장음표시 사용
141쪽
nullam existentiam involvunt . Quam autem , de solis etiam rebus in natura existentibus sermonem instituendo , haec dubitatio inepta sit, elucescet ex Cap. II. Lib. II. Psychologiae , ubi Idealistas confutabimus I ) .
I. I 28. 2 R. opponunt res omnes , quae ab hominiabus agnoscuntur , perpetuo dilabi , & immutari , ac nunquam easdem omnibus hominibus videri, ac proinde nullam de iis dari scientiam , cum scientia Sit c gnitio eius , quod ita semper , & necessario sese hahet . Verum hie rursus hallucinantur. Non enim Omnia, quae cognoscimus perpetuis vicissitudinibus subjiciuntur , adeo ut nihil certi de iisdem statui possit. Multa comprehendimus intelligentia, a quibus existe tiam , aliaque Omnia fluxa , ac caduca abStrahimus ;quae
D Sensi . Μa qui I' inganno e troppo facile a discopridiis si . Perciocche e hen vero , che niuno ha vedulo,, mai nδ Centauri, ne Chimere, nh Sfingi, e cheri tat mostri non hanno mal esistito , ma 1'idee com- ,, PIesse, ehe noi ne abbiamo , gono mite composted' id re semplici , che a parte a parte abbiRmo rice D vuto dat sensi , e che noi me desi mr pol uniamo Ris formar quest' immagini capricciose. Niuna idea Semis plice V enua mai, che pei sensi non fiasi prima D Requi stata is P. Soaves in sua Lohii editione Tom.
142쪽
quae neeessaria, & immutabilia sunt, de quibus proinde omnes homines eodem trorsus modo judicant.. . I. I 29. 3'. Hunc in modum ratiocinantur : Quis ευμ quam ostendet HOS POtiVS ad veritarem, quam ad Frror m factos fuisse ' μnns , uti in somnio decipimur , O timbram pro Iunone amplectimur , tota vita decipi possumus y Nonne proinde vita mιmana perPetuum somnium esse potest ' Et resvera sicuti inromestis infinietis insinites ad veritatem accedit , ita internectus finiis eras , , angustis circumscrotus limitibus , qualis est intcliactus hi mantis , insinite a veritate distaBis , acinumquam illam attingore Paeris. Quae quidem argumentandi ratio facile refellitur. 1, Nos potius ad Veritatem, quam ad errorem factos fuisse aperte demonstrat evidentia illa, qua saepe r pimur , ae in unam Potius, quam in alteram partem constanter trahimur , quaque errorem ipsum detegimus . Nec somnii paritas valet , nam somniorum illusio nes statim in vigilia percipimus , ac evidenter agnoscimus ; quae autem vigilantes evidentia rocili duce , statuimus, eadem Semper nobis Videntur , nec unquamuli us error, aut illusio Se prodit. Ex eo vero quod intellectus finitus cum infinito comparandus non sit, non consequitur ab intellectu fisito nullas percipi veritates , non enim csset intellectus, si nullas veritates dignosceret. Itaque intellectus infinitus infinite ad veritatem accedit, quatenus oblecta omnia, eorumque relationes. simul, & unico actu intuetur. Ιnteuectus autem finitus infinite a veritate distat, quatenus pauca tantum objecta, & solum quae facile deteguntur, relationes introspicit, & quidem per vices, non stimul, & unico actu. Sed rem amplius cum iis, qui fatentur se somniare , non habeamus . ne nos quoque somniantes videamur. C
143쪽
g. I 3o. um mens in alterutram quidem partem
v ι flectitur , sed Iente, perplexim , nec Sine sollicitudine , in statu probabilitatis versatur Io4. Identidem mens in hoc statu versatur , cum eViden tiam , & , quae inde consequitur , certitudinem, si a Imra Mathesi discedamus, in reliquis disciplinis aut raro , aut nunquam obtinere liceat . Tunc igitur veri criterium non potest esse, nisi proba litas. Quare doctrina probabilitatis in universa Philosophia locum h bet , ideoque sunt in Logica ea exponenda , quae generatim ad probabilitatem spectant . Nos de illa in hoe Capite loquuturi I R. probabilitatis naturam , 2'. D nsricas probabilitatis leges, a '. monsuram probabilitatis in fortunae ludis, aliisque conjectationum generibus pro elementorum ratisne explicabimus. g. I 3I. Aristoteles Top. I. C. I. probabile appellat, qtiod videtur omnibus , vel pluribus , vel sapientioribus , O his vel omnibus, vel pluribus, vel maxime Celubribus. Sed haec probabilitatis notio est prorsus rejicienda . Nam qui auctoritatem facere cupiunt, aut aliqua, aut nulla ratione moventur . Si nulla, nulla quoque ex iisdem probabilitas , ut patet. Sin vero aliqua, Pr babilitatem quidem aliquando parient , sed ob eat , quas afferunt, rationes . Haec igitur notio convenit tantum probabilitati extrinsece, quae cum nulla sit, si deficiat probabilitas inerinseca , petita nempe ex rationis
bus , probabilitatis naturam non attingit. s. Iaa.
144쪽
s. Iaa. Petrus Gassendus dicit probabile, quod pluse abet evidentie, quam obscuritatis . Sed quid significat plus habere evidenti T An evidentia divisibilis est, ita ut ejus pars haberi possit , quin tota habeatur
Porro evidentia individua prorsus est ut ubi tota non est, nulla sit. Iuxta hane igitur Gassendi sententiam remanet incertum, quaenam sint probabilia , quaenam probabiliora.. g. I 33. Antonius Genuensis eas propositiones sta tuit probabiles, quae nec in suis fontibus clare ae diastincte continentur, nec cum suis principiis necessariam connexionem habere intelliguntur, sed verosimilis
hus tantum argumentis, quae non omnem auferant ab
animo scrupulum , possunt comprobari. Haec doctrina, licet vera sit, non satis tamen idonea nobis apparet
ad probabiΙitatem cal se subiiciendam. . g. I 34. Itaque hunc calculum prae oculis habendo
probabilitatis naturam ita eXplicamus. Concipimus memtem ab ignorantia ad certitudinem veluti per gradus acilicet, pex rationes , Seu argumenta , quorum quod- Iibet vim aliquam habeat, ascendere, ideoque, duce Gravesandio , Sc Bernoullio in Art. conjectandi, consideramus certitudinem veluti totum, quod partibus constet I in . Hoc posito evidens est, ea probabilia dici
I, Non accurate statuitur, certitudinem in partes dividi, est enim certitudo, uti evidentia, indivisibilis; nec accurate fingitur ex gradibus probabilitatis partes ceristitudinis confici, cum probabilitas Sc certitudo tota n tura disserant, quantum , nempe , contingentia, & necessitas. Hae tamen hypotheses permitti debent, ut facilius probabilitas ex proportione, quam habet ad cectitudinem supputet . i
145쪽
mann convenientiam IIIam via pnstnam,' quae inter res est, aliquando probabilito tantum Cognoscit, ac ex parte tantum nostri res evadunt probabiles. 3'. probabilitarem , quibuscumque gradibus constet in biram
propries dictum g. IO4. , convexti , si illi probabilita
contradictoria iisdem gradibus ejusdem ponderis consta--ta opponatur; tunc, i enim pro utraque parte momenta chabentur aequalia; ideoque dubium proprie dimim exoritur gine .i j73Il Afri - g., Isω Patet etiam probabilitatem cxtrinsecam , quς. mempe, fundatur Rustoritate sine intrinsctaa, quae funderar I ratione , & quae uno Sestem gradu ab ignoranti mre edamus, nullius esse ponderis. Hinc merito Anto-miu Genucasis in Ares cs is Crisiara Pan. I 8. haec likb e υ ἡ 'Finge tibi nactari historiam a mille homin4-- όus, certuSDe sis eorum neminem nulla ex via eam scire potuisse, numquam impetrahis in antino, si
sis lationalis , ut habeas probabilem. Da centum si Alathematicos affirmare aliquid, cujus nulla sit alia si assirmandi ratio, quam quod ipsi Sic volunt, min, is me id probabile essicietur. Ut ecce , si omnes Astr se nomi doceant, Terram moveri, nec ullam ejus rei. vel levem conjecturam proferant . probabile nunquamis facient. .Eodem modo, si plure8 Iurisperiti quidpiani assirment sine ullo argumento e fontibus Iurispm- ,, dentiae propriis bausto, cui odeest probabilitas intrinseca, ne extrinseca quidem ullae esse potest. Est em , go perspicuum extrinsecam Probabilitatem nullam e se , ubi desit intrinseca . D P
si ia7. His de probabilitaris natura constabiliris. genericae probabilitatis , leges facile intelIiguntur g. . iap., Sed hic in primis advertendum nomine Dynm-probabilitatis vel intelligi posse leges illas, qtiar in prolabilitate aestimanda observandae Sune, vel eas leges ,
146쪽
quae ad ipsam probabilitatem, quantum fieti potest,
majorem comparisdam conducunt. Primae ex natura
probabilitatis sponte fluunt, & ad duas reducuntur,
nempe I Probabilitas , ceteris Paribus, eo major est, DO PIura sunt momenta , 2Mibus ab ignorantia recindimus. Iv. Probabilitανε, Ceteris paribus, eo major est , quo heg momenta sunt graviora, i se, majorem
.im ad concladendam hiassime. Secundae & ipsae ad duas reduci commode possunt, & sunt hujusmodi g. Is 8. Lex I. ad probaliditatem majorem, quantum feri potest, Comparandam , unum , alterumve argumentum neu tu ciens motam , saea omnia potius , quo in mi comi onεm vonis Ssunt, quoeres ad Comcludendum mea videntur , Sedulo, ac diligentsr imquiriso . Finge v. g. velle tibi comparare probabilitatem, quantum fieri possit, majorem dari in Luna habita-eores. Ad hoc non sussicit, ut asseras id esse possi-hile; nam possibilitas est primus, minimusque Proba bilitatis gradus. Neque pariter sussicit, ut deinceps asinser S , 'non eSSe ver imile ex tot globis, quibus Μundi systema conflatur , solam tellurem habitari, nam sitem sedulo ac diligenter eonsideres, alios etiam Pr habilitatis gradus reperies. Itaque si insuper anima vertas, & non decere, ut Dei sapienti , & benignistas sola telIure coarctetur, & Lunam esse telluri sis milem , scilicet & ipsam montes, valles c. contin te, totam, quae hac in re obtineri potest, probabilit rem tibi comparabis . Hac regula aliquando fit , ut probabiIiras ita augeatur, ut sere ad certitudinem a
cedat . Finge rursus V. g. te quaerere omnem, quinhaeri possit probabilitatem, quod Petrus viginei tam
.norum rit sum e Francisco Sexagonario. Usque dum in aetatis consideratione verearis, ideoque rem generice spectas, praetex annorum discrimen nihil aliud tibi
147쪽
dum habes. At dum a generica aetatis consideratione peculiariter descendis ad valetudinem cum Petri, tum Francisci considerandam , fieri Potest, ut reperias , P trum valere, Franciscum autem morbo aliquo , & quiadem gravi laborare. Quod Si contingat, probabilitas ita erescit , ut fere ad certitudinem Recedat. Atque ex hujusmodi exemplo patet sequens regula, quae est iam traditae corollarium, nempe , si de genericis probabit
taeem queras, generica tantum . ac remota argumeneae
ad Aeto . Sin vero de individuis ProPiora etiam, correctiliaria ar monta ad rem Pertinentia seligito. I39. Lex II. Preter ea, quς ad concludendum apta videntur , illa etiam sedMIo, ac diligenere M.quirim , quς in oppositum adduci possunt, di accur ee perpendito . Ita enim se, i ue probabilitas uri or scae , vel justis limitibus coerceatur. Et re era si ea.
quae in oppositum adduci possunt, nullius momenti reperiuntur , harum obiectionum solutio & ipsx est a gumentum ad concludendum apta, ideoque probabilitas augetur . Sin vero vel dilui nequeant, vel sero , pulum relinquant, tum probabilitas merito minuitur . atque etiam in dubium proprie dictum convertitue
Ibi Io 4. 3, ideoque in utroque casu limitibus ad aequis
I4o. Sed a generiea probabilitatis consideratione ad peculiarem descendamus , eamque in sextunae I dis , aliisque similibus conjectationum generibus per pendamus g. Iso.). Probabilitas enim, quam praeis
het inductis, aut auriosa, aut facta Motorica seisquenti Libro propriis Iocis ad examen revocabitur . It que in omnibus sertunae Iudis , aliisque conjectationum generibus ad probobilitatem dimetiendam easus omnes
possibiles, & qui aequali facilitate contingere possunt, . . ' i E 2 de.
148쪽
aeterminandi sunt. In serie horum omnium easuum possibilium ii sunt observandi, in quibus propositus ventus locum habet; atque deinceps haec i'stituenda proportio : Probabilitas ebe ad CertitudiNom, rit Casus, in quibus singulis eventus Prusiatus locum habet , sunt ad casus omnes possibilos . Probabilitas igitur tanta erit, quanta est ratio, quam habent hi casus ad omnes possibiles . Sed rem declaremus aliquot exemplis . , I 4 I. Quaeratur Ι. quanta sit Pro Bilitas, tit prima vice duabus traseris septem puncta jaciam. Prin- ipio igitur adverto in jactu duarum teSSerarum Singu-Ias ex sex superficiebus unius tesserae Combinari posse cum . unaquaque ex sex superficiebus Uterius . Effocato igitur sequentem tabellam 2 3. 4. . s. r. a. - 4. 5. 6. z. 8
cilicet si facies 'imae temerae, In qua habetur unitaseombinetur cum unaquaque ex SeX faciebus alterius, ' provenit prima tabellae columna verticalis 2 , 3 , 4, 5 , 6, 7. 'Pariter si iacies primae tesserae, in qua habetur numerus binarius. comBinetur cum unaquaque ex sex faciebus alterius, provenit secunda tabellae columna verticalis 3, 4 , 5 , 6 , 7 , 8 , & ita deinceps. Hac igitur tabella determino casus omnes possibiles , qui in jactu duarum tesserarum contingere POSSuut , quique, ut tabula ostendit, sunt triginta sex. In Sexte autem horum omnium casuum possibilium sex deprehenduntur , qui dant numerum septem. Igitur hanc
149쪽
propoetionem instituo: sex est Ril triginta sex, ut pr habilitas, quae duabus tesseris prima vice septem puncta jaciam, est ad certitudinem. Unde eam habeo vi
cendi probabilitatem, que aequalis est fractioni δε , seu reductione facta, fractioni ; ae proinde probabilitas
est Sexta pars certitudinis. Simili ratione ad calculum revocari posset probabilitas in tesseris tribus; evidens enim est triginta sex jactus possibiles in tesseris duabus combinari posse cum unaquaque ex faciebus temtiae tesserae ; ac proinde casus omnes po3sibiles in hae
hypothesi esse 216 ; & ita deinceps pro dato quolia
g. I 42. Quaeratur II. sis no major in insitis ; an in naturalibus variolis sorυandae vitae probabilitas. Relictis hic Condaminii , Iurinii, aliorumque calculis, qui non parula inter se discrepant ; illud in primis Ex accuratissimis observationibus a doctissimo Sebastix-no Ρauli facultatis medicae Doctore celeberrimo hic Lucae triginta duorum annorum spatio habitis veluti firmum , ratumque habendum , insitorum , qui namerum 52o exequent , unum tantum obire. Deinde illud etiam ex iisdem observationibus statuendum, naturalium variothntium , qui tamen hunc morbum curant , ne Opportunis utantur remediis , unum obire ex I2O , ide que quatuor ex scio, nulla habita ratione fractionum . Ilis positis , patet, probabilitarem moriendi in naturalibus , ariolis esse ad certitudinem, ut 4 ad 5OO ; in insitis vero ut Ic ad Aoo. Prima igitur probabilitas erit ad secundam ut 4. a d. l. Sed probabilitas servandae vitae est in ratione in Uerga probabilitatis mortis. Ergo probabilitas servandae vitae in insitis variolis e at ut 4, in naturalibus, ut I. Ergo tanto major in Primi Φquaesita probabilitas, quanto major 4'relate ad unita
150쪽
Ioag. I 43. quaeratur III. planest sit proba5ssitas extrae
hendi prima vices globum nigrum ex urna , in qua Con tinetur ignotus numerus globorum nigrorum, alborum
que . Cum hic ignoretuae numerus globorum alborum, migrorumque , qui continentur in urna, mathematice definiri nequit numerus casuum omnium possibilium, ideoque probabilitas accurate nequit dimetiri. Potest tamen quis varios globulos ex urna extrahere , utque
observatione facta, quot sint globi extracti, & inter hos quot sint nigri, potest hujusmodi proportionem imstituere et Numerus globorum extractorum est ad rata. mctrum nigrorum intor hos, ut certitudo ad probabili- statem Fgsitam. In quo quidem error inesse potest.
Sed si numerus globorum, qui extracti fuere , paullo
major sit , in praxi ad errorem minime attendendum est; mathematica enim demonstratione constat, aucto Numero observationum, erroris peiaculum ita continuo imminui, ut tandem sere evanescRt.
Atque hae methodo, uti observat Cl. Christophorus Sarti in Institutionibus Dialecticis pag. 2O4. , conj ctationes fiunt in aegritudinibus, in navigationibus , inprobabilitate vitae , 8r mortis vel extra morborum hypothesim, Re unci verbo in omni genere latentium Phaeo nomenorum, quae evectari solent. I. I 44. Illud hic abs re non erit advertere , quoalicet eventus aliquis ex calculo mathematico eodem semper modo probabilis sit, si tamen pluries obtig rit , ejus probabilitas continuo minuitur, & eo magis minuitur, quo frequentius obtigerit. Finge me duabus tesseris jecisse septem puncta prima , secunda, & tertia vice ; quarta vice me septem puncta iacere non aeque probabile est, licet ex ealculo mathematico haec probabilitas sit semper sexta pars certitudinis. is Quas
is nam sequatur leges linquit cl. Baldinotti pag. I 68. is haec