장음표시 사용
131쪽
plicis ineuietania 3 appellatur antem demonstration s , eum nonnisi idearum intermediarum ope percipitur . Non uno autem tantum modo conficitur demonstratio , sed ita in primis, ut eκ cognitis in re, de quae quae-ximus, illud ipsum . quod quaerimus , infe mus , at que haee dicitue demonstxatio directa: deinceps evino aendo vel absurdum, vel impossibile , vel aliquid experientiae conrestrium consequi, si probanda propositio
Mentisci non statuatur . Sic Lunam esse corpus πα- sum inde demonstramus, quia si talis non foret , lumen solare transmitteeee, ideoque nulla unquam sol ais eclipsis haberetur, quod experientiae repugnat. At que haec demonstratio appellatur indirecta, vo cis .a, seu raeductio ad ahsurdum. I. Ioa. Demonstratio directa vel est a priori, eum nempe a causis effectus elicimus , ut dum ex animi viristialitaes tamquam ex causa ejus intrinsecam immortalitatem inferimus h vel est a Posteriori, cum ex assectibus causas deducimus', ut dum ex respiratione
animantis tanquam ex effectu vitae existentiam argumentamur . Demonstratio indirecta assensum extorquet,
quin doceat; neque enim ex quo quis videt rem ita non se , Percipit quaere alio modo sit. Io4. . Iam vero animi humani status quoad venitatem logicam omnino sunt quatuor I'. ignorantiς,a'. dubii proprio dicti, 3'. probabilitatis, 4 Q. CE
ritudinis . Status ignorantiae est, cum mens nulla m
menta habet ad proprii judicii identitatem detegendam. Hic status ignorantiae dicitur etiam dubii negativi . Si tus dubii proprie dicti , qui etiam dubii. positivi appellatur , est , cum mens & pro identitate , ac non identitate proprii iudicii momenta habet , sed haec sunt aequalia, ideoque neutram in partem inclinari potest,
Quod si vel ex una tantum Parte mom nia habeat .
132쪽
vel ea, quae em unae parte habet graviora sint, tun exurgit status probabilitatis, in quo mens constituta in unam Potius, quam in alteram partem flectitur, te
te tamen, & cum sollieitudine modo majori, modo misnori , prout vel momenta maiora , aut minora sunt ψvel eorum excessus majox aut minor apparet. Tandem status certitudinis est, cum mens de identitate proprii judicii, etsi velit, aut conetur , nulla modo dubit . Potest . I. IOS Distinguitur certitudo in metu ricam, Phyricam, & moraism . Metaphysica ex rerum natura demscendit , & est absolute. immutabilis . adeo ut ejus orPositum sit omnino impossibile: Sic ex natura tria guli certum est , duo ejus Iatera simul sumpta ess tertio latere majora. Certitudo physica naturae legibus, ae universi ordine innititur ε, adeo ut ejus oppositum repugnet tantum in hypothesi , quod eaedem naturae I ges Serventur, idemquo universi ordo perseveret. Sic certum e8t, cras oriturum Solem ; lapidem sibi relictum versus horieontem ad perpendiculum descende te &c. Tandem certitudo moralis ex hominum testimonio , seu auctoritate exoritur. Ita certum est Romam a Romulo conditam fuisse . Tot enim testibus fide d gnis constat , ut nullo modo dubitare possimus ab iisdem nos falli Haec certitudo vocatur moralis, quia ordinis moralis legibus fundata est. Caeterum certitu dinem moralem saepe eum probabilitate confundimus ἔsaepe enim moraliter certum dicimus id , quod, leges humanae prudentiae sequendo tamquam verum haberi
s Io 6. Tria haec certitudinis genera paria inter se
omnino non sunt, nam certitudo metaphysica physi cam & moralem superat . Et quidem certitudo mera
EbΥsica est absoluta & prorsus immutabilis , physica
133쪽
quod autem hoc secundo modo certum est, non essis haud pugnat: minorem ergo certitudinem habet, Quam illud, quod intelligimus absolute esse non pOISe Ioz. Causa, cur mens ad statum certitudinis sesquando perveniat, est evidentia, qua proprii judicii identitatem percipit. Quid sit evidentia , non melius
assequimur , quam nosmetipsos intuendo , dum mens eamdem experitur. Non male eam dixeris lumen , quod menti affulget, quod in assensum trahit, quod omnem dubitationem expellit . Ejus a certitudine discrimen aptius declarari non posse putRmus .f. IO8. Evidentia duplex est realis, nimirum , &apparens. Illa clare contemplamur , quae sunt in , quemadmodum nobis videntur esse , hac quasi praestigiis illudimur , putamusque rem eum in modum esse , quamvis reapse non sit. Illa est causa certitudinis et=Err , hqc certitudinis fallacis . Saepe mentem humanam evidentia apparente in errorem arripi abunde constat ex Litteratorum libris : plures enim in iis reperiuntur propositiones contradictoriae, quae pro certis a suis Auctoribus statuuntur, qu Rrum tamen una neceSSario Vera est, altera falsa F. 94. ὶ Ita Cartesius pro certo habuit nos in hoc Mundi theatrum quibusdam ideis
innatis prodire . Contra Lohius nihil habuit explor cus nullas innatas ideas in hominibus reperiri. Io9. Evidentia realis I vel est immodicta, cum nempe statim menti affulget, si rem dumtaxat attendamus , vel mediata , cum se non prodit , nisi rem cum aliis comparemus . Prima veritates simplicis in uitionis, altera demonstrationis parit. . Io 2 ὶ 2'. Velefit metvvsisa, vel physica , vel moralis Evidentiae metaphysicae sons est ratio, objectum intesiligibile, EG
sectas certitudo metuli Isica , quam producit. Evide
134쪽
ria physica ex experientia tam internae, quRm extemna dimanat L & est origo certitudinis tantum physicae ι& cognitionis existentiae , seu, ut inquiunt, facti . Ex auctoritate demum evidentia moralis , & quae inde com sequitur certitudo originem habent.' s. IIo. Evidentia, certitudo, probabilitas, dubium , ignotantia relativa hominibus sunt; & fieri potest, imo plerumque fit , ut aliquibus certae , vel probabilia viis deantur, quae aliis vel dubia , vel etiam ignota sint.
Ds veri Criterio. g. III. riterium est vox graeca , quam Cicero in ta Acad. ita interpretatur , ut sit veri ει certi nota , regula veri, o falsi, judicium veri . Illud distingui solet in criterium a quo, quod esse hominem, qui judicet, omnes consentiunt ; in criterium per quo lpotest homo judicare , & in criterium secundum quod judicet, verumque a fare discernat. g. I I 2. De his duo s criteriis disputare solent :alii enim ea tollunt, alii ponunt. In primis Sunt , qui ab homine nihil percipi, nihil comprehendi posse putant , ita ut doceant , in rebus etiam clarissimis omne iudicium esse cohibendum. Qui quidem Sceptici ,
& Pyrrhonii ita enim I appellantur ) alii sunt
ij Dicuntur nepties, quia nihil adfirmant semperque in considerando sunt. orrhonii vero a Pyrrhone admodum celebri ob universalem dubitationem . NO-
135쪽
raniosi sal , nempe , neque propriam existentiam suo que actus certos hahendalii sunt immoderati , qui Propriam tantum existemum. , Suosque actus admi gunt se M. de ceteris indiscriminatim dubitanti. g. IIS. Qui vero duo illae criteria ponunt, in ii dem assignandis inter seinon conveniunt. Nam Thales, Pythagoras, Plato aliique criterium pHr q-ῶ si
tuebant esse mentem, Aristoteles Se Peripatetici semosus & rationem , Epicurus sescis a stis . Hine Epicurus criterium secundum quod docet esse sesnsionem, Aristoteles & Peripatetici sansissem, riatione oonfrmatam ἔPlato vero conυεnisntiam cinnitionum cum ideis str-chetypis: iuxta Platonem ecim mens humana ideas adichetypas intuetur , cumque iis ea confert, quae C gnoscit , ut eadem dijudiset . . g. II 4. Recentiores Philosophi de criterio secundiam grasd tantum egerunt, atque- fere omnes ii, qui in scepticismum lapsi non sunt, in eo mirifice conspirant, ut in evidentia criterium hoc constituint. Μalebranchius addit, hanc evidentiam hujus generis e ae debere, ut non sine interno enimi cruciatu illi a sensum denegare possimus il hunc enim canonem lib.
I. de ing. vcti . Cv. 2. I. 4. PraeScribit: - assensumpitinum unquam Prebeas , nisi Propositionibus adeso e- .identer veris. Ne illum Sine intErno Quodam Cruci
tu, tacetioquE rutronas muri. Ora posSrs denegare , idese nisi clare intelligas, es libertate tua perPEram insurum, Si assensum tuum denegares. Ηuetius sceptis cus
minantur etiam Ephectici, quia assensum cohibent; Z retici, quia Semper quaerunt; ACataleptici , quia in
mitia incomprehensibilia esse putant i soretici , quia
136쪽
eus ἰα Alneraris qit t. L. I. 3c in optuc. anonumo de imbecillitata mentis hi mane Ed insaniam philosopliam do sibi confingit rationem humanam per peccatum ita vitiatam fuisse , ut nunquam ex se ad verum perveni re possit. Contendit igitur criterium 5ecundum quod
in sola roriatione esse reponendum. I .
II 5. Ex MIE harum sententiarum expositione evidenter patet, quaenam sint rejiciendae. Nihil inprimis ineptius , quam cum scepticis unive adiuus, si qui tamen unquam fuerunt neque enim mihi pe suadeo , fuisse unquam homines, qui ita furerent, di Putare . Quomodo enim eum eo disputes , qui nescit, an existat, & an de iis disputet, de quibus conte dit esse disputandum p Cum sceptico autem immoderato ita res haberi potest: Tui ipsius, tuorumque ctuum existentiam admittis, neque . de his dubitas, quia illa certo, evidenterque cognoscis. Quot autem Eunt , quae eadem certitudine & evidentia tibi eo stant 3 Nonne, ut intuitives percipis te existere, &hoc , aut illud agere , percipis etiam , duo, & duo, ese fcero quatuor: totum majus esse sua parte, & centena hujusmodi, quae ad veritates simplicis intuitio/ris spectant Z I. Ioa. , Quod si sermo sit de veritatibus Hesmonstrationis, nonne in Geometria, in Physica , ac in aliis disciplinis evidentia mediaeta I O9. ad eam certitudinem pervenis, qua tibi constat , te
existere, eum veritates demonstrationis ex bene coninnexa intuitivarum serie descendant Θ Fatearis igitur portet & dari criterium per quod, & criterium secvu-
I. II 6.s I ὶ Scepticos strenue impugnarunt Μersennus Ds ruris. Mi Q. Gasseadua Log. Liu. ID, Petrus Vib
137쪽
II 6. Huetius, cum pro revelatione pugnat, lysam cum ratione prorsus subvertit ; omni enim humanet rationis certitudine sublata, ipsius divinae revel tionis vis evanescit, cum revelationis fundamenta ipsi rationi innitantur. I. II 7. Id eae archetypae & universales Platonis , quibus a Deo ornatae fuerint hbminum animae , & quibuscum ea comparent, quae cognoscunt, ut eadem dijudicent, quotidianae puerorum experientiae , ac ordi ni , quo in nobis generantur ideae , aperte adversR tur . Sensiones autem Epicuri, vel sensiones ratione confirmatae Aristotelis & Peripatetieorum ad veritatem nos ducunt ob evidentiam, cujus splendore , ac vi intellectus quasi quodam pondere pressus Permultis veri tatibus rerum sensibilium necessario assentitur. II 8. Criterium igitur per quod homo judicat, est ejus intellectus ; eriterium autem smundum qNoa judicat, verumque a falso discernit eSt evidentia rea
bus intelligibilibris, quae immediate senSibus non percipiuntur , ut sunt res ad Arithmeticam , Geometriam,& Metaphysicam' spectantes criterium secr=dum 2P Oderit evidentia metaphysica; in rebus sensibilibus , quae, Scilicet , ope sensuum percipimuS , aut eX Sensationibus ratiocinio inferimus, hoc criterium erit evidentia physi ea ; in rebus tandem historicis evidentia moralis. g. II9. Hinc probe cavendum, ne hujusmodi criteria perturbentur, idest, ne evidentia metaphysica
le mandy in Scoptirismo debellato, Crousaz Exam duorrhonismes Notiv 9 Auc. , Genuensis in prima M
138쪽
rimul, vel alterintra in historicis. Cum enim res Sen sibiles patere tantum possint evidentia physica, hist Ticae vero evidentia ἀantum morali, singulis suum , propriumque criterium tribuendum eSt.
β Iao. Cum itaque tripIex evidentia in sensu explicato sit criterium socimi tran uod mens judicet , illud modo inquiritur, quis debeat esse hujus evidentiae testis, cum experientia constet, quOSdam, dum opiniones falsas, ac patentes errores defendunt, asso rere , se ab evidentia duci , illamque sectari. Nos cum cI. Antonio Genuensi tuto opinamur evidentiae testem Uci Esse propriam mesntem omni a fesctu vacuam ; affectus enim ideas & judicia miris modis ali
quando corrumpunt, vel onSum optimorum Commuuom. Et revera dum meris omni perturbatione vacua evis
dentiam haberi elamitat, fieri nequit, eam non a esse, nisi montis lumen nullis tenebris offusum caecutire velimus , quod omnino repugbat. Pariter dum omnes ii , qui recte ratione utuntur, eamdem in ea dem re evidentiam agnoscunt , quam nos iusserimus, xursus fieri nequit, eam non adesse. Vel igitur pro-Pria mens omni asses I vacua , vel sen8uS optimOxum communis est evidentiae testis.
mi. g. ITI. Sed hoc in lam inquiritui etiam, quidia gere . debeat Philosophus dum, inter metaphysicam Physicam. & moxalom evidentiam pugna apparet, dum scilicet vel evidentia physica adversatur metaphysice, Rut vicissim vel evidentia metaphysica, aut physica adversatur morali . Ad hujus quaestionis solutionem in P imis est advertendum , nullam inter trium harum evidentiarum genera pugnam haberi posse, cum quae Iibet ex his evidentiis est evidentia realis Io 8 j.
Tunc enim quaelibet esu veritatis esser , ideoque cum
139쪽
uulla sit in natura veritas, gum stlteri emtra dicast. tunc nulla pugna haberi potest. Quando igitur pugna αpparet , ideo apparet, quia aliqua ex hisce eviden ius non eSt reatis, sed apparens. Tunc exgo Phil aophus ad errorem detegendum hos Antonii Genuen
I. 222. Can. I. Si metu sice evidentia p si adversetur , fialax haMatur p sica , est enim Meminor, cui proindes valedicere, quam de metu sica subdubitars par est. Ite v. g. si eubiculum, in quo versamur , oculus referret majus integra domo, uti revera referebat caeco Cheseideni . cum ei primae cR. taractae depressio facta fuit, fallax habenda foret evidentia ex oculo proficiscens, nempe, evidenti Physica , eum impossibile sit evidentia metaphysica eotua
g. I 23. Can. II. Si metapissice metaphysica phyrice pissica evidentia advorsari videatur, adterutrahaheatur fialax. Τunc itaque ad detegendum, quae. nam ex illis evidentiis sit apparens, vel consulatus mens omni affectu vacua, vel sensus Optimorum com
I. I 24. can. III. Si metaph3sice, aut Physic videntir moratis advsrsetur , huis vadeditato. Nam mvidentia moralis est lumen longe minus vividum, quam evidentia metaphysica vel physica; ac proinde ceu
g. I 25. Gn. IU. Si physice evidentia refragetur clara Dei auctoritas, fallax hialeatur physica. Et nim clara Dei auctoritas talem securitatem Parie , ut absolute impossibile sit, rem diversimode se habere. Sensus. igitur tunc fallunt, ideoque evidentia physica 'est apparens, non realis. Cetterum si Dei auctoritas
viam non ait, vel possit de gemino, vel multiplici in
140쪽
. r ias sensu subdubitati, nondum evidentia physica ι-
fallax est habenda. g. I 26. Can. V. Si meou Sico evi ratis Moeris sari vi aerar claria Dei αuctoritas , aut illa evidentia non esse, licet jactetur, aut hac non intelligitur. Cum enim metaphysicae evidentiae clara Dei auctoritas adversari nequeat nam absolute impossibile est& esse falsum id, quod evidentia metaphysica conatat, & Deum nos decipere necessaerio consequitur ve non haberi evidentiam metaphysicam , vel divinam auctoritatem non intelligi. Tunc ergo ad detegendum , utrum evidentia metaphysica habeatur, vel consulatur mens omni affectu vacua, vel sensus optimorum Communis . Ad detegendum vero , utrum habeatur ela Dei auctoritas, consulatur Ecclesia, ad quam divinae auctoritatis interpretatio spectat, cum a Deo si dei ma- gistra constituta fuerit. Iar. Ita statuto veri eriterio, ste breviter, sed ad rem satis scepticis confatam, abs re non erit quasdam eorum cavillationes afferre, ac in apertam lucem ponere. Itaqu. I'. ita argumentantur: judicia..wa rebus efformamras ex unci pares illis, quascis ipsis rebus habamus, ideis iuriatunnur, ex altera
vero ignoramus proraus , utrum nostra rerum idcta iisdem rebua conveniane , cum mens stas, quas ms
de rebu4 habee . ideas Rabere Posset, etsi nulla res
Que e latereno aut assunt eo modo quo nobis προ-rent . Quomodo ergo tuto stratui potest, hac judicia, robus, quas roferunt , e s conformia , ideoque nabis pluros veritato loscas innotescere 3 Sed haec arguineotatio , si alicujus pondetis esset ad summum
Menderet , Perpetuo osse dubitandum de judiciis , quae serimus de rebus existentibus, nullo autem modD VRlet de iis judiciis quae versvitur cicca res abstractAS , qum