Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

91쪽

Vereeunde inrrincipio dicendum

hominem ad primos ingressiuae, et oculis να voca, totaque covoris habito compositum esse pr te herilem ritum atque eo uetudinem illim , cui parent intus omnia . Pari verecundia in perfluadendo tentandus est aditus , ad auditorum intimos, ignotosmbis, et qua hostiles oratibnis nitio; . In eo quoque multi alumni cmcis atomis huiuae errauere , qu od omne Liudium in xxoro enda oratione constum erunt Isa flebo .'utim divis quidem. fluccederent beia me , caetera mc3. tamquam ex .diues viderentur aere cem lasa , ' neque con iret aquabilitar illa, qtis plurimum refert in scriptis y ne scilicet amareavi quisse diauersia manus artificum , et hinc inde cm rogata

fragmenta. Κυd si homines illi φῶ κ iemi

pus, operam, memoriam, industriam liabor misaequabiis distensurione cunctia partibus oristisnistribuissent , sicut vel in exordio, vel uv mei. squapiam, et inani fortasse simiaiudine , mel ascriptione constumebant, certe Noria maiorestidi obtigisset. Non igitur licet amore tam inaquali se a sectos erga partes Usu orationis in bendo, mel dicendo, ut alias contemnere sideamur. alias pluae etiam iacto comere et expolire . Ac

scut in toto similium ustu praue sunt ma Irum imitati distipuli: sic in oratione sepiar, languis

iae que conuertenda, no rectum ab eodem mem

92쪽

tum re , quod Muerentur . Eariia,t enim

ille tanta eum inmine simuia eae pratia, mi ra peret auditorum animos u licet ea frema finpius uteretur, erat ramen in eo non ferendus. solum , sed etiam laudaudino Commune esse praceptum posset, ne homines parum exercitati adhiberent hoc ornamentum, neve sine acri me dilatione , et cura. Nunc Pasm ὐ ar temere no=.Wi homines ηυtuntur pronuntiavissur multa noti sine auditorum obfensione, et etiam irrida, tertis quoque verbo Christum, et Romam, Calum . Terra que repetisis Viribus inclamanti Ustumque 'i ependentem e Crure Dei filium interrogant audacter adeo, ut salit appareat I eos ignorare quid negotij sit lorui cum maiestate rauta. Haec ora tionis lumina mature indigent consilio , debentingue circum ecte admodwm inferri. Certe Giri

sepientes animaduerte e , cauisie Dautem in car DitIs eautio inmine fluo mirifico , ne Deum, aut Dei quutrem η'' φ mnquam faceret si 'uentem, quine cum inteli geret optime quanti id esset. momenti . Panica- rota holenne fuit transferre merba frequenter , translationibusque tota oratione longissimis uti Is ornatus, ea siumma i in ara erat. Tria st-

eum incommoda ferunt absoluta translationes. Nam , et pubtiliter nimium conantur accomma- dare vim fluam ad ea , qua volumin expbcardue

93쪽

Perieulum in Allegotia.

ae multa interim sunt nobis inuenienda, vel opopositu inter se, vel similia , vel pugnantia, mel

paria ς ω occupas- animus in rerum earunia

subtilitate relantuscit, nec impetu concitatur eo, quo moueri ipsum oportebas. Non item omnia

perstequi or ur debor, qua persequeremur in disi

putando ue non enim ille naturam rei semper, pedea, qua rem comitantur, exquirit sepius , delibansique rerum forem, omittit sera quadam G spinosa, qua tamen erunt elicienda , es traeistanda , si voluerimus ad extremum usique proosequi transMionem inchoaram. Necesse est etiam peccari multa in hoc longo transeasionum tractu qua noto vocabulo, allegoria in pholis appellantur . Cum enim non flubeant semper ea, qua vellemus , cogimur ad noctrum ustum detorquer multa de flua fieri u loco, eaque peruertere indiagnis modis ac depravare . Ideo , poteras sine 'Paniereola propter excellentis ingeniν vim mieommodius allegoria, quam cateri , neque ego cone nMori fuerim auctor, ut sequenter sest committis ei negotio , cuius exitum plerumque sit habiturus infelicem. De hoc oroore possumuου 'matre, neminem fuisse per eos annos maiore fama, neque id ob concionum tantummodo oo riam, sta propter liberalem in communi consue ludine modum agendi, quo multurum priuatim

94쪽

animos alliciebaου. is id habuit ille tantum artis , totque laqueos, et uncos, et retes ad capiendas hominum voluntates habebas, ut cupidi sme assectarentur eum nobiles, obsecuri 3 docti pariter, et indocti s neque holum ubi moraretur . moiam,sted etiam ex itinere diuertentem aliquo, ac transieuntem forte per urbes . Possunt nostros mobiles nimium animos bac musta Liuia smne commouere. Sed, si quis rectis etia reputare negotium Velit, comperiet hos ventos et hanc ρ pularem auram fere nullius esse momenti. Q . enim ita fluvio, bonum oratorem non angι tau- tum ac olicitars ob auditorum iudicia, et per mones , quantum angitur ob eam molestiam, quami e sibi asciscit et creat. Foeda imago, quam iste eulum reddit, est ei praestertim molem, qui, dum

eam intuetur, se i tam agnostit ς cateris non per inde est cura , quales vultuae id vitrum repra- sentet. 2uinimmo videtur nullus esse quodammodo laudi locus, nullave commendamonis occasio inter oditores, et oratorem. Potius mirata animos auditorum occupatos esse oportet utili δε-lore , modestime querimom, , quam inani cura, eoninaetorem ut laudibus extollant. Nam eius oratione sientire debent auditores in animis mi

lentiam, et quasi coacti id facere, quod nollent, neque oratoris verba cibum ferent semper, sed

95쪽

go DE s ACRIS ORATORIBVs medicamentum etiam, ita ut animorum pertum

batione pellantur ea, qua Aunt mitiata et corrupta. Non igitur censemus, plaustus hosce, quos dare vulgus amis, propriam et germanam laudem esse concionatoris . Summa meo quidem iudicio laus eris,si disecedent omnes4ex concione marmcum silentio, nihil unquam inter audiendum m. fari ι si madentibus adstabunt oculis ι si crebra ducent seu tria, ita ut etiam audiantur 3 si var motus animorum apparebunt in multu ue si nutribin etiam imprudenter significabunt se rebus a fistentiri , si avide cum leni quadam contentione implebuntur Abstellia o multitudinem cernes mur

dantem et impulsam orisoris actione, voceque,

tamquam vento si v stimi ac longinqui porrigens capita, sieque leuabunt in. pedes ς si nullus abibit

eorum, ad quos non tota peruenient verba ue si demum ea cernetur auditorum voluptas , quo non finem or fionis expectet, non audiendi ι dium fateatur. Tanicaroia fuit oratio, et formodicendi, qualis expressa cernitur in tota contior num illius varietate 3 quar quidem ego concioneἔarbitror ea scriptas fuisse rasione ac stylo , quo fluxerant e Auggenu . Libere fluebat elocutio ', eratque facilis, et expedita, et illius lingua legiabus mediocriter insistens ue nondum enim ad id fortasse tempus fuerat Drusius sermo tam exacte,

96쪽

runt, in eo graWter erra re, quod eum nulla ver. ba nitoris,exim , non sis Me ma os vel . media petentes E mria, in velaqua deinceps orariona plebe, erant. ac dissoluo. et Num m ego .

Melanum, re alia auedam. inparemta. No enim catera siunt ad eandem formam. Homi. nem ego admodum inquinare loquentem os scri bantem audiui , cum ita diceret ς christus luitia boannis. Etrusice id commodius explicatur longuntur omnivo prudentea homines , ιν litte'. rasi, cum basce demersao carum gemmad τιdent itaque studendum eia aquabibia i 9, cauendum isque, ne tamquam fierico 3mmum lassuentes,i ita

periodos absolutismas insieramus insermone plestio, qui nihil alioqui habeas venustawu . D L36 Anio lupame nisuper Panicarola, magis fortasse i quam in v lo alio temporum nostrorum orasore, facile poma animaduerti quanta sit mis actio- is eum scilicet ceri reu quadam in eo fuerint mutis talin mi

97쪽

dientium voluptas 3 aiebamque mulgus imperiatum , proprium hoc illius munus ese delictandi. Absturri id quidem obscura nimium ea lauae fuisu. Vabu enim perfluasio delectationem seminper adiunctam 3 eaque vera demum est Δια-tio : sed non quoties assertur nobis voluptas et Populum dese delectatio, etiam per uadetur. Ouod si concio'

pulum ut delectaret, es et ille sane vituperandus, eum animi sit abiectioris loqui tantum, mi aliena inserinas voluntMi , cumque viri graues eam loquendi causam habeant , ut i orum studijs ρο- tius M ue coluntatibus ab H d ι erutMur . . Perfluadendo fertur victoria: Hque magnorum orasorum fueras olim conisus. At parare des lectamenta populo , simile in ludi , debem queralia relinquere poetis, es Aenico gregi, qui artem hane factitanti sum tantam igitur in audienda Panicarola voluptasem homines hauris ut, a que muta iam ei et viri eius fama, factum inaeect filiceι , mi multi excellentibin ingenijs ad Iessentes hunc sibi magnostere esse imitandum pu-xarent 3 atque per aliquot inde annos, nulla prasitabilior haberetur disti ina concionandi, quam qua ex illius imitatione suae e. Sed Uti die bam , non omnes eum recte sunt imitati . Nam αδ aferebant in concisne vana et Imania multa,

98쪽

qua ille numquam intulissu , alij narrare f bc L

IM ; asi, congerere multa quaesita alleritatis vocabula , longamque steriem auditoritatum ad memoriam orientandam, et opposita contrarijs contraria, fucata quadam arte, velut ad ingem, pom pam , et ludum. Fuit ex hac imitantium classe, qui cum in ea verba concionaretur 3 Ductus e st

Iesus in desertum a Spiritu , paularimque pro grediendo , peruenisset ad ea ς Et ostendit ei omωnia regna Mundi, terrarum Orbem primo diuisit in suas partes, in singulis deinde partibuae

coepit enumerare prouincias, in prouinc's vrben

Iaa, non Euangelica illa fuit ex icatio, sted Geo graphica descriptio proposita concioni, pumma cis ensione prudentum , qui adseuere a m 'mero cum essent mitia minime perfecti iudici, , di risii foret omnino remessium idoneum asserxe 3 ac freqrasse nihil aliud hominibin eiusmodi praecipereminutisius, quam ut precibus accuraris inuncareno primo diuinam opem, inde seste ad commentax dum pie ac religiose conferrent, magistraque con rionum Uterentur precatione. Da non 'mo δὶρ slucis Usis oriretur ad tuania pracaumda et ethranda ,sed calorem quoque maiorem animis conciperent, atque risuae inuentiae adderem quodame modo β iritum G Uimm . Certe licia admirari, quod reperiantur ex couri Morum MumeLo, qui,

99쪽

s adeo neglecta sit re proiecta concitatio hac animi, quam vulgo stiritnm appellamuae. My qui tanti fecere veteres eam, habereque tantum ponderis ad perfluadendum exii timauere, mi infantis ossa collocarentur in scena, quorum ad pectu lacrymari homines cogerentur, nobili ue iragoediarum auctor in pubterraneo degebas oecu, mi in loco illo obscuro vim aleret doloris Virtius, es contion uor minime malus , narranit

olim mibi, diuturnam eam sibi fuisse confluetudinem, ut composim concione re parata, nonuntiaret eam intra cella parietes, tamquam in con

Pectu Chricti Liberararis , et Deipara Virginis. quom sibi prastentem imaginem cogitatione depim

ebis. Fieri aiebat ea taliaι auditorum imagine. πω staretur vehementius, neque stuper um, atque indecorum quidquam in aratione esse residuum pateretur. olis item narrauit , ita se aia populum conflueui se concionari, ut spectaret animstri mente quendam unum laborantem eo visio,

quia ipsi reatuisset insectari ue grauissimum prat 'rea Applicium animo propositum habere, quod ffit aditurus, nisi perflua et ea, qua vellet. A f

ferebant concionatores illi miseri, et ieiuni nomi Ea 9 manitatis excusationem, cum dicerent,

adici sic auditores ad salutem, quasi delectinionis hamo. Id fortasse poteras admisit, si artes adt

100쪽

hibuissent. ad captandos animor opportunaι, ρd fere nihil habebas ipsorum oratio, quod posiet cuiquam se salutare, quodque ad recte agendum incitaret. 2uod si aliquid etiam grauiter, et accommodate dixistent, id ipsium in irritum cadebat , ob eam nempe causam, quia reliqua orationis leuitate fidem sibi totam abrogarant. Nec extremus ille conatus in perorando proficiebat quidquam apud eos, qui iam expleti nugarum satietate, singi, et ludi totum quoque illud arbitrabantur . Uerum, illa ineptia ac nuga cito ad inodum evanuere 3 totaque illa ratio concionan. di, ceu fumus, in aur- en dilapsa. Sequitur humanus animus tanto studio vera et sincera, mi ignara quamuis multitudo pertasia tinnitum inanem , atque sine stuctu verborum ambages, caeperit minore , quam antea, concusu frequen

tare conriouisores illos. Ipsi quoque facile ρυ- re, cur nam ita desererentur, ae partim agnose

centes errorem , in alios mores abiere, partinia

metente iam sinio Funt mortui. Arbitror haudialienum huic esse loco Nemosthenis illud, quo

declaratur, mores, et actiones aliorum tunc se laudandas, notas vero damnandas, cum ρalam erit, plus approbationis, et laudis in vulgus erahabere, quam nos habeamus. Vbi autem secus Vpareat, non debemus , ut aliorum i tituta

Demosth. Orata aduersus Lepta