Nic. Biesii Gandauensis De republica lib. 4. multis in locis aucti quibus vniuersa de moribus philosophia continetur ... Eiusdem Oratio pro bonis litteris

281쪽

rum immotum ,hoc est summum, euncta ferri dicunt, praecipue tamen artem Reip. quae reliquas omnes coprehendit, &dum

Irist. , d felicitatem Reip. finem asserunt, quam de- Nie6 li. finiunt vitam iucundam , secundum persea

Io. cap. ctam virtutem,per se expetendam,& etiam 3c 7. energiam praecipuae nostrae partis, nimirii mentis, quae libenter in aeternit te circa summum bonum versatur. Non quod hic finis in omnibus, etiam in mechanicis de ali. s infimi operationibus necessario conrasiderandus sit nisi quatenus virtus sjectaratur , quae semper adlummum bonum condirendere debet sed quod is,quem dixi, vitimus Reipub.finis sit,ad que ipsa tota, qu)renus fieri potest , ab eius moderatoribus est gubernanda: quanquam inferiores varis sint rerum & hominum gradus, qui tamen Omnes ad 1llum ipsiim suis ordinibus res . rantur,ab iis qui vere sapientes sunt, de la- tius atque altius vident, quales Rerumin piab. rectores esse decet. Cum autem Laee non parum ad Rempub. pertineant,nemiani mirum videri debet, quod hic paulo lau, tius excurram: id enim mihi saepius faciendum esse puto . nec etiam nimis vel late vel frequenter dici possunt ea, quae nulla ora- . rione satis explicari queant,& debeant antimis semper obseruari, omnique oratione celebrari. Quanquam igitur vari, rerum de hos

282쪽

hominu gradus sunt, & singuli serme sunt propri)s sitis operationibus,vel ab ipse natura, vel instituto vitae destinati, quanquam etiam leges,cum se negotijs 'ingeniis acta commodent, videantur esse debere diuersae, tamen omnes eundem sibi scopia prois ponant , a quo viris bonis & sapientibus mentis aciem , praesertim in negoths grauioribus, defleclere nunquam licer. Quod autem ad finem suum, quanquam is unus sit, diuersi diuersis itineribus contendans, minime mirum est: siquidem ab eo non patri eum interuallo tum situ locorum distat.

Cum enim humana vita nihil aliud quam peregrinario quaedam esse dicatur, & mul, Ut norrae variaeq; virtutis viae sint, oportet ea queis ' μ ξ quo progredi, quam tenere potest, nisi per g Π in uia periclitari molestij que varijs confici '' imalit. Quod si viae sint admodum inter se dissimiles, tamen difficiliores & remotiores in alias meliores continuo desinunt,donec , cum ad locum destinatum proxim Eventum est, omnes coeant in unum. Itaquε

eum quiescere non debeant illi qui faciunt iter, donec peruenerint ad propositum fies nem,necessarium est,ut siquidem in uno posita felicitas omnis est is in omnibus, qui felicitatem petunt, plane sit idem. Ab hoc auistem qui in contrarium recedunt, per inmismerabiles vias incidunt in infinitos batelli-

283쪽

gendi dc uiuendi errrores. Et hactenus dehne felicitateque nostra satis multa dixilla

videmur: tametsi, cum in eo sint omnia. nobis in eius mentionem subinde venie dum erit. Sed abunde iam ostendimus quasrps internas in singulis & in omnibus ciuiabus potissimum requiramus: nam cum ex animo constent atque corpore, quid in V troque maxime conserat ad cuiusque Reisque pub. felicitatem, & in quo posita pro cipue nostra felicitas sit, iam est demoni stratum. De rebus externis, cx imprimis de A uxi lio diuino. c A P. III VONIAM vero natura comparatum est, ut homines vitam suam & dignitatem sine praelio dijs externis tueri non possint,dς ijs deinceps dicemus. Eorum alia plane necessaria nobis sunt, ut ea quibus humana natura conseruatur, alia tametsi conducar, eiusmodi tamen sunt, ut ijs quis possit sine magno vitaesitae periculo carere:& haec rursus omnia,vel ad animum pertinent, vel ad hanc inferiorem corporaturam. Cum igi-xur homo non tantum hanc imam terram pedibus contingat, sed vertice sese etia per maximos illos omnium caelestium corporu

284쪽

GnERII L 13arum eireuitus in ipsam aeternItatem extendat,& cum unum tantum suapte natura potuerit esse persectum, ac reliqua postulent omnia quibusdam externis auxiliis, Deiq; benefice cia iuuari,summa pars anima quae circa diuina versatur , nec non & reliquaeuncta, sed haec eximie diuinam Opem reis quirit. Neces artum est enim, quern admo-Diumsdum etiam exi)s quae diximus est manife auxiliostum, ut hauriat insigniter a Deo spiritum quom vitalem & altricem succum, quo se stente, nobi tur, legatur, & suum tanquam incrementa' QP β' tum sumat. Quemadmodum enim radij Solis, quanquam ab eo diuersi, suam non tantii in naturam , sed etiam conseruationem

illi debent,sic quidquid bonum est, aut e L. se potest, id a summo bono & fit, & etiam

ab eodem conseruatur, di quanto meliora

sunt omnia Deoque proximiora, tanto virm tutem eius sentiunt euidentiorem. Varietas autem rerum & animorum, nec hic, Ut nec usquam alibi, summam in omnibus sequabilitatem admittit: verum oportuit ut, cum

unus omnium principium & finis sit, omnia sic inter se diuersa sint,quς per suas anais logias digerantur in hanc pulcherrima formam uniuersi. Non igitur pares beneuolentiae diuinae fructus percipiunt omnes,sed ramen in iis, qui ut vere homines sunt, ita firi nem hominibus propos tum assequentur,

285쪽

DE REPUB.

tanti sint, qui sic animos eorum resciant, ut pietatis negotijs sibi necessarijs sint patares. Cum autem artifex ille summus nullius indigeret, ct in eorum quae fecit utilitae tem omnia instituerit, non om m quide, sed eorum praecipue, qui tenerent in omnibus principatum, hominum scilicet, de quidem optimorum,& cum Hs pro condi- tione cuiusque sit opus spiritu diuino , quo continuo recreentur, id sine quo eius felicitatis aliquo modo particeps quis esse no posset,necessarium,id quo superat unus alterum,utile potest appellari. Non quidem omnes parem felicitatis gradum obtinent, de quisque tenere cupiat aliquem illustrem:

attamen omnes huius classis beati sunt aut erunt, & quae ad eam vitam necessaria sunt Omnes, non tamen omnia quiet sunt utilia pariter habent: Ouid autem id sit quod ad felicitatem necessarium est, sacris legibus satis est expressum, ut etiam de reliqua praemmia beneuolentiae diurnae. Praeter naturam nostram igitur, praesertim hac corrUptam, legibus etiam sacris, S singulari Dei beneuolentia nobis omnino fuit opus. Verum euhi omnia bona miris modis inter se coalieniant,'& ab ipsa natura comparatum sit,

Angeli ut superioribus inferiora iuuentur, & ab

nobio illa vicissim eo tantur , aetherea: mentes pubis inulto superiores, .de Deo seruiunt,

286쪽

& nobis etiam utilitatem diuinae prouidentiae consentaneam ferunt. Quapropter nos α. inhs,& in nobis, & in omnibus diurnam erga nos beneficentiam lentimus. De rebus corporeis et imprimis de Eleis mentis. c A P. V. OST res illas diuinas adhuc alia multa partim ab ipsa natura, partim humana quadam inridustria fiunt, di vel animis nostris vel corporibus serviunt: imo nobiscuomnia seruiunt gloriae Dei.'Instrumenta Verca praecipua, quibus animus in hac natuis ra versatur, spiritus quidam aetherei sunt, Spiritus qui motu posituque siderum conueniunt ri or in compositionem humanan qtiemadmo e R ibi dum clarissis imi Philosophi scriptu relique ' rut:& nos etiam alio loco sumus latius deis imonstraturi, quomodo non tantum quara de ise , tuor elementorum, sed etiam contempera- ni .ettione corporum cascitium omnia fiunt. i Lib.r. de Cum autem diuersis teporibus & locis vam Vniuer. mae sint siderum vires, hinc est tantum reor tun omnium discrimen, quantum a nobis vel discerni vel explicari nequit. Non enim tam exacta rerum temperies est, quin a meidiocritate diuersissimos defectus & cxcenissimodo nimij non sint, admittat natura,

287쪽

aliquid videat, quod si omnibus suis numeris absolutum. Ita vari j rerum gradus sunt, ct multa nobis hic necessaria, sine quibus

vivere nullo modo possemus,multa quoq;, si non necessaria, talia sunt tamen,ut sine ijs salutem & dignitatem nostram non possimus egregie tueri.Haec autem a magistratiis bus omnia diligenter considerari,& earum rerum periti frequenter inconsilium adhiberi debent: nam id non mediocriter confert ad Respub. vel constittiendas vel conseruandas. Ita legimus multas male positas, fame, peste vel alia fortunae vi subito perbs se, nonnullas magistratuum sapientia, qui rebus periclitantibus remedium adhibere scirent, ad aliquod tempus egregie conser-

& locorum spatia extendisse. Scimus etiam nouos naturae motus exoriri solitos, quiabus vel optimus rerum status labefactetur, quos nonnunquam viri sapientes & praes gire & auertere possunt. Sane quia pluriuElemenς mum natura, praesertim illa caelestis potoru coε test, plurimum refert, ad res omnes cumstixuuὐ- priuatas tum publicas recte componendas, vollam diligenter inuestigemus. Reliqua vero quatuor elementa corporis nostri,

quia sensui propiora sunt, cuidentius coa

288쪽

Gnoscuntur, nec aliquis est, qui ea necessa ria neget ad vitam : non enim potest statim non interire Respub. in qua vel dcficiunt haec vel corrumpuntur. Aeris Damque con- agio se petotas regiones euerrit, ct aquarii confluxu vel desectu legimus,' experti sunmus, multas urbes miserrime peri)sse: caloris etiana excessu vel defectu magnam orbis partem incultam elle scimus: nec potestiniolo ad modii sterili felix esse Resipub. quarumvis ciues habeat bene formaros. Sint baec igitur omnia, si no optima, saltem mem idiocria, ct ijs optime ciues omne S V tantiar, ut& corporis nec elsitatibus & alijs commoditatibus serviant,& iis omnibus virtus α. pletas non modo non laedatur, sed lem per provehatur. Idem est etiam in reliquis omnibus, quae terra producit Obscruandu, Medita xx ad incolumitatem & salubrit rem quo lino,

ferant, & potissimum ad virtutem. itaque colenconsiderandum, quid boni maliue singula da . Proferre possint, ut illud quidem semper' quam maximum,hoc autem, si plane vitari nequir, quam minimum eligatur. Primum, recessarium est, ut vivant ciues, ut alimentum & teguine tum iustum habeant, & etiaea quibus morbos & reliquasi iniurias in- fruentes repellant : est etiam optabile, sitieri potest, ut commode vivant,modo co- noditas ea semper reser tur ad pietatem.

289쪽

Ciuitatu disserens

Quanqua autem externa bona diuisi sunt in ea quae singulari Dei beneuolentia, quae ab ipsa natura, quaeque hominum industria

proueniunt singula tamen in omnibus ferme partem suam aliquam habent: nam inis uitias nemo fauorem diuinum percipiet, ac natura quoque diuinu & humanum auxilium requirit, & sine gratia naturaque nutritae fuerint nostrae actiones: sed tamen diuinum auxilium, cum in omnibus necessariusit, & nunquam non optimum esse quear, reliquorumque bonorum omnium sit caussa, in omnibus longe principatu tenet. Natura vero clim nostra tum externa, quoniatam multis modis est debilitata, & tam instrumenta malorum quam bonorum proferre solet, cauendum est, ne nos utilitatis specie misere decipiamus, ne virtutem ut iis litati falsae postponamus, ne minorem Vtialitatem pro maiore, aut etiam interdu pro

lucro damnum accersamus: nam multata

varijs circumstant ijs & difficultatibus inuoluta sunt, ut non nasi maxima inquisitiois ne clarissimoque iudicio possint in uenari.

Aliud alijs locis & temporibus di etiam hominibus utile est, ciuitatum etiam magnum S multiplex est discrimen: quaedam maritimae sunt, aliae mediterraneae, nonnullae populosae, multae par u habitatae, di vel ditiorures luxuique magis deditae, aut sunt etiam

290쪽

LIBER III. 13squam oporteat pauperiores, Ac vel munitae sunt contra qua suis vel praecipuas iniurias, vel obnoxiae quibusvis externis malis: & aistiae sunt innumerae disserentiar, quae quidem omnes oratione coprehendi non possunt. o. per singulas ciuitates diligenter conside- rari volunt: ut cognoscamus, quid ex uno quoque viiij vel virtutis, damni vel utilitatis oriatur, illudque quatenus fieri potest

resecetur, hoc autem diligentissime fouea otur. Ita videmus peritos agricolas hos agros hoc pacto,alios alio colere,nec semper eosdem semine, sed hoc caeso hac arte,alio non eadem uti . nam quam vehementer temporum & locorum interuallis res & homines mutentur, notius est, quam ut probari vea sit:at necessarium est pariter rationem ipsam gubernandarum ciuitatu in permutari. Quapropter,quid, & quo tempore lois coque sit honestum& utile videndum est. publicumque priuato semper praeferendu, ct quod ad animum pertinet corporis boα nas&externis. Haec autem potius utilis, Vel v il- viiucundi, vel delectabilis proprium nomen laudabile habere videntur,illa potius honesti, seu re- quid.cti,seu laudabilis, seu quodcunque aliud nomen imponere libet: quanquam & honestum dici potest quodq; , quatenus ad summum bonum recta tendit: utile vero, quatenus illud idem in nostros usus &in nostra sedis