장음표시 사용
111쪽
ut idem vocabulum oetilii relato ad intellestum . si inim intellectus dicatur oculus mentis, tunc vocabulum oculus ob quamdam similitudinem transfertur ad rem aliam significandam , ac pxoinde metaptiori eum est . Indisciplinis tradendis, Fantum feri potast vocabula metaphorica vitanda sunt, atque perpexuo ante oculos habendum Geometrarum exemplum , qui ut tyrones intelligane, sermonis simplicitatem adhibenti nec uinquam pluribuR utuntur verbis, quam iis, quae satisaunt ad veritatem nude proponendam eXplicandamque. Itane non turgida ratione dicendi , sed aequabili, &temperata, quam proprio nomine didascalisiam solum dicunt, utendum est. Auspum ejus, exemplar est Tublii opus : De Uciis. Dixi quantum feri poesse, nam Idum occurrunt ideae vocabulo dςStitutae , quas sentiis imus quidem , sed tamen obscurissimae Funt, ac evolvere non possumus squarum numerum inter humanas
perceptiones sere infinitum Statuit cII MIZer in Dissertatione 6o indicata , nulla alia ratione clarae fieri possunt, quam si inter has ideas , & ideas iam cognitas , proprioque Vocabulo expreasas similitudinem quamdam reperiamus, ac ob istam similitudinem vocabulis metaphoricis eas exprimamus. Ita enim homi-ses etiam minori intelligentia praediti illo advertent,ae clare percipient. 2'. dum ideae solis metaphoris sensibiles fiunt , quod aliquando contingit , praestat casadhibere, tunc enim eumdem effectum producunt, a figurae geometricae, nimirum, rebus rite percipiendis mirifice inserviunt. f. 66. Quinta vocabulorum divisio est, ut alia sint .
abstracta , Rita Concreta, prout ideas abstractas , vel concretas repraesentant Ιdeae simplices modo nominibus abstractis , modo ..concretis denotantur, ut album ,
di albedo , dulce ac dulcedo M. Idem dicatur de .
112쪽
nominibus concretis exprimuntur . Verum quidem est, in seliolis adinventa fuisse nomina, rationalitas, hum1mamictae M. Sed praeter quam i quod haec, aliaque, ii jusmodirinomina relate ad nomina substantiarum pauca prorsus sunt, e trae scholarum limites nunquam pes-xexerunt , ac generatim homines illa reiecerunt i Pein magni intexest vocabula abstracta R concretis .distingue-- , ne entia m natum Constituantur , quae nullibi, nisi 4n hominum mente existunt g. 67. Sexta vocabulorum divisio est in communia ,& technica. Communia sunt, quae ab omnibus usu pantur , quaeque omnibus Artibus , & Disciplinis comveniunt. Technioa vero sunt , quae in communi Serm ne non adhibentur , sed alicuius artis, vel disciplinae sunt propria, ut V. g. Voc ulum vothema, quod est proprium Geometriae , quodque significat lineam perpendicularem ductam ex Summitate pyramidis supra se liquod ex hasis lateribus. Haec vocinula tum tantum adhibenda sunt, cum necessitas urget, ubi scilicet per ea tantum facilior rerum inte ligentia obtinetur. Hinc nulla urgente neceSsitate, vocabulis technicis memoria oneranda non est, & ubi adhibentur, Sunt clare, ac distincte explicandR . ig. 68. Tandem vocabula vel sunt gene=χa , quibuRres diversae speciei significaentur, vel specifica , quibus
res euindem naturam praeferentes exhibentur , vel sunt particularia, quibus res una indeterminate denotatur, vel tandem siu Iaris , quibus res una determinate ostenditur . Cum rea omnes quae existunt SinguIares , ac
individuae sint, primae ideae, quas infans aeqηirit, Sunt singulares , ac proinde prima nomina singularia . Ita appellabit arborem primum arborem , quem illi 'osten- . di-
113쪽
dimus , & ipsi hoe nomen e it nomen AIndividui. Anominibus singularibus gradum faciet ad generica Nam
si illi ostendas alterum arborem , in nominis appella tione non morabitur , Eed eum rursus -BDrem dicet, atque ita hoc nomen ad. duo individua. extendet. Illud deinceps extendet ad tria , ad quatuor dici ad omnes nempe , arbores, qui cum primo illo aliquam similit dinem habent, ac hujusmodi ratione nomina illi fient generica . Statim Re vero ad hortum aliquem ducitui, ac diversos fructuum sapores experitur', incipiet a se invicem distinguere nomina pyri , persici , mali , &α nempe a nominibus geneticisti ad specifica descendet. Iis adinventis, cum singula, individuae ejusdem natur Bomnia suis nominibus distinguere non possit, necessi- rate ducetuc ad vocabula ι particularia excogitanda,
g. 69. rrores sunt iudicia , quae Sive in iis , a qui
I I bus deducuntur, sive ex modo quo deis ducuntur, falsa sunt. Gum iὶ sint ignorantia ipsa deinteriores , juvat hic in eorum causas inquirere , rationemque indicare , qua praecaveri possint. g. ro. Philosophi multiplices errorum causas fit tuerunt . Cl. Antonius Genuensis , qui in Arte Logic Critica de hac re copiose disserit, eas ad tres ge-des confert, nam aIias in animo , alias in corpore, alias extra nos statuit. In animo, ipso philosophante, potissimae sunt 4 . brevitas mentis & imbecillitas cum
114쪽
infinita selendi libidine eoniun, 2'. defectus volun
talis & attentionis cum amore proprio copulatus -- 3'. affectus dominantes & mores. In corpore praecipuae sunt I Q. ejus pondus quoddam , & pigritia naturalis, 2'. ejus temperies, a qua animus plurimum pendet , 3'. phantasia, 4'. sensus. Extra nos primariae sunt Iu . POrentes & omnes nostri educatores, 2'. magistri , & libri, 3'. populus. g. I. At aliquae ex recensitis rebus perperam ceuestusae errorum statuuntur, Rii quae vero non Primaris, sed secunctariς eoxum causae sunt . In primis sensus tantum abest, ut errorum causae appellandi sint , quin potius omnium nostrarum cognitionum sint fons & origo , ut Psychologiae Lib II. Cap. II. demonstrabimus. Deinceps si brevitas & imbecillitas mentis eum infiniata sciendi libidine coniunctς, si amatis excitati, dum iis natura non indiget, ac justam intensitatem exceden tes , si phanearia , si Parentes, Magistri , ac Popultis in falsa judicia nos plerumque arripiunt, hoc ideo contingit, quia latri in errore Versamur , ac iam aliae primaria causa dilapsi sumus . Porro qui ab errore immunis est sciendi libidinem justis limitibus coercet, asifectibus , & dum iis indiget , & ad iustam intensit
tem agitatur, phantasiam moderat, nec Parentes , ΜΕ-gistros, Populum sibi illudere sinit. g. 72. Itaque cum clarissimo Condi gliachio Teates
dos conuolas. hiam. errorum nostrorum fontem com p xiemus in habiεα , quem contraximus, sermocinandi cerebus, quasum sive nullas , sive indeteminatas ideas habemus. Vocabulis utimur , Utequam eorum sqnsum non modo Statuamus, verum etiam statuendum Sentiam mus. ι Renexioni in pueritia tanto minus sumus id Dei, quanto minus reflexione usi sumus rimo ne AnteirliSimus quidem restexione opus .esse, eamquo a nobi
115쪽
ipsis adhibendam , propterea quod pro nobis reflectuntii , qui nostrae conservationis curam gerupi se Interest vero quo magis novas , eo vividiores ab objectis impressiones accipimus . mxime cupidi agnoscendi qui
quid nos percellit , hac ipsa irrequieta cupidine acti
ex una re in aliam quam celerrime attentionem no stram rapi permittimus. Nihil mature consideramuν, quin quanta sit considerandi necessitas, ne advertimus quidem ', Praepropere iudicinus , nostrorumque nobis judiciorum nullam reddimus rationem ; & tamen StR-tim ac judicium aliquod creavimus , cognitionem at quam nos acquisivisse putamus. Ita fit, ut prima adii late ideis, opinionibusque talibus redundemus , quales casus, & perversa offert educationis ratio. g. 23. Eam postmodum aetatem ingressi, qua incipit animus in illud incumbere, ut ordinatius , diligentiusque cogitandi viam seligat, eae tamen judicia in nobis gigni quotidie videmus, quae anteactae vitae famis haria fuerunt & consuetudine rapti, ut antea de re hus semper judicavimus , ita judicare pergimus. Pl xique eorum, qui nos circumstant, in praejudicatis huiusmodi opinionibus nos detinent; eas enim & ipsi Minant, & in nobis saepe instillarunt. Si qui sint, qui aliter ac nos judicent, nihil tamen Iuminis ex eorum judicio capimus ; quin potius quod ita judicent aut misramur , aut indignamur. Nobis videre displicet, ut is psi vident, tum quia, nostram videndi rationem ama mus , tum quia non intelligimus alias a nostris habe.ri posse ideas, cum alias numquam habuerimus. N sttas, quod familiares nobis sint , admodum Perspicuas esse , & quod eas a nobis aliquando aequisitas fuisse
minime recordamur, nobiscum natas putamus. Quare ut ut impersectae illae sint , tamen ntituralia eas lumiano, Rc Princieta in animoa i resso sacra*ωTi. v
116쪽
citamus: Quas eo Iibentina sequImur , quo magis pese
suasum habemus , quod Deus ipse si falsae essent nos deciperet, unde eas unicam quasi viam esse arbitr mur , quam nobis ad veritatem assequendam ipse aperuerit. Atque hinc notiones bene multae , eo quod illis tantum consueverunt, vel Philosophis ipsis principia evidentissima videntur. I. 74. Ratio, qua loquelam addiscimus, in causa est cur animus hisce ' indeterminatis ideis , falsisquo judiciis assuescat. Non attingimus aetatem , quae ramtionis dicitur , nisi multo post quam loquendi usum Comparavimus Si voces excipias , quibus indigentias nostras declaramus, casus plerumque fuit, qui ista Potius, quam illa audiendi vocabula occasionem de dit , quique ideas constituit, quas illis assignavimus. Quos quotidie videmus, animum in pueros intende tes, si ejusdem, in qua nos aliquando fuimus, eo ditionis aliquantispex reminisci velimus, nihil nostria infantiae vocibus magis obscurum, & ambiguum essct deprehendemus: Nec mirum id videri debet. Tunc e tam voces Plurimas audiebamus , quarum notio otia a consuetudine constituta, ita tamen complicata erat ἐut nec experientiae , nec perspicaciae satis haberemus, quo illam assequi possemus; quasdam etiam alias a diebamus , quae vel numquam bis eamdem ideam offerebant, vel omni prorsus signiscatione carebant. Ut clare. percipiatur obscuritas , & ambiguitas voeum , quibus utebamur, suffcit advertere ad maximam , in qua etiam nune saepe versamur, dissicultatem vocum signia scationem determinandi. --75. Attamen mos signa rebus annectendi ita in naturam transiit tim , cum nondum idonei eramus,
qui verborum vim assequersmur ,'ut nomina ad προ-
litatem ieram objectorum referre consueνerimus , li R.
117쪽
sumque essentiam xb iis pl&ne significatam teputav ximus . Statutum fuit dari ideas quasdam innatas, quia illae eaedem saltem apud plures nationes Sunt . Haud secus ingenitam nostram loquelam putassemus, nisi nobis innotuisset, diversas nationes diversis idiomatibus uti. Persuasi rerum naturam a verbis significari eo conatus omnes in nostris inquiisitionibus intendimus , ut novass Ioquendi sermas inveniamus . Vix aliquam essinximus, quod statim novam cognitionem nos adeptos esse putamus. Ρroprius amor in hoc e rore nos detinet, nam facile credimus res cognOScere, cum iis cognoscendis multam operam dedimus, multaque de iis verba fecimus. g. 26. Unica itaque est primaria errorum nostrorum causa , nempe omnes errores ex eo Primum
riuntur , quod in i is non benes determinatis plerumque versemur, & vocibus ambiguis utamur. Vel sapientissimi homines , si solerti percontatione urge- Tentur , eo compelli possent, ut tandem hanc suorum
errorum causam Statuerent. Et revera undenam nulli
errore8 in Geometria Θ Ex eo certe quod Geometrae d VerSarum magnitudinum determinatas ideas sibi comparant , ac Vocabula nulla ambiguitate laborantia seminper ad expressionem adhibent. I. zz. At quomodo nostras ideas determinabimus 3 quomodo vocabula, quibus utimur ab omni obscuritate , ct ambiguitate liberabimus ΘI'. Si sermo sit de ideis, ac vocabulis sensati num , ea usque in infantia circumstantiis satis perfecte determinavimus. Adhuc enim pueri tam claras verbinrum albi, ni ri, rubri . motus, quietis, Nesrutatis, ac si oloris &c. ideas acquisivimus , ut trumquam has ideas, earumque nomina inter se confundamus. Id igitur M
num Philosophus quoad has Heaa cavebit, ne euri
118쪽
vulgo praecipitanter iudicet I sensationes in objectis.
quae illas producunt , reperiri 2 Q. eadem objecta easdem omnino sensationes in diversis hominibus excitare. Utrumque enim falsum esse ex cap. II, & III. Lib. II. Psycologiae palam erit.
2'. Ideae subStantiarum , earumque nomina clar
sient, si naturam consulamus, ac omnes illas simplices ideas simul colligamus quas coerisvere experiem tta. vel observatio demonstrat. Ideae ivbro, quas per abstractionem ex ideis substantiarum elicimus, nullae alia ratione determisari possunt quam numerando ideas simplices, ex quibus conflantur. Ita idea materia de terminatur , S, advertamus , hanc ideam in nobis oriri , dum per abqtrassionem corporum colorem, figuramque non consideriumus sed tantum eorum mobilia ratem , divisibilitatem impenetrabilitatem , ac extensionem indoterminatam contemplamur.
a'. Ideae modorum mixtorum s 39ὶ, eorumque nomina quae generatim meri sunt soni , cum referant obiectum , quod neque SenSus movet, neque uinfantia percepimus in determinabuntur, ac nulla ambiguitato Iaborabunt, si quoad singulos modos mixtos illa analysis instituatur , quam in prima nota g. 39. de vimente instituimus, nulla enim alia via in rebus compositis ad intelligentiam nos ducit, quam analysis sI. 25j. Hinc ut innumeras, quibus cum in Metaphysica, tum in Morali redundamus , notiones in determinatas abjiciamus , ut a longa, quam contraXimus, consuetudine usurpandi verba vel ambigua , ver nulla significatione
donata recedamus, ita vitam litterariam suscipere de- hemus , tanquam si heri , aut nudus tertius nati essemus , nec ab una ad aliam ideam, ab uno ad a Ilum' nomen unquam transibimus, donec analysis ope ad
119쪽
g. 78. 1. x Vocabulis i propositiones fiunt, quaruma a doctrinam Logicus sibi jure vindicat. De
his autem ad rectum usum nosse iuverit I quid sint, 2'. quotuplices sint. ,3 quibus legibus sint interpretandae. De singultis ex ordine. g. 79. Propositio nihil aliud est , niti judicium vombis Expressum. Cum itaque in iudici unum de altero assirmetur, aut negetur C 2I., in qualibet proposiatione adesse debet, I R. vocabulam, quod exprimat id, de quo aliquid assirmatur, aut negatur , & hoc dicitur subjectum propositionis, 2'. vocabulum., quod exprimat id, quod assirmatur, aut negatur, & hoc appellatur propositionis praedicatum , 3 '. Verbum, quod praedicatum cum subjecto conjungat, & hoc dicitur c pula . Ita v. g. in hste propositione. FranCiscus est Giserias , vocabulum FranCisCus est subjectum , vocab Ium doctus est praedicatum , Verbum est dicitur copuis Ia . Vocabula subjectum , prςdicatum communi nomine dicuntur termini propositionis , quia sunt eiusdem propositionis extrema; praedicatum dicitur terminus ma- .jor, subjectum terminus minor. . 8o. Si in pro sitionibus subjectum , praedicatum,& copula clare non insint, semper tamen subintelliinguntur , & ad tria haec Semper quaelibet propositio reducitur . Ita propositiones , pluit', nimie ad has alias reducuntur: Crium Est pluvium et selum est ningens.
f. 8 I. Ut modo quotuplices sint propositiones explis
120쪽
cemus advertendum est, eas quinque ex aspectibus conis tempIari licere, nimirum I '. ex Paras formς, 2 v. ex parte maioris, 3'. ex partu qualitatis, 4'. ex Parte quantitatis, . Ex parte OPPositionis. Ex singulis hisce aspectibus varias Subeunt divisiones , quas modo declarabimus.
82. In primis igitur propositiones considerari pos sunt ex parte forme. Propositionis forma dicitur j et conjunctio prςdicati ciιm subjecto. Iam vera praedica tum conjungi potest cum subjecto I '. necessario, idest ita, ut impossibile Sit, dato subjecto praedicatum, de quo loquimur, non convenire, ut si dicerem: Sol ese splendens , ita enim Soli convenit splendor , ut impossibile sit, quod illi non conveniat: 2' . Drtuito, id est
ita, ut casu tantum, & absque ulla necessitate data subjecto praedicatum, de quo loquimur, conveniat, -ut v. g. Novionus fuit magnus Geomsera ἔ casu enim ,& absque ulla necessitate NevUtonus magnus Geometra evasit: 3' . possibiliter , nempe ita, ut quamvis dato subjecto actu non conveniae illud praedicatum . nulla tamen sit repugnantia , quod illi in posterum Conveniat , ut v. g. Petrus Erie magnus Philosophias :4'. tandem impossibiliter , scilicet ita, ut impossibile sit dato subjecto datum praedicatum convenire , Ut si dicerem. Circulus est figura quadrata. Itaque propos, tiones ex parte Armae erunt aut necessaris , aut fr.euitς, aut Possibiles , aut impossibiles. g. 83. Secundo propositiones considerari possunt ex parte materie . Propositionum materia ex usu Scholae sunt termini , ex quibus ills constant. Jam vero hi
nunc si lices , nunc Con lexi, nunc Compositi esse dicuntur ; unde propositio ex parte materiae aut sim-Plax est , aut Co lexa , aut CONosita. Propositio simis