장음표시 사용
51쪽
I. m,hilosophia, cujus elementa, α - - -, exposituri sumus, juxta grae 2 ei nominis etymologiam est amor Sapienti I ); nobis autem est comitis rerum Extat no scilicet ex mentis intelligentis operationibus Esrisaea , ct ad hominis filicitatem , quantum in has
A g. 2. 13 se omnes sinquit Cicero Lib. I. Trasc. quaest.. cap. 3.ὶ, qui in rerum contemplatione studia poneis bant, sapientes & habebantur, & nominabantur, is idque eorum nomen usque ad Pythagoret manavitis aetatem; quem, ut Scribit auditor Platonis Ponti- ω eus Heraclitus vir domas in primis, .Phliuntem fe-D Tunt venisse, eumque cum Leonte Principe Phlia-- siorum docte & copiose disseruisse quaedam: cujus se ingenium & eloquentiam cum admiratus csset Leon. ,, quaeSivisse eX eo , qua maXime arte confideret atis illum, artem quidem se scire nullam, sed esse Philosophum . si Tanti modestum hoc Ρythagorae resin ponsum habitum fuit, ut caeteri quoque, qui in rerum contemplatione studia ponebant. Se non jam sophos , verum i Philosophos nominarent. Quapropter etiam iis psorum disciplina exinde Philosophia nuncupata fuit.
52쪽
rum cognitionem, quam non ex ratione derivamus, sed vel a majoribus per manus traditam accepimus,
vel ex sacrae Scriptura hausimus, vel ex docti cujusdam praeceptis repetimus quamque historicam vulgo rami ellant, cum auctoritati innitatur, a philosophica co- lone rerum differre . Hinc v. g. qui scit Deum utere, quia hoc a majoribus audivit, historica tan-n Dei cognitione insti uctu. est. Qui autem ex contingentia rerum universi ratiocinatione concludit, exister. causam Primam , necessariam , & persectissimam ,
nempe Deum, is philosophica Dei cognitione pollet. s. Ex eadem definitione secundo fuit , Philos
phiam eo usque patere, quo rerum cognitio ex ration derivata pertingit , hoc est, res illas omnes complecti, quae sola ratione sine ulla revelatione dignosci Possunt. Nulla ergo datur scientia, hoc est , cognitio evidens tim rationis comparata , quae ad Philosophiam Non pertineat, majorque ille inter Philosophos eense dus est, qui plurium numero rerum cognitionem ex ratione derivat. Caeterum cum ex una parte ad hominis felicitatem comparata Sit Philosophia , ex alia veroti vitae hrevitate, & humanet mentis imbecillitate pau- ' ca tantum ex ratione derivare mortalibus datum sit,
ab illis speculationibus cavendum est, quae vel minus . ' θvel parum faciunt ad generis humani felicitatem. Quare in nostris Institutionibus de utilibus ς nrum solliciti plures omittemus scholasticorum inquisitiones, quipvel minus , Vel parum , vel nihil etiam faciunt ad hominis selicitatem . . Sed & ex ipsa definitione tota Philosophiae divisio & ordo innotescit Cum enim Ρhilosophia sit cognitio rerum ad hominis felicitatem comparata , res quoad earum proprietates & attributa, quantum fieri
53쪽
potest , prius agnoscendae sunt, eaeque deineeps quoin modo ad hominis felicitatem conferre possint, Ostemdendum est.. Prior Philosophiae pars dicitur Theoretica . altera Practica appellatur. I, Theoretica aut res incorporeas considerat& mtu sica nominatur, aut res corporeas contemplatur, & PDsices nomine venit.
Practica vel quid generatim bonum, vel in specie quid justum , decorum, vel itide siues docet. De bono in genere Ethica; de justo , Mne ' , & decoro Ius N turales , de utili Politica & OEconomica agunt 2ὶ . g. 5. Ut autem tam late patens, tamque utilis disciplina uberius, promptiusque addiscatur, Artes aliqua ,& Institutions opus est, cum experientia constet sine Mlla institutione sero tandem , t ac'per . idosts obscuras ,
confusisque ad Philosophiam , eaedique haud magnam
1 Hane Philosophiet divisionem veteres omnes probarunt , Stoici, Epicurus, Plato , Aristoteles II. Metaph. I. Plutarch. de Plac. I. 2., Alcinous de Docer. Picit. II., Seneca ep. 95. Alambertus Elem.
clo Phil. IV. )i animadvertens objecta omnia , seu res omnes, quas mente complecti possumus, esse vel sp tium , vel spiritum, Vel materiam ita Philosophiam dividit , ut spatium Geometriae objectum sit , tempus Astronomiaes & Historias , spititus Metis sicae, materia Pissicae: His autem simul iunctis secundariae e mergant disciplinae ; ex materia, tempoxe, & spatio Mechanica, ex Spiritu & corpore, nempe homine mihisa , omnesque scientiae & artes liberales. 2) Videatur Heineceius Elem. Phil. Rat. pag. I S., a quo & Philosophiae definitionem, & ejus divisionem desumpsimus.
54쪽
eeneratim homAes pervenire. Hinc Philosophiae elementis praemittenda ars Philosophandi, quae vulgo L eica appellatur.
. s. Logica , quae etiam ars cogitandi , aliisque nominibus dicitur, est ars, quae menim pravarae ad Philosophiae studium. Hinc I9. Logicae esse debet ea explicare, quorum ignoratio aut errorem, Rutaonfusionem in Philosophiae studio proercare potest. 2'. Illud criterium statuere , quo in universa Philosophia verum a falso distinguatur. 39. De recto usu agere eorum fontium , a quihus rerum cognitio in omni Phi-Iosophia dimanat. Tribus ergo Libris totam Logicam complectemur. In primo de iis , quorum ignoratis Errorem , aut confusionem in Philosophias studio pro- aereare p est, in altero de vetii Criterio, in tertio iactrecto usu eorum fontium, a Puibus rerum cognitio di-
In id studium , optime spgi adolescentes, .iligenter incumbite; non enim est studium pompae, ει victoriae amore rixandi, quale olim apud graeeos Philosophos Clemens Alexandrinus Stromaton Lib. I. & apud Pe-ώpateticos Baconus Praefationae in or ovum organum fuisse teststntur; Sed ad rerum cognitionem ex rati
ne facilius, promptiuεque derivandam compavRtur.
55쪽
De iis, quorum ignoratio aut errorem, aut confusionem in Philosophiae studio
g. r. vae ignorata errorem, inut. confusionem in v Philosophiae studiu'pr restre possunt, prae teipue sunt I Analysis operationum memtis , 2'. ι Doarinae ndearum , 3'. DoctrinR Signorum . vires intelligentes, ideasque promoventium, 4Multiplex vocabulorum divisio, sq. Errorum causae, e . rumque remedia, 68. Propositionum doctrina . Sinis gula in hoc Libro Per totidem Capita ordinatim pet- tractabimus.
F. 8. πτt primum explicemus, quaenam sint Vires . ii intinimntes , quas alias post alias ατ metas hum substantia nempe, quae in nobisCogitat, inspiciamus puerum Vix natum. illumque successivis vitae momentis contemplemur Primo rillo instanti, dum, in Mundum prodit, eum servabimus tamquam .:Gulana rasane, in qua nihil
56쪽
depictum sit, in docebant Aristotelici, Edes ut meu eire prorsus videantur eum Cartesiani , qui asserunt illum habere nonnullas ideas innatas, puta ideam Dei, mireatis, & vitii, tum Platonici , qui contendunt ejus
animam rerum omnium ideis , quarum successive rein miniscitur, ornatam eSSe. - g. 9. At vix res eXternae in eius organa , idest in ejus visum , auditum , gustum , odoraeum , & tactum agunt, statim in illo excitantur sensationes colorum, sonorum , Odorum, Caioris, frigoris', extensionis et o
liaptatis, vel doloris. Prima figitur, quam ametia vis
intelligens , est sensatio, quae ad nos quod spectat, qui jam adulti sumus, definiri potest ille actus mEntis quo ipsa sentie res in Grynna arrares.
f. Io. Quod quomodo fiat ut explicemus quantum fieri potest, juvat hic brevem organorum descriptionem tradere , ac mutationes illas indicare, quae in eorpore
contingere debent, ut anima sentiat. . z oculus cum tribus tunicis cornea, ravere& ναλ
na , tam tribus humoribus aqueo , crγstallino , &.υitreo constat. Dum radii lucis ab extrinseco corporis reflexi ad oculum pertingunt , penetrant Corneam, quae int pellucida, & ingredientes foramen' auctae qnod pinpilla appellatur , transeunt per tres humores aqueum, c, distallinum, & virectum , & ad retinam perveniunt. Cum vero retina optici nervi ad cerebrum usque protensi propagatio sit, motus a lucis radiis retins impressus ad cerebrum usque pervadit, & Mnc anima sensationem visus acquirit rei, a qua radii reflectuntur. Habet auditus membranam tens m. in fundo orma ni, quod concha, & meatu auditoris constat, cassuuvmpaniam appellatur. Subsequuntur mobilia ossicuIα numero quatuor , & aer intra quamdam thetam con,
57쪽
minentia. In huius autem ementa Iabstrineia parte
aeustici nervi fibrae dilatantur , & usque ad cerebrum promoventur. Ubi ergo pulsus aer fertur ad 0 a--num, ubi edi anum pulsat essicula, & aereta labγ- '-rinthum ingredientem, ubi denique eommunicatus fi- νbris nervi acustici tremor ad cerebrum pervenit, jam
audietis sensatio in promptu est. Gustus in superiori linguae areae, ac praesertim in vertice reperitur. Suas & linguae membranas habet, quarum exterior dicituρο mi iremis, interior alterae retiaculam is ea, quibus pertusae est, foramina, postrema
demum nervosa sic a nervis ad cerebrum usque protensis , quibus constat, appellata. Horum nervorum papillae foramina siseunt reticularis membranae , & advidormsdem usque propagantur. Itaque dum ciborum partes saIinae dentibus atteruntur, ipsaque saliva ali-- quantisper solvuntur, papillas assiciunt membranae nervosae, motusque ad cerebrum transfertur , & hinc saporisTsensatio in anima excitatur.
- Est in odoratu fabrica magis simplex. Nervorum stliqui e cerebro deseruntur Rd nares . Horum nerv eum papillae extremae , quae sunt inter cutem , & υμ rmidem constitutae , Praecipuum odorRtuq organum efformant. Hinc si ab externis corporibus Olmsae quaedam partes in aeris fluidum emittantur, eaeque inspirationis ope attrahantur a n ibus, in memoratis papillis excitant motum, qui per nervos oIfactorios ad cerebrum usque delatus exhibet animae Sensationem
Tactus universi corporis sensorium est. Sub mem brana exteriori carnis, quae dicitur vi mis , reperitur alterR membrana, quae meis appellatur, quaeque
innumeris papillis nerveis reserta est. Si igitux hane membranam tangas , nervam aliquem tangis. Cum
58쪽
vero nervI omnes e eerebro deseendant, ut Anato a docet, tactis hujusmodi nervis, facillime idem motus
cerebro communicatur, Re sit ipsa tactus sensatio. Ita fiunt sensationet. Ita puer primis vitae momemtis colore, Sono, Sapore, odore assicitur. Ita voluptatem , vel dolorem experitur . II. Hae autem sensationes, nempe hi actus , quibus nos Sentimus res in organa agentes , licet in Puero, de quo loquimur, sint omnes praeter Sensati nes tactus dumtaxat ejus animae modifieationes voluptatis , vel doloris, ut Psycologiae Lib. II. Caa, 6. d
monstrabimus in nobis tamen plurimum inter se discrepant . Etenim quotidiana experientia ostendit I R. nonnulla objecta ita agere in organa, ut SenSRtiones, quae inde oriuntur, sint tantum modificationes voluptatis vel doloris , 29. alia talem actionem Exercere, ut Sensationes, quas pariunt, Sint Solum imago quaedam rei organum commoventis , 3'. quaedam etiam reperiri, ex quorum actione excitatur in anima modificatio voluptaris , vel doloris , simulque imago rei organum concutientis. Actus igitur illi, quibus nos sen-rimus res in organa agentes, alii siti sunt in solae
modificatione voluptaetis, vel doloris, alii in sola immgine objectorum externorum, alii Mandem in modificatione voluptatis, vel doloris, simulque in imagine objecti, quod organum ferit. Sensationes primi generis clarissimus Metaphysicus P. soaves appellat in hoc s
Io casu sensationes, alietius perceptiones, tertii genexis a rehensiones . Nos vocabulum sensationesm latissimo sensu usurpabimus , ideoque illo exprimemus m do modificationes voluptatis, vel doloris, modo Perinceptionem , modo apprehensisnem . I. I 2. Si quaeras, quaenam objecta triplex hoc sen-εationum genus in nobis excitent., facile animadvertex ἐ' . i. I. Q obje-
59쪽
s s. a . obiecta, rurida Sc enlarara Ita visuin nostrum genesmrim immutare , , ut sensatis exinde oriens sit so- Ium,imago quaedam rei in oeulum agentis . Sic dum eonspicimus saxum, lignum , viam , plateam , -mum, Pontiam &c. nullam modificationem voluptatis, vel doloria sentimus, sed quaedam tantum horum obi Horum imago inobis obversatur. Dixi generarim ; nam colores rubri ,ivirides , flavi admodum pulchri volupta-xem nobis sensibilem afferunt, uti nimis Io sensibi Iem moleat m . 28. Objecta sonora ipsa quoque R-ctione sust imagin*s quasdam nobis exhibere . Esabitus enim . quem contraximus, sonos extrae nos referendi, eorumque ope distantias corporumque positionem dimetiendi , ,.ssicit, ut dum sonum aliquem audimus, sisti menti nostrae praesens fiat objectum, ex quo sonus ille originem habet. Hae tamen imagines , haeremtimendationes minus clarae ac distinctae sunt iis . quas ex obiectis coloratis haurimus I . a'. objectae, quae sensibiliter tactum adficiunt, generare Sensationes
m, DRSi niuna Superficie , benche di un colore uni sese me, la quale ci ossia in tuiti i inoi punii esait se mente lo Stesso colore ; una piccola scabreZZa, cheis ivi si trovi , una piceola diversita di luce ne pomis ge tosto un colore diverso. Per Ia quat cosa negliis oggetti visibili abbiamo quasi sempre attretrante rap- D pre8entaZioni, quanti sono i loro punii. Ne' suoni ali' is incontro la rappresentagione di clascuno alla piuis parte degli uomini e una sola, la quale essi appi,
60쪽
ΤΟ aliqua doloris, vel voluptatis modifieatlane mmulque imagine rei in tactum agentis eonflatas . . Ita dum cor pus aliquod manibus alitecto, di sentio modifieationem scabri, Irvis &e. & mihi occurrit imago quaedam , quae magnitudinem , & figuram illius eo oris determinat. Ad has imagines plerumque non attendimus; corpωTum enim magnitudinem , & figuram promptius, e Ieriusque ob iam factas idearum associationes oculis Percipimus . Hinc dum corpora tangimus, saepe sollis citi tantum sumus de modificationibus ex eorum duritie, mollitie , laevitate , scabritie &e. proficiscentibus. 4'. objecta odora, & sapida ita odoratum, & gu
stum titillare , ut inde manans animae nostrae Sematici
ait simplex ejusdem modificatio doloris , vel voluptatis , nullamque imaginem objecti odori, vel sapidi
ii se II . motivo si e sinDie idem P. Maves Ioa D sit pag. 39 j; perche gli odori e sapori j nonis gli stacchiamo mai interamente da nes mederimi, is non consideriamo mai , come due cose divise , clois ch' e in noi, e cio, ch' e neti' oggetto, non ei sesen mistino mes per consesuenda niuna immagine SePR-. .