장음표시 사용
351쪽
ει chp. VIIII. DE RATI cINLTIO E .eonsilio igitur mundus administratur . Haec est ratiocinatio in quinque partes distributa quam Omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxirne secuti sunt r ut illam per inductionem Socrates et Socratici tractauerunt ret mox oratores ab utrisqne transtulerunt. Et tamen aliquando est quadripertita ratiociuat O , cum aut Propola mus , aut assumimus sine approbatione . id autem fierid et cum aut propositio ex se tutelligitur , aut assumptio nullius approbationis indiget. Item est et tripertita ratiocinatio , id est trium partium sJllogismus , qui cori- stat propositione , ratiocinatione , couclusione . Ut, bonum est virtus et nam id demum bonum est , quo nemo male tiri Potest; tiiritiis autem nemo males uti Potest ἰbonum ergo est virtus . Et contra idem syllogismus e nomen honum ρeeunia ; non enim bonum est quo quis malo uti potest; pecunia autem Potest quis male ti. i et non igitur honum est Pecunia . Syllogismorum propositio aut
consessa est aut probanda e consessa , ut Omnes beatam uitam uiuere uolunt. Sequitur ergo argumentatio et co clusio probanda et ut , qui beatam uitam tituere uolet, Phi-IOsuhetur oportet. Non enim conceditur nisi contirmata fuerit. Assumptio quoque interim consessa est . ut, omnes autem uolunt beatam uitam uiuare . Interim Probanda ἔ ut, quod autem dissolutum est, sensu caret: cum hoc non constet, quia potest soluta corpore anima uel immortalis uel ad tempus manere . Omnia genera conclusionum in syllogismis intelligi oportet. Nam ita concludimus, ut in unum conducamus propositionem et assumptionem, atque ita conclusionem adnectamus hoc modo r quod si leges omnes ad utilitatem rei Pulicae . consuluit ς , yrO-jecto non Potest eodem facto si saluti com ni consuluissa et legibus non obtemperasse . Aut ita, ut ex eo
352쪽
CAP. X. DE EXTΠYMEMATE . . 65trario consciatur conclusio , lioc modo e summa rgitur amentia est in eorum s de mem haberct, quorum Persidia tocioris deces tus sis . Aut ita , ut id solum quod conficitur inseratur, ad hunc modum e urbem igitur diruamus . Aut id quod eam rem , quae conficitur, sequatur necesso est , hoc modo : si ρverit. cum uiro concubuit: μγerie autem ἔ conficitur hoc , concubuit igitur cum viro. Hoc
si nolis inferre o et inseras id quod sequitur: scit igitur
incestum et et concluseris argumentationem. Quare in longis argumentationibus ex conductione aut ex Contrario eOn-Plecti oportet: in breuibus id solum quod conficitur ex- P0nere ς in his , in quibus exitus Perspicuus eSt, ConSeCutione uti .
Euthymema est inperfectus syllogismus 'r non est enim in eo necesse primum Proponere , deinde argumentari, et postremo concludere ς Sed uel primam Propositionem praeterire licebit, propterea quod ipsa tantum Praesumptione iudicis uel auditoris contenta esse poterit, et sola rati cinatione exsequi . , et conclusiouem superaddere, uel certo conclusionem praemittere, ut sensibus iudicis id quod ratiocinatus est colligendum relinquere. Quare ergo diale-eticis illud necessarium est , ut Omnibus partibus colligaut , oratoribus nou semper ' quoniam illis ueri inueti temdi ratio, his suadendi proposita est. Persuadere autem non poterunt, si ipsa diligentia et redditione partium ob-εcurauerint quae colligunt. Deinde ad illos non pertinet ut suaves et iucundi sint in disserendo; oratori autem maxime ne aures auditoris ossendat studendum est; offendit Porro iisdem nominibus utcndo saepius et eadem colle
a Cod. eon erre. 1 Ita eod. At inserius exequa .
1 Cic. de inuent. I. έo. a Quintil. V. I έ.
353쪽
ctione reserendo . Debemus etiam illam disserentiam scire, quod is qui disserit interim longe probationem petit, et multis in ratiocinatione positis colligite orator autem quo sit lucidior probatio eius, ex proximo petit, uec spectabit quam uera sint ea quibus colligit, sed quam probabilia . Ut si colligendum sit moricin malum esse, dialecticus ille repetet huius rei probationem ex natura , quod illa
nos uitae conciliauit; uel etiam altius et obscurius ex dis-Puratioue animae ct corporis, ut uel interire animam probet , vel si inmortalis sit , poenas eorum dare quae hic conmiserit . Et ideo cum hoc ipsum incertum sit an recte uixerimus , timendum esse nequas Poenas sustinea mus . At uero orator nihil horum sibi probandum putat, Disi sorte haec ipsa pompatice exequi uolet alio modo et alia ratione. Locuples enim et APEciosa uult esse et quentia , quod non sequetur , si Conclusionibus certis et crebris ci in unam prope formam cadentibus concessa - , ex copia satietatem , et ex similitudine fastidium attulerit . Probationem autem ex proximo Petet et ut , Omnes hominos aut maior Pars hominum mortem tιment ς, quod sui lugeant eos qui mortui sunt , quod carituri sint tio-DPtatibus . Est enim illi oratio apud homines , qui non recondita disputationum subtilitate, Aed communi sensu univcrsa PerCipiaut .
Et quoniam diximus quid disserat syllogismus ab en-
tb Vmemate , non alienum hoc loco uidetur et de epichi remate dicere; quoniam quaerere quidam solent quid anter epichirema et enthymema intersit . Est autem dias
354쪽
C P. XI. DE EPICHIREMATE . 67ra utrumque et ui et substantia idem . Quid ergo intexest 3 quod uni bymema correptior probatio , epichirema autem cxecutio euilirmematis sit. Quod dico , tale est.
Cum partes hae, quibus colligitur aliquid, ita probabiles sint ut nullum praeterea firmamentum desiderenti', enthymema Orit nudum et viduum , quale est hoc r si voro creditis eum qui Patre non ictu oratiis, quominus manus inferrest, alionis ten ora unum . Hoc quia statim probabile uidetur, nullam confirmationem desiderat, et Cir cumcisum et thymo ma est. Λt uero hoc ipsum , quia quasi paruum ς probabile hoc modo proponat aliquis, deinde
ovoquitur e si ostendoro iudici ab hoc Pulsatum Patrem , dubitabitis ab eo iniuriam Oxtraneo factam 3 non opinor . Deinde longius prosequatur . Etenim multi quantuis P
tulantes in alianos rasoni, suis tam n icu erauorunt: at
vero qui Patrom non manu dico scd utiliti tantummodo laesit, quid est quod non audere Possit 3 crodo exist mationem inρudontias Merobitur, qtii crimen in se alis suscipore non recusauit: aut logos uorrebitur, qui Parcα- te tiiolato , Non solum htimana uorum otiam diuina λ- ra permiscuit. Et licet in quantum uis aliquid exequi edeinde hoc probato et confirmato , tum domum inpone ro enthymemati conclusionem ita di indo r eum ab hoc Pulsatum Patrem confici , ab co non uidesbitiar aliquid iniurioses circa hominem alisnum et Extraneum essct conmissum Z Et omnino, quia est tripertita , quae ost minima
collectio syllogismi r proponimus enim id quod colligendum cst, deindc confirmamus , deindo concludimus φ. Illa ratiocinatio, quae est inter propositionem et Conclusionem , Enthγmema dicitur . Entlaymematon et epicilirematon sormae sunt qui laque , electicon', item dicticon, item gnomi-
α Ita eod. δ Cod. .litiderent. e Ita eod. pro pari t hiae et infra .d Cod. dubitatis . e Cod. conciuataua .
355쪽
coii , item paradigmaticon ,. item syllogisticon . Electicon . quod solum apud ueteres tractabatur, in quo repugnantia colliguntur, cuiusmodi est hoc e liberalem se praedicat et idem poculatum focisso conuincitur . Pugnant enim libcralitas et peculatus. Alii postea adiecerunt enth me- viaticon : quod si amaret huic numquam si io Pecuniam isse ρOtiorem , certe eum liberalom tu incari vortet. Non euim pugna ut haec tutor se , sed consecuntur ἔ et est haec forma enthymeniaticon quod appellatur dicticon
et sit a consequentibus . Torcium gnomicon et uam guOmicon est sententia , sicut illa : dissiliciae est modum Pro-cio sta in re nisi libidini feceris Τ . Et illa r non potestuc S acciaSator esse qui cum reo criminum societato con-
tangi ur φ . Sed enthymema gnomicon laoc a sententia dili ext , quod ibi tantum simpliciter senteritia pro nutatiatur , hic autem simul et ratio sententiae redditur , quale est hoc e Carthaonienses nobis iam hostes sunt nam qui omnia Parat contra me , ut quo temPOm POSSit , bolitim Lelit inforres , his iam mihi hostis Est , tametsi nondum armis agat . Paradigmaticon euthymema quamquam ad exemplum se refert , hoc tamen differt ab
3 In Verr. Ill I. a. eum uarie- α Conser ἰn Verr. III. r; quam tale . quam hic est ali Cicerouis locus.
356쪽
exemplo , quod exemplum Per se positum probationem
adiuuat, Conuersum autem in speciem argumenti , sormam accipit Paradigmatis enthymematici . Ut sit exemplum rnon debetis largitionem permittere et nam et Dionysitis et Pisistratus cities lamitione corruPoriarat . At uero ut enthymema sit paradigmaticon , illo modo Corripitur et concluditur': ut , si Phalaridi et Pisistrato et coteris omnibus tina res maxime largitio dominationem conparavit, quid est quod non idem Gracchum associare credatis , quem eadem quae illos iacere vidcatis ' Syllogisticon euthymema est quod ad imaginem syllogismi ex multis aliquid colligit . Ut si dicamus r adulterium multis modis virguitur , quod mianuscula missa sint , quod ad collulam
savitis contisnit anciliae , quod ad domum mariti ac cessum sit , Pod qua accesserit latere voluerit . Atque haec omnia cum astruxerimus , tunc concludimus r qtiodsi munera misisse doceo . et etim ancillulis iamiliaritatem
habuisse , et egressum furtim ἰ quid est Od non ex
his omnibus adulterium uideatiar esso conmissum Z In eliciendo enthymematibus raro utendum est . In patbeticis uero aut ethicis materiis etiam dissoluamus quantum fieri potest enthymemata et destruamus , ne pedibus et numeris constricta sint . In his uero causis , in quibus res omnis in probatione posita est, dictica uitamus , et sJllogistica adhibemus . Paradigmatica et gnomica seueriq et grauibus et magnificis conueniunt i dictica supplicantibus et in assectu positis . In omni nutem argumentatione uariari orationem magnopere oportebit . Nam sicut in omnibus rebus , ita etiam in hac similitudo mater est satietatis . Uariari autem poterit , si tion similiter semper congrediamur , si tum inductione utamur , tum ratiocinatione e nec semper ratiocinationem a proPositione
357쪽
incipiamus , nec semper quinque Partibus eius utamur , nec eadem ratione partistes explicemus e sed tum ab assumptione incipere tum ex Propositione ς tum appro batione , tum lioc tum illo genore conclusionis uti .
Re praebensio est Per quam argumentando aduersari rum confirmatio doluitur aut adleuiatur . Haec sente ii uentionis eodem utitur quo utitur cousirmatio , propterea
quod qu bus ex locis aliqua res potest cotisirmari , isdem potest infirmari ; id esL quos in superiori parte
didicisti communibus argum utorum locis . Nec tantum argumentiam , sed argumentatio , tam in confirmando quam in refellendo similiter explicatur . Uerurn enim sunt huius partis quaedam propria praecepta , quae iu refellendo obseruare debemus . Tradidimus retro argumentum aut necessarium esse aut probabile r necessa-xium tractari aut por conplexionem aut per enumerationem , aut por simplicem conclusionem . Haec quemadmodum in probando irae tarentur accepisti . Nuri quemadmodum repraebendantur , id est resul lautur, attonde . Primum conplexio ', quae utrum concesseris debet tollere, Si uera ost, Dumquam ropra 'benditur et id est, si mycrit, concubuit cum uiro . Si Doro salsa , Ot imitatur ueritatem, duobus modis , aut conuersione aut alterius partis infirmatione . Conuersione hoc modo rnam si Dyrsetur , quid cum accuses qui est Probus Zsi inuerecundum animi ingenium Possidet , quia cum accusos qui id Parui auditu aestimet ZHic siue uereri diceris , siue non uerori , concedendum
a Ita e d. I. manu ; I. Abnotti . Sed illa prior retinenda est Hau-ma lectio . eontra cr ticorum dubitationes apud Cic. l. e.
358쪽
eAP. XII. DE REPRAEMENII NE . prputat hoc , ut necesse non sit accusandum . Reselles ergo conuersione sic: Nam si uereturq accusos et non enim Parui auditu aestimabit e si inverecundum tu nitim 'animi Possidet , tamen accuses ς Nora Enim Probus est. Alterius autem partis infirmatio e repraehetiditur conploxio ita e uernm si ueretur, accusationc corripitiar, tit ab errato reo dat .
Enumeratio repraehenditur si aut praeteritum quiddam dicemus qnod uelimus h concedere; aut infirmum aliquid annumeratum, cui contradici Possit; aut causa non sit quare non honeste possimus concedere . Praeteritum quiddam est: quoniam habcs istum equum , aut emeris OPortet, aut hereditate possideas , aut munere accePeris , rem domi tibi natus sit et aut si horum nihil est , surripuisti . Neque emisti , neque hereditate uenit , nequo donatus est, neque domi natus est et necessct est ergo ut subriPueris . Hoc totum dissolues si dicere possis , ex hostibus equum esse captum , quod ille in enumeratione practermiserat . Item repraehenditur enumerati , cum contradici alicui speciei ex enumeratione possit. Ut, si contendas herod tarct tibi obuenisse , aut munere accmisse , aut dominatum esse . Item repraebenditur cum aliquid ex enumeratione eligere possumus cui honeste Concedamus .
Ut si qui dixerit e aut insidias facere uoluisti , aut
amico morem gessisti, aut cuiditate elatus es . Et nos contra dicamus , amico morem gessi . Simplex conclusio Tepraebenditur, si id quod sequitur, non uideatur noces sario cum eo quod ante sit cohaerere . Nam hoc quidem ;si viritum ducit , uitiit et si dies est , lucet et eiusmodi
est ut cum priore hecessario posterius cohaerere uideatur . Argumentatio , quae per inductionem appellatur , quoniam per similitudinem maxime exercetur , poterit
repelli dum simile negemus id quod consertur , et si fieri potest , diuersum genere , natura , ut , maguitu
m Edd. ut neges esse aecusandum . b Cod. uelim .
359쪽
dine , tempore , loco , Persona , Opinione . Quo in numero illud quod per similitudinum aisertur , et quo hoc
cuius causa alIurtur haberi conueniat , quid res a re ditaserat , Ostendendum et cx quo probemus aliud de eo quod Conparabitur , et de quo conparabitur existimari opor-re . Syllogismus expugnatur , cum aut intentio eius , aut assumptio , aut conclusio , nouu umquam Communia , Te sellulitur . Et quidem intentio ex his Iocis argument rum redarguitur , quibus et confirmatur , id est contraria ratiocinatioue r ratiocinatio autem nu Inquam est uera , nisi et propositio uera s t . Nonnumquam tamen uerae Propositionis salsa ratiocinatio est, ut tiirus bonum CFt ῆ uerunt est et Red siquis ratiocinationcm subiiciat quod ea locvletos faciat , uerae intentionis salsa sit .ratioci- Natio . Couclusio autem aut uera negatur , eum aliud
colligit quam id quod ex prioribus exprimitur , aut nihil ad praesentem quaestionem dicitur pertiuere . Nouest uera , sicut haec e insidiator Are Occiditur et nam cum tittas uim a strat tit hostis , etiam repelli debet ut hostis et recto igitur Clodius ut hostis occisus est . Nam utique nondum etiam ' Clodium insidiatorem ostendimus . Et si uera concluΑio , recte igitur insidiator uehostis occiditur et nihil ad nos: Dondum euim Clodius insidiator appa et . Sed ut potest uera esse intentio et ratiocinatio et tamen sal a conclusio , ita si illa salsa
Suut , numquam est uera . conclusio . Praeterea omne genus argumentatio uis siue in his quae scripta sunt , siue in enthymemate , siue in epichiremate , resutatur aut quasi uitio um genus argumentatiouis , ut Cum contra argumcntum aliud argumentum opponitur firmum , cumi Psum genus uitionum eqt aut salsum . Ut , non pote ee Sc 3viens qui pescuniam n gligit . Aut Cum commune ,
Quint. meliust nvis utique, nondum enim. b Cossi uera satia.
360쪽
e P. XII. hR REPRAE sΙΟΝΕ . 73 ut non minus aduersariis quam nobis iaciat , hoe m do : iccirco, iudices, quia ueram causam habebam . bretii peroravi . Aut ut uulgare quod in aliam quoque
rem transferri possit et ut , si causam ueram non habes-rem , vobis me iudicibus non conmisissem . Aut ut I uo quid sero inducitur et si in mentem uenisset, non conmisissem. Aut ut remotum, quod ulterius quam satis est petitur e ut, si in nemore Pelio non cecidissent trabes , hoc scelus factum non esset'. Aut male desinitum repraehenditur , ut communia describendo , hoc modo ; sed Kostis est is i malus atquct inutilis ciuis est eum non magis seditiosi quam ambitiosi et calumniatoris sit . Aut salse definiendo et ut , svientia est Pecunias quaerendae intelligentia '. Item uitiosum est argumentum .
cum controuersum est , id est eum incertis incerta uult probare ἔ uel cum relicta Coutrouersia , de eo , in quo non est quaestio , argumentatur . Non honestum est
argumentum , quod aut loco in quo dicitur , aut homine qui dici di, aut eo tem re quo dicitur, aut bis qui
audiunt , aut ea re de qua agatur , indignum est . OMsensum est argumentum , quod eorum qui audiunt uoluntatem laedit . Inconstans est argumentum , quod ab
eodem de eadem re diuerse dicitur , ut qui dieat viri rem ad beate uiuendum k nulla re indigere, et idem μο-
stea neget sine bona ualetudine Posse horis vitii ς. Aduersarium est argumentum , ut siquis hostium uim et copias augeat cum αβ Pugnandum militer adhortetur . Vitiosum est argumentum , si plurima in partitione pollicitus , pauciora demonstret e aut cum , si totum debet ostendere , de Parte aliqua loquatur , hoc modo rmulierum gentis auarum est , nam Eriphila auro viri ti
s Euripid. Med. initio . Et a Cic. inueni. I. 49. Fqq. apud Cic. iuuent. I. 49.