장음표시 사용
101쪽
vel mali, quam phantasia cerebroq;', quoad est huius forma, continet, in hanc aut in illam partem corpus mouet, quemadmodum Medicis est atq; Physicis manifestum: sed horum explicatio non est huius tractationis. Cum quis viderit bonum aliquod
praesens aut futurum, natura merito commouetur, & cor ad consensum insigniter trahitur , in quo haec affectionum genera, de quibus nunc agimus, praecipue collocantur. Motus autem qui excitatur imagi- Laetitia. nζ boni praesentis, quo nos illo bono iam Spes . fruini Ur, Laetitia vocatur: & Spes dicitur . diistitia ille motus,qui boni futuri specie excitatur. 1imor. malum praesens tristitiae sensum offert, suaturum vero timorem. Et siquidem verum bonum aut malum sese offerat, par est nos pro eius magnitudine commoueri. sed quia ' frequenter falsum esse solet, summam imprimis diligentiam adhibebimus, in verom uestigando : deinde in bono quod iam
inuentinus, prosequendo, motUq;, quem falltim bonum malumue excitauit, coerincendo : cui sirpe libera vis animorum nostrorum superior est , quemadmodum exbs, quae iam diximus ,manifestum esse potest. Quod si inuestigatione sedula verum bonum, falsumque plane depra henderimus, illud proculdubio sequemur, ct hoc
facile contemnemus. Cum autem a rebus
. ternis plurimi proueniant, & diuersis su
102쪽
I motus, inter eos duo sunt, qui maximὸ
nostram hane imam corporaturam, ac per Voluptaeam animum quoque nostrum mutant, ab tes lin, lys, quae lingua tactuque percipiuntur. Hi guae t nempe sensus corporis necessitati praeci- ctu et gu pue destinati sunt, & nos facilius a rebus stuZer incorporeis,atque diuinis abdueere,de pariter in naturam humanam plurimas eo ruptelae caussas introducere solent. Aniamus vero noster, si crassis istis corporis vinculis vehementer sit irretitus, purioribus
illis officijs suis libere sungi nequit, quae
quidem maxime sunt secundum naturam humanam. Cum itaque iam passim corpo μris maximam, animae vero nullam curam geramus, sed abiectissimae tanquam feci coenoque excellentissimam nostri partem Iibenter inuoluamus, quantum in nobis est, pulcerrimum rerum ordinem peruertimus, naturamque nostram illam diuinam . . plane corrumpimus quae potius ab animo, quam a corpore, suam aestimationem haber, ae eam ad opera virtutis penitus redadimus alienam. Animus enim per Volupi tum illecebras conclusus angustijs InseriO- ris corporaturae,circa quam tactus gustus
103쪽
d puriores & superiores illas auras a thereas euolare, in quibus iam libere respirasrer,& purae viueque virtutis actiones exerisceret. quemadmodum autem in reliqua natura videmus omnia vim suam vel acuere
vel laxare , nec ignem semper aeque calidia. aut aquam pariter esse semper humectam: si e S libera natura, seipsam vel remittere potest vel incitare: in quo negligentiam det)' i' diligentiam collocamus. Quod si vero cooM' ς' sitationem continuo sursum conuerteret, facile cognosceret, quam abiecta,quamq; turpis sit haec infima natura, si cum illa suis' periore, cui destinata est, conferatur: unde statim incredibile rerum diuinarum desiderium in animis nostris proueniret. Quara propter sedulo prouidendum est,ut nostret cogitationes in animi quam corporis ne*goths magis versentur,& ut qui crassas vos luptates maxime sectantur, ab ijs longissio me abducantu risiceni in ad medium alique virtutis locum poterunt perduci: si nimiarum ad mentis epulas conuersi, contine notiae freno diligenter a corporis lenociniss Hilabrilia: nostri partes arceantur. Iam quoni' am diuiti s facillime comparantur ea, quae corporis usibus inseruiunt, ideo plurimos
vehementissime commouere solet: quarutamen mat ei iam,tanquam abiectissimam,
in proflaudis terrae visceribus reposuit contemptrix
104쪽
LIBER I. 43 temptrix earum natura. Quis autem sanarmentis vel malleum, vel serram, vel aliud instrumetum admiretur, nisi quoad eo peritus artifex ad eximium opus utatur: &quamuis etiam eximium aliquod opus fiat,hoc ab artifice, non ab instrumento sua 'am dignitatem habet. Cum itaque diuitiae suapte natura nullius momenti lant, & potius fiant instrumenta malorum quam bonorum , abiectissimi sane iudicari debentiqui mijs omnem suam curam ponunt. hi, ut meliores reddantur, a spe diuitiarii pias ne suerint abducedi,& ad liberalitatis voluptatem modis omnibus conuertendi. At motus de quibus iam diximus, a rebus inferioribus & ignobilioribus excitantur.In- i-- uidi vero cum abiectos animos habeant, alioqui enim potius laude digna facerent, quam aliorum laude cruciarentur, omnes alios, & optimos quosque maxime, abiectos esse velint. Hi diligenter ad res praeclaras excitandi sunt, quibus dediti, non peraeipient dolorem ex rebus secundis alioru.
Qui calidos ac sublimes animos habent,& supera externis multis praesidios abundant, facile bia.
incidunt in immoderatam de se persuasionem,& nimium aliorum contemptum. Hi, eum superiorem tenere videantur, infimualiquem, quemadmodum & omnes mali,
locum habent. Non enim quislium M pri-
105쪽
mit, ipse superiorem dignitate assequitur
e im neessarium sit, ut deprimendo quo Pipse deheiatur, sed is potius, qui secum alia os virtutibus suis euehit in sit blime. Ergo in huiusmodi hominibus verae quoq; per suasiones falsis opponendae sunt, & ostendendum, eos non esse tales, quales sibi viden tota occasiones, quibus in eas stultas opiniones veniunt,auferendae sunt,& solidae virtutis dignitas est ante oculos ponenda, quo moderatius de se sentiant et vere superiorem in Rep.locum petere sciant. Elatis hominibus iracundi serme similes sunt: ni
si quod illi superiores se putant, hi contra
deprimentem nimium insurgunt, & dum acceptum damnum illato compensare cupiunt, alterius officium, quem hisce rebus iustitia destinauit, vendicare,& etiam a quitatis modum excedere volunt. Vehemens enim impetus facile cohiberi nequit intra mediocritatem:& ideo prospiciendum est, ut vel non excitetur, vel statim refrenetur, ante quam tantus sit, ut vi sua nos multos impellat. Non excirabitur aute, si ves quietis , vel contrarij motus caussas opponam mus. Quo facilius vero his di aths malis Omnibus remedium inueniamus,diligentiisam summa in rebus cognoscendis & consciendis adhibere debemus. Quod si diliis
genter naturum rerum omnium perpende
106쪽
tis, nunquam pro bonis animi, bona eo poris,aut externa, vel minus animi, corpo ris aut externum bonum, eligeremus pro
maiore. Verum quoties aliquid, quod bo . num videtur, sese obtulit, illud ferme, proopter inquirendi negligentia amplexamur, nec consideramus,quid mali secum habeat adiunctum quid officiat ijs rebus, quae boni nomen vere merentur. Itaque potius corporis voluptates, & externas commoditates, nimirum nobis euidentiores, se stamur,quae quidem bonae tantum haberi deis bent, quatenus virtutis sunt adiumenta, nunc eius impedimenta potius esse solent. Ouoniam igitur circumstantiae rerum admodum multiplices sunt, ct veris omnibus
falla quaedam adiuncta, tanta similitudine, ut vix ulla sit di)udicandi nota, quisque magnum consilium in rebus gerendis adhibere debet, si frequentius a recta virtutis via nolit aberrare: praesertim in ios, quae sunt a licuius momenti,pro quibus est operaeprericium consultationis laborem subire. Diciamus autem consultationem nquisitionem quandam sedulam & maturam earum rati Monum, quibus aliquid mentione dignum faciendum aut omittendum videri potest. Quoties vero bene consultamus & consilium maturum diligenter sequimur, nego
107쪽
tia conficimus secundum veram virtutem. Sed cum omnes omnia scire non deceat,est
etiam ignoratio quaedam iusta , quae nos a peccatis excuset. Itaque Christus ideo It daeos peccasse dicit, quod ijs non defuerit occasio veri cognoscendi,& Apostolus a Ciserit per lege , q nobis cognitione peccati dedit, malum in naturam humana introductum. Quansi scopus praecipuus legis non
fuit, ut peccatum tantum cognosceremus,
sed ut cognitum, quantum possemus, Vitas remus, praemiaq; virtuti proposita sequeremur, & ut interim imbecillitatis nostrae conscis, semper ad opem diuinam consu-geremus. Quemadmodum autem ignoratio ligiltima , sic & actio nos excusat, 'non est in nostra potestate. Interdumtus animorum tam vehementes sunt, ut liberae potestati,no quidem suam naturam, sed euidentiam & imperium in propositam materiam tollant, & eam vel verum bonum cognoscere, vel cognitum sequi, non sinant. Cum enim species bonorum aut malorum, quamuis falsae, vehementer suis ctuant, totam ita saepe rationem menteminque perturbant, ut cogitationem pelagus occupent sola', quas voluntas validis tempestatibus compulsa sequatur. Quid enim facias,si tantus impetus procellarum est, ut subernaculum, quo nauem ad portu ali.
108쪽
LIBER I. sis quem dirigas e manibus expellatur: velu risi crudelissimus tyrannus tenerrimae puπellae subitam mortem & etiam parentibus atq, amicis minetur , nisi quod postulat ab ea, statim fiat. ita quosdam etiam propter iniuriam accepta adeo succendi videmus, Vt tanquam in incta vi qua piam vindiis etiam rapiantur. Nec tantum ab affectibus, sed etiam a corporis constitutione libera animorum potestatem , ut in hominibus qui mente carent, prorsiis opprimi vide. Us. perpendendum tamen, an hoc nostra
culpa no fiat. Illi qui plane sint ebrij, cum
nesciant quid faciant, peccare non viden tur: ct tamen a Pitraco, sapienta sis. viro, gratii Oribus . quam alij, supplichsam cieban,
tur.Ubi autem per ignorantiam aut violenxum motum aliquid est commissum, h; 'ς ' - ' caussis sublatis poenitentiam statim introduci videmus, quae morborum animi mectrito praecipuum remediu censetur: ct ideo
rectE, etiam Philosophi eos in curabiles e sisse dicunt, qui poenitentia scςleris perpetrati non afficiuntur. Plato vero non tantum in Gorgpoenitentiam, sed etiam poenam in peccatii emedium esse necessariam dicit. &cum nemo de se bonus iudex sit, praesertim si contrari)s a frestibus concitetur, quo piamne liberemur, ultro nos putat de nobis tuis diciuna postulare debere. Ret cum nbs vel
109쪽
Ignoratio vel violentia quaepiam exeu sero
hine intelligere licet , quam grauiter illi
peccent, qui citra vim ullam cognitum sce- Ius eommittunt. Sed, antequam ulterius progrediamur, & reliquam omnem dissi rentiam peccatorum tradamus, quoniam
hic tria serme sunt , nimirum intelligere, velle,& agere, quo bonum vel matu, quod est in sola voluntati, mel s cognoscatur, quaeri potest an omnia cognita bona liceat nobis velle, etiam ea quae consequi non possumus : vel potius, an ea vera bona snt, quae nobis consequi non licet: nam quin omnia bona protinus expetere liceaat,dubium esse nequit. Hic ver 5 distinguenda videntur ea, quae Deus absolute voluit, ab hs, quae posuit sub aliqua conditione. si quis sciat Deum aliquid omnino velle, veluti talem esse primam hanc naturae constitutionem, qua mundi fabrica consistitist certis necessitatis legibus continetur, nefarius fuerit, si insuperabili diuinae voluntati reluctetur. in hs vero quae sub conditione posuit Deus, ut, si hoc factum fuerisiillud sequatur, si peccauerint homines,supplicijs afficiantur, si legem obseruauerint, praeicia consequantur, conditio quidem necessitatem inuiolabilem habet: sed velle post limus illud antecedens: cuius cons
quens nobis conducibilius e siet. Iam quod citra
110쪽
citra peccatum malu velle non possumus, quamuis illud consequi nequeamus, saris est omnibus manifestum. Manifestum est etiam, quod quatenus voluntas aliunde excieitatur, melior aut deterior merito eensea
De Gradibus Virtutum π Vitiorumaam suam laudem & vi-lm habet, ct superioris
iudicissententiam euasura non lit, adeo nospectatura ei uili legislatore, colideremus, in i)s, in quibus non tantum desiderij, sed operis quoque liberam potestatem habemus, quomodo virtutes & vitia maiora fita ant. Constat autem quod inter absolutam necessitatem, di plenam volendi, agendiq; libertatem, quarum neutra discrimen ulluadmittit, multa media sinr, in quibus main gnae virtutum & vitiorum differentiae sunt collocatae. Hic considerandus est imprimis liberae potestatis motus, quomodo tu uetur aut impediatur aliis motibus, quibus ramen superior esse possit. in eo nempe facillias&difficultas negotis transigendi co-tinetur:vnde cognoscitur libcrtatis magnie A P. XV.ER V M, quoniam ipsa sola,qua