Institutiones logicæ ab Andrea Aloysio Farnocchia in Lucensi lyceo philosophiæ professore in suorum auditorum commodum elucubratæ

61쪽

IIL Ia. Inter obiecta , quae puer, ut in Iucem exuvii , percipit, nos observamus esse stliqua, quae praexeliquis introspicit accuratius , eisque agnoscendis diligentius vacatia Secunda igitur in eo oritur vis intellia gens , nempe attentio , quae dici potest Pecudiars genus percipiendi, quo se , ut anima clarius dignomat rem , que ale in ormnum. Ad hanc facultatem facilius eis Xercendam, augendamque juvat orgaena Sensoria Objecto attentionis quasi alligata detinere, tunc enim mens

is rata da notistessi da poter riportare, ed applicare,, suli' Oggetto. . . . La ragione pero principale, peris cui non istaechiamo mai gli odori, e sapori da notis mederimi, e non ce ne formiamo mai niuna im-

se magine , io credo, che gia it poco interesse , cheis abbiamo di servirci deli' odorato , γε det gusto per se Hirarne la rappresentaZione degli objetri , che glais abbiamo si abbondeuot mente, e vi prentamente pelis latio, per l' udito, e Per la vista, it niun uso peris conseguenZR , che a tal rntendimento facetamo diis questi sensi, e la poca applicazione , che prestia- is mo alle loro impressioni. Di Siti chi sa , che iis Cani, i Lupi, e qualche altro 'animale , in eui ris odorato sembra essere u senso principale, e diis maggior uso, ait' impressioni odorose attendendo piuis diligentemente, e piu minutamente distinguendo Ieis loro varieta non arrivin anche a staccarie affatio is da Se medesimi, a trasportarie Su i corpi, a eo μω siderarie direttamente come proprieta ad essi ine-D renti, e ad averne per tal modo rappresentagioniis cost distinte, come abbiamo mi da' colori , e da'

62쪽

Illab aliis gensationAns morat , omneque ἔmpedime tum removetur. Hinc organorum ad objectum ulteritionis directio diei potest occasionalis attentionis causa, vel quasi instrumentum. g. I 4. Sed de attentions inquiritur, num ea vividioribus semper impressionissitis pareat . Nos ad quae stionis solutionem ita distinguimus. Vel animus est Cogitando Essuetus, vel non . In prima hypothesi nulla vividiorum impressionum 1ege obstringetur attentis, ut Plura probant exempIa. Ita v. g. Petrus de Monimore mathematicus Gallus inter plurimos strepitus, res mantibus instrumentis musicis , curritante de Patrem interpellante parvulo filio, difficiliora problemata sob ebat , uti refertux in eius elogio an. Ir I9. Hist. Acad. Legis Scient. Parisiens. In altera hypothesi fortioribus impressionibus obtemperet animus neceSSeest, quod pueri exemplo suo quotidie ostendunt. Sunt etiam , qui disputant, En attentio uno eodemque tem pore ad plura referri possit. Quoad hanc quaestionem

nos attentionem inter & perceptionem distinguendum PutRmus. Quod anima eodem tempore plura percipere possit quotidiana constat experientia. Ita dum video duo mala aurea RIterum altero mole , rotundit re, colore praestantius , statim discrimen animadve ro . Qui autem animadverterem, nisi utriusque eodem temporis puncto perceptionem haberem p Sed numquamptu es simul, sed uni tantum suam praestare animam attentionem Opinamur. Et revera si se iptam 1 gam hanc vocem ctiore, licet mihi quinque repraesententur litterae, quas certe quotquot sunt, Prorsus pe

cipio , attamen si in unam puta e ) attentionem Ggam , huius mihi perceptio fit clarissima , caeterRrum vero obseurior. Si in duas sputa ra & o ) parem eadem tempore figere attentionem velim , duarum ut i -

63쪽

me ianteriorum 'extremitatum mihi rivida ereatur pe,

ceptio, exteriorum non item. Itaque ultio eoncedimus animum rapidissime de uno in alterum attentione sua ferri, at eodem temporis puncto individuo plura a tentione complecti posse negamus. I. I 5. Ea, quae puer attente percepit, & praese tin retinere incipit , etiam dum amplius non agunt in organa , & ad mentem incipit revocare. Eius enimi Capitis commotiones erga attente percepta ubera m tris , quas nos aliquando observamus , tum immedia . te cum ab hisce uberibus avulsus fuit, & momento illo, quo eius visum assicere cessant, quam cum rur sus post aliquod tempus in ejus conspectum plodeunt, manifesto indicant, illum horum uberum ideam prae sentem retinere, etiam dum est amplius non videt, &xeminisci rationis propriae famis explendae . In eo igitur enascuntur duae diliae vires intelligentes Contemplitio , & remi iacentiα. Contemplatio nihil est , nisi pers veraneia in Perceptiones reis jam absentis . Quam vim facilius mens exercet, Si organa sensoria a novis impressionibus arceantur i, tunc enim illa a sensibus avocatur , soloque contemplationis objecto assicitur. Hine Iegimus cl. Μalebranchium semper in cubiculo ,

clausis senestris, nempe inter tenebras ne SenSUS n vas impressiones reciperent, fuisse contemplatum . g. I 6. Reminiscentia eSt actus mentis, qHO Pret ritas percutiori iterum revocat ita tamen, ut illariam quasi Uctis rem avectum agnoscat. Ab hac op ratione universae pendet experientia, ac sine ea quo cumque vitae nostrae momentum perinde ac primum haberetur. Sunt qui reminiscentiam a momoria distinguunt, veluti aseum a potentia , quod facit P. Soaves. Sunt, qui idearum rccordationem imagirrationcm vocant, SignoCum vero xeprodustumem memoriam appet Ianta

64쪽

Iant quod praestitit condigliaeetius. At nos eum me

eis operationes sola Phoenomenorum ope dignoscamus , msmoriam cum reminiscentia confundemus, adeoque

cum clariss. Christophoro Sarai Psycholor pag. 32. v eabula reminiscentia , memoria nobis idem signific hunt. Pariter cum vox imaginatio apud omnes dive

sam nacta sit significationem ab illa, quam es tribuit Condigliacchius , ut Statim palam exit, cum eodem A

.ctore reminissentiam ipsam itae commode partiemur . ut eam nuRc idearum, nunc signorum esse dicamusc g. Iet. Reminiscentia ordine , & exercitariano Plingimum augetur qui enim res arcto quodam nexu imtex se copulatas attente Percipiunt, & contemplantur , qui saepe in memoria exercenda versantur, eos magis memoria pollere constat inter omnes. QuRmvis igitux hujus facultatis ratio a cerebri varia dispositione repetenda sit , arte quoque ea promoveri egregie potest. Sed ad memoriam excolendam aptissimi etiam sunt decantati Pythagorae orsiculi, nempe Nec fessa in dialaem desesin s lumina somnum Quin ter cuncta Prius repetiveris acta diei. . I 8. Post quam puer sensationem, attentionem contemplationem, Re reminiscentiam aequisivit, & jam frequenti earum usu propriam idearum copiam auxit ,

ad alias vites intelligentes sibi comparandas gradum sedit. Statim enim ac loqui incipit , nobis evidenter ostendit, se imperfecte quidem , sed tamen jam ima

ginari, roectere, distinguere, compararου, Iudicarae, ac ratiocinari, quas vires, earumque connexionem modo declarabimus. Imaginatio est actus mentis, quo non solum Prς-

65쪽

prosemga' quoque . pro imbiso inmmus , mimiaimusve, movaquae Emia Commnimus. Haec Vis, quam Phant i a dixere Veteres, reminiscentiae , simulque contemplationis incrementum haberi potest. Ea dominatur praecipue in Pictori rus; ae Poetis ς qui augendo, minuendoque plum. fingere solent. Sed de imaginatione cavendum ne vel nimia .rsit, ves nulla. Nimia Senim imaginatio de mentiarat , nulla stupiditatom parit. Unde medium ire tutissimum est. Sed de hae mentis operatione fusius Psycologiae Iab. II. cap. VIII. agemus . I. I9. Μoderatae imaginationis quasi consectarium est reflexio , nempe ille mentis actus, quo ipsa d

liberara attentionem suam de uno in alterum successis me dirigie 'Et quidem dum moderata imaginatione, hoe est moderate augendo, niinuendoque rem aliquam fingimus , successive attentionem nostram ad diversas xei partes dirigamus necesse est, ut . intima obseTU-tione cuique constat. Dixi d liberare, dum enim de uno in alterum fertur attentio V, tantum impressi num externarum , non quia animae ita placeat, haec attentionis directio est passiva, ideoque aut reflexionis nomen non meretur , aut ad summum resexto p -

ij se Varie definietioni singuit P. Maves par s2.

D intorno ae questa operaetione si sono dato da vari .es Lochs per essa intende sottanto queli' atto , con cuiis r anima volge I' attingione sopra se stessa, e sulleis proprie operaZioni. Conditias neI Smio suid O, A,, ne delict remans cognicioni Ia fa consistere neIt wtis to di applicare a vicenda 1' attentione ora gulis c n se

66쪽

I. go. Reflexione se, tui mens ideas a se invieemssistinguere, easque simia tonserre possit . Quare otium

is se esterne, ora Ile 4dee intritori Hebramandole peris via di segni, Pretendendo pure, chea senEa. 1'uso diis questi aver non si possa histessione : HI' opposto nesis Prauato delle seu adtonil e piu specificamente nesis Transumo ra Onato , che ne ha aggiunto at Trati is eo degit Animadi, la Epono net semplice passaggiose deli' attentione- daiuna impressione aIl' Utra , T is cando Ia similitudine idi un ragrio , t ehe dial uno is ali' altro corpo Sia rissetium . Bonnet nes Samio in se malitico sulla Facolea dest' Anima Ia definisce it is stillaeo . diar auenzione , chε ἐ' animo prosta adlidosis sensibili Comparandole , es vestendose di segni , o diis tremini ecthe Is raepreseneino , e pretende egit pure, is come gia Conditatio che alia xissessione i segni richieνω gansi necessariamente . Io intendo generalmente peris rissessione 1' applieazione inertita , e, deliberata detris attenZione ad una Cosa qualunque et si Secondo is questa definietione ii semplice passaggio deli' atten-- gione dae una impressione ali' altra, quando non sta

se dalla foreta successiva delle impressioni , ehe 1' at-'tenetione rapiscono, non potra chiam arri rissessione, ois non potxa chlamarai at piu che una risessione pasti siva. Quella di Loohe, secondo questa medesima se definiZione non sara che una parte, O una specie se pateticolaxe di rissessione, come pure una specie Par- ω ticolare ne Sara solianto quella di Bonnet, e la pri-- ma di condillac.

67쪽

tur vires ἱntelligentes distinctis & comparatio. Ope

primae. mens ideas quasi acui viatim Copulatas unam ab altera diligenter accurateque distinguit y ope vero alterius rationes convenioniae, vel disconvenientis , similis

tudinis, vel dissimilitudinis, que irater ideas invesnitin tur , invicem consere. Quo objecta simpliciora, eo diastinctio, & comparatio eorum idearum facilior; quo autem magis composita, eo dissicilius eorum ideas distinguimus , vel compstramus. g. 2I. Ex comparatione sponte sua fluit judicium. Est enim judicium actus montis, quo uniam do altero affirmamus, vel nemmus , prout Drt ratio Convenientis , vel disconvenientie, similitudinis, vel dissimilitudinis, quς Per comparationem innotuere. Quare judicia vel affirmativa sunt , vel ne tisa. Ita dum .dico; aer est gravis, judicium est affirmativum; dum vero dico ., aer non est corpus solidum , judicium est negativum . I. 22. A iudiciis invicem collatis manat discursus, seu ratiocinatio. Namque Fatiocinatio est iam1s memtis , quo facta in antecedentissius judiciis duartim id rum Comparations cum tertia , novum judicitim infere premissς Comparationi consentaneum. Ita si habeatur haec propositio : Aruma est immortalis , ac relationem quae est inter animam , & esse immortalo non cernam , --

paro has duas ideas cum alia, ut haec relatio mihi imnotescat. Haec tertia idea potest esse idea simplicit tis , ac tali pacto ratiocinari possum.

Hinc omnis discurrus hisce axiomatibus respondere Zebet; nempe , Ea qur identi cantur Gumj tertis,ti ru

68쪽

rificantur inter se ; si ex duobus unum identifo

tificantur inter se. Sed de hae mentis operatione sermo erit in tertio Logicae libro . g. 23. Si modor ad ea, quae in nostro puero iam loquela instrusto crescentibus annis contingunt, Oculoseonvertamus, & magis magisque expeditas intensiore que, quas iam acquisivit, vires intelligentes , & n vam iisdem advenientis ahstractionis, & compositionis ope aecessionem fieri observabimus. Quod magis expeditae , intensioresque in ipso fiant jam acquisitae vis res, probatione non indiget. Quod autem abstractio , dc quam post ipsam exercemus, compositio viribus jam .acquisitis accessio sit, vel ex eo patet , quod in qu libet homine facultas judicandi, ac ratiocinandi perficitur quodammodo, adveniente abstractione. Ea igituraIlioris est ordinis , quam sint judicia ipsa, ipsaeque ratiocinationes. Et autem abstractio actus mentis . quo subjectorum qualitates tanFam a subjectis distinctas,

vel separaras Considerat. Ita figura & corpus sunt naturae eonjuncta . cum mens figuram sep at a corpore, ac de ea taenium cogitat, instraheres dicitur. Abstractions iubtur accidentia, Se substantiae Separantur, quorum v Num sine alio esse non potest; atque vel accidentia uia ne substantia concipimus, vel inter ipsa distinguimus, vel, si sint composita , resolvimus, ut Geometrae extensionis longitudinem a latitudine sepaxant, & utram que a profunditate . s. 24. Compositio vero est ille mentis actus, quo aea, que Per abstractiouem disjunxerat, in unum colligit eo Ane, Me quodnam in s totum Con*equatur, Posiae adverters. Haec autem vis colligendo quae separavit , Cum ordinem quemdani sectetur rei naturae

accommodatum, longe disseri ab imaginatione, qua .

- : . etsi

69쪽

tsi nIiquantil. plura in unum colligamus , nihiI solli-:iti sumus de ipsa rerum natura, utque uti dicunt , νωα- 'itates . Haec differentiae inter compositionem , & imaginationem non melius declarari poteSt , quam exemplo duorum hominum , quorum primus simul colligendo

Ptartes , quae horologium constituunt, eas collocet eo ordine , quem inter se servare debent, ut rursus. horologium Consurgat, alter vero inito tolligendis nullum ordinem Servet, ac de horologio restituendo nullo modo sollicitus sit. Primum componere diemuΚ, ait

xum imaginari. . ag. 25. Abstractionis ope ideas uniuersales nobis e formamus. Sic cum per abstractionem ea, quae omnes homines communia habent , Separamus ab iis, quae singulis propria sunt, ac de diversis hominum' discriminibus non cogitamus , in nobis excitatur ideariarionalitatis , quae omnes hominestrepraesentat. Ope

vero abstractionis, & compositionis simul ad persectam rerum anubiam stliquando pervenimus. Ut quid sit finalysis, explicemus, redeamus ad horologium, fimgamusque hominem , qui horologii mechanismum ignoret, Re illum agnoscere desideret . Quid praestat hic homo , ut hamisibi comparet cognitionem p Separat

partes a se invicem , ut earum distinctam idem aequirat, Re relationem, ordinemque, quae cum caeteris habent, percipiat. Post quam illas sopstravit , eas rudigus unire tentat , ac diligentem serutatur , an in hae peragenda unione peccet. Post varia tentamina taen-dem agnoscit,3c singulas . partesii segaratim , es o ianem; quo simul uniendae sunt, adeoque perfectam horologii cognitionem aequirit , Dum partes horologii resolvit, componitque, horologii anabsim , dum vero illis ita resolvit, , componitque, ut nihil sit, in quo peetet, Perfictam i ejusdem, absis p stare dicitur. Mahria itaque consistit in resolvendo, componend

70쪽

que diuturnis, iisdemque debitis eamparationibus a hibitis , ac est perfecta, cum in hac resolutione , di

compositione nihil contra rei naturam peccatur . ΡR-tet autem in iis, quae partibus physicis, ut homi gium , non conStant, Sola sistractione θ' compositione ad hanc perfectam analysim nos aeliquando perveniae. Abstractione enim partes, quibus idea compositae con satur, separatim c&Sideramus, earumque relationes detegimus . Compositione vero has partes rursus in unum colligimus servando ordinem ejus naturae Ecc

modatum.

26. Caveri .quam maxime debet, ne quae per ab stractionem distineta vel separata concipimus , ea ita existere arbitremur, in quo turpiter olim Scholastici lapsi sunt, quibus realizandi vitium familiare fuit. Αbstractiones sunt mentis finitae opus, non Entia r litis in Mundo cxistentia. Hinc , quamvis per iubstractionem in anima distinxerimus omnes , quas hactenus explicavimus, vires intelligentes, . hae tamen vires, hi animae actus non sunt aliquid reapse ab an ma. distinctum , ac diversum , nec ita existunt, prout Eos nobis repraesentavimus. di revera suntbanima ipsa accidentaliter modo una, modo alternoratione existens. s. η27. Atque , haec est virium. intelligentium gen sis, haec agnatio, hic ordo evolutionis, perpetu puerorum observatio suadere videtur. Quamobrem si quaeras, quid veniat nomine rationis, veΙhimellectus, vel facultatis intemctive , paucis respondebimus, hae tria vocabula nobis idem significage, nempe Praeclaramianimae faculiatem, quae constat prEmissa explicat que Virium progressione, , quam M inemoriae levamen ita Paucis contrahimus . Iv. Sensationem, 29. Et tentionem , contemplationem . 4'. reminiscem