장음표시 사용
361쪽
dii eAP. XIII. DE PROPOsITIONE .ram vendidit . Uiciosum est argumentum , et si res ex hominis uitio uituperabitur, ut qui doctrinam alicuius eri uitiis re mehendunt: aut si qui, cum aliquem volet laudare , de felicitate eius non de virtutes diset . Aut si rem cum re ita conparabit , ut alteram so non Ptitet laudare , nisi alteram uitverauerit. Aut si cum de certare quaeritur , de communi instituerit orationem e ut, si , eum aliqtii deliberent ιellum gerant an non, Pacem laudent omnino , non illud bellum inutias esse demonstrent. Paruum idoneum est argumentum hoc modo e mare tim bonum est amicitia ς Plurimae enim delectatio- nos sunt in amicitia . Cum contra argumentum aliud firmum argumentum opponitur; hoc genus in deliberationibus maxime uersabitur , cum aliquid quod contra dicatur aequum esse concedimus , sed id quod nos defendamus necessarium esse demonstramus et aut cum id quod ille defendat, utile esse fateamur; quod nos dicamus , honestum esse demonstremus . . XIII. DE PROPOSITIONE .
Quaeri etiam solet, an semper approbationes propositione uti necesse sit . Propositio autem Est omnis confirmationis initium . Sed aliquando sine Propositione quo que satis manifestum est quid in quaestione uersetur ;utique si narratio ibi finem habet ubi initium quaestio , adeo ut aliquando subiungatur expositioni, quae solet in argumentis summa essς collectio et ut est et haec si ut ex- Postii gesta sunt iudices , insidiator fueratus est , uitiicta tiis est . Nonnumquam ualde utilis est propositio , ubi res defendi non potest , et de iure quaeritur , ut Pro eo qui pecuniam priuatam de templo sustulit . Ut
n In ea. . additur ex. b Ita eod. At supra eum α .
362쪽
si dIcas e do sacrilegio cognoscitis r ut iudices intelligant id unum esse officii sui quaerere , an id quod obiicitur
sacrilogium sit . Item necessaria est Propositio in causis obscuris aut multiplicibus , non solum ut fiat causa lucidior , sed quia aliquanto magis moupi , si protinus subtexantur aliqua quae prosilit . Ut est et lex veri scripta est , ut Peregrinus qui murum ascendit , morismiatetur ἔ Per grinum te esse certum est , et ascendissa murum et quid suρerest , nisi ut puniaris 3 haec enim propositio consessione aduersarii premitur m , et quodammodo iudicandi moram tollit . Sunt propositiones non tantum simplices , sed etiam duplices et multiplices . Nam et plura crimina simul congeruntur . Ut , Socrates accusatus est quod corru eret iuuentutem , et nouas suerstitiones intro ceme . Desensio quoquo plures interim propositiones habet . Ut , Pecuniam petis nullo iure ς Procuratorem enim tibi esse non licuit ; sed neque cxius nomine litigas , habero Procuratorem Portite . Et multiplicari haec in quantum libet possunt. Est etiam nuda propositio , qualis sere in coniecturalibus r cae dis ago , ortum obiicio . Est cuin ratione propositio ς ut, maiestatem miratiis Cornelitis , nam codicem legit . Praeter haec utimur propositione , aut nostra ἔ a Gterium obiicio et aut aduersarii et ut , adulterii mecum agitur e aut Communi et ut , inter me et aduorsarium. quaestio est , uter sit ristincto k μrνior . Nonnumquam diuersas quoque iungimus r ut , ego hoc dico οῦ aduersarius illud . Habet interim uim propositionis etiam quae Per se non est propositio , cum enarrato rerum Ordine , subiicimuq r des: his , iudices, cognoscetis ς r ut sit haeci commonitio indicis , ut ad quaestionem ingredientibus ipse quoque quodammodo nouurn audiendi sumat exordium .
1 AScon. argum. or. Pro Cornel. et Cic.in Vat. II.
363쪽
Et de partitione quaesitum est an ea semper esset utendum . Partitio autem est nostrarum aut aduersarii Propositionum, aut utrorumque in ordinem Collocata enumeratio . Hac aliquando utendum non est . Primum quia pleraque gratiora sunt , si inuenta subito nec domo adlata , sed inter dicendum ex re ipsa nata uideantur .
Unde illa non inioeunda . schemata φ r Paene excidit mi-δει ἰ et uegerat me ; et recte admones . Deinde quod interdum etiam sallendus est iudex , ut aliud agi quam quod petimus putet . Nam est nonnumquam dura propositio , quam iudex si praevidit , non aliter reformidat,
quam qui serrum medici priusquam curetur aspexit . At si de re non ante proposita securum ac nulla denuntiatione in se conuersum intrarit oratio , essiciet quod promittenti non crederetur. Deinde refugienda interdum noumodo partitio quaestionum , sed omnino tractatio est , et affectibus turbandus et ab intentione auferendus auditor . Non enim solum oratores docere , sed nonnumquam PIus debent monere . Cui contraria est maxime tenuis illa et scrupulosa partitio e quod interdum quae per se leuia sunt et infirma , congerenda sunt et turba ualent, ut uelut eruptione pugnetur , quod tamen rarum esse debet et ex necessitate demum et cum hoc ipsum , quod dissimile rationi est , coegerit ratio . Praeter haec in
omni particione est utique aliquid potentissimum , quod
cum audierit iudex , cetera tamquam superuacua grauari solet. De illo quoque genere defensionis plerum que dubitatur e si occidi , recte feci ; sed non Occidi .
α Cod. esse. ι Ita eod. e Ita a. manu; at I. scemata ut apud Fron- ennem . d Cod. inuetur. Sed recte Quintil. IIII. S.
364쪽
C P. XIIII. DE PARTITIONE . Quo enim pertinet prius , si sequens firmissimum est Psequento enim , si modo indubitabile est , solo utendum est . Uerumtamen siquid in eo quod est sortius time bimus , utraque probatione nitamur . Alius ciam alio m ueri solet . Et qui factum putabit , iustum credere potest et et qui tamqnam iusto non mouebitur , factum so
lasse nou credet . Ut certa manus uno telo potest esse
contenta , incerta plura spargenda sunt , ut sit et fortunae locus . Ut pro Miloue insidiatorem primum ostendit Clodium a tum ex liabundanti addidit, etiamsi id non suisset , talem ciuem eum magna uirtute interfectoris necari potuisse . Quotiens tamen hae duplici defensione utendum est , nitendum est ut in illam partem sequentem fides ex priore ducatur . Potest enim uideri qui tuto etiam consessurus suit , mentiendi causam tu negando non habere . Et illud utique faciendum est , ut quotiens Su-picamur iudice in aliam probationem desiderare, quam de qua loquimur , Promittamus nos statim plene satis
esse iacturos . Frequenter autem suscipitur causa Pa-Tuum uerecunda , sed iure tuta , de quo ne inuiti iudices audiaut , frequentius sunt admonendi secuturam defensionem probitatis , ut expectent et agi ordine sinant . Quaedam nos inuitis litigatoribus simulandum est dicere. Nonnumquam, si interpellamur, ab his subsistere e saepe auertenda ad ipsos oratio r hortandi etiam ut sinant nos uti nostro consilio . Ita subripitur animo iudicis , et dum sperat probationem pudoris , asperioribus illis iuris adlegationibus minus repugnabit . Sic utraque se res inuicem iuuabit , eritque iudex circa ius nostrum spe m destiae attentior et circa modestiam , iuris probatione procliuior . Sed ut non semper necessaria, aut utilis est parti
tio , ita oportune . adhibita , multum et lucis et gratiae
α Ita cod. eum adapit. ε Ita eod. eum unica P .
365쪽
τ8 ckP. XIIII. DE PA TITIONE . confert . Neque enim solum id essicit ut clariora sani quae dicturi sumus , sed rcficit quoque audientem certo singularum partium sine , non aliter quam iacietitibus iter multum detrahunt satigationis notata in scriptis lapidibus spatia . Partitio igitur quotiens adhibenda est in-Iustrem et distinctam facit orationem k. Partitionis partes
sunt duae , quarum utraque magnopere ad aperiendam causam et constituendam Pertinet controuersiam . Una pars est , quae quid eum aduersariis conueniat , et quid in controuersia relinquatur Ostendit ἰ ex qua certum quiddam destinatur auditori , in quo animum debeat habere occupatum . Altera est in qua rerum omnium , de quihus erimus dicturi , breuiter expositio ponitur distributa , qua conficitur ut certas animo res teneat auditor , quibus dictis intelligat fore peroratum . Quae partitio quid
conueniat et quid non conueniat ostendit . Haec debet illud quod conueniat inclinare ad suae causae commodum hoc modo e interfectam matrem esse a slio , conuenit mihi cum aduersariis ; item contra interfectum esse ab
uxore Agamemnonem conuenit ἰ an sceleratus orcstes , et an scelerata Clyt mnestra , non conuenite et hoc τὸ κρινό νιν . Sed cum scelus sit matrem interemisse uel maritum interemisse , idque conueniat , Plurimum proficit etiam ad id quod non couuenit inter partes, ut Scelerati uideantur qui id admisisse doceantur. Ut, dicam donuaritia , M sverbin , de crudelitate . Ut, dicam Primo quoe in quaestura , quae in aedilitate , quas ira Praetura Romae , Postremo quas in Prouincia coramiserit ; et talia . Sic et Marcus Tullius secit pro Tullio e dam num tum Tullio et vi hominibus armatis et a familia P. Fabi k constare dieit in controuersia autem erast an
Ita eod. a. manu; ae I. damaum . Sie et infra. b Cod. pro 'P Mhδbet prae ui , qui me librarii error notar veteres non intelligentis.
366쪽
ekP. XIIII. DE PARTITIONE . Isto malo da num datum ait ἰ quod est τὸ κρινομενον , quodque adiuuatur plurimum ex his de quibus conuenire constitit. Idem: dolum malum esse cum familia armα-ta sit, cum ad uim uenerit, cum da num initii rit . Quae autem partitio omnium, quas dicturi sumus , rerum distributam continet expositionem , haec habere debet breuitatem, absolutionem, paucitatem . Brevitas est eum , uisi necessarium, nullum assumitur uerbum; quae
iccirco est utilis , quod rebus ipsis et Partibus causae ,
non uerbis neque extraneis ornamentis animus auditoristoncndus est. Absolutio est Per quam omnium quae incidunt in causam genera , de quibus dicendum est , am-Plectimur. In qua Partitioue cauendum est, ne aliud aliquod genus utile relinquatur, aut sero extra Partiti nem , id quod uitiosissimum ac turpissimum est, in seratur . Paucitas in partitione seruatur si genera ipsa rerum Ponantur , neque Permixte cum partibus inplicentur . Nam genus est, ut animal ἰ pars est, ut equus . Sed saepe eadem res alii genus , alii pars est rdiam homo animalis , pars est; Troiani si aut Graeci, genus est. Hoc ideo, ut aperte intellecta generali partitione, Paucitas generum iu Partitione seruari possit. Nam qui ita partitur et Ostendam PrῬter eviditatem et audaciam et uuaritiam et non tutelligit in partitione exposito genere , partem se generi admiscuisse. Nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas; eius autem generis sine dubio pars est auaritia . Hoc igitur uitandum est, ne Cuius genus Posueris , eius sicut aliquam diuisam ac dissimilem partem ponas . Quod si in genus incident partes , id genus cum in prima causae partitioue erit simpliciter expositum, eo tempore commodissime distribuetur , eum ad ipsum uentum erit explicandum in causae dictione .
367쪽
Atque illud quoque pertinet ad paucitatem , ne aut plura quam satis sit demonstraturos nos dicamus, hoc modo et Ostendam aduersarios quod arguamus, et potuis-- , et uoluisse , et fecisse ἔ cum satis sit fecisse , ostende-- . Aut cum iu causa nulla partitio sit , et cum simplex aliquid agatur , tamen utamur distributione , id quod Perraro potest accidere . Meminisse debemus , quod prima quaeque Pars , ut exposita est in partitione , sic in ordine primo quaeque transigatur . Est autem magua Prum dentia , cum multa argumenta occurrunt , non uti omnibus , sed electis et magis profuturis , nec tam enumerare argumenta quam pendere . Argumenta semper desiderant purum sermonem , et dilucidum et distinctum et minime elatum . Maxime in rebus minoribus etiam fiermone ac uerbis propriis utendum est . Nam , ut ait Marcus Tullius , ceterarum artium sitidia fere reconditis at s abditis fontibus . hauriuntur , dicendi autem Omn/s ratio in medio Aosita , communi quodam in usu atqucthominum in φ more et sermone versatur οῦ ut in ceteris ar tibus 4 id maxime exeellat , quod longissime sti ab ια- Peritorum intelligentia sensuque disiunctum ς ιn HCCn- autem uitium uel maximum sit φ, a vulgari gene orationis atquct a consuetudine communis sensus abhΟΓ- . Hoc cum Marcus Tullius de omni parte orati uia dixerit , praecipue tamen in argumentatione Seruandum est , in quo etiam obscuritas magis fugienda eSt . Siquando tamen maior erit materia , nonnullus etiam Rr
gumentatioui indulgendus est ornatus , quod et Tullius fecit: Glent leges inter arma, et gladιum uobιs tulerim f
3 De orat. I. I. a Pro Milone III. IIII, et Quintil. V. 14. Diuitiaso by Corale
368쪽
C P. XIIII. DE PARTITIOIE . 8t
ab ipsis porrigi ut domus legibus . Sed et Quintilianus praecipit in argumentatione aute omnia Peraccurata utendum esse perspicuitate : in maioribus dumtaxat causis licere ornatu aliquo delectare . Quicquid natura magis asperum est, hoc pluribus est condicii tum uoluptatibus dummodo in Ilis argumentis pius μ habeatur modus ut sint onamenta noti iii pedi menta . Cum igitur argumetitorum locos perspexeris et quemadmodum his sit utendum , tum suscepta causa colasti tuo quid habeat boni quid mali i nulla enim potest esse quae non habeat utrumque t et quod boni habet , id amplectere , id exorna et exaggera et in eo commorare . A malo autem uitioque causae ita recede, nota ut te fugere appareat , sed ut totum bono illo orna udo et augendo Obruatur . Et si causa est in argu- Inuuiis , ad ea te Potissimum conuerte. . Si in consiliatione . , in iste . Summa denique huius generis haec sit , ut si in refellendo aduersarium plus spei sit, quam in eo stinandis nostris , Omnia in illum tela conseramus e si nostra probari facilius quam illa redargui possunt , abdu-Cere atii mos a contraria de usione et ad nostram conemur adducere . Diximus retro iuuentiorie excogitari principia , narrationem , excessus , quaestiones , epilogos . Itaquo his , quae prima in onini causa spectanda sunt , idest quaestionibus disputatis , iam reliqua uideamus . XV. DE PRINCIPIIS .
Non tantum in prolioemio , sed in omni parte actionis maxime prodest ut dicturus intueatur qui ct pud quem, et pro quo , et contra quem , ut quo
r Lib. V. 22. 2 CI. Quintil. IIII. g.
369쪽
tempore , et quo loco , et quo rerum statu , et qua uulgi fama dicendum , quid iudicem sentire credibi- Ie sit . Ita etiam facilius quid adultendum , poterit institui . oportet autem , ut aedibus ac templis uestibu-Ia , sic causis principia , nec maguis parua , nec paruis
magna praeponi . Priueipium autem nou semper est ue- cessarium . Nam uel temporis angustiae uou Pati utitur, iei causa perparua est , vel iudex mora Osfunditur . Plane potest nonnumquam post uarrationem prola o imum
poni . Si enim est quod apud suspicionem iudicum
causae ossiciat , ipsi autem expositionem negotii statim desiderent , pos urnus utrique rei satisfaccre , ut explanata omni controuersia , quibus medendum est
principiis , leuiamus . Ac si ad probationes transeamus , quod geuus graeci μ ρικα Prohoemia appellant ,
quae nou initio , sed ubicumque usus exigerit m , quihusque actionis partibus accommodatur . Cum autem erit utendum Priticipio , praeparare eo debemus iudicem , beniuolum , attentum , docilem faciendo . Quae tamen per totam actiouem custodienda sunt , sed in initiis praecipue , ut in animum iudicis possimus admitti . Benivolus aut personis essicitur , aut causis . A personis , si ducatur exordium uel ab actore causae , vel ab ipso litigatore , ut ab accidentibus unicuique personae ἰut aut dignitas allegetur , aut infirmitas , aut merita rsed uerecundius , ne inuidiam prouocemus . Prosunt etiam et liberi et sexus et aetas et conditio et cetera quae iudicem ad misericordiam inclinant . Degustanda tamen tu principio , non consumenda latius. Aduersarii quoque Persona prope isdem omnibus e Coutrario inpugnari solet . A iudice quoque principia ducuntur , nounimis laudando eum , quia suspectum est et Parti utrique
370쪽
CAP. XU. DE PRIXci PIls. 83eommune ς et ideo si fieri potest laudem eius ad utilitatem causae Couseramus et ut adlegemus pro honestis dignitatem illi suam , pro humilibus iusticiam , pro inse-licibus misericordiam , pro laesis seueritatem , et similiter cetera . Propter quod mores quoque si sicri potest iudicis uelim nosse . Nam Prout asperi , lenes , iocundi , graues fuerint , ita aut Rssumere in causa naturas eorum quae conpetunt , aut mitigare quae repugnabunt oportebit . Praeterea de trabenda uel coufirmanda opi-uio , si quam uidebitur domo iudex attulisse . Α cauis ais beniuolentia ducitur , si quae in actione sauorabilia nobis suerint, et tractemus et augeamus et ea uero quae laedant . aut Omisino repellamus , aut certe aliqua ex parte minuamus . Sed sicut tu persona diximus , res omnes quae allectus mouent f id est uel pro ndbis gratiam , misericordiam , beniuoleutiam , uel contra etiam aduersarios odium , iram , inuidia in , parcius et modestius in principio praegustanda sunt , quia hoc dissertpriticipium ab epilogo , quod hic restrictius , illic liceat
effusiu euagari . Namque in epilogo et allocutionem permittitur inducere , et defunctos excitare , et pignora producere , et cetera quae aut mos audientium moueaut . Quae Omnia tamen si ut in principio praecerpenda sutit pro uobis , ita ex diuerso amoliri opus est . Illud in uniuersum praeceptum sit , ut si causa laborabimuq , persona subueniat ἰ si Persona Oberit , causa prosit et si nihil fuerit quod adiuuet, quaeramus quid aduersarium laedat . Non inutile est interdum occurrere , quast uidentiar ob tare . Ut Cicero r scire se mirari ,
quod qui per tot annos defenderit , subito ad accusandum descenderit . Multum gratiae exordio dabit , si ab