Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

141쪽

ret. Fortasse qui sem existimare posset, minus esse di cultatis re laboris in bae humili mansue . tque lenitate, quam si ripiatur illis, qui magnum impetum orarionis, ex magnam verbo msimilitudo dit copiam sequuntur. Sed concisnauri, α natand.

-- ruandam esse similitudinem animaduerto. uenim iudieabimin, illum artificiore nar se, i stactando multum Dathia, ετ pedes, cim: anxia torquendo, ferarar nihilominus ad ροτμtis ima ,grauante porporis mole , se natas sim

demum acclamas in illis , qui uni pulsu praec dere Undas Ariant, a me post mnisi plices πωνὰ

evadant incolumes in minis. Ad aradaerorum vero. iudicium, et approbriwionem hae toti refert sedata leniim orarionis, quanti refert ad pia n-ram astimandam ,si quis eism intueazur ex o pinquo ue ideoque tam in pingendi arie , quam in dicendi Vulgares homines non sane lambun ' tur, si μιαι tabulas, orarionemve suam videbunt examisari marum quoda- es lento iudicis . Poterit oratio rapida et eo stata aquiparari suminibus, quibin pictores aliqui figuras inuol unt, non ut sanio His artis inentent, sed ut regant vitta . Horum vanitati, et institia fluirisus

tibi defluerit ars , atque minorum in pingendo , retundaι lumina et ob res. Sunt etiam qui

142쪽

nullum animo dato finem inuemant orarioni, magnoque semper impetu praeci tent re ardefleant; nee tamen id erit e cario ad perfluadendranis, am si lenitate Uterentur, G occulta quadam

arte - Itaque Fine oporτα , orationis extrema , tum voce, tum gestu, tum ob res quoque magis ipsω, multum habere di cultatis es negotii,

Ut commode, ac recte pronuntientur. Si .meditata nimium erit pronuntiatio sic , Ut ad membviis omnia videare didicisse , superiora quoque

vigorem amittent , et minuta illa diligentia mitis erit inritori. Ain autem temere, ac pertur 'bate perorabis , distiaesique eum ira , et festinatione, sapor quidam ingratus animis relinquetur,

quod magnopere esse caMendum puto . Tertia Perorationis i

dam erit. iturimia perorandi , si isdelicis

ita pronuntiabis, m credant auditores excogitari sententiaι , et componi mersa eo temporis momeninto , quo etiam e eruntur 3 atque cum aba multa

dicenda siversim , Deae tamen ibi consistere. Id optimδ procedet , si merba si pendentur ad eum amo um, ne statim intelligatur in quo melis inti enis dicendi finem facere , tum modico reo etur . Flentio, cum sueria Mi, ut Uelis abire , in in pedes exurgere, in populum expiare crucis nota . Equidem mideo fore nonnullos , quibus lema bae es maria Videantur esse , sed cum experiamur

.:.1 omnibus

143쪽

Ineptia natorum oratione

omnibus horis , quantum intersit ad perfluadendum , variare actionem , et opportune moderari , et in fine prastertim , ubι victoria ora omnis posita est , nimirum ea res poterit hanc nonram cons in pracipiendo holicitudinem excusare . Aliquid 'ξ tantopere laborant in oratione concludenda , ut dicant tertio quoque verbo: Iam iam exitus aderit : . Tantillum adhuc babeo quod exponam :E te in hoc etnum attenti, deinde ire domosficebit. Nempe tamquam ludi magister aliquis.stem faceret pueris eos dimittendi. Si quis ita loquetur , credent auditores . Auspectam haud dubie ipsorum esse patientiam , et religionem in audiendo ue mel etiam putabunt ea dici, quia sua tenuitatis confus i e concionator,placere se pol ei di dat; quod quantum imminuat , immo tollat existimationem , satis explicari non potest. Pariter , ac fortasse grauius errant qui cum ad prima partis deuenere finem , incipiunt diputare de Uniti temporis *atis , an Acilicet exierit hora,

nec ne , contenduntque, reliquum adhuc se a

quadrantem , et quase non sit ijs habenda fides,

. adiunctum sibi borium leuantur tanta interim anxietate et contentione, is parum absit, quin, sumpta in marium Equisa, conuincere populum ementur ν quod i um narratur aliquando contigisse . Non igitur deerat ars Marce o , qua

144쪽

llaudabiliter et scite sinem imponeret orationi ;planeque diceret , arὐιέ eius esse principem , et magictrum . ob eo quamuis omnis sucus , et phalera inanes abessent, non aberat purysimi siermonis elegantia, flua ιt 'ue proliuvitandi . iuva a partes etiam si qηid ab ipse mediocriter dice . retur , ill Brabamta, Adiuuerat sane hominem elegantia patrj foli, cum natus esset ni Etruria, pedad illud natalis terra munus, ipsim quoque accesesisse studium et diligentiam ammadisertebant eis lingua periti. Non potuit assequi parem Et rustistermonis gloriam alim pari fama concionator, quem alas eadem tulit, forente adhuc Asarcet Iino , celebrem et laudatum. Is fuit Iaatthias

Pellinianus, qui vim et ubertinum inuent ιoni retinuit etiam in praecipiti senecta raro munere, cum alas infelix illa omnem ex animo nostro dicendi vim atque copiam exhaurirst videatur F

I arna res est, et maior fortassie , quam credi possit, inuentio, cum paucissimi reptantur ex

omni. memoria, qui memerint eam laudem, inmeque a pareat, ingentia volumina, qua circumseruntur magno nomine et famo , vix quidquam

habitura de proprio et Ho , si μααι ex illis inuen

tionis exprimeretur. hil tamen dixit Qxquam Subntanus, quod abdisum magnope e , aut exrquisitum set , erasque copia magis et ubertate,

Mareellinus In Etruria naliab. Muthias Bellin

145쪽

ii. DE SACRIS ORA TollIBVsquam excellentia, et acumine inuentionis admirandus . occesserat ad eam inueniendi facilitatem labor assiduus, et incredibile studium tanto proingressu, ut, cism scripta quadam illius minime uulgari doctrina τὰ inspexisset, admiraretur nouum in homine diuinarum Litterarum mpum, infinitamque memoriam , inciperet suspicari nequaquam uti natura muneribus eum, hedaliquid profecto maius et excelsius habere. Cum autem plus pituita, quam bilis redundaret in eius

corpore , sequebatur hanc natura temperatιonem actio ς quieta nimirum, et pus iniens aliquando cum ea grauitare, qua dignitatis ae decori multum haberet. Monendi ratio erat quadam illius apta naturali mode tia simul, et continuata per concionem uniuersam. Ego profecto non video quid sit causa, cur minime moueant oratores illi, qui ma- chinas in id ipsium violenter omnes adhibere mo lunt curve dulcedo maior animis oriatur ex illius inspectu , cuius pectus appareat interioribus L. crymis, et maerore cumulatum , quam ex illius, Cur picti eno qui vim effundar lacr=marum. Est fortasse mo-

tus quidam anιmι calor, et quadam ignea vis

admota pectoribus auditorum, qua, si vehementius exarsit pro foecunditate, assert incendia. Me misi ego, cum anniuersiariam de Chri u morte sexta seria concionem audirem , oratorem unum

teneror

146쪽

LIgER TERTIUS. . in

tenero, ac lamentabili seono narrationem innituise, quam ad extremum fere perduxit amplificando ιeuiter, nihil exaggerando, hed in fne dicendi modestum quendam impetum addidit, quopreparatasam mentes auditorum in magnos fletus erupere. Concio fuit illa propemodum historico more, quam is Conrio

uis obiurgaret breuiter interdum, aut admoneret

attulitque delectationem incredibilem animis ordo rerum , et oratoris i ius prudentia. Duidem ,

haud ambigo, quin sutura sit omnibus ingrata satietas, si petatur ex loco semper eodem aspectur,

et cum una velut inmatura prodeat stemper orator ad permissendos animos auditorum. Pro re rum , et argumentorum varietate, varius ille quoque sit, oportet; atque ideo faciunt inconstulte , qui tota semper oratione vociferantur; quasi nimirum ex omnibus perturbationibus ira tantum illis ob tigilset, essentque similes eorum, quibus grati ima est voluptas tumultuari cum struis, et implere domos clamore. Si causa viti posset asserri, cui plena furoris actio , flagrantissma verba , vox que modo flebilis et tremula , modo interrupta et rauca propinquante fletu, non commoueat audiatores , id feri dixerim ea ratione, quia susticari possunt homines fui omnia, vel confluetudine, vel

Arte , communem 'ue legem oratoribus se , ut exclament ita et concitentur, ibi mel ad restre

147쪽

bendenda Citia. Cel ad finem orationis peruene Are. Inde sit, τι furiosa τerba, strepitusque clari expedient primo , dem accipiant nullo plane

motu , ac fructu, quιa nimirism quandam cum , terroribus ei modi famiuaritatem inter e , saepius aue animaduertere, feri eadem , or dici motu corporis, os verborum tenore siemper uno. NeqQidetur ea perturbatio voluntaria , es natu alis moratore , sed quadam i in umbra tantum , ei praa sectione sincera cretera, quam o ferrι in co cionem oportebat , ferri ypeciem re simulachrum illius apparet. Ideo implici gentu plus mouem interdum, quam lac mando multum , es ingerimi cendo. Monemur i i nostro quoque sinstu . quam sit animis ingrata, morum dissolutio, vox aspera , decori contemptus ue eaque statim osset a. ab omni motu animum Aducit. Magnopere, etiam ossenduntur auditores , si forte depr hende runt aliquid in concionatore fictum et adymula, tum , si pietatem obtantare ma rem velit, quam

alat intus , si anialeo frustra si languentem se e defesum esse simulet , si alte ducat Assiria, si geri

mebunda dicat voce, siccis tamen oculis uesi conetur euincere stipsum in lac mas , quas animus neget uesi demum ferueat, arde atque totus calore quodam ementito. Haec omnia mitabit oratori bristιanus , quem meritin nuda, quem siue i

. ' mores Diuitiaco by Corale

148쪽

mores decent. I Pime dubium est , quin mouendi causa, magnos hominum conatus videritatas nostra, nec voce solum, es genu, sed cum

multa quoque fierent in illi stuperiore loco absurda pene nouitase. Ascendit aliquis in suggenium , es margine statim apprehensio,sic carpit: in desertum : In desertum: In desertum. Non credi. dere auditores impetum eum repentinum exii-

re potuisse holo θ iritus feruore visi que est ma

gis aliquanto flesie commouisse concionator ingenia, quam animo esse commotus videretur ue nec in

reliqua deinde concione par impetus fuit. Ideo, non satis erit in principio tantum adhibere per turbationum locos , sed urgendi diutius erunt, certumque sipatium esse debebit intimi affectus usinceri. Neque concionatori transiliendum erit mnquam a lacrymis ad pristinum custam ora. rionis . Possunt quidem oculi nobis repente madere fetu , cum aliqua flubita perturbatione missetur animus nilur , sted non pari deinde facilitate dolor, es ima causa fetus abibit ue alioqui non mera fuerint lacryma, sed quadam earum imitatio . Nec ideo, quia populus delectatur interdum jecie rerum, omnibus eorum studiis obtemperare debemus . stu θ' messent etiam au-d re facetiarum aliquid, es leporum , amarentque fabulas, ac si quis eas adspergeret concioni, reno

149쪽

I14 DE SACRIS ORATO RIBVsse iucundissimam arbitrawntur. Numquam id mit3 fuit Pelliniano , qui suam cuntissimi ad extremum usque grauitatem ue u animaduertere homines pie curiosi, numquam eum deficendisse illuc , ut suos i e castus memoraret. Hac de se

narratio tanto magis erit euitanda , quanto videbitur esse durior, et quo plus habebit ex imitatioue mendac3 , vel commenti, qualis fuit ista cu- Absurdum eo, tusidam. Cum enim dixisset, morientem Chri-hibita Mis '' Ilum legase Sponsa, qua erat Ecclesia ,sanctifisimi Sacramenti annulum, es gemmam, coepit

ab seur de narrare quid vidi fet ipse, dum quidam

ad extremi supplici, locum duceretur , uxorem scilicet istius, non antea potuisse lavmari, quam annulum eget contemplata, quem sibi coniux ex itinere illi funeriti transimisisset. Longe foret otibus ab idoneis peti Acriptoribus hac exempla, nstando locum etiam ipsium unde peterentur, non autem nostra tantum auctoritate confirmari. Nec sane est alia causa, cur asserendo sacrarum litterarum auctoritates, caeteraque paLim testimonia, caput , atque adeo mersiculum adsignem W, qmam mi facilius auditores credant. Ideo, non oportc mirari, si stomachantur multi, cum ex homine, cuius numquam antea fortasse videre mustum , audiunt noua quadam, re ab sturda, re minime constentanea vero. Id quoque tenuit semper ma-

150쪽

LIBER TERTIUS.

gna siveritate Bellinianus, ne quam in suggestu

comis es iucundi, iatique animi significationem daret , quod faciunt plerique concionatores improvide nonnumquam , vel gestu aliquo , vel verbo, idque propter habitum, quem ex quotidiana con

suetudine contraxere. Maneat igitur ,gestus om- Actio grauis, tines, et actionem oratoriam mmuersam optimam

fore , si fueritgrauis, et moderata, neque peccauerit in extremis. Id tanti fuit apud antiquos, miori Ioteles, quem summum credere rhhtorem licet , nullam aliam , quam vocis admisisse actio nem mideatur, illi que tantum meminerit inter pracepta. Plutarchus vero, tamquam admire tur, narrat, hunc morem fuisse Pericli, ut brachium exereret palliolo; neque tamen est dubitandum , quin veterum in perfluadendo vim etesicaciam nostra nunc artes aquare non possint. Ultimo nunc loco de Francissi Toleti concionibus planeiscua TOI expediam. Fuit is haud dubie contionatorum vitimus, quamuis ad atatem inque nostram dixerit magno nomine et fama. Nam etsi puperstes epEeatinianus fuit, Druitque i e tum ingenio, tum snuentione singulari, fregerat tamen longaeua θ nectus vires hominis , nee iam obtinebat illius oratio Jplendorem eum, quem melioribus , annis

habuisset. De hoe Toleto fuerit instar compeisdij, si dicam, concionatorem eum assiduum per multos