorus Sarti loco citato .
g. 48. Quoad secundum idearum phaenomenon, quod reproductionis dicunt, certum est , illud ordine,& exercitatione plurimum promoveri I. Iz. Quomodo autem haec idearum reproductio perficiatur , nos eum Condigliachio ignorare fatemur. Dicere enim cum Bonneto reproductionem idearum fieri admirabili quadam propensione, quam ad motum retinent fibrae cerebri olim motae, quae proinde ex contiguo aliarum fibrarum motu rursus facillime agitentur, vel cum plurimis Metaphysicis asserere idearum reproductionem ex eo oriri , quod spiritus animalos iterum terunt is Vestiis
gia , seu foveas cerebro ab ipsis impressas, dum facta fuit sensatio, id est inter vanas, parumque Sibi cohaerentes hypotheses ineptire. Illud potius cum ΡΡ. Maho , & Storhenau, cum Draghetto, ipsoque Soave
observabimus, dum ideae reproducuntur, ideo in nobis oriri reminiscentiam , quia nostrae existentiae senSus vel aliae ideae cum ipsis associatae iterum excitantur, quae proinde nos monent easdem nos olim habuisse. Si nulla facta fuisset associatio idearum , nulla haberetur reminiscentia. Et revera si quis se nobis obvium praebeat,
quem alias jam vidimus, saepe fit, ut primo adspectu eum minime dignoscamus, donec aut ipsi nobis , aut
alii ad memoriam revocent, quo eum tempore , quo loco, quibus adstantibus, cujus negocii occasione viderimus. Hae tantum circumstantiae reminiscentiam ex
88쪽
Do . signis vires iritelligent , ideas 2rce promoventibus. g. 49. O igna vires intelligentes , ideasque promo o ventia sunt quaedam veluti media ad internas animi ideas iis, quibuscum vivimus , declarandas opportuna. Haec Signa duplicis sunt generis , scilis licet, naturalia, & articulata. Naturalia Sunt, quae εκ physica hominis constitutione significant aliquid, Ita tremor, & pallor terrorem, ululatus, Se Iacrimae dolorem, risus, & tripudium latitiam exprimunt. Ita
variae sunt corporis commotiones, gesticulationes, Mctiones, quarum quaelibet unam potius, quam alteramideam ex physicae hominis constitutione necesSario e nuntiat. Hinc Singula haec signa apud Omnes natrones vel cultae illae sint, vel barbarae, eamdem omnino Significationem habent, ideoque Sinae, & Jappones , CR-nandenses , Uuthentoti, Europei &α singulis hisce signis eamdem prorsus exprimunt ideam. Potest tamen quis jam simul associatis hisce signis cum ideis, quas. denotant, de industria eadem adhibere, ut illa quo- tidie in choreis pantomimii adhibent, atque in hisce casibus haec signa naturalia in artificialia commuto
β. 5O. Signa articulata, seu voces sunt illi sonitus, qui varia linguae articulatione, & quasi modulatione labiorum eliciuntur ad internas animi ideas designan das . Haec in tot quasi classes dividi solent, in quot ipsaemet ideae dividuntur . Quod quidem jure factum eSt, cum sint quasi idearum imagines , solasque ideas repraesentent. g. 5 I.
89쪽
ri solet I v. cui nam tribuenda sit vocum inventio p2'. quomodq-rctio aer illarum persectionem laboravexit, ac ad alicujus linguae inventionem pervenire pO- tuerit Θ a'. quantum signa haec ad vires intelligentes excolendas , & ad ideas promovendas contulerint 8 Desingulis in hoc capite per vices agemus . g. 52. Atque in primis quoad vocum inventionem spectat , non omnes inter se conveniunt Ρhilosophi. Nam Epicurus vocum inventionem a natura repeiqn dam esse contendit, quemadmodum ex ejus interprete Lucretio constat. Maupetiuisius , Herdexus, Rus sojus, aliique ab hominibus illam derivant. Tandem qui lumine revelationis freti sunt , passim opinantur, eam esse a Deo repetendam, sciliceti putant, primis hominibus ab ipso Deo prima H quoque voces fuisse imspiratas , quae veluti exemplaria forent reliquarum . Quamvis nos postremae huic opinioni libentissime subscribamus, in ea tamen sumus sententia hnmines post diluvium huc, atque illuc longe procul a majoribus Vagantes, Si non omnes, nonnullos saltem & acriorem cogitandi vim, & facultatem pandendi ea , quae inte-.xiora sunt, Sibi comparasse. Hinc putamus, linguas, quas post diluvium homines locuti sunt, si non Omnes, plures saltem ab hominibus esse repetendas. Quod quidem & Turris Babelicae prodigium , & tot inter Se varia, ac diversa idio mata confirmare , videntur. Nullo enim modo miraculum in Babelica Turre a Deo patratum confusionis linguariam , nullo modo tanta linguarum diversitas; ac multiplicitas intelligi posset , si omnes homines post diluvium linguam a Deo inspiratam retinuisSent .
90쪽
4 Ig. 53. Ut igitur intelligatur, quomodo potuerint
homines ad vocum , & alicujus idiomatis inventionem pervenire , ac proinde quomodo ratio M vocum perinsectionem , & alicujus Linguae inventionem l oraverit squae est secunda inquisitio g. 5 I. proposita j pinnamus duos diversi sexus infantes in silvis enutritos , elingues, & barbaros, ex quorum fortatio occursu , &inita consuetudine sit aliqua natio, & ejus lingua saltem quoad primas voces repetenda Nova non egi hypothesis . Eam enim faciunt & Gregorius Nisgenus inter Ρatres , & Riccardus Simonius inter rece ites Cri
cos . Νeque pariter est hypothesis impossibilis . Eos Q. nim serpetuo heusvolantis Ddere uniri potuisse, atque ita SoCictatem quamdam constitia re cum laudato Christophoro Sarti pag. 46. exploratum mihi est , qui quid in oppositum sentiae, propugnetque Russius in oporti : De origine, & fundamentis inaequalitatis inter
g. 54. Facta' autem hae hypothesi jam primum
omnium patet , duos illos infantes ex primo fortuito occursu sui similem intuendo debuisse admiratione in Primis, deinde curiositate percelli. Hac itaque impe, lenta debuit alter ad allecum accedere, & eo prOTAM modo, quo ejusdem speciei belluae diversi sexus, cum se primum vident, propensiones , desideria , egestates, ea qua pestent sentiendi vi, stariin variis corporis -- tibus, clamoribus sibi invicem communicare incipiunt, ita alter alteri variis corporis gestibus, risu , fletu &c. proprias cogitationes , sςntiendi vi praecipiente, COm
g. 55. Primum igitur idionia horum infantium naturRlia Signa esse debuerunt; quorum usus , postquam