장음표시 사용
171쪽
vleem nos obire, Babyloniorum igne nos circun- Adante, ut flammam hostilis ignis vitare nequeamus, dic. Quae quidem expositio secum videtur pugnare: nam ii recens structae erant domus, de Vibis
moenia restituta,consequens erat,vt munita ciuitas
Deilius obsidentis conatibus obsisteret: atque adeo minus videbatur timendum, quod urbs quas lebes igne Babyloniorum incenderetur,ipsque quasi carnes intus adurerentur. Reliqui Graeci alia ince- se Iia'. dunt via. Scholiastes ita interpretatus est. Minitantis prophetae verba irridebant Iudaei, ad aedificiorum pulchritudinem respicientes,&aperie dicebant, finem impositum este iracundiae diuinae post praeteritam captiuitatem : ita quibus rebus illos erudiri oportebat, ijs grauius peccabant . Solum enim Ieremia visonem illudentes,vidisse dicebant Bollam succensam respicientes Vrbem 1 Ille ev I
Aliui s D. M , Alius vero Scholiastes idem repetit in hieverba.Quippe eleuantes ipsi & exagitantes Prophetam Ieremiam dicentem, ollam succensam se cemnere a facie Aquilonis Haec est olla .repetebant,&c. Vterque truncam ,& mancam reliquit versus sen-Thesdori tentiam, quam tamen Theodoretus ex ipsorum
mente,vi solet, ab luit, dicens. Accusat de princia pes δε subiectos illis ut contraria Deo consulentes, de Prophetis repugnantes, neque eorum dictis v lentes habere fidem : fore scilicet, ut hostibus tr dantur sed sibi persuadentes,ut Vrbem incolentes, ibi sortiantur vitae siremmuper enim domus, aiunt, a discatae sunt, di in ipss habitabimus, de vitam finiemus , dec. Contexuit reuera orationem Vatis CTheodoretus, sed non explicuit analogiam lebetis ad Urbem, S carnium ad ciues, quae in ipsius sen- Analogii l. se duplex esse potest. Lebes enitia tuetur, de corat di: ti gis carnes , atque ex materia solidissima consaturinium ad ci- quare merito ab ipsis usurpari potuit in lignum muvis, duplex. nitionis urbis firmissimae; respondetoue ea metaphora adamussim verbis praecedentibus . Nonne prima stem δελ- isi fleuia sane domine Quid igitur metuen ritatem pio' duminciuibus an eo muro circummunitis e Benet es habet Ieremias, vidisse se ollam succensam: haeenem. urbs est olla recens ex ancis muris conssata, dici
secunda de Praeterea in lebete coquuntur carnes, &quousque his ετ, i, omnino dccoouantur non extrahuntur: nam &fi setitum e pe liis Heli vitio clatum est, quod ante decoctionem sectare nosse scinula extrahebant carnes victimarum ex lebete. Duia si 'P' Quare sgnificare potest olla quidem Urbem,carnes
vero cive decoctio extremam senectam, ad quam
usque sibi promittebant intra urbis patriae moenia esse fruendos. Iis Graecorum expositio compleri posAuctoris sen set, de confirmari. Veruntamen sequentibus aduer uvisis,' sari videaturmam versu octauo consultantium menprobatur. tes detexit Dominus in aliam sententiam inclinas sci ait enim e GLδώ- mesia is . o gladiam andaram
supra vos, M. En quid sbi volebant illa verba meeti tibes,nos aurem earnes: nimirum. Venient Babylonii,& obsidentes Vrbem succendent camenosque in medio eius quas carnes dissecabunt, de dec ovent: non est ergo tutum in urbe manere, sed in Aegyptum descendere, aut Aegyptiorum auxilia
nobis comparare: atque hac crat responso ad alim Erum confidentiorem sententiam,qua decreuerant,
nil sibi timendum se; ea Babylonio, cum dudum
extructae fuissent domus, atque urbis moenia restituta quibus maior, ut videtur, pars consultantium respondit in oppositam sententiam; quam Ori Mortamur nes,' Hieronymus tradiderunt: Quo firmiora, in-At, ,. quiunt, sunt Vrbis munimenta, tantra praesentius xilium ope. nobis impendet periculum; immo tanto certior ram . pernicies: nam validis muris, quos aedificauimus nuper, conclus non sectis incendemur, atque in i hete aeneo carnes elixantur. Duplex itaque oratio duplicem continet, atque contrariam diuersorum principum opinionem, suod nisi ob ermetur, vix cohaeret sibi contextus Eiusmodi quippiam usu venit in aliis Scripturae locis, praesertim in Ieremia, ubi post seniorum sententiam dictam pro causa le- 1eram. M.
remiae, subditur continenter. Fuis quorue τ' pro Herans In nom ne Domis , cre. Quae oratio oppos-
tum continet suffragium ; quare sacerdotum esse credendum est , qui Ieremiam accusauerunt: de exemplo Vr Prophetae a Ioacim interempti,cum neci tradere satagebant e quod nisi animaduertas nulla ratione possis dissidentem a se orationem concordare, mentemve Prophetae assequi . Atque lixe est expositio Origenis diuersa, ut apparet, a
Graecorum interpretatione. Nihilominus. s accu- Conemdam ratius utraque perpendatur, eodem recidit omni-tus sente no , de eum versu octauo sequenti mirifice conuenit, atque cum Ieremiae vaticinio praeclare consentit. Suadebat illis Ieremias: Tradite vos Babylonijs, de vivetis: quod si in Vrbe repue nare illis nitimini, ipsa succendetur, vos ire peribitis. Illi Diti Opili
contra: Non est, inquiunt, quoa nobis timeamus as . Ieremia
a Babylonio, firmis imis de recens structis muniti praesidiis : quod si Ieremias instat, se vidisse ollam succensam ; si sine haec ciuitas est lebes, nos s-mus in ea carnes: malumus concremari igne,quam
gladio iugulari . Hoc autem dicebant timentes quidem gladium , nec fidem habentes prophetae oraculis: nam quas per iocum.& ironiam iactabant illa verba: liae est lebesi exurendi in ea sumus: nil minus: quod ita accepisse Hieronymum
patet ex versu Isaiae, quem citat . Tempestas cum Ua. 13. is, petetranserit,non assumet nos : qui eorum animum rasepetu
detegit ironice loquentium, ct Prophetam potius gim irridentium. Ergo expositio Origenis, & Hierony' mi adiuva nda est, subintelligendo ironiam ; atque
ita conueniet cum Graecorum explanatione, quae
explicatior est, de simplicior.
braice & apud Septuaginta: Vaticinare super eos, vel contra eos; quod idem sere valet.
tunt cecidit super me. Chaldaeus. Resedit super me cbes uti spiritus prophetiae a facie Domini.Ceterum Hiero ui rem nymus fgnifieantius expressit energiam verbi ,ea, nephat, quod in eiusmodi phrasibus valet, aliquid . de superiori loco cum vi , di impetu ruere. Ergo Asensus est. Diuina quaedam lux,& vis desupernis
demissa me repente occupauit , inuasique, at oue ad loquendum excitauit: Es dixit ad mes tortiere,Daedrcιι Do M. Sic locuti ea s domus I rael. Fortasse repetiuit Vates eorum verbassae ela I es, ere.Cet
rum breuitatis gratia sublicentur:quod solet in si-cris literis saepius seri, cum constat ex superiori narratione, qualis intelligendast oratio, ut ibi. Siso a. . LAI rara es poesia, d si
qualia verba protuleritis ore, nec ille latet qualimente ea sitis locuti quasi dicat: Audivi vos dicentes: Hae estiles. Et cordis vestri dissidentiani,& hmetum percalleo satis. ΤIaramos oecia sis iis inbe hac, se impi sis Mus ejus ηιofecto. Vt videre est in libris Regum. svo o uiu, in hi
Necem prophetae Uriae a Rege Ioacina patratam, i '. .
atque aliorum carnificinam, inserius enuminerat remete. ij Propheta noster.
172쪽
Propterea Liae dieis Dominis Deus: Inur ivribi, A miae a Deo acceperat,non item quae protulerat: nisi
a Davos risiuis in m ius etas, hi sisnt carnes, o hae est My. Origenes. Vrbem quidem esse lebetem vere dicitis,' non item vos esse carnes,quae contineantur; mortui enim, quos in medio eius percussistis, ii sunt carnes, Urbs autem lebes. Vos vero in Urbe non manebitis r exportabo enim vos r ergo ciuitas salijs est olla, vobis eerte non est: &, s quidam
erunt in medio eius ut carnes, vos certe nequa
quam . Iudicabo enim vos cum fueritis in extremis Israelis finibus, ac talia vobis inducam, ut etiam postea me esse Dominum intelligatis, &c. Polychronius. Maxime vero ne ita quidem praedictio inanis suit: lebetem enim secistis Vrbem, pauperes in ea iugulantes, & loeo ignis vos illis suistis: seit te porro quod aduersus Vrbem sententia seretur,& Bgrauiora,quam ipsi a vobis iniuria violati,patiemini, sic. Seholiastes. Non,ut vos, inquit, dieitis, casenes nos sumus, ita erit: sed carnes sunt ii, qui a vobis de medio sublati sunt. Vos vero ne in noc quidem delectum iri puto ut ne patria quidem, ac d mestica sepultura dignemini. Verum in montibus moriemini insepulti mansuri,& auium esca,&c. Videtur Propheta meminisse carnium victimarum, ouae in ollis coquebantur, atque ita lusiler carnes sunt membra mactati pecoris: propterea innocentes,quos vestro consito Manasses iugulauit, apposite dicendi sunt victimae, eorumque cadauera, carnes in lebete decocter vos autem viiii alio transseremini, eo honore indigni, ut intra Vrbis pomeria sorte prophetare hoc loco sit prophetiam audire,ut
ra quaestio est ad quosnam ista prophetauerat, cum p. . ad Hierosolynias pertineant, ipseque in Babylone corpore consistens in Ierusalem spiritu tantum raptus fuerit, vi ex capite octavo,& ex initio, di sine huius videre licet ξ Cui satisfit, s dicamus,non esse Noes Heln uin eos, qui vehementi ecstas rapti sunt, ita se gerere, ac si reuera corpore etiam, & non solo spiri- Sά- 'tu praesentes adessent. Ergo sensus huius loei est. Cumque per visum Deum mihi loquentem audi rem,eiusque verba prineipibus Iuda repetere mihi
viderer, unum ex eis mortuum esse videte milii visus sum . . G ceri P in faciem meam elamans voce misina, o Hri: Heu, hea, seu Dorasne DoLHanc interiectionein explicuimus supra capite nono cum in eandem sententiam a Vate proferretur primum. Censam sisnem tu satis reliquiarum I rael. Quidam codices Latini addunt his verbis interrogandi signum, alii secus. Hebraice, di Graece simpliciter
enuntiantur.Ceterum idem sensus ex utraque pronuntiatione colligitur. Polychronius. Mirari licet elisi, piis qua ratione, cum vnum viderit mortuum, simul de pli . amo omnibus queritur : non enim opinor unius morte que in suos
sinus ceteri pereunt. Verum hoc quemadmodum d QTu
Propheta erga populum esset affectus, ostendit. Meruli M.Lι factam es υ Ham Domini ad me duos r XIV. . o- ---r Fiti hominu fratres ιώi,sea res tui, siri propingat XV.r . ecb. sepeliamini: verum insta haee metaphora susus tra- C tui, se omnis rimas Israel, unicios, quibus dixeruntctabitur. habitus es Ierusalem: Longe retia Ie a Dom)no, n VIII. Glaiam m/ui Iis, se gladium Adaeam supra moti bis dura est Ieraa m ossessionem. In Hebraeo & Grae- thsellant imsti a Diximus supra ex Ieremia, Iudaeos prae metu gladii co codice,atque aliquot Latinis manuscriptis,tex- pia iustis ca-
tuque operum Hieronymi repetitur illa oratio: ir: : :: '
noluisse acquieseere conflijsteremiae, ut Dei nomine eos ad deditionem spontaneam adhortabatur: hoc est igitur,quod ipss eomminaturErechiel Gladium Babyloniorum metuentes noluistis vos tradere illis, idcirco gladius eorum di indet vos. IX. D rimam vos de medio eius, daboque cos in manuh. . seseram in iosis i ad civ. X.& XI. Gladio eadnis: in itis Israel Ddirabo G dseri Ida proin- est. A B ibyloniis abducemini in Reblatha, quae est 2. hia in unibus terrae Isael, ibique iure vobiscum agam.
Rest. 1 .ae Dura in praerepsis meis non ambala Iris,M.Haec ex-Ier. s. planavimus capite quinto.
XIL F, statim eu eum rose iram, pseluas Hias Rana- XIII ii mistutis ea. Scholiastes. In superioribus quidem minas adhibuit, hie vero minarum finis r quoeirca cum esset humanissimus Vates, & vereretur ne statim supplicium in omnem populum dae seu iret, supplicationem proponit. Porro mortem Pheltiae demonstrat Deus,ut ab iis,quae iam facta essent, etiam sutura credibilia redderet domui captiuitatis, Ic. Niodori Theodoretus. Videt Propheta illorum opera, qui iussi fuerant ciuitatem, nulli parcentes, caedere,&c. Cuius sententia nobis valde probatur: nam quemadmodum consistens in atrio interiori vidit saee dotum stragem ad altare Domini; sc e porta extima nune obseruat principum saecularium suppli-
Hres Di , si res Ius r quarum alteram redun- Deus gerat,
dare putantes librarij, aut scioli eraserunt, cum illos purui. valde si necessaria ad sensum iteratio eius orationis r nam alioqui pendet sensus, illa vero addita , completur Doc modo. Ne putes, O Vates, me perdere reliquias Israel, aut ciues terusalem voces reliquias in posteruin seruandas, quod supersint adhuc in pati ia, quas spes & seminarium gentis non sunt illi reliquiae, sed fratres tui; fratres, inquam, tui sunt reliquiae, nimirum qui te-D cum in Babylonem meo praecepto obtemperantes descenderunt, quibus insultant Hierosolymitani, quod se dedentes Babylonio, Dei haereditati cesserint, & sese abdicauerint omni iure filiorum Israel, quo ips soli in postersi fiat potituri, &e. Theodore. Theodor. tus haec breuiter suo more.Qui nunc habitant Ieru salem illos deridentes dicere audebant.Vos Dominus a se procul esse voluit, sed nobis promissionis terram distribuit id circo inquit,contra omnia fiete
nam vos neci tradam, illorum autem curam habebo. Appellat autem fiatres Prophetae eius cognatos,& sanguine coniunctos,quos scilicet deinde dicit propinquos. Nam Hebraeis frater non solum m Ni se, si, gnificat eum, qui eodem patre genitus est, vel eo- ter quis e dem auo communicat; sed etiam eum, qui est eius G ς , NHum , per eos, qui secures portabant, executioni E dem familiae nam Abraham ad Loth ait. Fraiies proin mandatum. Sed duo sunt hoc loco explicatu diis-cilia . Primum, quomodo Vates dicit: cum Hsphe. raram , Ihes ιus montias eu, cum nil hucusque prophetauerit, sed potius Deum loquentem ausculi uerit Cui tamen quaestioni respondendum est , ea-mti, ipse lo dem verba, quae a Domino sibi instillabantur, Pro quitur ore phetain ore protulisse: propterea enim spiritu pr Προις -- plietiae denuo irradiatus, & actus fuerat; tametsi ' ipse,ne eadem bis repeteret, tantummodo narrat, enim fama o e. & Laban ad Iacob. Num qu a frater cen.iy. nmetis es, gratis si ies misi Interdum propino ut i s. etiam appellantur, qui reuera fiatres sunt,ut in Le Loia ar.
vitico . Ne comam Aestir sacerdos an mortistis Garum
ea, suo paro, o ma re, os o, σή a, frarre quoque os sis τι in/,oc. Tametsi propinquus est consanguineus aliquanto remotior fiatre, sed eiusdem stirpis. Qua ratione multos Prophetae pro-
173쪽
Hieron . Sanct itiatio modica quids niti et ex Patium sen
s, obseque res Babylo nio se dede .rantie lolatur, mirifice
pinquos eum eo in Babylonem descendisse cre- Adendum esse nis nialis, nomine statris, & propinqui latius usurpato, significatos esse uniuersos Levitas, qui Babylonem descenderant, & non solum eos , qui de stirpe Erechielis censebantur, quod vero similius est. nam versu in seriori , vinon solum Levitas omnes, aut Iudaeos, sed etiam ceteros ex variis tribubus, oui simul cum Propheta sierant abducti , comprenenderet , adiecit Do
minus e Gomnu domus Israel, M. Propterea hic istu Dominas Detis, quia longe f et eos in Iosibus , ct qaia dispos res ιn urris ; ero eu,n sanes carronem messitam is sinis , ad qstas i MonI . Hieronymus sanct sationem interpret
tur iustificationem, aut cordis munditiam: Ero in parua in , inquit, sanctificationem, dum plerique Binueniantur in eis , qui idololatriae nequaquam colla submittant . Scholiastes quidam si e habet in eandcmsere sententiam. Non modo, inquit, in captiuitate consolatione illos dignabor propter sanctos. sed etiam malis eos libera , hoc est, mutabunt sententiam. Idem sere Cyrillus. Quid igi . tur, inquit, nobis in his magna denuntiat mens quid daturum se pollicetur Deus ἡ cordis mutationem , ct conuersionem ex protervo , duroque sensu in habitum tencrum, ac delicatum. Subdit alius. Post reditum enim ex Babylone nunquam amplius idola coluit Isiael. Alius vero sic. San- tilicationem modicam ait, quod haberent illi in captiuitate prophetas quosdam, & iustos, ut Danielem , & pueros , & Zachariam prophetam . CTheodoretus denique altius Scholiastis verbis r
petitis se intellexit. In alienis terris expectati ne mutationis calamitatum, & spe bonorum consolationem illis afferam hoe enim significat, cum dicite era eis se sanct basion m Mod eum. Nihil minus vero smilius existimamus hoc loco sanctificationem hebraiae et p2,mi adas signis re,quod alias solet, Templum Domino sanciis tu mi hoe enim valet inserius. Iolla a sana carisnει am c. Et superius. As muris meo inest e. v bi idem n men repetitur: es in Threnis. RepuIII Do-ntis a rara fatim, maledixis sninseu ires sis. Et in M, chabaeorum libro . Viaeoas sancti curion m P se sam . Simili ratione in praesenti usurpatur, pro sanctitatio sellieet. hoc sensu. Ero eis in sanctuarium D paruum: quae promissio mirisce quadrat exulum
des serio ; vna lolatur eorum moerorem, atque accepta a ciuibus Hierosolymitanis improperia aD satim compensit. Namque vel ea potissimum de eausa illi exulibus insultabant. quod Dei sanetuario ips potirentur, in quo solatium, perfugium, di praesidium tutissmum se habete existimabant. contra Gules id potissimum lacrymis effusis prosequebantur, quod suam arcem, & refugium uni cum amisissent, ut patet in psalmo. Supra μαι-na Bais o ita e sedimus, ostia Mas, dum να-H-
be ferebant hymnos, quos in Templo assuevcrant, inter cxteros canere non posse. iis igitur; qui ta- Emeis peceatorum poenas luebant; at Dei oraculis obsequentes sese dederant Babylonio, & eo nomine prater cetera, Templi se aspectu. & aditu abdicauerant; clementissimus Deus pollicetur, ne inter hostes quidem existentibus defuturum Dei
sanctitarium . Ego, inquit, ero eis is nanctificarιο- nem Moci cum . vel sanetificatio modica, &e. Sed quare apposuit modicam e quoniam paucis numero exiguum sanctuarium erat satis: ae s diceret: Non desdetabunt sanctitarium, etiams a Hieros lymitano longe abstat: ego illis Templum alterum aedificabo, quantum illis sussciat. Eadem promissio
extat in serius. Dati sania cur Ionem meam o meaeo
eorum . di apud Isaiam, ubi eunque fiat fideles, promittit erigendum a se tabernaculum, atque in eo gloriam suam collocandam, nec non desuper pro tegendam nube per diem,& igne per nociem, ut olim tabernaculo Mosaico prouidere solebat. Horasti, inquit, Dominas stipeν omnem loco missisSιon ubicunque Ecclesiae filiae Sionis congregatae fuerint )oias mactatas eis, nubem per dum, o fu-mam splendorem ignis fammantis in nocte, suo
omnem Oim gurram proiectu, debetur omni arcae testamenti id umbraculum, Er rab ν natalom eris Dumbrat iam Leu as ista, is in securita em, o abscon- Anem a ιπιιine, o a Mauia. Quale autem si fur rum hoc tabernaculum declaratur ab eodem Isaia. D reis votis, Messas, is sa ct cationem . Id est, in sanctuarium munitum, ιal ίδm uat m os onis repetram sucidati dualas demitis Isa cere. qui scilicet carnaliter id Templum intelligebant; cum re uera spirituale tabernaculum hie promittatur,non materiale; atque ad tempora Messiae tam fausta promissa reserenda fiat. tametsi quodammodo &ex parte in populo illo completa esse noscantur: nam,ut Graeci adnotarunt,interiori solatio, spe me Iioris sortis, atque idololatriae taedio, Deus illis in Babylone degentibus prouidebat, ut olim solebate Templo sancto suo: atque hoe reuera est, Devin illis suisse sanctificationem,hoe est,quas e sanctuario altero ipsis prospicere.
mus . Haec sub Zorobabel filio salathiel, & sub Iesi filio Iosedech sacerdote magno & sub Esdra AE N hemia accidisse tribui ludae, di ijs, qui cum eis I uersi sunt,plerique existimant: habitatores quoque Ierusalem, qui cum Sedecia rege ludae capti sunt, vel qui fugerunt cum Ieremia in Aegyptum, in
omnes terras esse dispersos, ct nequaquam reuersos in urbem Ierusalem, θ c. Huius sententiae prior pars indubitata est,altera vero improbabilis, videlicet solos reuertisse Hierosolymam tempore Zor babelis eos, qui cum Erechiele, di rege Ioachin in Babylonem destenderant: eos autem, qui tempore Sedeciae capti sunt, vel in Aegyptum prosug runt, nunquam remeasse in patrias sedest nani de
iis, qui erant Hierosolymis obsilendi sub Sedecia,
prophetavit Eaechiel, ut capite quinto vidimus, intres partes sore partiendose atque ex tertia earum, qua in omnem ventum suerat dispergenda, colligendos esse aliquot, atque sub Dei protectione so-uendos . ex quibus nonnulli postea tradendi igni
praedicuntur, flamniamque excitaturi, quae uniue
iam Vrbem absumeret . Quod Vaticinium impi tum fuisse tempore Antiochi,&Machabaeorum, atque etiam tempore Christi Domini, negare non possumus. Quare salsum esse deprehenditur, pr missionem Ezechielis de reditu in patriam compotere solis propinquis Erechielis, vel iis, qui cum Ioachin Rege migrarunt in Babylonem, di non etiam Iudaeis, qui cum Sedecia eo tempore Ierusalem incolebant .
Er avrad μων irier mutatio personarum in sacris non insteouens r o las,ens omnes offensi nes , canctosque a m πιι ones eras Gilia. Octens
nes ct abominationes ignominiosa sunt idol rum vocabula i , ut capite quinto docuimus. Them
tionis ad tempora Ne referenda ea
Draeliti quas it e capti uitatis in Ra
e, i. rubisiciei. rilotimi depositeratiu
174쪽
Theodoretiis . Noe docet nos Esdrae historia,& AMachabaeorum scriptura: nam post reuersonem e Babylone, relicto idolorum cultu, auctorena omnium rerum Deum studiose colere perseuerabunt , cte. hoe est, quod Isaias promiserat. Sa Ala rish; 4. Q. 4. Dominus sordes sitiarum Sion, O sanguisse Iistis o i .s .is. Id lauerit ius, ra μάλ , & quod idem alibi diaxerat : Excoquin ad param storiam Mam, e . quae omnia fgnificant igne aduerstatis decoctos I dio, suisse in Babylone , deposuisseque omnem idololatriae storiam, ct rubiginem: atque in tantum mutasse mentem, ut reuers in patriam idola uniuersa contregerint, di nunquam amplius ea vel eredierint, vel coluerint. XIX. Eι disso eis αν --. Vt videlicti magna anu et num, morum consensione quaerant Deum patrum sum Brum,& ad eius Templum reaedificandum eademotis .et, concurrant voluntate. vel cor unum, non ut an-
Deum lea cor duplex habebant, cum fide Deum, affectu venerabantur . De quibus seriptum est Vari. ,αν. , duplicι c/ri. & iterum: D uisum eu eoν eream, nane in in re suas. quo claudicatis sn duas pines ἡ aiebat Helias. Quae communicatio lucis ad tenebras, Dei ad Belial e non potestis Deo seruire & Dagoni. Ad Ieri, ait Iacobus, nescitis Dia ad rati diam conrupiscis .rmos, cum reto amat, di amari vult Spiritus sanctus . Sinime G pe fecto eoiae, Iosa mi assae sera ramo , monebat Iosae r quodque nobis comparare praecipit Deus , ipse donat. D s. eis ιπλy s e re unam. & apud Sophoniam. 6ne νώ - ρ patis labium . leuam , quod scilicet in Babel con- Ciundendo abstuleram, vi mastrenI omnes In no axe Domina, o simiaist ei humera ins , &c. id est reum in Babylone detinebantur, varias gentium linquas loquebantur . uarii; idolorum sord4bus sex Bahel eonia utebant: nam Babel confusonem sonat, Sex con-
se. &apud Ieremiam. Lauisa VIIIa eo utim,die. e.
fusone habuit originem: at cum inde egressi se rint , dedistent linguas alienas, atque Gla patria loquentes, rursum collisentur in unum populum vni Deo seruitur i. Allusio est hoc loco Prophetae ad confusionem linguarum Babylonis, de qua incen. a.' Genes. Septuasint a pro cor vom, verterunt cor alterum, quasi aliud studium , aliam voluntatem. G spmtum novium trinam in viscentas eorum .
Diximus supra, late patere significationem vocis,noM H , spiritus, in sacris . atque inter cetera usurpari pro Dspanu . u animo, voluntate escaci , mentis impetu intea. rius commouente hominem ad quaeque dissicilia.
di hominis Is dum suo damam Dusis βιν isam gratia, Θ -- volun Disi, ,3 e. Porro in utraque sines fgnificati , ἡ ne in praesenti debet aecipi, uoniam voluntas estium illam fieax Deo placendi, & ab homine proficiscitur, Im - eum vitalis actus sit, & pariter a Spiritu sancto, Eiis to cuius donum est, quicquid in nobis est bonum.1LO,s. Quapropter in sacris literis utrique tribuitur, iam M. f. libero arbitrio, iam gratiae: nam ab Erechiele
t ' se eam communieaturum pollicetur dicens: θ H-
Deo, de ano L vobis ter notiam,rissimam novam, deci quem bis procedς' admodum & cordis munditiam iam a nobis mis
u ii. a tit Deus apud Isaiam, dicens. La amo , --bes,
iam eandem a Deo petere docemur, in psalmo. Amphias Laa me . di in Isaia. Si alliseris Domina sis des si ura, Sion, die. Item poenitentia interdum a nobis prosecta dieitur, ut in Ioelis prophetia. O MI mrna ad me. Interdum a nobis postulanda proponitur, ut in Threnis. Conserae nos Domnne ad re, o coissen-ιν. Sed illud quaestionem habet, an haec promissio Domini: M opiri iam notiam insuam an vocensus eorum, tempore Euangelii credenda st impleta; an etiam tempore ZOti babelis, eum Iudaei remearunt ad propriaὸ nam ex altera parte stant sancti Eccles, Patres, qui haec eadem verba infra repetita de Spiritus sancti effusone in Apostolos, & Christi cultores inter
pretantur . ex altera vero contextus urget , totum sermonem continenter de tempore reditus e Babylone texere. Cui dubitationi respondendum est, eiusnodi promissiones ex parte,& quodammodo n Iudaeis redeuntibus esse completas. nimirum quibus erant primario facta'. scimus enim post reditum e Babylone aliam mentem eos induisse, alios inores. Cumque primo suissent id
solatriae ita dediti, ut nullis vel poli et lationibus, vel minis, aut suppliciis ab idolorum sordibus diuelli potuissent; postquam igne Babylonis exemcti sunt, tam exosum habui L idolorum e ultum, ut pro unius Dei religione , di lege usque ad sanguinem decertauerint, ut Machabaeorum nos docet historia. Nihilominus tam grandia esse haec promissa , ut non nisi spiritus sancti effusione in Ecelesam Christi exhauriri potuerint: itaque hyperboliee dicta sunt de Iudaeis, 3e quodammodo in illis impleta: proprie autem de Cluisti fidelibus
in illis repraesentatis videntur pronuntiata , atque omnino consummata sui . Porro loci notissimi illustrationem remittimus ad caput trigesinum sextum. Simplicem autem explanationem ex Themdoreto subtexemus. His, inquit, non liberi a Qitrii euersonem declarauit, sed suturum ab ipse auxilium , secietatemque ad effetenda bona opera i spiritum nouum vocavit animae ad honesta impetum r eum enim ad contraria propensi serrentur , mutationem in melius nouum spiritum ainpellauit. quemadmodum enim cum dixisset, alterum cor, non naturae mutationem significauit, sed mentis in melius propensonemr ita etiam per
spiritum nouum hoe idem deelarauit, idque se
quentia testantur .Eι auseram eo Iapsdram de carne raro, re dasse seM eurneum. Septuaginta. Extraham cor i
pideum , aliquanto Qnificantius: eam est corpo tis animalis pars mollior, & tenerior, atque adeo debilior, quam ossa: quare sumitur interdum pro semina , quae natura mollior est unde nomen mulier videtur petitum ut apud Ioannem. Evi
non excavas usaleminibus, neque ex Mianssu ea λι, voluptate feminae, neque ex malorare voluptate. λ, sia ex Deo nara fum, &c. Interdum opponitur spiritui, id est, energiae, virtuti,& debilistatem notat: apud ljaiam. Daturam cara ct nano Mus. & Paulus ait. Ego avium ea utis sum te Gubarassa, peccara: iam aduersatur ossibu , vel lapidibus duris; di in bonam partem accipitur, ut in praesenti, & a Paulo. Mis in tantis Ivia , ,sed in tantis eo ius ea otistis. Theodoretus r Nemo opinetur Iapideum cor lapidis esse, sed obedire reianuens , atque inexorabile, quodque Deo nolit e dere r carneum vero rursus obediens, & quod i cile cedat. Hoc sequentia verba declarant.
Theodore ianterpretario loca a
175쪽
Theodori . mis prae pris meis amsalens, cr Ad eis mea os Mandata Dei d an fuerantiae ea. Iudicia sunt mandata diuina,
ha quibus a inalo auertimur, quae dici solent di iusti
iacteantur. tiae, quatenus ad bonum nos dirigunt. Obseruat Ambulare in ambulare in iudiciis, vel mandatis, est legem non
l- transgredii sacere autem,est exacte custodire; nam: fiat hal. Hebraeis facere, est perficere, aptare, absoluere, ri Facete, est te de decenter quidquam operari .& ad rem reic mitissiς, re. Vnde sacere hostiam, est rite ogerre sacrificium: facere ungvcs, aptare,& praecidere: ut vel hinc isti is . discamus Deum veste sua man ara OUM H n -υ. . & casHιham cius esse HAraiam, di sincium. hoc estis L 18yia cultum ipsus teligiose obeundum,&pra cepta ad-13, amussian exequenda. Usinι m ιι o populum, orgo sim eis is Deam .idiori mus. Idiotismus est: quasi dicat. sint milii populus,' simcφη a, eorum Deus r qualis ille Genesis. Eram das in ea ne una. Hebraice, in carnem unam. hoc est, una caro. Theodoretus. Quando ipsorum Respublica secundum meas leges administrabitur,ego ipsorum Deus nuncupabor , ipsi populus ineus vocabuntur,ctc. active,& passue ut aiunt) liaec verba accipi Ipsi populis, possunt. primo modo hunc sensum reddunt: ipsi mem errant erunt mihi populus, me unice adorantes,& diliis, i es. et gentes, dc ego eis Deus, illorum prospiciens saluti, iuri vivit Ee incolumitati: altero modor ipsi erunt populus
ramitabent meus a me custoditus, de protectus: ego eorum
et Deus-ipsis dilectus, i cultus. Amplissima prim
cuilodi tui . misso, nec minus gloriosa, quam utilis, Deo pro- ego Deus ab tectore gaudere . sena gens, ait Psaltes , cuius estu et- Domisti, Deas eias las e aem elegit Dominus mharia iurems . & in Numerorum libro . Dom nau
Num. aa. id est, inexpugnabilis est Israel, qui secum vehit vi R ai. ctoriam: nam cum a Domino ducatur, habet in Deo suo ducem, in duce resem, in rege sortem, in Nata a se. sorte victoriam: Item in psalmo. gratasμpuIus quiro. scis iubitis snem, hoc est , qui Deum in iubilo bu cinae, ubi opus est , ad se descendentem securus cxpectat: vel Deum ante se, iubilo sacerdotum in bello inuocatum,ct praeeuntem sequitur.Sed quanta si ista felicitas declarat Psaltes versibus sequen
cres egredientur ad bellum,cum frontem tuam explicatanan oculos tuos hilares super se apertos in
riabuntur de sortitudine, quain de tua benignitate acceperunt, de exultantes de ducatu tanti principis concinent, cornibus sese mutuo prouocantes ante congressam, de ovantcsa pugna. I. ad .rum autem cor pola Ueniurara , cras inarso
cu mmmcis Deus. Hucusque de iis locutus, qui in bello capti suerant i nunc transfert ad eos , qui Ierusalem habitabant, orationem, dicens a lis au tem, qui illorum malis non respuerunt, sed impietati addicti in ea perseuerant, dignas scelerum, quae aus sunt, infligam poenas. Quid si offendi-sup. cap. s. culum, diximus supra. Quid, in capite, vel super sv.cap. s. caput ponere,diximus item supra.
o gloria Des times .ras supra ea. Et ascend ι sti, a Dore Λι de media riviis sis , D que svo manιem, qua eu ad Orientem V u. Ρ lychronius , de Theodoretus . Recesserunt , i quit, de ciuitate nam Templum erat in extrema ciuitate J Cherubim gloriam Dei insdentem vehentes , uotcruntque super montem, qui est e re sione Ierusalem. Est autem hic mons, qua voca east vita. tur oliuatum ἱ unde etiam Saluatur noster in car A ne assumptus est. Merito luitur tune, cum in limmana figura apparuit, duasque in una persona na- Aduratus turas ostendit, diuinam quidem in igne, humanam vero in electro sienificatam, lata contra I ti praen rusalem sententia , in hunc montem profici itur, 3 de inde redijt in caelum: in signiani eorum, quae mihi duin
postea sutura erant. Etenim post Crucem, dc mor- tiun in eum tem, lata rursus contra Ierusalem sententia, quia montem , ut non retinquerar sis Iapis sapo lapidem, θαι non δε-
φ ιον , in montem illum cum discipulis profe- Mavis. , , ctus aspititualibus illis, ct inuisibilibus potestati- ν di. bus sublatus cesum constendit. Figura igitur su- Hieromturorum fuerunt etiam ea, quae Prophetae ostensa sunt pcr visum. Hieronymus vero sic locum tractat . Stabatque gloria Domini, quae de Ierusalem B discesserat super montem Oliveti in s ani resu rectionis , di luminis , ut inde perituram , arsum
ramque cerneret Vrbem. Quodque dicitur, asce Horsa de meis ejus alis , aliis verbis loquitur Dominus; ad distipulo r singue, eamus hane.& ad Iudaeos: RA Mari νυati dismas et ora deser- Τl
ta. Iosephus quoque refert auditam in Templo v. st ἰ
xi enim vinea extitit dilecto. & suit vinea Domini Sabaoth sigurate domus Issaei, & vitis Iuda n uella dilecta ; sic eadem ratione dixeris , quod etiam olivetum faeta st Domino collecta de gentibus Ecclesia ipsus: quae sane Ecclesia, cum antea esset oliua quaedam agrestis, plantata suit a Domi- . no, qui campost in is uit in Apostolicis bonae olia uae radicibus post priorum ramorum excisionem, quemadmodum Apostolus docet r Et plantavit Alvm. raeam Dominus sbi ipsi per Prophetam dicens: aerii a Go
Postquam enim prior vinea , cum deberet facere uuam, fecit spinas, neque iustitiam, sed clamorem; merito tanquam eius, quae infructuosa esci, sepem auferens, ac parietem Deus, tradensque eam inimicis ad diripiendum di conculcandum, sicut in Isaiae
cem Angelorum,& Fortitudinum caelestium, quae prius in urbis praesidio eranti Abeamus ex his sedibus: mirumque in modum gloria Domini, quae deseruit Templum, stat super montem Oliveti, &in Crucis fgno rutilans spectat Templum quondam ludaicum in fauillas, cineres distolutum,&α Addas licet . Stat super montem Oliveti gloria
Domini expectans nouum Templum, nouam Vr' m moti e C bem, alteram quas Phoenicem ex fauillis vete- Oliveti, sporis Ierusalem iterum nascentem ; in qua sibi statuat domicilium, sceptrumque seruo suo Davidi re ,d tu se si ituat, di uniuersas promissones factas Patribus es sam selli in lsraele Dei compleat. neque enim fas est mon- cer, in qua tem Sionem deserere, super quem constitutus est T. Eriti Rex a Patre caelesti, ut ibi praedieet decietum eius, aut extra fines Ierusalem veteris Vrbem sanctam reaedificare, cum praedictum si de Eeelesa Chri
tas uneis aer a serra mons Suis, Ecclesia Christi, Iaura Martinis, eius ras regis magni, &c. Vide ccntextum : totus enim psalmus de reaedigeatione Eo
D elesiae sub sileeie ierusalem mirifice intelligendus venit. Sed audiamus Eusebium Caesariensem, rapb d
rem . Quidnam aliud, inquit, hoc significet, quam e . . ipsius Dei Verbi in sua Ecclesia stationem,' con- olitiari sumationem, quam in praesenti monte Clivarum quomodo fiet per figuram . qua permutatio dicitur, nominat ξ
176쪽
U .s. Isaiae prophetia dictum est . alium ipse sibi agrum Aconuituit in praesenti, quod olivetum nominatur, quasi eum qui oleum, di misericordiam a Deo steonsecutus, ct a Christo plantis semper virentibus consitus, hoc est, sanctis, lucisque altricibus animal. 11. mis, quibus liceat dicerer 'o isti eis μοι stitia θα-y. io. EAfra in domo Dei. Hic vero olivarum mons contra Ierusalem esse dicitur, quoniam in locum veteris, ac terrenae Ierusalem, ae religionis, quae in illa se uabatur, successit, ct a Deo constitutus est post ruinam Ierusalem: quod etiam propheta Erechiel diuino ante spiritu edoctus, contemplatur. Dicit
stilia a M'ν moriem, qai est ad cri remposia Quod quidem aliter quoque licet intueri completum ad verbum, quando hodie quoque omnes fideles ex
omnibus terra partibus concurrunt, non ut quondam , It adorent in Templo, sed in monte Oliva rum , in quem gloria Domini migrauit, postquam deleuit priorem esuitatem. Vere autem pedes Domini in monte olivarum steterunt, quo tempore orauit ad speluncam,quae ibi ostendi solet, cum diastipulis mysteria de consummatione tradidit, de Melati qui, cum ipss videntibus ascendit, quemadmodum &α, . . Lucas tradit. Est igitur ad verbum mons hic con-C sit is tra Ierusalem, de ad Orientem spectans. Verunta men si sententiam, non verba sequi volumus, se ista Christi Ecclesiis. mons, in quo sundata est, deuo loquitur Saluator dicens: Nin pomis etiam ab-
que amplius futura est Ierusalem, structa atque ere-
m, dignaque habita, in qua pedes Domini insistant, non solum est contra Ierusalem, sed etiam ab ea ad Orientem vergens: quippe quae eius luminis, quo Deum pie colimus, radios excipiat, & multo:psa Ierusalem anterior facta si, ipsique iustitiae s
li propinquior, de quo dictum est . Ea sneών uotissimentum nomen meam sol insurae. dec. ει ινλου lea time, adrixugae me in Chaldaeam adtra' et arronem, iis asone is o ma Dei. Theodoretus.Neque epina in xor pore, inquit, reuera modo in Iudaeam, modo in Chaldaam transserebar,
sed invisione, hoc est, in speculatione, & spiritu
Dei, id est, Dei virtute, & efficacia mente illustratus, & suscipiens propheticos oculos, unumquod que horum specudabare atque hoc apertius ceclarans sublecit. UsMara es a m/aiso, quam uideram. Et Iocunis
sum ad ιν semigrationem omnia arasa Domins, avia
Bendriarm M. Theodoretus Ad me ipsum, inquit, redij, cum finis factus est spiritualis contemplati nis: di illa quidem non amplius videbam; solos autem eos, qui una adorant Seniores, quibus etiam narraui sngula, ouae videram, quaeque audieram. Hieronymus. Sublatam a se visonem esse, significat non in corpore Prophetam de Ierusalem in Babylonem translatum, sed in spiritu sublataque visione, quae eum in spiritu duxerat Ierusalem, reuersus est in semetipsum, & loeutus est ad transni- grationem omnia, quae ei fuerant demonstrata: ad
eos videlicet, de quibus ipse propheta dixerat: Ero Iedebam in domo mea , o senes Iuda sed μι me XXIV.
177쪽
Regem cum principibus elam migraturos ex Vrbe ab hostibus expugnata vaticinatur habitum praeseserens migrantis.
ad me, Escens Inl. hominis in medio domus exusseransis tu hulι- tatae quι oculos halent udis δώtim, in non uidente in aures ad audiendum , in non audiante quia d ratis exasperans ea.
Tu ergo Ab hominu, se illi Masa transmigra
tionis , o transnigrabis per diem coram ess erransmigrabis autem de Leo tuo ad locum ait rum in conspecta eorum ,si forte assiciante quia vdomus exasperans es. Et egeres foras uafa tua qu.si uasa transmigraniis per dem in consectu eorum e tu aurem egredieris vespere coram cis, sicut egreditur m
. qnte oculos eorum perfode tibi parietem: o egredieris per eum. In conspectu eorum in humeris portabem, in caligine sereris: faciem suam vetitas, O non τι bis terram. quia portensum ded te domui Israel. CFeci ergo sicut praeceperat mihi Dominias: v fa mea pro h qtias uasa transmigrantis per diem: in v hsere perfils m L parietem manu do in caligine egressus sum, in humeris portarus in conssetia eorum.
Et factus es sermo Domini mane ad me , dia
tu hominia , n, ιιd non daeerant ad te do mus Fael, domus exasperasso ε' diu faelis Dic ad eos: Haec Acit χomanus leus e Super ducem enos sis, qui es in Ierusalem , in super Dommis domuM J ιι quae es in medio eorum. Diso Ego pertemesis . Destrum: quomodo feci , sic fiet i tis. in trans grationem, in in castim
Et dux , qui es in medis eorum, in humeris
portabitur, in eas ne egredietur:parietem per sedent ut edaeant eum: facies eius operietur ne
Et extendum rete meum super eum , O capis. rar in sagena mea: in diaticum eum in Rab lorum in terram Γhaldaeorum: γ ipsis non utassilit,ilisae morietur. V omnes, qui circa eum sum , prae Sum eius, O agmina estis dispergam in omnem uentum in
gladum evaginabo pos eos. Et fient quia ego Dominus, quando disper=ro utis in Gentibus, O duseminavero eos is te
Et relinquam ex eis uiros paucos a gladio , c jume, in pesii lentiae vi enarrent omnia selera eorum in Gentilas, ad quas ingredisntur e o scient quia ego Dominus. ει factus est sermo Domini ad me , deos e Fili houinis Uanem tuum in conturbatione e meri r sed in aquam iciam in minatione , O marrore L . Et dres adpopulum terrae: Ime Leit Dominus aeras ad eos, qui habitant m Iera ulem in terra Israel: Tunem sum msellicituά ne cem dent , in aquais suam in desolatiam bibens: ut d fletur terra a mahitudine sua, propter inia
quιtatem omnium, qui halitant in ea .
Et ritiirales, qui nune habituntur, Hsolutae erunt, terraque deserta: scietis quia ego γ
Et factus es sermo womini ad me, dicens rFili hominis , quod es proti rhiam saduolii
in terra Iserues Hunnum In Angure iusterem rar Aes, edi peribit omnis a M. Irio a e ad eos: Hae dicit mominus Deus rim sere faciam n obsum sud, neque uulgo dicetur ultra in Israel: in Leuere ad eos
178쪽
quod appropinquauerint Hes , O sermo inius
XXIV. Non enim erit altra omnis uisio cassa, nequed inutio ambigua in med o filiorum Israel. v. deuia ego Dominus loquar : ω quodcunque locutus fuero uersum,fiet, O non prolonga turamplius ιfάιn delus uestris domus exasperans Aquar uerbum, in faciam Hyad, a cis Dom -
Te factus ost sermo Domini ad me, Aeens VLRti homικιs , Nee domus Israes dicentium: XX vis Visio , quam his uidet. in dies multos e in in tempora longa se propbetat.
Propterea de ad eos:Πaee dcit Dominus Deus: XXVIII. Ninnotinguli r u tra omnis sermo meuse uerbum, quod locutus fuero, complebitur, disit D
EXPLANAT IOEIUSDEM CAPITIS DUODECIMI.
T Factas est frema Domiti id me APDens. In hunc modum me allocutus est Dominus. n mi hominis su med o domus Q Masperanιώ re fas sis. Id est. inobedientis D rebellis,ut notauimus capite secundo. Illud hoc loco quaestionem habet, quosnam pervicaciae notet Propheta an eos, qui Babylone detinebantur . an eos, qui Hieroselymis remanserant λ nam contra Hierosolymitanos sustes tum esse sermonem ipse contextus capitis docet. Sane ricem, inquit, as ι ud, &e. At vero Ezechiel non habitabat in . ter illos, sed in medio captiuorum, ut vidimus c, Brite primo. Scholiastes Graecus existimauit adhue Hierosolymitanos coargui inobedientiae , atque idem,quod visione praxedenti Dominus loqui cce perat Prophetae. deinde iterata visione esse prosecutum: sic enim habet. Ostendit per interualla factam esse visonent; supplicante porro Propheta, mortuo Pheltia) ne delerentur reliquiae I raelis ;respondet Deus prophetae dicens: Tu quidem supplicas pro his, idque uno tantum sublato Pheltia, scito uniuersos illo esse deteriores &c. Nihilomi-
Asa est hae nus pro certo statuimus aliam esse hane prophe- prophetia tiam ab illa visione , atque aliam utriusque rem alia η- subiectami tametsi unus atque idem utriusque sit criti uiati, propositus finis, scilicet consolati eos, qui timen summa ex- tes Vibis excidium se ultro dediderant Babyloniis: plicatur, nanid videntes Vibelli superstitem coeperant duci iacti poenitentia , nec sibi persuadere poterant perituram Vrbem, civesque Hierosolymitanos grauiora passuros: quod Ieremias sepius fuerat comminatus. Quare Propheta Dei nomine hos quisdem redarguit dissidentiae, atque durae ceruicis. Deinde consolatur vaticinans deteriorem suturam esse illorum, qui remanserant, conditionem,quam ipsorum,qui se ultro hostibus tradiderant. videri oeti focuros habent ad amendam , cst non uidem , ese
. abis Iropersi icae,de aperte cernere: aure audire,est pet- furiis , t . cipere ,& tenere recte, quae audis: idem est viden et Aeaciatis ' do videre, di audiendo audite. Ratio huius smis
actua . cationis est, quia ij ablatiui,infinitivi, vel gerundia
augent, I complent actionem verbi, importantque modum , quo fieri solet: & quoniam viso fit mediante luce, & auditio excipiendo & tenendo verbum, quod profertur: inde videndo videre, est dilucide cernere:& audiendo audire est recte ten re r scut etiam ore loqui, vel loquendo loqui, est cordate loqui, vel ex praemeditato: quia vere ve humoris est id, quod mente concipitur di cogitatur. Quoniam ergo sensus hi simi ministri intellectus, di voluntatis, heris suis per omnia similes nam visus di intellestus claritate deleetantur, &operantur; auris & voluntas suauitate, & bonitate capiuntur) inde est, ut pro intellectu non coec to usurpetur oculus videns, & auris audiens pro voluntate non obdurata affectu aliquo immoderato. apud Matthaeum, di in Apocalypsi. Gaa habes amres aviae nae istidiat. id est, voluntatem morigeram, di obedientem. inde illud psalmi. Atidus uaris obe P au mui. de prouerbiorum. Gratim a demim , o Mem aaLOIem Dominus fecit vi=tim se, id est, d ctorem eruditum, & auditorem verbi docilem esse, opus Dei est ex aequo mirabile. Meminit autem horum sensuum, quoniam, ut notauit Polychronius, visiis de auditus tantum recipiunt admonitionem: aut enim cernentes aliorum calamitatem ad saniatatem rcuertimur, aut audientes diuinas leges diligentiores in studio virtutis efficimur: neque est alius praeterea sensus , qui ad pietatem indueat. Theodoretus. Docet non naturaliter, sed ex vitio ij x assectibus illos obnoxios fuisse. Ergo sensus loci mesentis est. Qui cum aperte videant, quid facio opus si, & probe teneant quae a me praecepta sunt; nihilominus se ipsos sponte excoecant, di aures c
turant: nolunt intelligere, ut bene aganir aures suas Obturaverunt, ne audirent . Rabbi David
Chimhi. Videbant se duetos in captiuitatem,audiebant verba prophetarum, di quasi nil horum vidi
sent. neque audi sient, consertabant manus eorum,
qui remanserant in Ierusalem , ad quos miti bant prophetas, & ariolos suos, qui illis promitto bant minime abducendos in captiuitatein: qualis Semeia qui fiustra eos, qui erant in terusalem, nsertabat. Tu er , Iis misis, se tibi uasa ιransmigrari
tellectu, au ditus pro v luntate suis tutur. &quate Muro. 23.
179쪽
Dubium an regendum ponis ves portabis. Illaeo mi versiodi rete aliquando avti ara. quii
autemicam censuit Tridentinum concilium.
NpLANATIO IN PROPHETAE, &e. Id est, Instrumenta suppellectilia, ut ali- A
bi diximus. Quemadmodum cum Deus decernit aliquem excreeatum punire , obscurius illi loquitur , de per parabolas, ne intelligat, ut in Evangelio Matthaei legimus. Sie cum vult miserari, ill minare eo eum atque obduratum , & sponte se dum sanare, loquitur exemplis,quae sunt voces penetrabiliores omni sono, de iubar luce solis sit strius,& vicacius. Haee sunt verba ccesorum, de quibus psaltes. N- suns loquelae, neque sermones, ut audiri non possint, sed concentus & harmonia , perpetuaque legis impositae obseruantia, quam omnes sentiunt quantumuis surdi.Praecipit ergo Vati, vise ad iter suscipiendum accingat, colligatque sarcinulas suas, atque supellectilia migrantis propria assuinat, utpote galerum, baculum, calceos, Bperam, de penulam i de seeundum Rabbi David Clitui hi, calice,& s tellam: atque seeundum Rabbi Saloino ollam praeterea ad coquendum carnes, domusque suae murum nodiu perfodiat, atque ante lucem per foramen se demittat, serisque a famili ribus excipiatur, humerisque baiuletur,oculis v
latis , ne viam aspiciat qua portatuni ut populares videntes tam nouum stratagema admirarentur,&rogarent, quid sibi velint haee tam institia studia.
Et transmetrusis predem eorum eu. Rabbi salomo obseruat Hebraice haberi dui , iomam,id est, in dies, vel per dies, quas iubeatur Vates hoe sacere multoties,& non tantum semel: nam scriptura per Euv,iomam,pluribus diebus ident dem faciendum significat, quod praecipituri atque in hac senten- Ctia ait fuisse Rabbi Manahen. sameris ponuleris. Non est omnino explor tum, an legendum sit in hameris p rasem, an postabis, de quidem secundam lectionem Hebraeus habet, ct Clialdaeus; immo Hieronymus se se vertis. se testatur, dicens. Quod autem dicit, in humeris
portabis ; subauditur, sarcinas tuas &c. Septuaginta vertetunt in passiva voce, portaberis, quos imitantur hodie Omnes codices vulgatae editionis, di antiqui manu scripti r namque Lovaniensbus, de Romanis nectoribus nullus codex Latinus venit in manus, qui aliter legeret. Ita legunt Complutensis, & Vaticanus recens emendatus: atque ita legendum credimus secundum vulgatam veterem. Neque Hieronymi testimonium ol state nam cen- Dties euenisse vidimus, ut uno modo se vertisse dicat Hieronymus , de alia lectio habeatur in vulgata , quae quidem a Tridentino autentica iudicatur , Hieronymi verso non item. Idem dicendum est de eo, quod sequitur. In rati ne Moeris. Sic enim legendum credimus, non vero ei res: pro qua v ce Hieronymus in textu & commentario hadet, e sugies : atque de alio, quod inserius extat. In sum ris panum, in cis pecJu raram: non , ut quidam putant, portaui, legendum, sed porrusus. Quae Omnia ita esse probatur ex versu duodecimo, in quo de duce,quem Erechiel figurabat,scriptum est. Inhum νάιporrasi ν r etiam consentiente Hieronymo in Ecommentario: sic enim habet. Et dux in humeris portabitur, vel iumentorum, vel eorum, qui cum eo segerant:nec aliter legi res ipsa sinit. quid enim humeris portaret rex λ nunquid vestes, quod Pagninus in versione adiecite at hoe notum erat raliud vero quidquam dedecebat maiestatem. Praeterea quia de eo dicitur. FaGes erus ope esuri tonsuti deus orati serram: quod fieri non posset si inced ret pedes: ergo necesse est dicere suisse utatum humeris , atque adeo legendum, in humeris pon
podaeem anti, istud quies in Iera salem.Hebrai- x. ce inun Meton, hanna si hammasi,utraque vox coia De lamia gnata est, nasciturque a verbo Am, nata, cuius la tissima deditissima est vis, potestas , & energia ; de disii cuius vix centum aliarum linguarum verbis expli-eentur,ne dum exhauriantur diuitia .Significat autem leuare, assumere, librare, tollere, extollere, deserter habet elegantissimas, de varias dicendi sesemas: sed iam praesenti instituto congruit e leuare super labia, id est ore assumere,labiis proferre, usurpare sermone, qualis est in psalmo. NeqMe mc nsis o vires naminam eorum potitia mea , vel proferam la 'biis dici Leuare conuitium, id est, excitare, ut in
psalmo . M opprobrium non arce I adti sitis proxi- N. x 49. 3.mam Izum. Item leuare rumorem, in Exodo. Λώ- Eacia. 23.
scipies uocem menda , id est, non levabis rumorem s vanum. Hispani melius quam Latini,de Graeci hune reddimus idiotisnum e nu Ieuanturus salso testimonis. Vnde etiam est illa phrass psalmi. alui non acce- Naa. pu - aiano an am ueram,id est,usurpauit,protulit in auramento falso vitame nam sequitur: nee iarasis in doti noximo suo, dec. Item leuare parabolam in Nu et meris,in Iob,de Isaia,id est, proponere, proferre. Ab idi. r.
hoc verbo oritur vox hodia, nas, princeps, dux, pri- Iob. a .P. I.
mas in populo, qui populi onera leuat: quasii dicat, baiulus,portitor,ut manifeste testatur locus Exodi, M& ipsi una tecum leuabunt: pro quo Hieronymus tiridi: Meri
hine, qualis futurus sit Praelati assectus in subditos: pista; inti qualis est scilicet matris in infantem, patiens & tiusti cariis suauis: Canias patiens ea senena est,iec . non grava tur oneribus, neque indignatur moles ijs filiorum, sed amanter portat s nu,& benigne sotiet amplexu. Contis Isaec es auriga eos, princeps iste est, qui si . a. sinet quasi currus onera, de dirigit ut auriga iuga- Q. ia in Ia. tosi aurigatur, de praesidet, ct sinus baiulat, de por- γε.tat. Casus inperium supra ha erum eius. Vnde ab I s. s.f. dem verbo oritur,ut dixi, vox aestu, masa,pro qua ' Septuaginta vertoe solent assumptior reddere possumus,pronuntiatio, prolatio,grauis doctrina, nam testa prophetia, quae leuatur in os eum molestia a Vate, de imponitur audientibus, ut grauentur: ut ibi. Eood Dominus onus sistitia em siver ram: id . , est,protulerit hanc molestam sententiam de ad Ere P, Hiielem ait Dominus. Alsame planctam, id est, te. p ecb. is.
ita lamentationem: & Isaias ait. Onas iumentorem 1.
Myri. ubi parOnomasa est gratissima. Tulistis sarcinulas vestras,& descendistis in Aegyptum onerati diis vestris,&c. Audite rigo iumenta Austri, graue onus vestris dorsis imponendum, hane vocis significantiam explicuit Isaias iterum. Vis oriri κώ ditiura es mihi. Est etiam,non minus concinna allusio ad nominis etymon apud Ieremia. S. Herroga reis Ierem dia se populus Hye, qaeci eis onus Domin 3 d es ad eost vos 33. sis usi ne iam Dippe ara, dicis Dominas: Ae it
cat ex Septuaginta: Quia dixistis, assumptio Domi
ni, ego assumam vos portans,& proijciam vos. Vide quam eleganter,quamque ad rem luserit es etymolosia vocis Haedi, masti. Vos mea oracula vocatis onus, cum mihi,& prophetis meis grauius onus si ea lauare,ut vobis imponantiu.Ceterum ne tu
180쪽
sunt grauemini prophetiis, ego semel vos sublatos A nam ab utero a me baiulamini quasi a nutrice proiiciam, de allidam. Similem allusionem in praesenti facit eum nomine, dux, vel princeps, in hune Irim a modii m. Haec prophetia onerosa, hoc onus libra- L estis, tur, & leuatur pro humeris principis bai uti Is
uale ips rusalem: nam par est, ut qui onera subditorum por- si, uis tare debet ex munere,quique ex impietate Tyran- p ni onera strauia, ct vectigalia importabilia illis imposuit; suis tollat humeris hane onerosam sententiam virgae suae serreae respondentem. Super ducem potitotum onus suis. Quod si talia duci reipublieae commin tur lDeus, qualia putamus onera laturos Ecclesiae Praesules; quorum proprium est esse pastores non dominos, patres non reges currus potius,quam aurigas, immo baiulos, nutrices,matres, si domine nis Btur in cleris,' serrea virga populos comminuant de quasi plaustrum onustum stridentes obuiantibus
lament,incuruare, ut transeamus sie: Ego portensum Dectram: Vox mra, mophath,
oritur a verbo nai, taphali, quo s speciosum ali is id esse significat . atque in admirationem, de amorem sui inuitare. Quare vox hae valet prodigium in s lens. ct portentum aliquod mirandum: confunditurque cum voce που, oth, signum, ut patet is libro Paralipomenon: Et exaudiati ram,o deaes m Quam, Hebraice portentum. Cum tamen in libris Regum . Reg. zo. de Isaiae legamus, signum, in originali: de iterum in p. 3, Isaia. Serum mem Isaias naris, crius Deustis snuminus,am thaum, seponentum eris βρeν Aee tum rquoniam portentum hoe mirabile dari selet in si Cs Meti gnum alterius rei arcanae, ideo usurpatur pro ipso signo, de quocunque secto in lito de mirando, quo aliud significamus oecultius. Vt Isaiae citato loco,&U. s. p. is. ibi: Ego opueri mei, quo dedis muti Domini, m fagnam e nodura in Israel, id est, in parabolam, figmram, di typum admirandum & insolitum. Sie ergo in praesenti usurpatur: Mea haec, inquit, demigratio, quae tam intolens de admiranda vobis videtur, signum est,fle omen miserandae captiuitatis regis, de
principum Israel. XIL Iuumsisti, e feria son ιν semigratisne is in
D duxcliue I in messis eorum. Explicuimus ve supraecedenti etymon vocis, dux, quam magis de-Durem in clarat haec oratio, in med seorum: nam ea signisca- D med o popu tur , principem in medio populi esse quas columen setius es: tentorii, et casae, cui omnia nituntur tigna, de trobes, ut videre est in eorundem constructione. Cum autem moris sit sacrae Scripturae metonymicias familiam significare per domum, eadem analogia pa et tremfamilias vocat palum, columen, atque adeo Isaa. ν.as principem,qui est pater patriae: apud isaiam: gum, tam pax Iam is Deo I des , o susspendent suo ram omnem gloriam LMm patris eum, &c. Ergo quoniami columinis stus est in medio papilionis, regem cir
et, bris Regum intelligentia huius Vaticinis colligitur, seri si, ubi inuenies Sedeciam rupto muro horti regis su- Eharie pro- gi se per desertum e quod iter peditem sacere non permiserunt serui, sed in sella gestatoria ipsum humeris baiularunt: de sortasse quoniam viiijs praestati, ἡ iractus prae muliebri teneritudine non valebat perii, humilii des incedere, praetcretim gradu concitato, qualemtio Dauidis periculum tantum postulabat. Quam alio habitu qum itu tu egressis, est eκ eadem viae David, tugiens Absal ni, degeneris stis impetum p pores Dauia ascendebare D. ' cluam oti aram sanans, Glans nudis pia A. At
dens, crapeno rapite, doci Atque his laboribus. Ilacrymis Deum placauit, ct victoriam consecutus ouans reuersis est celebri stipatus pompa totius Iu daeae, de bonae partis i frael. Sedecias vero post tot admissa crimina ex Urbe, quam sua pervicacia limstibus tradiderat, sugiens sella gestatoria vectus egreditur, completa Isaiae prophetia. Dabo pueros
se scilicet faciem suam manu operiet, ne patriam, quam deserebat videns, maiori cruciaretur dolor c. EYplicuit Uates idiotisnum alioqui ambiguum enam quandoque faciem tegere,est verecundiae. Unde est illa phrasis Genesistoe eris tua in tir amen oculorum auomnes, ροι lectim sunt: cr quocunque perrexeris, si is re deprehensam id est Ipse Abraham vir tuus erit protector pudoris,& pudicitiae tuae, de omnium ancillarum,quae te comitantur: quicunque nouerit illum esse virum tuum, ulos a te avertet, de ab ancillis tuis: ne obsecro iterum dicas; frater meus est; memento te deprehensam hac de causa. Est etiam velare faciem reuerentiae signum, ut apud Isaiam rmaίtis aetasans faciem eiis', aut suam. Extat de illud Estheris. Et surim vera rans faciem ratis,in signum mortis: nam damnati deducebantur ad supplicium Oculis velatis, ne scilicet videntes patriam, ciues, amicos,de eonsanguineos, nedum filios caros, non
iam semel, sed septies mortem obirent. Tale quid portendebat velata facies sedeciae: quod rei exitus comprobauit; tametsi alio fortasse animo faciem ipse velarat, ne scilicet agnosceretur Rex a quoquam sibi obuiam factor vel, ut sentit Rabbi David, prae
pudore. Et exundum ν Ie meam supra eum se rapierarissa gena m Piscatoribus comparat Chaldaeos,eorumque munitiones retibus, do sagenis: neque ab re rnam piscatores solent ad oram maris habitare, aut secus ripas suminum: Babylon autem propter Ei phratis, de Tigris conquentem secus illius moenia, recte dicta est, mare deserti, id est, mare terrenum, mediterraneum,ut ab Isaia: Onus in erra ara de I remias ait. Atia habitus sper a vias matras. Inde Babylonii piscatores merito appellantur: eandem translationem usurpauit Habacuc . H facies hs misessitas ρι res maris, o sicut reputia , δύα rosam in h. mastis sustiassis. Sumus ne omnes Israelitae piastes cur ergo uniuersos reti suo extento ambiuit de
claust, immo vero hamo nam regem de principes hamo sigillatim, deinde plebem rete traxit in Babylonem , deci Hieronymus. Concedente quippe Domino Babylon ijs, aptus est; de hac,quae ab hostibus passiis est seri, se fecisse testatur. Is ipflamma atri I. Patet loci ccmmentarius ex locis ieroniae de Regum citatis,ubi scriptum est. gientem regem comprehensum a Babulonijs, de luctum in Reblatha ibique locutum Nabuchodonosorem cum eo jadicia, id est, iuridice expostulasse Zeincrepasse durissime de iureiurando violato; tabo. sisque eius oeulis, duxisse in Babylonem, in qua mortuus est. Frustra igitur commentatus cst Iosephus occasionem arripuisse Sedeciam suae incredualitatis eu verbis Erechielis in speciem pugnantiabus cum verbis Ieremiae: issumque dixisse, ducendum esse in Babylonem ; illum vero, regem Babylonem non visurum: nam Ere latet adiecit. Adri
Prospieiam nomini sancto meo: scio enim impios meam criminaturos iustitiam dicentcs e Qui te se Uu.3. p.