Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

111쪽

DE s ACRIS ORATORIBVs

S incti Ambrosi fusea vox Intem dum a

des , quae esse in vero, ac magno contionatore δε-

4nt ό atque dixit semper ita , Ut nominis illis sgloriam egregie Moneret. Id fortasse LIolidi

mines non ammaduertere , qui artis huius diuina penitus ignari,syectabant ipsius tantummodo inlpronuntiationem, cui deerat aliquid, vel vocem,

qua fere semper obscurior erat, ut i stylum, qui

nihil υnquam habeb*t est inani, nec ea redundaret vecordia, qua nimium ipsis placibat In-

felices illi neque reputabaut o clutiquatatem Ulam

hac facile potuisse tolerare Glitis di, veI coniuncta, vel separatim M in magnis, illis oratoribus extiu sent. Atque artitror ego, si Pericles irracuisses ab que remedio , populi H nsibilominus Athenien An a tentas es avidata ri ynia iurum aures fuisse . Demosthenem quiaem ipsium ac pimus, elaborasse feticiter in eo, mi i, si quid ι weret a jura calamisatis, emendaret ς q&ia non satis fuerat et , si tibenter audiretur, nisi Etht cm1 ros summus ora rorum , quo scilicet est assectitus Ambrosio Parenti nostro Sancti mo mox ostii

cabatur interdum ς atque ex eo licet existimare, pronuntiationem ei, cutin magna etti e II in το

ce, non fuisse commodissimam. Manet pisa fama tamen ei, suumque nomen ue ac si viseret hodie, possetque diuinam illam orationem aliquis auribus excipere, non ob id ipsium de sumu=a illius

112쪽

eloquennia detrahem auderet . Ho minibus bui modi ae lentantur tantopere inanibus, amantque se m Uerba, es qui stipabulum e vento, cogitandum erit, Utificam antiqui tus artem, qua tota videtur esse nata deti curioni, non tam ad recrωπών , quam etiam ad inarisandas hominum mentes ab illis adhiberi folia iam fuisse, qui excellerent eius gloria ue scilicet eis o mim ad persuadendum inesse quandam existimauere, qua visa cum verbu perfecti munus oratoris implere posset Γ At nos desiderabimus in oratione sales, et ioco , facetioseet sil tamenta delicam, quodque dicere animus horret,in Suan gelica fueritate lassivisses Hi iselmum delectin

cidit, mel deteriore μυ- , vel am in ' nihil temere dictum , in quo tamen plerique contionatores falluntur. Et alicui in concione erba hae ciderunt. Opibus, quase 9 'mes iris inopiam pub-kuate meretricum mearum . Uc uerat auten

merbis huiustmodi significare quoddam earum domicilium, quo infelices rinima detinebautur influ- se. Alius item ita est locutus; . Non licet mihi rei irare per musieres ista quo me o moluit earum indicare molestiam imortunam tu es gntanda stipe. In apostrophe Uero,.nisi concionators et ille, cui manarent lacrymis oculi, canumque N caput

113쪽

, dixi siet 4 mulieres icta mea , vel amoenus hie, iIlustrium seminar m chorus; si quis etiam puellam formosiorem oculu reprasen et, aut amau-te , et ama oria nominμ et saptus p in quo inni' madueνtι ego, non ita pDdem lapsium esse quendam , qM concioni Aa duxit argismentum ab amasorio libello , quo Christus ipse peccatricem

Non debit e m- auimam alloqueresur: Et mecordia puerit e

prastentes adsint, atque facete illas cam iri. Nee ea erunt dicenda, qua sexum istum pudore confundant; Aunt enim potius dissimulanda conris.

istis. quasi per ludibrium exprobraturi. Nam ahys quidem ridical teruns Me i nomina; esis uero etiam indignarisnem, et occultin iras mouebuncis .i Eras etiam illa Sancti m. toris intractandis fidei dogmasibus , meque m ster' prudentia, et religia, ut, cum ab ineunte aetate nequaquam ille di utando fuisset exercitatus mea 'neologia parte, qua nome habet e schola: nihil tamen in eo genere piseretur excidere sibi, quod . aut reprebensionem haberet aliquam , aut ulla posset Ufendere si licione mentes oditorum; idque iure possemus admirari. In cate) is quoque rebus adeo circumstecta prudentia eadem suis ,

114쪽

in nullum verbum ex riderit mnquam ei, qualia multa de concivina ribus alijs mulgo circumferuntur . uuidam enim , cum versiciatim illum iriem. Coneio: angelicum explicaret,. Inimicus homo su- -' 'perseminavit ZiZaniae, malus Damon erat hic,

inquit, qui maleficum hoc stemen starberat; ab--tque statim postea cum Deo . obus, cum adolessent uti brevem. designine flaturam vellet, porrecta' imprudenter extra suggestum brachio,

tantulus erat, ait ue nimirum oblimae quam alte a

terra flaret ipsi, et quo in loco Dis pedibus ha-

reret. Habuit alia ρleraque miranda vir diui-. Mirifiea quaedamn π, insignem nempe diligentiam in sacrarunta 'ς' Riv

Litterarum studio , constantiam in dicendo per tot annos, laborem Bernum, pust tam pugnam' aduersiis impedimenta Narura, noctum αδ υgilias , patientiam in edissendo, si necesse foret ea, qua H si fiet, indUriam, et Burionum artes, et nobis relicta tot volumisa flua manu, de quibuae postea disendi lacuae erit. ε parebat etiam inles, dum verba faceret ad populum, quidam

et ea rerum humanarum cognitio, qua fons erat eximia maturitatis, et iudie' circa negotia , et varietates , qua.versemur in in urii metia.

In hae prudentia parte, si velimus ιntueri gen- ,

115쪽

facundia, reperiemus , paucos admodum fuisse; qui possent ijdem, G orarione gubernare popuamistum Roma- lum , es imperio. Romani siena res olim , tia. conflues, es smperarares exercituum, ducebant multitudinem orarione quo vellent; autem messent, deducebant ; re alebatur eorum exemplo

illendide ac magnisce in virbibin, Wque prato Hrijs eloquentia et quod quanti referret ad animos

recte instituendos, facile vn quilique potest exis

timare. Hic rerum humanarum usim, haeme prudentia, qua acquiritur experiendo, re agendo, sanato magis erit necessaria Oscopo concionantiquanto minus decent ea dignitare preditos homi- et acti-corporis, es iactatio quadam 1m moderata. Non debebit Dissopus argute mouere digitos , re manus 3 non quatere caput 3 mn mariare nationem in Auggestu; non eum verbera

re palmis; nec fatigari nimium in dicendo; neemociferari, nisi fortasse clamorem fluctineret ipsa

rei magnitudo. Totam perfluadendi biem oportet, Disto eollocatam eseis rationibus, es argumen iis 3 in communi hominum opinione de ipse iam animis concepta ue in leni quoque totius corporis omodo in hane partem, modo in illam motu, queseero laterum inflexionem appellauit. Ea merodi statem babebit, eritque moderanda ipsius re nonis v rietate. Magna vis etiam erat ei, quan.

116쪽

domoque locum e sacris Litteris aliquem ex Learet , neque defendebar ad eas ineptiar, qua punt propria con natorum, dum e suo quisique ingenistrahere u interpretari stentenιias volunt. Harum vero commentationum ipsius in sacras Litteras , q- multa, et stequentes erant, memoria relicta

nobis foret Eguarior et maior , si Fripta ipsius eam habere perfectionem potuissent, quam habuissent certe,si diutius ille misisset. Ostenderae

enim paulo antequam extingueretur , magnopere cordi se sibi, mi marium illis extremam admoueret , atque ideo delegerat e Aias familiaribus . qui exciperet ab ore conrionantis 3 a verba; fgnificaueratque placere sibi magis , ut Latino . quam, ut patrio niabro sermone desiripta conciones in mamus hominu peruenirent. Latinitatem nimirum , mi opinor, i fiam plus habere dignitatis arbitrabatur. In omni praeparanda.concione miebatur arte quadam , ut arbore constituta , di oneret

in ramis argumenta , et locos, memoria credo

causa , quam ordo ille non parum adiuuaret. uas Wιores ego in octo volumina degerendis curaus, cum diu velut in tenebris latita sent , et obissioni propemodum traderentur. Nunc ser .antur in Ambrosiana Bibiliotecha quanto decere arbitramur honore. Si enim ea nostris animis

infidet diuim iaminis cura , ut fustula menisi

S.Caroli scripta Diuitiam by Cooste

117쪽

DE SACRIS ORATORIBUS

Alursi Grami sis libri placuere S. Carolias

aut aliquam ipsius imaginem adipissi , fuerit pars

magna fortuna, quid eris causa, cur: anxie non conquiramus haS reliquias eius m. amms, ne sti licet solita mortalium rerum conditione diluaniatur et pereant 8 6oeperant tamen sentire commu

nem hau iniuriam 3 ac de Sancri Caroli scriptis perierat iam aliquid , sicuti ego Mb. illis coepit:

qui debueranti ea fideliter ac sedulo in Ddire. , Nescio 'dam ei maris tur, sint obnoxia detrimentis es iactura multiplici , quia nimirum caca fere sint hominum iudicia ad pretiungi litterarum climandum ,' cum asequi catera tutarum oculorum acrius exploreae

Practare collocarer operam in histe Sancti Carol. monumentis Eluriri qui iam ingenio , si curam hanc flumeret sibi, ut, qua propria fuerunt ipse

excerperet arque seponeret ab reliqua rerum varirietate , quin ex aliorum ipse libris in sua scripam transferebas . Possent hac illius inuenta cersis comprehensa capitibus ad varios locos accommodari s nec dubito ego, quin plena res foret millimria, re ei iam solidiore stuctu, quam pleraque possint a ferre magni nominis molumina .. I latuere Pantori huic notiro Pearissimo super catera omnia, Mi sty Granarensis libri , cuius misi stiri, an utre risit σ1'mari, fatalem quan- is calamitatem , qria nostri fructus ingenit

118쪽

ritus, es ingenium cum ipsius contruere stiritu similitudine quadam videbarar ς ac de ioso nunci inlusio, prout ordo temporum , cx singulare Sancti Caroli studium erga nomen ipsius morietyloquemur. Fortasse non habuere claustra qui nostra contionaretur nare magis ad pastoralem Oiritum , re modum; eaque fora se commendationerantopere . placueras Cardinati. Scripta testantur

illiin, haud aliud fuisse propositum ipsi, quam ut

ChriHianos mere mores in hominum animos induceret, et vitia radicitus extirparet. Id in om

ni sermone, vel potius in qualibet parte se mo

num apparet. Volebat omnino perfluadere, nec in eo munere sitis habebis insectari mortalium a culpas acerrime, sted erigebitur altius illius oratio , mirificeque de omni Chri tiana mirtute

philosiophabatur , eaque nunc est caul. magna moluptatis et sol-j, quo perfundi sie sed pectora

piorum sentiunt, si cum aliqua diuinarum rerum, et animi sui notitia , ad Scriptorem hunc accespere. Cogor etiam eorum reprehendere temer ratem, qui selent in concione carpere famam et nomen sanctioris vita hominum , neque pudor rit, pios illos et optimi exempli mares, quasi riscum et ludibrium insectari merbis amaris αι-que contumeliosis. Dicent enim: stiritales inti

qui vita sinctimoniam profitentur: icti, qui mysi

. ' O terium

Contionu rume nutela in viret factioris homines a

119쪽

DE UACRIS ORATORI Austerium altaris obeunt quotidie collo in flexo, ri minantibus quotidiana precarione maxillis, dicunt, et facianti omnia . qua fert eorum voluntas. et frater merita tamen is magno habentur apud omnes honore . Hae aliaque longe Giam triniora

verba rudes plebeiorum animos impellunt in illud exitium, ut incipiant 'si quoque melioribus obloqui, et Uile nomen babere virtutis ς quand ' quidem illi tam euiluere, qui sequi pra caIeris eam videntur. Viae tandem Poterit populu petere lutaris exempti lucem aliquam, si vituperari aurici illos, qui potuerant ad recte agendum esse duce et magiatri r Si conculcatur sal terra, sternitum

que palam , quasi nihil in se grati sepotis habe

at, ecquid condimenti fatua sceleratorum mentes

nvido arguendi. dotum mares interdum velis , utendum erat,

opinor, non Fasibus atris, et dicacitate, satyricου quopiam aculeo, sted obiurgatione graui, et severa, maturoque consilio descendere ad officium illud ' oportebit. Satius etiam foret, non in promiscua concionis loco. sied in priuatis tantummodo sacer dotum eossessibus idnastari. Verum, ea multo rum est institia, ut nulla loci, hominumve babit ratione, pronuntient temere quidquid, vel exco gitare potuerunt, vel animaduertere legendo

sue ira sape sit, mi apud religiosissimos audi

tores,

120쪽

. tores, qui potitus indigebant aliquo solatio, mitu 'rare teterrimas humana mita labes insinant, vibi minime decuerat, atroces, et violenti. Numquaita granatensis. ut eras non profunda solumo si, Frudentia. doctrina , sed iudicio etiam excellenti. Concione ipsius ostendunt , magnam rerum supellectilem eum habuisse praepainatam, et promptas in omni rerum Uarietate considerationes , auctoritates , argumenta, qua e sacris interdum, sepius: e profanis petebis Ariptoribus, e diuinarum vero Litterirarum monumentis sevi me. Neque dubitamus, quin ea, qua Arisit, aliquanto plus annobatio

nis fulsent apud multos habitura, si profanis te se

rimoniys parcius ustus esset . Sicut enim nemone abit illis viti licere nonnumquam 2 ita nolent omulti, Senecam , et Plutarchum passim audire contionantesiac tanto minus, quia siunt adeo conditriti iam eorum libri, mi noui nihil asserre et deantur qui petitos inde locos in stermones fluos

abunde congessere. Sicut in corporibus humanis petitanorum auis elementa confunduntur ita et mistentur, ut nudi inbab is V

quam alterum ab altero seiunctum flua flet mi. V. 'μ' et nisura: sic mictas in concionibus ese profanorum auctoritates vellem , libenterque fluccum, et quintam veluti naturam efigerem, omissa figura, et forma, et rebus omnibus, qua extri ecus eam comisantur. Adbiberem mihi magictros, et mu i O a tarum