Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

71쪽

sendos prius se mihi quatuor historia Togia libros, ut Aciacet notato temporum ordine , cognitissue casibus illiuν atatis, admiranda calestium conrionatorure dicta remiss intelligere siemu ' 'φ'-όά. olfhonsis hic LV- , q ἀ 'iam Ust, nullos p p oti ui stuctus, nultam ingeniy. monumentum reliquit, prater commentariolum in diuinum.mae tem Ilaiam, quem ab ipso ac psum seruari ius mus in hae iambrosiana:Bibliothe is diuulgan dum aliquando in gratiam eorum a qui Inud shisce delectantur. Postet aliquis foret se mirari, cur nam ille, neque doctiu mediocriter , et ar

dens diuini *iritus flamma; non quasterii sibi

tu tum aliquod argumentum scribendi, mulata multorum cupidine, qui nequaquam Lamam Lo

die assequi laudem possunt, innamam illa fulsis et assecutu' . Aristror banc 'isteucausimi; quia

nimirum animaduerteret , proprium ' animi flui bonum , quo2 munere possiueret diuino, faculta' rem se concionandi, atque in ea voluiste facuLδate tollocare curis et labores, nihil ab ea desis xendo , in quam steste vocari diuinitus intellige bat. Fortasse pravidebat etiam , quod ire non fuerer,feri olim ab alijs posse, qui vero parem in direndo mim diuino fatiore consequerentur haud ita multos fore . Certὸ ille eum incit ea in eum morbum, qu4 corpus ostius eis πιι , tem, a me

72쪽

me sub mira finem, ita est locutus, ut hoc ipsium aliquo modo signisi re irideretur. Egos ris agnose

eo, aiebas ipsie, quemadmodum non recte fuerim msus conrionandi munere , quod obtinueram a Deo ue a ue ea videlicu Hi causa, cur nunc om-nu mihi vigor u robur omne sit ademptum.

Deberent bae verba bomines illos erudire, qui elaris animi μώ ρω- stequuntur in concionando potius, quam internos aura caleriis afflatus, atrique ila persuasium habent, esse factos ad omnia , matrique multorum animos ipsorum oratione commoueri, cum tamen alioqui salitu μαι illis obtinere silentium , re concionantibus alijs aures abere, ne 'licu beque, re auditore1 inani μηoratione perditum irent. Hactenue ea punt dicta de concionatore Lupo, qua pogint facile demon- LPMe pummum illum fuisse sivi temporis oratorem, atque nilem omnino , qualem fortasse neminem aetas illa videatur habuisse. Sed stententi illivae meminisse oportebit , qua magnus dicendi

artifex pronuntiauit olim , ut floquentia genera snt diuersa, ita posse multos'eadem amte re .riri magnos oratiores, qui omnes in fluo quisque genere absoluti sim, re magnopere commendati. Habuit bae alas Franci cum Pam Volam, qui

excessit fama fui nominis Italia fines, domi, b risiue clarin suis. Congesserat in eum tantum

73쪽

res.

e fluis muneribus NMura fauore larPo ac prolixo, mi minime dubitari post, quin ea primas tenuerit in hoc oratore, longeqtae siupergressa indu Diam es artem, quasi petere sibi dominatum videretur. Nam, quidquid gratia quidquid υ

nu tatis fuerat Hrs elargita, id omne in hoc Pa. niearola coniunctum.cernebatur. Frons, oculi, vultus, dignitas oris , actio, nativa verbomum

eo a , qua non possG obauriri, suauitas in pronuntiando plena leporum omnium, cunctis erarit admirationi , ideo fama eum est. secum portentosa memoria , qua tamen contigerat Natura forte , non sicuti plerique arbitrabant r, instrumento. rerum memoria,

verborum. Namsuas i e conciones, edistabat adeo lenta diligentia, es minuta omi fingurisis impenderet horaι admodum Minas, ne verisbum excideret unum , sicuti mihi narrauit alum.

nue ipsius disciplina AEarin inter pauens 2 4

mero manauerit ea fama, locorum suis maginum

arte Tani σolam uti,inia promptiore foret in moria, praebuere locum ei si picioni frequentes

illius de hac arte sermones, es complexus artra obeliin, quem ediderat. Caterum, neque adbibuit illud inuentum ipse, neque facile potuit a bibere, cum ingenti admodum concistione nec reret verba , miraque μέμνmu tr uasa et .

74쪽

.Atque exui imo ego , curam iliam anxiam in merbis edificenHS L cauendoqueis ne dicem inamare plus, aut mis- sam, sin se, ne magnopere ill- or eis animos inditorum penetraro Sane eradunt mulIs posse i uraetum orastoclem

fera metirem, si Aribere prius instulant, dein

de scripta mandare memoria , postremo pro uelare qua sic ad verbum edidiserunt. Id consurare penituae atque reiicere nequaquam ego in imo babeo ι huit enim graui morum mironum opinione confirma um . Sed minorem smoestu mesea res haberet si describendo brevitaquadam capita rerum iuuentarum , coo rentur ex eo mi o disere quam commod4 λ modumque dicendi siecum si diligenter ae cogitarentia ιitem, si semes, iterum, aque tertio tentarent e . Mis explicare lecti'mis verbis, a ue in pronuntiando studerent accedere quam proxime , non solum ad prouisam iam antea sententiam, sed ad vices etiam i - , qua principio in mentem menissem . Tum ubi per aliquot annos fuerit concinnasus , poterit etiam in 'ibendo teram re μαι vires, G experiri , num sicribere possit ea. ua viri excellentes, ac praediti pummu ingeniis legant libenter , neque in eo ρericulo , acbruri

mento credet i nimium sibi, sed cimmo fida

Tutissima ad Eloquentiam vias

75쪽

iadas. Id autem siuademus ob eam causam, quia, sicuti principes artis tradidere dicendo fingitur stylus, Ustum mero dicere, nisi antecedis exercita tio diuturna, sicaret vitys, languπ , atque serpit humi , totidemque vitia nece Fario molumcima nabunt , neque laudabile quidquam fiet: , Γuod ji perges aliquis dicere ad eum modum aliquan-δει , es scribere sine cura, non dici potest, quam tum damni ea res ingeniys sit allatura . Nam breui tempore pessima illa ratio parem inique habitum dabit, e cietque, ne rei alicuiuae prae, clara gustum habeant homines, neve ulterius indicendi, mel scribendi laude progrediantur. Dibpari ratione, longeque maiore frucIu , si quis in coeperit ab ipse conara recte dicendi, facibus in Omnes partes poterit conuertere stest, multiplicesique Ictyli vias sequetur uesimul capiet experimenta sui, tantumque temporis conflumet, probatissimum quemque relegendo, quantum inutilis, es praema tura illa cura scribendi fueris ablatura. Etiam illud experiendo , stensere homines . dictione metu exercitati longa, quam 'lo, es memoria, quem

admodum in carmine parra numeri . quo convcludunt mersuri extorquent interdum ex ansmo

pulcherrima, es grauissima stensa: sic orationis m. preu, re quadam necessitate loquendi fieri, ut se flevincat ingenium, vipsa malue exu agisxpiae

76쪽

que verbis ea, qua suo in recessu multa commentatione non inueniset. Atque Iane sit in bae arte dicendi, quod dictator olim Casar magni referre diaeit in bellis ad victoriam obtinendam,s nimirum iustentur pratia vehementi quodam metu, quem non facile sustinere hostes possent. visius est Panicarola vergere prope ad eam formam orationis, qua propria fuerat Flamma , quamuis in eo Fuere multum etiam excesserit. Abundabat ille nonnullis ornamentis, qua sunt

oratorum communia es nota, flatimque totum

artificium ante oculos erat ς illud enim non in sinu abditum, ut fere apud antiquos, sted promptum erat in manibus, G fonte, ita tamen mi plurimis, s multitudini praestertim placeret. Ac possem fortasse clarissimi verbis oratoris indicare , quanam fuerit huius eloquentia. HMarcus talltus , cum de Demetrio Phalereo iudicium ferret, scripta hac reliquit, Hic primus inflexit orationem, & eam mollem teneramque reddidit, & suauis, sicut fuit, videri maluit. quam grauis, sed suauitate ea, qua perfunderet animos, non qua perfringeret, tantum ut memoriam concinnitatis suae, non quemadmodum de Pericle scripsit Eupolis, cum delectatione aculeos etiam relinqueret in ani

mis eos um, a quibus esset auditus. Non fuit A vitique

Caesaris dictum. M. TulliIus lib. de Clar. O .

77쪽

Pmi rota lenis,& placidus indicend a ferat. de Arie Poet Demosth. orat. de Coronas Ilaniearola qualis potuerit esse in senectute.

mtique primus Panicarola, qui banc dicendi υμam ingrederetur, sed nemo magis elabor aras in

genere illo compto G amoeno, cui nimium etiam

fortasse deditum fuisse ipsum aliquis existimaret. Erat orasor sane grauis , immo βlendidin, et elous ; videbarar tamen plus habere placidi ei iucundi , quam rigidi ac seueri uepoti que in hanc

partem inclinare, quam in illam. Sed tantum eras in eo venunaris es grasia, ut qui nuduerci um imitari, ne mediocrem quidem in eo co- nasu assequi laudem potuerint. Lateribus erufirmi mis , es longos verborum ambitus unic respiratione comprehendebas. Itaque, non rotundo solum ore, quod et μου auctor ad laudem retuleras , loquebatur, sed tanta velocitate μαι ille verborum comprebensiones decurrebat uno spiritu, prorsus ut offenderentur aliqui, memores, AEPAinem in eo reprehensium olim a Demolibene quia iustis interuallis ille non respiraret. At quia naturam in dicendo sequebatuΥ ducem, non pracepta artis , qua foret in eam eloquentia gloriam euectus; ideo poterat dubitari, num,atate ingraueficente, fuerit in concionum laude magnopere processurus. Certe e i animaduersum pubescentem euauditum fuisse magna cum omnium admiratione, qμη virum est yrsecuta, non tamen creuit mnam annis; aiebantque nonnulli, qui conciones illiu

78쪽

extremas audierant ,si ei contigisset , ut senectutem adipisseretur, euenire fortasse potuisse, ut, amisso sam aetatis flore, nequaquam tanti con-eusin ad eum ferent. Verum ego sic statuo ,

quamuis ea non fuerint incrementa, vel fama, mel eloquentia, qua cursum atasis aequarent, potuisse tamen accidere, ut reputans ille vergentessam annos, qua ero prudentia, et ingenio, nouam dicendi rasionem iniret, canofique suos ornaret etiam quadam orationis senectute. uia tum habuere celebritatis illius exordia, nee immerito , propter lumina , et peregirinos ornatus

intent, , qui videlicet in illis emi barata. δεῖ imitatores , et assecla secuti nimium infeliciter eam incipiendi normam, uno tenore stemper hae principia ducebant ab aliqua similitudine, quam iam assueta aures illico trasentiebant= eratque tota Batim concione similitudinis eius expectatio, quam cum ingenti venire fastu, et pompa ver- ιοrum 'rent. At non ita veteres conflueuere 3 semperque vitium habebit exordium, et alia qua

eumque pMs orationis, ubi trita iam appareat conμetudo. Oportet enim oratorem a communi recedere confluetudine et M. Oportet etiam orationem initio nostram esse verecundi rem , et

quodam rubore si fundi, veluti eum hostes ades ingreditur alienas. Plane videmin, externum. N a bo-

79쪽

Francipio cendum. s.

shominem ad primos ingressur, et oculis να Φoca, totaque cor floris habitu compositum est pr terherilem ritum atque co Aetudinem illimi , cui viseeunde in parent intus omnia . Pari verecundia is per- '' 'ξ'' ' Haiando tentandux est aditus, ad μή iorum

reri os Dignotos Mobis, et qua hostiles oraιibnis initiose Limaeo quoque multi alumni coorioηatoris huius errauere, quod omne nudium in exordie Unda oratione consum erunt, Ita sita M., Wi--a qui em. buccederent belu e , meratamquam ex .Hurso viderentur are cemfasa , ' Ieque constaret aquabilitas illa, quae plurimum refert in criptis , ne scilicet appare. ηι qt se diseuersa manus intificum , et hinc inde icin rogata fragmenta . . Hi d si homines illi μῶυμυ- pus, operam, memoriam, industriam . Dωθρὸν aequabili distensurione cunctis partibus ohalionistribuissent apicut vel in exordio , via iv p t. quapiam, et inani fortasse similisu me, mei isscriptione conflumebant, certe Horia maior id iobtigisset. Non igitur licet amore tam inaquali Vle assectos erga paries imas orationis ins ben-

aio , vel dicendo, ut alias contemnere. Odeamur. alias plin etiam iusso comere et expolire . Ac

scut in toto similium ustu praue sunt magis umimitati disicipuli: sic in oratione se pius, ianguia

diusque conuertenda, nἄ rectum ab eodem mem

plum

80쪽

plum flum ere, quod sequerentur . Facient en

ille tanta cum dignitate simul, es narrat, ut ra per et auditorum animo ς α hrest ea frema frisius uteretur, erat tamen in eo hon fer duaestium , si d etiam laudatam Commune esse praceptum Posset, ne bomines parum exercitati adhiberent hoc ornamentum, neve sine acri me. Atatione, et cura. Nunc Passim re temere nos . ni homines et tuntur, pronunti 'ur multa no6sne auditorum obfensione, et etiam irriflu, tertis quoque verbo Christum , et Romam, Gaium L, , Merra que repetisis Viribus inclamant se umque , re et pendentem e Crure Dei filium interrogant audacter adeo, ut satis appareat I eos ignorare qui negotij sit lorui cum maiestateσanta. Hac ora tionis lumi/ a mature indigent 'nonsilio, debentque cireum eripe admodum inferri. Certe miri,apientes auim aduerte se, cauisse Dantem in car Dan Ix eautio inmine μο mirifico , ne Deum, aut Dei Ha trem 'ς - φ unquam faceret si 'uentem, quippe cum intellia geret optime quanti id e sex momenti . Paniem rati holenne fuit transferre verba frequenter ,

translationibusque tota oratione longi mis vri .. Is ornatus, ea siumma ipsius ars erat. Tria se- eum incommoda ferunt absoluta translationes. Nam , et Fubtiliter nimium conantuae accommodare vim fluam ad ω i qua volumus explicaraue