장음표시 사용
171쪽
bis, in quo multos videmus laborare magis, quam vel in reperiendis argumentis , vel in imagine probitatis exprimenda. Vir prudens inter paucos , et doctus, audiente me , sic disserebat ali quando : si iudicium , et artem in expolienda oratione contionatores adbiberent, fore, mi mirifca quadam, et noua consequerentura, magis enim deesse ornatum , et lectum istu , quam ingurimenta rigida , nudamque doctrinam . Sed non ideo , quia dicendi formas in magna posuimingloria, debebunt aliqui congiorere sic em intem peranter , et sine delectu mutuari quacumque placuere in scriptis atiorum. Multa enim , qua audaci placent nouitate, non ornamenta, sted -- tia Aunt ora Monis pyoteruntque condonari aucto rum nomini ac fama , si moestuerint in hae diricendi arte , sta imiratores sine reprehensione non alib-t. Eligαι igitu ad imitationem optima, non rarissima quaque 3 et meminerint, margari'tarum id esse, non verborum , mi tanto pluris aestimentur, quanto minus occurrant. Ego versa nummis aquiparauerim , qui tunc demum pla
cent , si nulla metali, nuda ponderis lacuna pas
se apud omnes admittantur. Immo , si nobis altius esti diputandum , contenderem , eas fore graissimas formas orationis , quas prima stonte si ustus quidem e triuio petitvi putet, ετ obum . facili-
172쪽
'talitate tales ducas, prudentes vero seu istam 'animis eruditis. Optima, inquam, erunt scripta, qua populus, et multitudo litteratorum intelligat, in eloquentia Principes admirentur. Ac videmurcanqueri posse nos Italici homines , quod tanta genera huius sit inopia, ut quotidiani, ac natius sermonis ne singulare quidem exemplum habe mus. Nam, si confugere velimus ad eas litte-μι , quαι Etrussa Lingua florem esse fama communis existimauit, per foeda re indigna multambis inredendum erit prius, quam perueniamus eo, quo ectat animuae noster ue eritque periculum, ne varia nobis interea hordes adbarescant. Quod si tamen habuerit ea lectio sinceri aliquid et in- nox , tanta rusus erit humilitas, ut optimi generis veluti quisequitia reperiantur inutiles ad rem , sicuti mellemus, extollendam. Etiam in ea deterrima sumus conditione , quod siue Uraca
peruoluas ,siue Romana monumenta, compositaου recte cum a gumento forma3 orationis animaduertes, ita ut, dum verba velis eligere, res ipsa non immutetur, qua fuerat eorum Ades ς ideoque, dum apud Sallustium , et Casarem, et Liuium
historico more contionantur imperatores , tota
oratιo militare negotiram continebit. Sed non habent eam opportunitatem Italica nostra littera; cogimurque res diuinas explicare verbis , qua
173쪽
proprium es m in profano domicilium basM-rant , idque non nisi magno labore ae dissicia te puccedit. Ee Mid igitur serre possumnu vis ac reqmedi1 y Conqμirant basie gemmas es margarita orationis mique magno studio, prouisamque merborum stupellectilem, quantum insequi possint,m rem trausferre fluam conentur. Sed soris iam merborum, mmmmque longa oroione represen-
hos esse conci arores fortasse aliquis dicet. Potest id quidem vi ri dociis bominibuκ, qui nihil in
digeant rebus tubis, quas commentamur hac mine. monemus. Vellem hi mihi responderent amisbgenti , psit ne oei sum id commune concionasoribus , ut aliorum monita si consilia non aquis
antinis in militaσι, praebeantque fle se disiciliores in
eo, qMam caterarum artium homines experimur.
Fortast quia. hummam habet res ima difficultatem , noram ritis tantummodo, qui negotio re disecramini si e committunt, id potest inter causaι me iuri, tam sit perbi, quandocumque in obiurgatio mo . cionem auq m inciderunt, obiurgationem enim
credunt ex eo proficisci, quod non intelligant bomines quantam in dicendo gloriam fuerint asse-
ωι , 'Mantumque laudis , es admirationis meruerint . Tune sieri nobu iniuriam putamus, re
iniquos tanti laboris Humisores se , se nimium in res nostras inquirunt
174쪽
nescio, an vere dici post, accudere concionatoribuae idipstum penei quod in uil arijs in ris Ut ammaduersium. si emadmodum enim illi, tractando stemper pueros imperino G quandam in illamatatem ex ceudo Ura idem omnibus horis , contrabunt, Ut plurιmum, MUn fastum, eamqἡμperbiam , qua uimia foret in magnu quo is terrarum , aut sapientia principibus: ua contionatores a etl regno, quod tenent in suggeID, μι- nuuat quotidie, si quam de auditoribus opinioncm habebant; et crescit interim in ipsorum animis
admirario sui, neque stentiunt illud malum. V rum, hac ab a definienda relinquamus, et Proposita quotioni suis imponatur; nosique potius ingenue fateamur, paucos admodum , ac nemine
fortasse magnum sibi fecisse nomen in scribendo,
quem non aliena prudentia correxerit aliquando, feceritque meliorem. Possem id confirmare multorum exemplo, sed Tiro si ficias umis, qui cou Tiro serip a Ci-ditione cum esset struisi, si ipta magni Ciceronis L. iudicandi causa tractauit haud semel , nec ille se putabat violari, eum ab eo inter m admoneretur . Mi vobis, qui religiosam vitam profitemur, sumusque sanctioris dissiplina legibus obligati, tam molles erga nominis nostri famam erunt animi, mi plena salutis, et amoris aliorum consiba respuamus ἰ Vestem, plerique contionatorum id te.
175쪽
terint, quod ego memini legisse de homine ρυ
ιeio, ex litterarum omnium rudi, qui nobilis man Iri sitia solerter animaduertit ac deprehendit. Legant, inquam, Ioannis Tauleri, cinum, es , legerint, conetur unusiqui que pubmissionem ipsius, quae certe magna in hoc fuit, imitari. Nimirum admonebimur hoc exemplo. quam 'tu rum sititiis conriona rori ,si animum suum exo uerit omnibus humanis .uris , pris quam in set gentum ascenda , quamve oporteo 'stum ad id munus olenta precatione aparari, ex quanta sit eorum vecorina, qui sic ad concionandum accedunt , quasi vile negotium aggrederentur, aut priuata rei causa illuc venirent. Concionatoribus hisce, qui non vitant anims flui iudicium, idque , sicuti oportet, si lectum babere noliunt, milis es animarum salus, vile diuinum obsequium uenec ea cura in pectore illis visit, ut sapientia perfectio nem assequantur illam, cuius amore ac siti vete-
veterum moδεμ res philostophos esse pereerinisos accepimus. Nouos iud6. 3Iu magιstros, nouosque philosophantium coetus -- colendo animo semper inquirebant, cum
facerent se tamen esse nullistrios profitebantur. Heium Auum in omni proposita quastione β en
pum tenebant, eo eo imo tempore, quo mortem haberent pracorsis conceptam, studium emat ipsis discere aliquid , es commentari. Sed nos argu-
176쪽
menti nostquamur ordinem, es cum iam satis im- studio, as apparatu, quem esse necessarium ducia .
mus , antequam graue hoc, et omnium humeris 'formidabile concionandi munus homines aggrediantur. Primum omnium igitur ita flatuo, ιmi- Arehitectorum tandum me conrionasori eorum artem, qui am- c α' ζ.s imas ades architectantur. Nam illi, priusquam vatiam excisare molem incipiant , coni,
ciunt in fundamenta molares lapides , qui, Hr- gente postmodum aedificio , penitus occultantur. avolutaque fabrica, numquam putares latere ibi immania saxa in profundo , nisi ves coniecta via disses, mel aliquis moneret. Hanc ego materiem, qua, cum sit pars minus digna structura , totius
tamen est ad ci, basis , atque frmamentum , si
militudine quadam puto pose comparari vulgari risus illis eloquentia praceptis , qua commvnueris molis traduntur. O vitari pracepta haec opor- ret ,idque, vis ita fas, requirit butus oratoria fabrica ratio, atque ara cium. Sed iactis fundamentis . atque perductu iam in frontem mole, subissiore sicalptura noctri nobis lapides erunt etis in di , et praceptis interioribus, quasi marmoreis segmentis erit mendum. Existimo autem.
ararcana bac eloqsentia per nos ipsos posse depromi
177쪽
Poetae CocIO . natori prudenti non Inutiles.
Omnium selan tiarum disciplinae necessariae conciouatori.
facillius ex diuturna eorum lectione , qui optimi dicendi artices fuere, quam vel ex 2ψntiliani
Commentar3s , mel ex catera m virorum cois
pia. Vuod si iudicio prasiabimus , historici quoque , et poeta nobis ea, qua cateri petere solent escriptis oratorum, abunde Fuppeditabunt. Vide tur hie mihi locus illustrari po e similitudine re
tium , et saxorum; qua artis , et Nasura opera minutis maculis , et granis texuntur et coaleficunt. Ad eum enim plane modum, orator petitis ex auctorum delectu veluti fragmentis adstructuram, et ornatum, et hinc inde comportat' paulatim arena praceptorum, maiorri finget cor
pora, qua, si cum arte deinceps adhibuerit, apta que dimensione, mirificam adisicio dignitatem ariiungent. Vellem id, quod dico, tam facile intel-
eretur, quam ipse palam feret in , si possem
eam quoque dissiplinam eorum animis adhibere; quorum ad manus hac nostra cura perueniret cuia vero materies est 'vemodum infinita pro posita concionatori, resque multum inter se diser μου amplectitur ars nullis inquamiciaecumsscripta terminis ac definita ue hine fit, ut omnium scien tiarum disciplinis excultos oporteat esse illos , θα seste ad hoc dicendi negotium contulere Requiri tur enim ab illis non bolum, mi Fidei nostra Beria , et di cultates , , qua in eo versantur , ac Natura
178쪽
Natura superant ordinem , explicare possint, se ut in promptu quoque pselosophiam habeant viniuersam, in qua parιem eam, qua est de moribus. et affectionibus bumanis, facere plurimi debebunt, ac meminisse, homines esse nos, et mortales humana siepe tractare. Neque in hae philosephi ea tractatione satis fuerit habere comprehensa omnia publilitate distulandi, sted venustate quoque.
et arte, et dome Iico, ac proprio quodam ωμι. 4Atque in eo meminerimus, quase, Dialecticam iis et Iartem fluas alte radices figere 3 Rhetoricam vero Oimm . late ramos diffundere , quos illa radices alunt.. pera ilia e II, et borrida, et floris ingrati , hae autem amoena et frondosa viriditate triumphat. Si quis fuerit instructus ea diuinarum, humana. rumque rerum cognitione siet, ut species, ac for me multiplices inclusa animo, noua rerum simu Iachra trahant secum, atqW inuentione simus variria, et abundanti. Proderit etiam incredibiliter oratori nonIro multorum cognouisse studia, et mores , audiasse multa, et communem inoiciendomitam, pleraque in commentarios remit se. Sed
super omnia proderit babitus ille sapientia, qui la
bore paratur assiduo, diuturnaque ρeruolutatione librorum et ηυμ 3 prabet enim animo , tran ittitque facultatem de seniendi, ac diuidendi, et exin seandi quidquid velimus , inueniendi quoque
179쪽
xsi DE SACRIS ORATORIBVs causias rerum, et fines, et qua proueniant inde. quale circumflent, et accidant, es snt rebus ipsis intis a et conoma, Nam licet euanserit ex ani mo penitus .ae fuerit inia a verborum memoria, quam rudibus anuis acceperamus uehaeret conis' stans tamen et fixa recordatio , qua nos dubitare
non sinit, quia no Ira vel dicti, vel inuenta se lida sint , et sincera , nec abhorreant a nobilibus
siri erimuου , pro certo habeamus , id a me ' ro non dissentire, nimirum habitu praeferente facem animis is que sensus intimos illuminante. Po- is hic habitus ainbmnia nobis aptus se, quam orationem cadunt ue nussa res erit tam noua et perirrerina , quis bimari possis hoc adiumento, neque id in alia magis , quam in Facri concionat s arte locum, arque necessitatem habet. Catera liberales artes singula nostris, in immentis liunt, autem erit impersem, is snanca si nist commisi quoddam instrumentum habuerit'. ex mam quanadam atque virtutem', qua sine ulla einceptiona' aut temporis, aut siet, per omnia Aso δύ-
Excelsa hac e=qiantia , qua habo perfect pientia sit is ματ generali, nolo, an psu Marerum humanarum recte compamam Fieri potetit, ut fallar, sted, capro ambitu quodam is redi, in deor ita pose ratiocinari. sum Dein senCrerum,
180쪽
etniuersitatem creare contatuisset infinita flua mies potentia, quantum a sequi potest humana mentis coniectura, duo potissimum θpectauit, ut primo filicet crearet amundum , eumque iuberet esse , deinde , ut creatu rebus vim donaret atque stiritum, quo in t res alias gignerent foecunditate inexhaucta es perenni. Hinc illa Calo, Terraque tam numerosia soboles rerum virentque agri, re forent , es onusta pomis arrbores cernuntur. subanto magis aratem homo ipse anteiret nobilitate cateras animantes , tanto illa lora moluit esse, qua ex eo producuntur. Dedit ei facultates, atque flensius Merrimos, es eorum unicuique pro
uidenti'me procri r in quibus occuparentur ue
nec videas unquam earum facultatum aliam in alterius transilire fines, sted manere intra munera , terminoseque illos obedienter, intra quos prima de linatione fueruut inclusa sium quoque corpus hominis in varia membra cum destri fri, certis addixit muneribus atque mini Ier3s, qua nimirum obeundo, laudabiliter ac recte mi res impleret siuas , atque omnia , qua ad inum pertinerent, exequeretur. Sed quo magis adhuc eum honestaret alta Numinis liberalitas, instrumentum ei generale concessit, quod in omnia corporis munera porrigeretur aquabiliter, idque manus fuit, nulli nominatim alligata minicterio, V a parti-