장음표시 사용
341쪽
6 I e P. VI. 7. DE IN ARTIFI cI LIBUR . eausa abrit . Et illa quae solent contra praemium diei si Frannidom petat . si ton serum euorsionem . Utitur iis Cicero pro Caecina et undo tua μ familia aut Procura tor . Si me uitieus . tutis solus deiecisset. Si uero ne habens quid m seruum Practer eum qui me deiecorit . Et a ta in eodem libro plurima . Haec autem fictio cum plu-ximum ualet aduersus scripta , tum etiam ad qualitate, habet uires non mediocres . Si Lucius Catilina eum suo consilio n fariorum hominum , quos secum eduxit , haedo re publica ς ρου t iudicaro,condemnaret Lucium Mur nam ' . Et, si hoc tibi inter cenas et illis inmanibus μορυ-lis tuis accidisset: . Et, si Asinius ille caecus loqueretur
f. 7. DE IN RTIFIcIALI Bus. Inartificiales sunt, quos non oratoris ingenium Inuenit , sed causa ipsa in se habet , ut praeiudicia , rumores , torinenla, tabulae, iusiurandum , testes, re ponsa, omina , uox aliqua emissa οῦ in quibus maxima pars so-rensium contentionum consistit . Haec ut ipsa carent a te , tractanda sunt: et adiuuantur isdem locis , quos tradidimus: a persona , n loco, a tempore , a ceteris omni-hus , qui in probationibus artificialibus commvnos argumentorum loci appellantur . Nec tamen omnia tradi possunt , sed tameta demonstratur uia quaedam atque ratio, qua percepta, non modo in exequendo suas quisque uires
debet adhibere , sed etiam inueniendo his quae traduntur similia , ut quaeque condicio litium poscit. Neque enim
α Ε M. tiu de tu aut . 1 Ita cod r. manu; at a. Dissicus ; male, nam in Priscis co M. constanter ambitur unica l. c mirica deest in edd. ascribitur autem explicate in eod.
1 Cnp. xviiii. 5 Philipp. II. 25.2 Pro Murena cap. xxxv uri. 4 Pro Caelio cap. xliv.
342쪽
eAP. VI. 8. DE PB EIUDI cIIs . 65 de omnibus causis quisquam potest dicere , quae sunt iustitiae et numero et uarietate . I. 8. DE PRAEIUDICIIS . Praeiudiciorum uis omnis tribus in generibias maxime uersatur . Rebus , quae aliquando ex aliis causis sunt iudicatae , quae exempla rectius dicuntur , ueluti de rescissis Patrum testamentis uel eontra filios eonfirmatis . Item iudiciis ad ipsam causam pertinentibus, unde etiam nomen hoc ductum est, qualia in Opianicum . iacta dicuntur , et a senatu aduersus Milonem . Item cum de eadem causa pronunciatum est, ut in reis de piratis , et adsertione secunda , et partibus Centumuiralium , quae in duas hastas diuisae sunt, constet oratio . Confirmatur autem praecipue duobus , auctoritate eorum qui pronuntiauerunt, et similitudine rerum de quibus quaeritur . Re selluntur uero raro per contumeliam iudicum, nisi sorte manifesta in his erit culpa, ne offendantur iudicum animi r uel aliqua dissimilitudine causae , quia uix ulla res est , quae per omnia alteri similis sit . Si id non continget , aut sorte causa erit eadem actionum , incusanda negligentia , aut de infirmitate personarum quaerendum Contra quas erit iudicatum et aut de gratia quae testes eorrupit et aut de inuidia , aut de ignorantia ; aut uidendum quid causae postea accesserit . Quorum si nihil fuerit , licet tamen dicere multos iudiciorum casus ad inique Pronuntiandum ualere e ideoque dampnatum Rutilium , absolutos Clodium atque Catilinam. Rogandi etiam iudi-Ces , ut rem Potius lueantur ipqam , quam iureiurando alieno suum donent. Aduersus consulta autem Senatus et
343쪽
56 e P. v I. 8. DE PRAEI DICII .duerela principum uel magistratuum nullum est rμm-dium , nisi aut inuenta quantulumcunque causae disserentia , aut aliqua uel eorumdem uel eiusdem pote tutis hominum posterior constitutio , quae sit priori contraria .
Famam atque rumores Pars altera cOuscusum ciuitatis et uelut publicum testimonium uocat οῦ altera sermonem
sine ullo cserto auctore dispersum , cui maliguitas initium , credulitaq incrementum affert et quod nulli nouetiam innocentissimo possit accidere fraude tui micorum sal qauulgantium . Exempla utri u que non deerunt . In tor-m uti quoque P r' altera quaestionem uera satendi ne
sequitato in uoc t : altora fal a dicendi , quod aliis patientia facito in udneium faciat , aliis infirmitas necessarium . Et xi de ui hetheuda quaestio ngetur , plurimum intererit , qui t qtiem postulet aut offerat , et in quem , et ex qua caii a r siue iatu erit habita quaestio, quis ei prae suerit , quis et quo modo sit ortus: an credibilia dixerit et
an inter Ke consutiantia et an pers uerauerit in eo quod eo purat: an aliquid dolore mutauerit . Prima parte quac stinuis r nn praec 'donte cruciatu r quae utrimque tam ii finita sunt quam ip a rerum uarietas . Colatra tabulassa sto dicondum est . C in sit autem in his aut scelii signatorum aut ignorantia , tutius ad ignorantiam nos
Convertimus quo pauciores rei fiant . Sed ad hoc ipsum argu monta Pt causa trahuntur , si sorte aut incredibile est id ne tum μή e, quod tabulae continent: aut aliis quoque probationibuq aeque inartificialibus soluitur , si autis in ' quo signatum es t. aut aliquis signatorum dicitura fuisse , uel priuq Pς e defunctus et si tempora nou congruunt: si uol aut e dentia uot sequentia tabulis repugnant . Inspectio cuiu ipsa salsuri saepe depraeheudit .
344쪽
CAP. v I. 8. DT. PR EIun cIIs . syIusiurandum qui offert , aut ita se tuebitur ut eum non
sit credibile periuraturum : aut ipsa ui religionis, inquam plus iidei consequitur, si id egerit , ut non cupide ad hoc descendere , sed ne hoc quidem recusare uideatur e aut si causa patiatur , modo litis propter quam devoturum et se ipse non fuerit passus et aut, si praeter alia eausae instrumenta , adiiciet ex abundanti hanc quoque eonscientiae suae fiduciam . Qui non recipiet condi-eionem , et si a multis eontempni iurisiurandi metum dicet ,
eum etiam philosophi quidam sint reperti , qui deos agere
Curam rerum humanarum negarent . Eum uero qui nullo
offerente iurare sit paratus , ipsum uelle de causa sua Pronuntiare et ostendere, quam id quod osserat leue ac sa-eile eredat. Qui deserat aliis iurisiurandi honditionem, modeste agere uidetur ' , cum litis aduersarium iudicem iaciat, et eum cuius cognitio est honere ς liberet e cui profecto alieno iuri iurando . stari quam suo mavult. Quo dissicilior recusatio est, nisi sorte res est ea, quam credibile sit notam ipsi non esse . Quae si excusatio deerit, hoc supererit , ut inuidiam sibi quaeri ab aduersario dicat, atque id agi ut in causa , in qua uincere non potest , quae xi possit. Itaque hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse , se autem probare malle , quactat firmet , quam dubium cuiquam relinquere an peierarit.
Praecipere tamen quidam solent, numquam temere iusiu-
raudum deserri oportere , sicut optionem iudici aduersario claudam . Nam si dicero contraria turpe aduocatum
' Seh. Modestum auctoris PraecePlum. α Ira eo l. b Coptiis et inutili. nidetur . e Ita cod cum adspir. ut in hasmentia iuria uaticanis. d cod. ivi eiuram o . e Ita cod.
345쪽
58 e P. VI. 8. DE PRAEIUDI IIS . videtur , certe est turpius sacere quod noceat . Testimonia aut per tabulas diculatur aut a praesentibus . Simplicior contra tabulas pugna est: nam et minus obesse uidetur pudor luter paucos signatores mentiendi ἔ et probandidissidentia premitur μ absentia . Et si repraehensionem non Capit ipsa persona , infamare signatores licet deinde , quod nemo dat Per tabulas testimonium nisi sua uolunt te . Contra haec dicitur , et amicum pro amico et inimicum Posse uerum integra fide dicere . Et Iate locus
uterque tractatur. Contra praesentes uero communis Io
Cus est Cum pars altera nullam firmiorem probationem esse contendit , quam quae sit homicium scientia nixa ἔ.ltera omnia , per quae seri solent salsa testimonia ,
enumerat . Uerumtamen non est in eiusmodi quaestionibus immorandum, an credendum testibus , an Crede dum tormentis sit. Sed tamen sumendus est transitus ad Propria causae e debemus enim probare uelle non nullis . testibus nec nullis tormentis esse credendum , de quibus tum maxime agitur . Sequens Tatio est, Cum Sm-cialiter iam quidem sed tamen multos inuadere patroni solent . N am et gentium simul uniuersarum testimonia eleuantur , et de auditionibus possunt inueniri r non
enim ipsos esse testes , sed iniuratorum offerre uoces .
Ut eos qui se reo numerasse pecunias iurant , litigatOTum non testium habendos loco . Interim ς aduersus si gulos dirigitur actio . Ob quam rem multum interest , ut totam orator causam familiariter norit . Ea enim res docebit ad quae iudicis animus actione sit praeparandus et debet enim uel fieri vel detrahi testibus sides oratione PerPetua, quia sic quisque dictis mouetur, ut est ad Credendum uel non credendum ante formatus . Saepe in-
d. Praemitur . b Ita eod. e Ita interim, in cod. Pro interdum hete et alibi .
346쪽
e P. I. 8. DE PRAEILDIeIIs . sster testes et argumenta contentio est e et inde seientiam
et religionem esse ἔ hinc uero ex argumentis dicitur testem gratia, metu, Pecunia , ira , odio , amicitia , ambitu deprauari . Argumenta autem ex natura dici possunt di in his iudicem sibi. in illis aliis credere . Communia haec multis eausis ac saepe iactata 'sunt. Aliqua do etiam utrimque sunt testes. Sed Confirmatio sequitur ex supradictis , si his adiicientur diuina testimonia , id est Tesponsa et omnia . cetera similia . In quibus tractatus erit unus generalis , qui φ inter stoicos et epicureos solet rogari , prouidentia ne mundus guberuatur alter specialia contra partes diuinationis , ut quaeque ad quaestionem eadet . Hic enim fidem confirmabit , hic refellet, quod adiiciat aliquis et uoces , siquae sunt , Per uinum uel per somnum uel per dementiam uel ab insantibus emi sae r quos pars altera nihil iudicare dictura est , altera nihil fingere . Haec omnia , quae inartificialia supra dicta sunt , non tantum praestantur cum sunt , sed etiam ubi non sunt, desiderari solent. Ut puta , Pecuniam dedisti et quia numerauit tihi Z undes noniam asuis ; tihi emi P
a quo ' quanti Z yer quem dedi qtio eonscio 7 Ideo
nutem Tetro eorum statuum , qui sunt in scripto , non fecimus mentionem . quia eadem ratio est in omni genere quaestionum, qua semel accepta , ad cuius que status controuersiam probationum argumenta Paran
tur. Illud quoque studiosi eloquentiae et de artificialibus et de inartificialibus cogitent, neque in UDaquaque ea
sa ea quae monstrauimus cuncta posse reperiri οῦ nec eodem ordine , quo sunt tradita , semper debere tractarie neque cum Proposita suerit materia dicendi , tum d
a Sie sere Cicero pro Scauro ed. mediol. P. 25.
347쪽
go e AP. VI. 9. DE ARGUMENTO .mum scrutanda stragula argumentorum loca et uelut ostiatim pulsanda, ut ad probandum id quod intendimus resepondeant. Iuli nitam enim et inutilem faciat ista res dis-acendi tarditatem. Propter quod opus est non tantum arte, sed ingenio et studio ex exercitatione uimia, quae Plus Plerumque et arte et ingenio ualet. Ut quemadmodum in affli is , quae scribentium cogitationem non exigunt, si ait usus et consuetudo , sic tu oratoribus sponte quaedam argumentorum 1acultas dicendi uel scribendi consuetudine ultro se necessariis locis offerat. I. 9. DE ARGUMENTO . Non est satis argumentorum locos uel diuisionum argumenta inuenisse, nisi exornetitur inuetita et ceteras in Partes distinguantur . Dicere eui in , veri simile est eum homicidium fecisso i ex barbaris est; aut, concubuit mulier, nam peperit; non argumentari est, sed argumentum proferre . Est igitur argumentum . inuentum aliquo ex genere rem aliquam aut probabilitePostendens aut necessarie . VII. DE NEcESSARIA ARGUMENTATIONE .
Necessarie demonstrantur ea , quae aliter ac dicuntur nequx fieri nec demo strari possu ut et hoc modo , si
genus argumentandi , quod in necessaria ratione uersatur , tractatur in dicendo aut per conplexionem aut Perenumerationem aut per simplicem conclusionem . Con- Plexio est, in qua utrum concesserit, repraehenditur : ut ,ri ivroῖtis est , cur tueris 3 si Probus , cur accusas r
. Num pro certas b cod. eum ἰσἰων argumentum εἰε.
348쪽
c P. VII. DE NEcEss. ARGUΜRITATIONg . 6ernumeratio est in qua, pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis , una res aliqua necessario confirmatur et ut . necesse est arat inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut m tus aut mei aut alicuius amici gratia r aue si horum nihil est, ab hoc non esse occisum . Nam sinctcausa malessicium suscutum non Pol si esse . Ergo si neque inimicitiae fuerunt, neque metus ullus, neque Nes , neque ad amicum Pertinet huius mors illius ; relinquitur igitur , ut ab hoc non sit occisus . Simplex conclusio est rsi vos me istud eo te ore fecisse dicitis, ego ) autem Eo ψso te oro trans mare fui , restat ut id quod di- eius ) non modo non fecerim , sed no Potuerim quidem facere'. At li. e hoc diligenter uideri oportet, ne quo pacto genus hoc refelli possit , ut non sola confirmatio , ue-
Tuiu et ipsa argumentatio ex necessaria ratione eOustet. VIII. DE PROBABILI ARGUMENTATIONE .
Probabilis argumentatio in eo genere est , quod Cr dibile est, quod uero solet fieri , quod in opinione positum est , quod sine ullo teste auditoris opinio consirmat . Ut, si mater est , diligit et si auarus est , Con lemnit rusiurandum . Iu hoc omnis argumentatio aut peninductionem tractanda est aut per ratiocinationem. Indu etio est Oratio , quae rebus non dubiis captat assensionem
eius , quieum instituta est ; quibus assensionibus facit , ut illi dubia quaedam res propter similitudinem earum rerum , quibus assentit , probetur . Ut , dic mihi quae- ο , mutire , si uicina tua melius habctat auriam , utrum illitis ne an tutim malis 3 illius in it . . Quid si et uestem et ceterum Ornatum muliebrem precia maioris habeae quam tu , tuum ne an illius malis 3 remonaeia , illius
349쪽
s, e P. VIII. DE PROB. ARGUMENTATIONE .
tiero . Quid si uirum meliorem habctat illa quam tu hahes , utrum nes tuum uirum malis an illius Hie cum rebus non dubiis assensum est . si et propter similitudinem ut etiam illud quod dubium uideretur , siquis separatim quaereret, propter rationem interrogandi concedatur. Hoc in genere praecipiendum nobis uidetur, Primum
ut illud quod inducemus per similitudinem , eiusmodi sit,
ut sit necesse concedi . Nam ex quo postulabimus u
his illv l quod dubium sit coiicedi , ipsum dubium esse
non oportet . Delude , illud cuius confirmaudi causa fiet inductio , uidendum est ut simile his rebus sit , quas Tes ante induxerimus quasi non dubias . Nam aliquid auto concessum nobis esse , nihil proderit , si ei dissimile erit id cuius causa illud concedi primum uolue-ximus . Demus oportet nou intelligi quo spectent illae
Primae inductiones , et ad quem sint exitum Peruentu-xae . Nam qui uidet , si ei rei quam primo rogetur Tecte assenserit, illam quoque, quae sibi displiceat, esse necessario concedenda'; plerumque aut uou respondeudo , aut male respondendo, longius procedere rogatiovem non sinet . Quapropter ratione interrogationis imprudens ab eo quod concessit ad id quod non uult concedere , deducendus
est . Ad extremum autem , aut taceatur Oportet aut Cou- Cedatur aut negetur. Si negabitur, aut ostendenda similitudo est earum rerum quae ante concessae Sunt , aut
alia utendum inductione . Si concedetur , concludenda argumentatio est . Si tacebitur , aut elicienda responsio est , aut quoniam tacituruitas imitatae consessiouem mPro eo ac si concessum ait concludere oportebit argumentationem . Ita sit hoc genus argumentandi , id est inductionis , tripertitum , ut prima pars ex similitudino constet uua pluribusue , altera ex eo quod concedi u Iumus , cuius causa similitudines exhibitae sunt ἔ tertia Diuiliam by Coostea cieer. de inuent. I. I.
350쪽
e P. VIIII. DE RATIO INATIONE . 63 ex conclusione , quae aut confirmat consessionem , aut quid ex ea conficiatur, ostendit .
Ratiocinatio , id est syllogismus , est oratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens , quod expositum et per saeeognitum sua se ui et ratione eonfirmet . Syllogismi membra sunt enthymema et epichirema . Syllogismus constat partibus conplurimis, aliquando quinque aliquando IIII aliquando ΙΙΙ' Plerumque , quotiens quin tu partibus constat , prima est propositio , qua exponitur
summa argumentationis ad hunc modum e melius adeα-rantur quas consilio goruntur, quam quas sino cons lio administrantur . Secunda est confirmatio propositionis , quae rationibus uariis et quam copiosissimis approhat superiorem hoc modo e domus Ea, quac ratione γ-ritur omnibus est instructior rebus et amaratior, quam quae rem re et nullo consilio administratur . Exercitus is , cui praepositus est svictus et callidus imperator, commoditis regitur, quam qtii stulticia et temeritate a Mnistratur . Navis Optime cursum conscii , quas scientis simo gubernatore utitur . Tertia est assumptio , quae id quod uelit ostendere , assumit hoc pacto 2 nauis autem mestius quam omnis mundus administratur ' Quarta est quae approbat assumptionem hoc modo e nam et si gnorum ortus et obitus de itum quemdam ordinem se uant , Et annuas conmutationes non modo ex neeessita is quadam semper eodem modo sunt , uerum etiam ad utilitates quoquo rerum omnium sunt accommodatas e cessiurnas nocturnaρqus vicissitudines ritilla re umquam mutatae , signi ant non medioeri quodam consilio natu ranι mundi administrari . Quinta est conelusio , quad