장음표시 사용
221쪽
rorumus notauit, pondus sacit orationis, quo ad pulchritudinis magnitudinem addi ultra non posvhtitisti. & sit. Decora eras nitore oris ex delicatis cibis condecore δε- tracto a decora valde vestibus amicta verticoloria, Mia. ζ' bus; sed decora valde valde superaddito mundo
suavitate. muliebri ex auro, ct argento conssato. Solent i cies ex sanae pallescere, di denigrari , ut in Titronis seribit Ieremias r Dor usa es super cauones faries eoram. E conuerso autem ex delicatioribus epulis vividus oris color sorescere: nam propterea Dan. I. pueros regios, quos ex Iudaea abduXerat, cibis regijs nutriti praecepit Nabuchodonosor, quo succulenti, de speciosi ilarent coram facie ipsius. Itaque fructus delicati terrae promissae non vulgarcio decorem pirali iterunt Isiaeliticae plebi, ut ad hane pulchritudinem Vatem allusive vero simile videatur; re autem vera signiscasse populi potentiam , &. Reipublicae splendorem ex omnium rerum abundantia profeciam; atque sub ea temporali gloria spiritualem etiam speciem animoium ex legis diuinae custodia per mundum muliebrem fgnisca- a . e. ta, radiantem. De qua Psaltes. Ego aurem dmi M
s Ei, m volanrate sua, ρυθιri decori meo tantilem i hoc tiri omnibus est, custodia legis, quae tuae voluntatis est telli in ditM, deco- nium, meam Rempublieam bonis omnibus dita-Nς,α -- tiit , decorauit , ac stabilivit. Decori meo , regno scilicet meo decoro, forenti, & praeclaro robur, firmitatem contulit, non secus ac si speciosam seminam ornamentis Omnibus excoleret, atque
epulis insuper deliticiis saginaret, quo exterio- Cri ornatui accederet oris nitor , de vivacitas.
Wat . y. . Idein persequitur David dicens . Mis ιι He I:
m/o . Delirant isti Politici, inquit, ignorantes
ex obedientia legum tuarum oriri regnorum stabilitatem , & prosperitatem; nos vero certi sumus de bona omnia , de regni solentem faciem, &cordis laetitiam ex vultu tuo in nobis signato prouenire, hoc est, ex custodia legis, quam velutisgillum voluntatis tuae impressum gerimus in t . bulis cordis nostri: ex eo scilicet quod actiones nostras omnes ad legem tuam exigimus, immo nos totos sigillo tuae voluntatis quasi tractabilem ceram faciles exhibemus. Haec itaque est plebi, Dei Dspecies, decor, decus, de gloria; ut sensus versus Theodor. huius sit , que in ex Graecis notauit Theodoretus: Obseruans lepem adepta es decorem ex ipsius legis cultu proiectum. Et proscisti in regnum. Vel promouisti, aucta es ex Republica libera per Iudices administrata in regnurn potentissmum : nam Ee multos filios tuos reges vidisti Saulem, Dauidem, di eius p
steros annumeros . sc interpretantur versum G
chimi. ci, atque Hebraei Rabbini, Dauid Chim hi, de Sa
I salamen. lomon. Verum talasse aptius erit. Evecta es in regni sedem, regnique caput: nam de Drusilem loquitur Vates nomine totius regni: quam D
uid ubi expugnauit a Iebusaeo in resiam urbem destinauiti atque hoc videntur sensile Septuagin- Eta, cum dicunt: Directa es in regnum: s tamen eas bis,. verso est Septuaginta: nam , ut aduertit Hier nymus , haec verba non habentur in editione ipso-N, D . rum , ea tamen agnotat, de interpretatur Theod retus, quod eius codex non fuerit, ut videtur, p. rus , sed ex alijs interpretationibus auctus.
A pasoriam svo re. Heis Dominus Deus. Hierony- Nin .mus : Neis, inquit, benescijs , meaque incredibili largitate ad reginae vocabulum peruenisti; ita vide te omnium gentium sermo loqueretur, &HJes non tuis meritis, atque virtutibus, sed mea liberalitate persecta , &c. quibus verbis non O scure indicat Hieronymus se vertisse , perfecti eras, sensum potius secutum, quam verba, quae in Hebraeo eodice se habent, quemadmodum Symmachus transtulit, de quidem manifestius, 31mma lasauciore eodem Hieronymo , seisieet i Egressi imest nomen tuum in gentes, quod persectum erat ob dignitatem meam, &e. Septuaginta Sixti l gunt : Quia completum erat in decore, in pes chritudine , tametsi Complutenss codeY habeat; B in decore pulchritudinis; Hieronimi autem, at- Hieramque Theodoreti codices , in pulchritudine, tan- Theodori tum legant, quod rectius videretur: nam quae hodie in Septuaginta extant verba , duae lectiones.
videri possim l . Seholiastes se versum eluet dat: sitii. ACelebre, inquit, nomen tuum reddidi apud omnes, quia consummatum vel perfectum erat: ac si dieat venustate plenam ct gloria reddi i pulchris tudinem tuam. Theodoretus veror Illustris enim di celebris facta es ubique 1 ego enim tibi dec ris istius auctor eram , qui praeceptis, de legibus te propriis instruxeram . Merito scholiasses alter Arba suo.
ait i Eius pulchritudinem confirmabat virtus, ex qua nomen ortum est; videlicet,qua Mare rubrum.& Iordanem sicco pede traiecit, qua perstrepens iubilo moenia Hiericho disturbauit . Vide in li-bdio Iosue famam ex hae virtute prosectam: μάλ a. ulmos , ait Rahab , quod fictaueris Dominas agais
, se in Deos in ratis, sim, o in reos . o um. Et alio sequenti capite, quidpiam simile habetur. Iosu. . HI Obserua Ecclesiae gloriam non esse secatam, ne-- ique famam commentitiam, sed veram,& Ex il- h. 'si M. lius virtutibus,' pulchritudine exortuae quam sed vera. scilicet regina Saba a longe auditam iure admiaretur , sed praesens obstupescat, de victam fateatur a decore famam, gloriam a virtute, a re ipsi nomen . Vide caput nonum secundi libri Par lipomenon, pro decore, pulchritudine, de fama
Eeclesiae sub typo palatii Salomonis . Oder sty c s ,rimes, divit Isaae , scut odo agri pleni, cui leniat' ' i'.
xu De tis, odoremque voeare selent sacra liis Odor, Meterae nomen bonum e meum ess um namen Mum.
Et iterutti . chram bonus ouor humus. odor autem cisu i p., ex salutaribus herbis, vel pretiosis aromatibus , .c. . halatur. Talis est Ecclesiae gloria,& decus ex is . virtutibus ipsis ortum, de meritis suis debitum propterea in Canticis seipsam comparat areolis is
anmat m, in quibus videre est venustatem, amo
nitatem, dispositionem artificiosam vernantium herbarum, di odoratorum forum, ex quibus sa-grantes spiritus exhalantur . Et Clitissus apud
mias , τι videant opera ves a lena , o stirificos Purrem te Dum . Abi gloriam di bonam famam appellat splendorem ex bonorum Operum luce cla cum sustini. XV. Ella eis uelam in PhMisaaenerati. Verbum Cotis re, nudi . barata, valet confidere, confidentem esse; atque per mctalepsim audacem, ec securum esst, putati
222쪽
quod ex eonfidentia nascatur securitas, ct auda-Acia.Itaque hoe loco cieram habere, inuoluit etiam securam esse, atque ex secura audacem: quasi dicat secura de bonorum, quae acceperas, posse L. Ohς ἡ ἡ sone ausa es fidem mihi datam violare, dic. Vel in σε bith confidere est superbire, efferri: nam ex semihianastitur confidentia , quod videtur aptius con . textui: atque ita intellexisse videntur Graeci r nam Apollinaris se habet. Celeberrima, inquit, es ista, &propterea te efferens a me defecisti, de in extremam intemperantiam incidisti . Idem de Theodoremst Hoe est malorum omnium initium, spem diuinam abiecisse, suisque prosperis gloria- Hierenum. ii successibus , vel suis recte fictis gloriari. Hier. - . 333 ronymus vero priorem sequitur aeceptionem versu in ii, 4 bi: sc enim locum elucidat: Grande discrimen B tim in suo non in Dei clementia, sed in suo decore confidere, de quanto quis sublimior fuerit, debet tim
G . re ne corruat: aduersariae squidem potestates s litos contemnunt cibos, ct peregrina alimenta uisae. S. desderanti unde de Diabolo dicitur. Esta eius a c. iuxta electar non ergo confidamus in propria pulchri- MUMI tudine , nee Dei liberalitatem nostram putemus esse virtutem . Obserua quam magnam litem gerat modestia cum gloria , de nominis celebri-ouὶl. uia. : quod stilicet de corporali specie dixit Oui-
Turria ad dius. Melenam Ius HI rem forma magna pud cura.
n es, inquit, decore, de honore ad idololatriam. Sed quis unquam talia admissuram diuinasset sponsam aduerius sponsum, a quo se fuerat disscta , enutrita, decorata, dilata , de exaltata , Θ
Sed hoe est stoliditati humanae antiquum , &consuetum, efferri alienis donis, δe beneficiorum δι magnitudinem ingratitudinis mensura compen-
citi fera sate , ut videre est in Deuteronomio . Intraf- non amare. rus est aelectas, o recalcitra ut mera sirius, impingua-D u. 32, 1M , δωuras, dentiqvis Deum factorem sitium, cre. . videsicet belluinos mores aemulatus. Isaias. R ' plosis ect terra argenuo auro, M. de quid tum p stea 3 EI H era e I terra etat sitis . Olaeas . ruisse Missa I rael, fractus ad aqua as es tib serandam mihi ud nem fresas si misipheo satiariu . S Dptuaginta e fluctus abundans in ea, dee. de quo his abundantior, eo idolorum erat appetentior Israel, quo prosperior , eo profusor in idol latriam: Eandem querimoniam continet praesens
oratio. Merin qua Forateria es. nt, Zon, Hebraeum verbum, quo
utitur Propheta signiscat prostrare , prostituere se, vel sua merendi, gratia; commune, publicum neere aliquid mercedis ergo a mereri, vel Op ra sua, ut lotrices, vel paratis obsoniis, ut cauponae , vel mercibus expositis. ut institores ; vel
corpore, ut scorta, quae meretrices diei solent antonomatietis r tametsi nomen eommune si omnibus praedictis: Nam lotricibus tribsitur in librox m. xa. Regum. Et tinxerunt canes sangmnem Hos, o sM E in ... Mnas lauream: Hebraicernati, Unoth, lotrices te lauerunt. Cauponis vero tribuitur in libro I -- sue . Ingressi sunt domum mutieris meritritas nomia
ruu/ ,...i ne Rahab, hoc est, hospitae, ut interpretatur Chal. Gaddis,a. dius paraphrastes , immo diuus Paulus, qui pros . ii. . Hebraea voce ma , mnali, reddidit Graeeam. si . pome, quae a a se , perno, id est, diuendo, orta afu i .Lai est. Idem fgniscat apud Isaiam . diuomodo factis s
infamis in scoriam i vinum suum msum est aqua. quae notatio est cauponae, non vero scorti. Item in historia Regum . Venerans Psa mutieres meretrices ἁ regem Salomonem, hoe est , cauponae, ut Chaldaeus interpretatur, de merito, nam meretrices vix
suseipiunt filios. Hinc patet loeus ille Ioelis. Posti
ram puero Innali buti , o puereis veridiae M pro vino, me literent: nam secunda pars versus arguit
quid in prima fgnificet prostibuluin, vel Hebrai cum mn, eton alii videlicet, edulia in caupona prostituta, ut vaeneant hospitibus, hoe sensu : Dederunt in pretium esculentorum puerum ludaeum captiuum, de pro vino puellam, quod ita esse constat ex sequentibus tiri uri, ostios Ierasalem vendia VI c aere m. Datur etiam hoc verbum
institoribus ab Isaia. Eris Dro quasi eanticum me- νὸιν eis. Et subdit. Visa ι Dominus Dra , se ν dates eam ad mores sau: oramam fornreus Iur ea uniuersis Hori Nisa. Vbi vides Prophetam ab unosgniscatu in alterum, id est, a meretrice ad me catricem, de rursum a mereatrice ad meretricem
transisse cum eleganti allusione, ob communem utriusque significatus analogiami de in libro Paralipomenon . Postieran queram suo lectam suum plenam aramantus o De Iu moerru s, qua erant pigmentinorum arae conficia. Vbi sueunda pars versus paraphrasticas addita satis indicat quid sibi veliterat , etenim, scilicet omnem speciem pigmenti facti ab unguentariis i nam Hebraice se legimus : unguentis de pigmentis, dic. Denique e dem voce, & quidem frequentius, atque antian massicias , signiscantur scortata, vi in Genes. Nun a d is horis astiti deba e sMMe no Ira Θ Et in Prouerbijs. Maea enim nos da es mereo . atque alibi sepe . Qui quidem significatus tamet-s celebrior st, non est potior, neque priore quin immo ex primaeva impostione nomen na33, 2 nah , senificat seminam , quae exteros homines exeipit domi ad mensam, ad cubiculum, de quandoque, ut fit, ad cubile: quae eonsuetudinem habet de commercium eum hospitibus , quae cum alienis comedit, bibit, ludit, & scortatur: nam commercium sequitur consuetudo , consuetudinem lasciuia, de impudicitia. Vnde verbum n tum existimo pi, Zon, quod has omnes actiones cauponae amplectitur , scilicet domum, de est lenta prostituere , domi excipere hospites, vendere illis obsonia , mercimonia tractare, conuiuari, cauponari, lasciuire, dec. Atque ex his et cidantur loea Apocalypsis, in quibus inducitur meretrix quaedam nomine Babylon, auro de gem
ιι sani , de in deliciis vixerunt: ouae habebat regnum super reges terrae, quaque ebria erat de sin ine santi oram, o di saname man rum Ieser ad
quam conueniebant meνea oras ex omnibus regnis , & mercatores eius erant principes terrae r& apud quam draues facti sunt omnes , Di ha sum aes m mari. Ere. Ex quibus verbis vix potest elici parabolica imago seminae , qua ciuit tem illam magnam repraesentare voluit Ioannes.
nam s personam storti depictam esse dicas, quod
nomen meretricis videtur sonare Latinis ; non e haeret,quod sequitur,apud eam mercatores diuites factos esse: meretricum enim proprium cstiuubstantiam adulterorum potius expilare, Quam compila remeque vero conuenit storto poculu aureum pr
P. I Prouo. DCommercia sequitur consuetiado consuetudinem lasciuia lascita mea. im
Nemesces adultera oditare solem
223쪽
--μn cirra est x esse decore nersonae cauponae semel inductae. Ho cuius
decore persenae cauponae semel inductae. Ad cuius . Au toin intellectum adhue obseruanda est& alia dicendi ratio diuo Paulo familiaris. qua se ilicet solet vice idolola tam
versa auaritiam nominare idololatriam: se enimnae mercantis, non quadrat cum ea fornicatos esse reges terrae meque enim seminae,quae merces exp sitas habent, continuo scorta sunt appellanda . Si autem nomine meretricis accipias cauponam, &hospitam, mirum est, quam expressam tuis obieceris oeulis imaginem ciuitatis populose, in qua frequentes erant regum subditorum aduentus, exterorum hominum conuentus, mereatorum contractus , hospitum conuiuia, compotationes , lenocinia ,& meretricia . Sub nori ine itaque mere. tricis cauponam intellexit Ioannes, & sub persona cauponae urbem opulentissimam, & frequentisi itiam mirifieo symbolo repraesentauit.
'Vz labia mei. ii ita αἱ si ita figetis n non tantum intellexisse Paulum divit larum avidi-
ψ' ra eodem nomine idololatras, & uerbo idolola- sed etiam cumditatem voluptatum, Hie-triam signiscare. Et quidem nemo ignorat idol rum cultum popinam esse, di fana gentium ganeas potius esse, quam templa: quippe locos subterraneos, abditos, vinolentiae, I libidini aptissimos, in quibus nil aliud reperias, quam carnes hostiarum coctas, agas, vel delitatius consectas ; obsonia publice exposita uniuerss; sacrificos in medio nid re . ci sumo conuiuantes , compotantes , vinum turpissime eructantes, atque inter medias epulas, ne non aemulentur Diuos, cum suis veneribus colludentes , lasciuientes, ct scortantes: quibus illud Tu i diis Pauli aptissime quadrat: .2Mινam Detis et emo eici, cst gloria ιn consul one 1 oram , id est, in spurcitiis,
smatio ram si istis , dre. ubi auaritiae nomine non tantum intellexisse Paulum diuitiarum auiditatem, sed etiam cupiditatem voluptatum, Hieronymus auctor est, sic scribens. Dixeramus supra, Irire γα operationem immunditiae omnis in auaritiam,non se ad auaritiam, ut senat,smpliciter pertinere, sed ad D M. libidinem atque luxuriam; debemus hune sensum alterius loci testimonio comprobare, in quo scribi
Exo o.P.s nia Paucis complexus est Moses dicens . no ulis inuitatus ad sacra noua vituli Apis mandatara, ct bibere , o si 'exm-ι ludere, hoc est, lasciuire, & seortari: nam id significat verbum H braeum: sicut in Genesi . O il deret. Quod autem P. 3 popina, & ganea origo fuerit Iiraelitis idola colenNu.11.2. r. di,declarauit Moses. Fornicam , inquit, ePpopulus cum liliabus Moab, qua vitaverant eos ad aer Iasio. At illi e mederunt, o adorauem l Deos earum : μι-
tuorque est Israel Bret betar, M. hoc est, relicto idolatrix veri Dei cultu sese addixerunt Belo. Hinc itaque v mr-- ortum habuit illa translatio prophetis usitatissima,h - ' ' qua idolorum cultum appellant fornicationem, &meretricium: ea voce intelligentes non solum scor
quia ad castitatem nos prouocans, & volens v x ribus tantum esse contentos, dixerit: neqtiusve gνe υν, & circumlcribat in negotio starrem suum id est, ne tuam eoniugem derelinquens alterius polluere quaerat uxorem Vbi nos habemus: & circumstribat in rigo u , in Graeco legitur ψπλε Mou.ὼτή πράγμα σε, eae pleonectein en to pragmati. ιεα. pleonexia, aut avaritia nuncupatur, quam nos possumus vim verbi transferentes se in praesenti loco exprimere,ut ne qujs spe re inride auarus fraudetia mos o starnm saami: quae enim consequentia vel in illo capitulo, quod nunc ad exemplum vocavimus, vel in hoc quod principaliter c namur ad Ephesios exponere, inter impudicitiam,
meretricium: ea voce intelligentes non solum lcor, M--ν
tationem, sed, ut diximus, cauponariam rationem D & immunditiam, castitatem quoque & Mectum vivendi, impudentiamque cauponae, quae non si coniugalem tum domum, & bona sua omnia, sed et lai
rem prostituit, & venalem exponit exteris, atque ignotis omnibus sine delectu, gratia tantum mer-ro. i. o. , , cedis . Eam usurpat Isaias. rauomodo facta es moriari. ..ψ. ινι oe.Et Ieremias. sisy quoque Me fres o TOL
riam, id est, hospitam, cauponam . impudicam videlicti, & qua elocare solet corpus suum; osei hi sus starea tonum i non ex sornicatione na
to, quod abst) sed qui cauponae dicantur fili j, a
minare Haec ipse. Et rapite quinto sequenti in ci- Hiero lata verba Pauli se habet.si quis autem arbitratur auaritiam non in illo sensu accipiendam esse, quo diximus;reddat causas, quare inter fornicationem, immunditiam, & turpitudinem, & stultiloquium, di scurrilitatem mediam auaritiam extraordinarie posuerit. & in serius. Quia vero in superioribus ex e quod alibi legeramus,neqais an νώIara de auarus fraudet in Mono fratrem suam, dixeramus auaritiam pro adulterio positam i quaerimus id, quod nunc dicitur, aut avarus, quod est idolis seruiens, utrum cum illa, aut cum vulgata interprotatione concntiat . Inuenimus in locis plurimis
due adeo semicariae olim, tametsi hodie coniugis latione coincntiaz. muciam MN I ι - -
tuae legitiinae ut hoc secto portendas, quia form- E prophetarum idololatriam sernicationem appel- ,eans fornicabitur terra a Domιno, id est, plebs Is Heli- latam. Fornicabantur, inquit, post idola sua. Et . atica mihi coniugio copulata adulterium commisit 5piritu cisis
est, martyres , qui cultum exhibere idolis etiam eum vitae dispendio recusarunt, perstiteruntque in fide illibata constantes . Eademque metaphora usus est Vates noster hoc capite, ct viges minertio sequenti: quam etiam ui allegoriam producit, in
rnicatio .& super idololatria intelligi, &c. Praeclare Hieronymus, cuius expositioni fauent de alij
224쪽
libidinem 1 nam ab hae sibi timebat merito, non a cupiditate auri rex alioqui ditissimus, ct magnani
mus: ct in Prouerbiorum libro. e semitis ommu a - νι animas passe do/jum optant. Vbi adulteri conso tium vitandum esse iuueni suadebat, ut patet ex capite secundo, in quo texit parabolam, eumque appellat commessatorem grassatorem,homicidam,&denique auarum Hebraice aria bot staghia xx2,ba
lsa gli, quod secundum Rabbi Dauid signiseateilau
piscere, desiderare, calumniari, opprimere, partiri, in frusta concidere. aptare, perficere, complere eruae omnia bellissime conectuntur, s dicamus eius gnificatum primarium esse. ex cupiditate quaestus se, donatimque suam parare, aptareque hospitibus, atque Oblonia excivisite consecra illis partiri ut ne que mereatori tribuatur primario, neque vero lononi,sed hospiti, quae in meritoria taberna lucrum conquirendo satagit hospitibus gratum faceret a que inde in alios rivos desexerit vocis fgnificatus: Idemque sentiendum uidetur de uerbo Graeco πλιανικτέω pleone leo, quo diuus Paulus exprimere uoluit vim verbi Hebraici praedicti r valet enim maiora lucra desiderare , inhiare quaestui, aliena inuadere, extorquere, circumuenire alterum, Sc. Fit itaque ex praedictis omnibus,eadem prorsus ratione, tua diuus Paulus dixit, luxuriam esse idolirum seruitutem,Prophetas appellasse viceversa idololatriam nomine luxuriae ob communem virique analogiam, quam diximus; immo vero mercat ram dictam meretricium ab Isaia at uero citatis i cis Apocalypsis contraria ratione meretricium arpellatum nomine mereaturae. Atque ita quidem
rationes, ct analogia reddi posse videntur, ob quas in sacris literas idolorum cultus vel a gentibus ipssexercitus dici possit,& soleat meretricatus. Cum vero Dei plebi tribuitur. multo maiori iure appellari debet fornicatio, fle adulterium videlicet quia quasi desectio est impudentiscimae seminae, alias nobili viro collocat ad lordidi Isimos,& spurcissimos amatores: quia violatio est fidei adstrictae in sponsalitiis pactis,atque conuentis,quia pollutio tori maritalis, doci
obruta es m nomine tuo. Quandoquidem non
libera femina, sed coniugata accetiitur meretricatum ; quid est quod fornieatio, de non potius adulterium dicitur tantum crimenΘ an quia nupta Deo virgo manet ξ unde Ecclesia virgo dicitur sponsata a diuo Paulo, atque plebs Is ae litica, cum primum idola coluit constuprata dicitur, Ieremia attestante, atque stactas eius mammas in Aegypto, ut prophetavit Erechiel, quae iniuria nonnisi virginibus
sit an potius quia omnibus idolis sese dabat polluendam , ut meretrices, quae citra delectum omni introeunti sui copiam faciunt, cum contra uxoratae quantumuis in uerecundae, uni, vel alteri se prostituant an vero ut pro saeius libido notetur , quae nunquam est satiata, qua vel una re scorta insignia sunt an propterea quod, mni deposita ver cundia , omni metu mariti, ac si sui iuris esset, I panaria omnia, di prostibula idolorum frequenta-hat , quod adulterae sacere non audent e atque hoc sibi velit quod subditur innam nefa id est,quasi lis bera , quasi tui iuris, non amplius te gerebas quasi alterius uxor,quas alteri subiecta,quem vereri, vel timere debuisses,non clanculum, O in noctis tenebris absente viro locum dabas procis,sed in media luce ipsum deserebas, & sequebaris amasos tuos: immo, quod horribilius est, iam me discooperuss,
A ct sisseepimia rerum, ut conqueritur apud isaiam
Dominus. Nisi sorte./n nomine n. idem iit atque nomine illo tuo celebri,quod tua pu)chritudine,& bonorum abundantia comparaueras. Nam Israelitiscae plebis nomen clarum , ct celebris fama oceas fuit, ut ad ipsam ventitarent exteri, atque nouos
recentesque conveherent Deos, quos nod e aeram paues raram, ut Moles cecinit in Deuteronomio. D ex suilas fomisationem ttiam omni Irosiori,
tis estis fora. et labidinem, aut lasciuiam tuam omnibus publicasti, vel essu sisti, vi habent Hebraeain Septuaginta: qua phrasi insatiabilis appetentia virorum indicatur. Rabbi David. Sumit similitudinea vase aqua pleno usque ad luminum, quod facile
essundit contentum liquorem; se Israelitica plebs B erat plena sornicationum, quas effudit super transeuntes, Omnes docendo nationes nouis idolis seruire: velut meretrix, quae non est satiata fornica do cum domesticis,' ciuibus, sed exponit se extraneis transeuntibus pervias secus ipsami se tu nunquam sitiata es idolis,quae noueras.cum tot essent, quot ciuitates possidebas; sed insuper ab exteris, quibus per te transre contingebat,exquirebas noua idola tibi ignota,nec cessabas, donec eorum cultum in tuam induceres regionem. Haec in serius di- sinctius repetit Vates non semel. Sed ea sc tractat Scholiastes: Fornicationem idolorum cultum dicit: ait vero illam a quovis veniente pollutam, quia & Ammonitarum,& Moabitarum,& Assyri rum idololatriam aemulata est, &c. De variis au- C tem idolis ab Israelitica plebe cultis mimus capite octavo. Origenes vero se philosophatur. Varia potestas aduersaria transi per animam nostram,& in eam ingrediendi aditum ouaerit, ut cum illa fornicetur, ut Daemon iracundiae, Daemon vanae loriae, Daemon tristitiae, di omnino cuiustumque passionis vis animam pertranst, ct fornicari eum illa vult, eius libero consensu implicita. Tale quippiam Nathan ad David,appellans Daemonem fornicationis
peregrinum, dicens: peregrine TD, qtis semeνas ad se.
Quod vero additur, ut etas feras, idem est, atque, ut eius estes uxor, ut ad illum pertineres quasi dicat noq tantum exstimulante libida ne alienum quaerebas , eique miscebaris, ut satisfaceres concupiscentiae sed illi ex animo adhaerescebas,atque ux D tio assectu eum complectebaris in dedecus nominis mei, quasi mei pertaesa amorem tuum in alterum impendebas amantem. Theodoretus: Cum alienis
comuneta es, ad quos nihil attinebas,mihi quippe a principio te ipsam dedicam. Hodie sic legimus in
Hebraeo codice: cui erat: θ Lbaudieiidum videtur, desiderium tui, auali se prostituerit omni transeunti, non alio nomine, quam quod illam expeteret. Clialdaeus vero se transtulit:Et non decet te se facere. Sed friget versio ista.Lι tamem iae is morti suis fera D nsi eritis siseinde effusa r Iornicata es supra eu, sic ι η est δε-LIam, neque furu/um est. Septuaginta: Et secisti tibi idola conluta. Rabbi David, & Rabbi Salomon conuertunt: Fecisti tibi altaria pannis diuersorum E colorum ornata, quorum alii alio sessint suppositi, ut ex colorum varietate pulchriora apparerent altaria. Sub qua similitudine indicat varios cultus,&sacra, tua liraelitae diuersis idolis exhibebant. Hi ronymus. Symmachus hunc locum ita interpretatus est : Cumque tulisses de vel 4bus tuis fecisti tibi excelsa multicoloria, ct fornicata es in eis non sa- ω, neque futura. Pro, consutis, & versicoloribus,& excelsis, siue idolis, Aquyla, di Theodotio λειλλι ara,em latinata, transtulet ut,quod significat diuersos I .s II
insatiabili, liti do idololamae
225쪽
diuersos pannos hine Inde eonsutos,&instarem- A eraministerialia Templi .vt thuribula,phyalas,ean
plastri factum idolum, quas diri λυρ e ν, polynii phon, varie sutum, vestimentum, Sc. eodem sere modo interpretatus est locum Theodoretus Noua, inquit,& incredibilia tuae idololatria, institutam enim aliorum tantum aemulata es mala, sed ipsa etiam alia excogitasti, idolorum imaginibus e vestimentis consecti diisque nuncupatis, me praesese tim omnia tibi istiusmocii per legem interdicente. 'terque auctor secutus Septuaginta per rudia, ba-moth, quod sonat excelsa,accepit idola ipsae atque adeo per pannos consutos idolorum vestimenta. Verum Nun , bamoth, sana idolis erecta significat, non idola, ut diximus supra, atque iterum sumus dicturi. Nomen autem nati,u, tes uoth, pro quo Septuaginta vertere, consuta, Aquyla vero & BTheodotio ιμε λυμαis,embolismata:sgniseat peripetasmata,aulaea, vel cortinas ex variss coloribus consutas: nam maculosae gregis pelli datur in C ceras. 34. nes. Idemque valet nomen ψβιλὼHirti, embolismata, scilicet intercalata,institia peristromata. Sie enim intellexit Scholiasses Graecus dieens. Ex peripeta sinatis acu confiatis,subaudi,steisti tibi lupanaria et lectulos verscoloribus stratos tapetis, quod meretrix altera dicebat in Prouerbijs . L mlh --u rati inperistis pias M Agapto, ut ex verse doribus pannis lupanar potius aedisseasse credatur meretrix, quam idola compegisset praesertim cum versu sequenti dicatur ex auro & argento, imagines idolorum consasse , easque vestimentis pros bellast.
delabrum. Dc. qua Ierusalem conuerterit in cultum Baal,Chamos, ec Idem sensit Scholiastes:W- s MLAsa ministerisinquit, ad honorem Daemonum transtulisti. Ceterum alijs hoe videtu durius , quod Israelitae simul cum idolis coluerint Deum, & sella eius celebrauerint, atque sacrificia vasis consecratis peregerint: neque usquam in libris Regum vel Paralipomenon huius criminis snt accersiti, quod vasa sacra conuerterint in cultum idolorum: quare vias dereris, seu decora intelligunt priuata suppel- lectilia aurea,vel argentea, ex quibus consauerint Deorum simulachra. Quomodo intellexit Poly- Nes M. chronius qui pro vasis decoris interpretatur mundum muliebrem. Verum ut hoc secundum illos s ei se non dubitamus ; ita primum illud quoque de-sgnasse credimus, maxime tempore Achar, cuius imperio elausis portis sanctuarii & altari an eo e loeo suo moto, uniuersus ministerii apparatus translatus est in cultum Deorum Syriae, ut legimus in trubris Retum, atque distinctius in libro Paralipom in i
D i, os eis sibi ai Mia in uniores angatis Dos lem,dec. Quid ergo in conueniens dicemus. s aikra. mus, ex vasa Templi conflasse Achar imagines Deorum Syris Θμὰ aes mas tilinas. hoc est, idolorum, aut De rum, quos gentes mastulos esse fingebant, utpote Baal, Melchom, Beelphegor. Chamos, M. erantpriis induisse e praeterea quia quod sequitur non C enim & simulachra Dearum seminina, ut Astar- . quadrat idolis, scilicet, omitata es aper e, nam sub eis potius dicere debuisseti nisi papiliones intellexisset vel potius lectulo super quibus fornicabatur,hoe est discumbebat pelvians caupona cum adulteris. Quod vero additur: .ausis non ea si tim, neque faturam M. Septuaginta conuertunt: & non silesiast. ingredieriς, neque fiet quod sic interpretatur Scholiasses: Hoc est, & tuis commentis, ae studiis non seueris, ac si dicat, fieri non potest, ut manufactus Deus, Deus inueniatur: ct Hieronymus: Cum tibi idola feceris peruersorum dogmatum,quae arbitraris excelsa, di sornicata sis super eis, credens in iis , quae ipsa finxisti Templum Dei intrare non poteris,& simulachra tua substantiam non habcbunt; ne
thes, cte. Et se Iisas quidem dixit, quod orati nem ducat ex rebus, quae in sensus cadunt: induxe rat autem plebem Israeliticam sub specie seminae petulantis, cui nil gratum esse potest, nisi virorum aspectus, &consuetudo . di iis quidem vobis de tegit veritatem metaphorae r deinde redit ad allogoriam dicensi Es fornacata es ιn eis, hoc est, cum eis diuinum scilicet illis impendisti honorem,quem mihi soli deberi cognoueras. Us- tiris mora rvia muli resoria, o operarasi xvILissus. Imagines scilicet Deorum 1 se enim habet Hieronymus Subauditur imaginei mascatinas. qui- Imri . bus verbis satis aperte profitetur se conuertisset eis si ιIL . scut hodie in omnibus sere libris ,
que erunt in perpetuum, dicente Apostolor seiretis D impressis legitur: non vero: & vestita es eis, quod istin s Is Pola in mando ad verbum Hebraea se habent: Non sunt sutura,neque erit: hoc est non erunt similia altaria,vt Rabbi David interpretatur. vel: Non euenient similia portenta,ut semina trans serat in ornatum amatorum suum cultum muli brem a neque erit alia tui similis in suturix generationibus. Sed haec inserius repetit Vates. Hieronymus tamen participium baoth, venientia, in terpretatur per praeteritum, non fuerunt, non acci. derunti in quo sensu urget in contrarium obiectior nam tantundem secisse Israelitam meretricem scribitoseas . Et agen Ium mahiplicavi e , Θον- , qua uero ι Iaal: quomodo ergo verum est tale quid nunquam factum esse ξ Ceterum respondemus, nihil tale inter gentes accidisse,ut seminae impudicae cultum suum offerrent in ornamentum lupanarium atque ita haec idolorum appetentia Hi rosolymitanae puellae singularis est , & sne exemplo: neque enim comparatur nunc cum sorore sua Inse . , ,. Israelitide: nam earum communis est causa, ut via debimus infra. Eisti sti ius deteris sui de aura meo, atque aVentom o, Mi λδ DL, o feriai sibi , grues mas Iunias, cr fornicara es meis. Hieronymus: vasa intellexit sa-
multi manu scripti retinent . Porro Septuaginta transferunt: o vertim istis: quomodo legit,ct interpretatur Theodoretus dicens Quae a me, inquit, N.ubri bona accepisti,haee adulteris illis in nis offerebas, alijs eos instruens & adornans , alijs libamina &sacrificia peragens. Item Polychronius , qui se ha- Tob. . bet: Atque illa quidem ad idolorum apparatum eis ciebasi haec vero ad cultum. Hebraeum verbum, d)dam, vathecass, utroque potest conuerti modo, di induisti vel induta es,ut Rabbi David admonet,
alibi vero se stribiti Prosequitur metaphoram cce ἡ io. laptam: nam quomodo meretrices solent suos ama ia crem tores induere vestibus diuersorum colorum, ut sta meis. Aiacis
pulchriores, & elegantiores appareant, sic Israel tici. iaciebat imaginibus idolorum, &c. neque aliud patitur contextus, ct sententia concepta superioribus verbis. Itaque hanc lectionem romortis algas, eria manam esse putamus textui, & a divo Hieronymo recognitam: manu riptos autem codices ex antiqua versione mutuasse ea verba Vestita es eis. Et oleam meum, eruoruma meam posuist corameia. Oleum hoc loci unguentum significat. Thνω;im, miama Graecum nomen valet suis tum, vaporatim sumtum s-lam, di omnem speciem aromaticam, qua euap. gnis at
226쪽
ratur in saeris autem literis appropria tum est cui- A agunt Pollux, de Athenaeus.
dam compostioni ex certis speciebus odoratis,quarum mentio est in Exodo, ubi olei quoque uncti nis composito monstratur facienda ex myrrha,cinnamomo, calamo odorato , de casa oleo mistis . Thvmiamatis vero ex pulveribus stactis, Onychis ,
galbani,& thuris commistis opere unguentarij: at que oleo quidem illo sacro vngebantur vasa sacra, vestesque, de ministri Dei. Thymiama vero in altari incensi aureo quos propterea vocatum est Thimiamatis) cremabatur tempore utriusque s criticii matutini. de vespertini in odorem suauitatis,ut latius dicemus in Comentario de sacrificiis. Vtramque compostionem sanctam esse voluit D minus , vetuitque profanis usibus adhiberi in e Oleum sane Deorum sacris duplici modo insere--ιε , batur, vel super insusum extis, vel mistum cum si . milaginea farina in libis r prioris ritus meminit idotis
Clei veto libis inspers eundem Vergilium mentim Lib. 7.nem secisse alibi,testatur Sertitus. Aeneia In saantque dapes, O .ῶν ea Ida pre solas si ciunt vitis esse Iuppura ipse manebat. dem Exodi capite unde nue suum appellat: Oleam, B quo loco Seruius: ador proprie genus sartis; liba serum/. inquit, meum, dr Thmiama meam, quod scilicet ego institui, atque in nominis mei solius honorem componi mandaui ρ a Ba eorum eis, vel dedisti,aut intulisti in eorum fana, ut scilicet oleo vasa ministerii inungeres ; Thymiama vero in aris eorum adol res, non sine ingenti dedecore nominis mei. Vel oleum ponere hoc loco,est lucernis infundere, ut arderent eoram idolorum smulataris.
IX. Espanem meum, Septuaginta panes meos, quem deae sibi, similam, is oleam, O mei, qadus e ιν i te, iis omnia posuim in eo pecta raram is odoνem stiva Iuris Nomi---iris. ne panis omne cibi genus intelligendum esse admotis . net Rabbi David Cnim hi, di merito: nam esculen- R. ch ει. ta omnia significare solet in sacris literis, ut in Ceautem sunt placentae de sarte, melle, & oleo sacris
Mel denique ad miseeri solebat sibis, ut di, imus
modo ex eodem Seruio,atque ut Tabulim testitur, ium . cum ait: Tibullasse venias lia oetu, Am uiris honores, Lassane afvsopio Ahia metie feras.
tum etiam in odoratam suffumigationem coqui suillis. i, solitum estinam Suida Dioscorides,Plutarchus,& Dros lib. a. Galenus antidoti meminerunt odorati suis menti
ex varijs speciebus composti,niistione mellis cocti I
usque ad crassitudinem glutinis1 atque id suis mentum etiistimo lege Domini prohibitum in Leuitico. catiis.
Genes 39. nes. Nec quo M- alud noratis Putiphar aris p . C Aegyptiis iam olim moris erat id thymiama cum R i ' nem,rao vesciλιών, id est, cibos suae mensae regiae illatos neque enim solus panis principi meret tus πιομ . s. apponebatur: Ze in Prouerbiis Sapientia inuitans 9, 3, ad suauissimas epulas se habet: Venire, comedi e pa-n m meam: δe apud Lucam ingressus est lesus in d tae , . Ri πο Pharisaei, alioqui inuitatus, oua homesari MN poem: hoc est pransurus: Eodem modo in praesenti sumitur panis pro omnibu cibis, atque deliciis, ut sequentia testantur, in quibus snsillatim enumerantur panis species variar, scilicet similata, oleum, de meli de quibus supra satis consideratum
est. Nune illud explanandum restat. Pinari in ea MIectu raram in odorem suamsaiis 1 nam indicatur ea
oratione moris suisse idololatris adolere similam, xx. melle coctum Diss suis incendere: cum quibus nulla ratione voluit Deus, vi fideles communicarent in sacris ritibus, ut alibi dicemus latius.
Ea factam eis, ais Dom nias Deus.
ει ι, istin filias tuas. Possunt haec verba: Tifactam ea, praecedentibus adiungi r quomodo ne eluntur in Hebraicis codic1bus punctatis, quos habemus, atque in multis vulgatae nostrae editionis
voluminibus. 1ic legit Rabbi David, de interpretatur hoc senili: Supradicta abominatio ita fuit neque negabis a te fuisse perpetratam Similiter Chal clau.
daeus, qui tamen per interrogationem conuertit sententiam: Fuerunt ne vere haec omnia, quae supra retuliὸlicet diuus Hieranymus abunde mons ret,se D. Hieron.
oleum,& mel in sacris Deorum suorum Et quidem D ab ea oratione incoepisse versum sequentem,quan. do ab eadem quintum commentariorum librum in Ezecbielem auspicatur 1 qua in re imitatus videtur
in omni sacriscio praelibari solitum panem atque εἰ Mem'. vitium, auctor est Fabius Pictor de Iano loquens, ν - , . atque Virgilius testa-tur se canens tiae aria. Irti ad fargoras is rasi la una solis, Dor frago manibus falsas , or rem pera serra
Samma notant pecudam, parens gae aliaria IIbant.
adola pane Et Niuila Pompilius Deos fruge coli, & mola salsa, supplicari institui ;vnde de immolo verbum pro G.
crisco deductum creditur,quae quidem mola ex farre, sale, & aqua componebatur: sine qua mola nullum sacrificium rarum fieri censebatur 2 adhibeba tur autem id far tostum, dicebaturque ador, I ad .a oras. Oreum , & vulgo semen, ut Isidorus ait, etiam diactum,atque edor quondam appellatum ab edendo,
quia eo primo us sunt homines, sine quia in sacrifi- ciis eius generis panes ad aras offerebantur, unde di adorea dicta idem Isdorus testatur. Porro Graeci non farris, sed hordei primitias idest, molas,seu liba, aut placentas ex hordeo,ct sale consectas factis Lias. Iib. i. sci; s adhibebant, qua, Homerus vlochytas, propteIea appellat, ab ρλη, Ole, hordeum, &su, ebeo, inspergo, quas hordeum aspersum, sale videlicet . Sed de variis generibus panum dia. - verss D ijs , de Deabus dicatorum abunde satis Septuaginta, qui se legerunt, vi in multis codici bus, di Hieronymiano habetur. Et factum est posthaeer quae dicendi ratio non solum initium facere selet sententiae distinctae, sed exordium dare captiati, & libro, vi di imus initio capitis primi,& apparet initio capitis octaui. D factam es m nos D. Item apud Lucam. Factum est Iem tam sterδIu LM.LO. furactaν Zacharias: atque hoc eodem capite paulo inserius dicitur: D acciau poti omnem mal Damruum: ubi Hieronymus explicatius conuertit Hebraeam phrastin. Idem ergo luc valet: Eι factum se atque s dicereti ac insuper tur Mus, deci vel : Et
E adiecisti superioribus sagitium hortibilius , scib
NI Miri sum, ostias Das, quas genera qui. m n sis a Aid est, infantes qui in te nascebantur: quorum ma- l orum Im-trem appellat Ierusalem ex proposita allegoria con ' 'inium iugii, & se ipsum patrem. Dicit autem ttios, non μmως, ut facti atrocitatem exaggeret. Vnde Sch liastes. Esto,inquit sueris erga numen scelesta,quid naturae quoque leses violasti Apollinaris: Daem num cibum Mos iecisti tuos, quos ad ipserum v luptatem
227쪽
luptatem Immolabas i praeterea ostendit, id quod A gnium erat, sed scini in parricidam autem esse,
reuera Hierosolymia accidit, a patribus scilicet, & plusquam serinum. Soto te a m e t M.t- r . . p. 1mam actaueram tartitis θιsrs a te isti mei crudesureuera Hieros,lymia accidit, a patribus se ilicet, matribus proprijs filios teneros immolari solitos τοι ius. Daemonibus, ut habetur in psalmo. Et immolo ς- a , Dis uri, os rassus Damomis: de statina: Esessuἰγκουι δε ainem Innocensem, sanguinem si horum ses,am, o gyrarum saram . quo/ sensuve viso Aps iam Chana . Idem significant haec sequentia
verba. D immolaE coad devorandesH. Id est,tradens iulos igni absumendos nam actus deuorandi, os, delingua selent igni adscribi in sacris sgurate, ut se Ur pia dies; tu; ex illo Isaiae . si is deuorassipulam ιν
sua iuris, deo unde Septuaginta verterunt,in con-yumptionem; hoe est, ut ablumerentur toti quali holocaustum: extat eadem querimonia apud ter Ier. .st 3 i miam. D ad cauriant extet a Thaphrib, qtiae es in O is p. s. uulti Fb H anem, tis ne ad renisus sis , Ostias suas una: de iterum explicatiust Aeae sco aul ex celsa Mora iacιαίαν Post os suos uri in holoea stim Raal m. Exemplum autem eius sanguinariae 4. Reg. re. oblationis suppeditavit Acharide quo in libris Re-3 in scriptum est. ει ,- , csnsere is ιν-- se eas per ignem secundam iasia realiam: atque Na nasses, de quo memoriar proditum est in eodem lubro. EI Daiaaxis a stiam per ignem. Quid si a tem traducere per ignem, interpretatur Iosephus de Achar loquens. Quibus etiam proprium filium holocaustoma obtulit ritu Chananaeorum. Cilerea biL
onas Ηνti hio ιη EUPHO. Hieronymus: via nos pin Iliero miuimus: D dia ui, iIns e scians, eis , pro quo S ptuaginta transtulerunt: Et dedisti eos ad placandum sue e&piandum, Aquyla , Symmachus, ct o uti. Theodotio posuerunt: Transhilisti,&transduxi- Dmniacb. sti eos quia Ethnici per ignem silios suos vel transa Throdoti serunt paruulos, vel adultos transire compellunt. Pobchronius: Consecratio vel expiatio d:citur sa- Tebe M.
crificium, quod fiebat ad aliquod malum deprecandum, de auertendum,quod lex tam rasa hutν,apo .
pompaeon, depulsorium appellat, iubens hircum quam longissime abduci, de insbliti dinem dimi B ti. Seuerus: Qui scholion apposuit verbo, scripsi seueri in ut intellexit; ego vero ααυ- , apotropiarest hae,consecrare, intelligo,quod patres in ignem filios conijeerent: id quod in Regum libro citato 4. Emis. narratur de Achar δe Manasses indignissime perpetrasse: ac de uniuerso quoque istaeie similiter seriaptum est, qui filios suos, ct filias suas per ignem traducebat. Vtrumque enim dicebatur sacrificares lios Daemonijs, scilicet per ignem vivos traduc re ratque in expiatricem victimam offerre: quare utrumque coniunxit Propheta, di mactare silos , de consecrare in piacularem viistimam. Obscure satis elucidasse videntur praedicti auctores hos versus. Vtriusque sententiani breuit cr accipe. Vt Deo vero fideles offerre solebant holocaustoinata id est rosep . l. s. bantur vero insantes per ignem traducti Idolo Mo, ψη p Ioeli, ut in eodem libro Regum testatur historicus C sacriscia omnino consumenda in igne, atque alia ' 's' a' iae et , de losa loquen1r c iam iutiu qas eri, votiva, vel piacularia, fit deprecatoria de qui
bus abunde digeretur in Commentario sacrifici rum quorum pars minima igni dabatur, reliquum Dat non alios cedebat in partes ininistri, vel offerentis: ita pro sus Damon sibi duplici ritu filios a patribus citerri ii i holorau- sanxerat, vel omnino insammandos in holocau- sum totos astum, vel initiandos ad odorem ignis. De prima oblatione agitur versu vigesimo de altera hoc prae- Ilio, quissenti versu . De prima tractat Ieremias, ct Iose- piacula per plius; de secunda liberyRegum, de Ieremias. Uti s meas. Dulcissimum verbum, di nectare ip- a Iori, o. Q suauius dolor amoris index,& testis, Dei in lam I. 1bati mines beneuolentiam, S gratiam detexite ibos, res.
- inquit πω,quos indulgentius enutriebam,& exalis 'M qua tractum est nomen Getienna in Elim gelijs ste D tare decreueram. O vere paterna viscera, immo veminmu ς quenter usurpatum pro loco aeterni incendi j apud in A1- - -- hq nn inferos: cui translationi Oeeasonem dederat Isaias pheth, quod eis is contias j Hennen, vi nemo tonsi Volum vel traret sitiam Atim , istius iam ρo I em Messes. Id si scium tum Moloch, vel eius sacriscium vocabatur, nain,
πὰ Thopheth, quas dicas portentum, spectaculum,
pheth. visu horrendum, quod coinbustis insantibus e&hibebatur tametsi alii malint dictum Thopheth quasi tympanum . quod nefarii sacrifici, dum adur . bantur pueri in manibus statuae ignita tympano sinitum excitabant; ne innocentum voces audirentur : erat autem hoc excelsum, seu senum prim
rium potius in valle Iosaphath, vel regis dicta,quae
Iosas. t. s. adiacet urbi Ierusalem ad orientem dicta Gecn- De anetrico noni quasi vallis Hin non , vel filiorum Hinnon, a
dicens: Pr pararasas heret . iampridein, Thopheth, a rege regum, qui eam ad instar Iosiae dicauit in prunarium damnatorum, praeparara, profu- ὰ asara, talis enim erat convallis Hin non e narra araeno ignis, is tigra mitia, violim lebant admoueri insantibus coneremandis , fastis misim sicastoreus si viris siti inti H eam: ae s dixisset Neque deerunt solles,qui ignem excitent: nam satus nas,
seu indignationis diuinae eam inflammabit pyram, non secus atque iniecto sulphure ardere i let, & ali ignis . Nan aiu para. est fora raris sua λ
ro materna dixerim, non haec line cordis intrinseco dolore protulisset carnalis pater, neque mater s O fato timne lacrymis di lamentis: neque Deus, si sensu tan- ς; ageretur, minus doluisset cariis morum pignorum oblationem execrandam, di caedem indignam .scd pnitire pisiam mihi a Theologis obijcitur , Quid est quod mutatione. Ioannes Ecclesiae praerogatiuam facit,ς Hus Dei e- id. Paulus fideles accepisse testatur dyarisam a se e lute tib pra ustiorum ι Israelitas vero contras nin eram ianv EGIT iuris, quandoquidem Synagogae alioqui adulterae prolem filios suos hic Deus appellat e ς Quia Ap aii Dei h nt. stolus de lege loquebatur Mosaica, ut legi gratiae setiam syna Opponitur , quae nunquam ingenerauit eum spiritum adoptiom s. sed potius timoris, ostensas porten .m, blis Asilios Messaer HAEID, eos e si trans, eis. Eritis, quae timorem incutiebant: aliud est autem tm ero , .st. 1
Septuaginta: Quasi parum fornicata sis,' interse. cisti filios tuos ad expiandum Acholiastes. Non satis, inquit tibi fuit in me peccasse, nis etiam ad utiterio carissimorum mihi pignorum cadem addudisses ut impietatis simul, & parricidii Dcinore te contamina res Seuerusi Quale hoc Θ etiam fialios interemisse Θ hoe unum deerat ad steserum i uentionem: praeterquam quod idola colebas,inimicam fuisse naturae madorem deposuisse de fidem,sia qui de statu legis, aliud de ipse Deo auetore legis. dDeus enim cundem semper animum in homines is, habuit, id est paternum, non semper tamen eun c dem ostendit ob duritiam cordis eorum, de quia ste pediebat Ecclesiae, vi per interualla temporum et status sui incrementa susciperet usque ad mensi ram aetatis plenissimae , quam assecuta est eum per
Christum accepto Spiritu sancto euecta est ad sti lem adoptionem,ut Paulua tradit. Quid quod hoc ca r. loco
228쪽
toeo si ii Dei nominantur infantes, seeundum pro- postam parabolam, & translatitie. Fideles autem
o fimus. xxil. D ps omnes abominationes tuus, ese fomiteriones
no es retoia si dieram adolescent a sat , quanas eras
nuda, or e fissione plena, eon aleati in ueriume tuo. ossis , ,e septuaginta: Hoc est, super omnem sornicationem raptorum a tuam, & non es recordata: ac s dieat, Adulteriamo benefi- eommisisse humanae stagilitatis erat, filios immin*' , - isse insaniae, quae fructus est impudicitiae: esto haeci eleium ita perpetraueris lymnhatico surore correpta e qualeuratim. est,postquam deserbuit libidinis aestus, ne tui ipsius quidem, non dico mei esse recordatam e nunquam ad te ipsam rediisseὸ neque memoria versase,qua- Blis tua fuerit insantia, pueritia, adolescentia nam spristina in memoriam reuocasse ; inuenisses, ut ego te nudam, & omni prouidentia orbatam, atque secundinarum sanguine pollutam excipiens ablui, auctorque fili, ut & viueres . & Omnium rerum abundantia,atque gloria fruereris. Nota primo,quam si antiquum homini obliuisci Dei Ar stit Ip cum sui, tum Dei t non frustra appellatus est inara ,sus obitu in Eno post lapsum,qui a conditione vocabatur mη, vitiis o, . Adam , id est terrenus. Valet autem Enos obli uiscentem , vel obliuiosam aetiue, ut dicunt,& pas. sue,stupidum potius, qui nec sui recordatur. neque amplius in memoria est medicorum vel hominum. Eum scilicet qui obliuiscitur, atque dignus est, cuius omnes obliviscantur: nimirum qui cum in ex- Ctrema versetur miseria,stque omnino stupidus, in-
curabilis, & desperatus, & plane indignus Dei, Rhominum memorira nihilominus ipsi& suae inse-licitatis, & Dei, qui unus vicem eius doluit, miseri.
n. a. p. . cordiae obliviscatur. uide s- Enos,ait David quia --ν es ei-- hoc est Quis est ille obliuiseens, stupidus, ut eius reeorderis e Vel ille aerumnosus, desperatus, memoria indignus, cuius recorderis W ιη' ' & iterum , IH Itigite hic qua obhailomini Deam .homines ingenio liuios,obliuiscentes Deum,&e M in Nota secundo, contra venenum, quod superbia propriae mi- infundit, unicum antidotum esse, memoriam pro- bis, ,hu pria miseriae, & delictorum: immo non solum the
eum adtiei riacam esse contra in lentiam; sed etiam vitae la- sui super. xioris correctionem: ait enim Petrus. Cuiem non sis pr sum H loquebatur de patientia, pietate,
ram: ac s dicat : Qui iis vacat virtutibus , plane profitetur se oblitum,quanta crimina admiserit, &uam liberaliter sibi condonata fuerint: haee enim
mente tractasset, non esset tam nudus omamen- De M. r. iis pietatis: Iacobus item ait. sι quia uadisor es ue y. a. bi, o ma factis, hie eomparas taν tiuo consideramiua uis nuntiiratissa in speculor considerauit eniisse,ctas cr satam obrutis es Paris sens. id est , qui verba Dei audita non exequitur opere, aperte testatur, se leuiter, perfunctorie, & quasi in speculo, quod imaginem restre fugacem,consderasse natalitia sua, de ante actae vitae errores: nam qui iusto a Cur Deus examine seipsum expendit, &propriae turpitudinis
deformes intuetur vultu, non potest non inflamma
lata Mnes- ri in amorem eius , qui dignatus est aspicere,dec cia,cum ma . di amare diuinis oeulis indignissimum.
' ita . sed hic se nobis offert quaestio non facilis a Quid
eor iam, quae est quod Deus de sponsa conqueritur, oblitam essemis suae miseriae, atque diuinae misericordia, cum pro- prium sit magniticentiae , obliuisci, quae donauit ' nam, ut Cicero testatur: Odiosum sane genus homi
num es benescia exprobrantium, quae meminisse debet is, in quem collata sunt, non commemorare, qui contulit:& Seneca: Qui beneficium dedit, Dis sis. r. meminisse non debet. & rursus: Nunquam neque de heti f.
querens dicam: rara . eiectam tinis e tentem ι ira
Excepi, o regn/---s-ννιι Ibeatii. AoσιLnon est ista admonitio sed conuitium, in odium beneficia perducit exprobratrix eorum memoria.TriuCharitum, quas finxere Graeci duae aspiciebant intuentem tertia aversa erat vi docerentur,qui accipiunt , debere aeterna memoria intueri donaria ;qui largiuntur vero nunquam ea amplius in mentem reuocare. Huic quaestioni respondemus, Deum stiri nomini hoc facto nomini suo parcere, ut nostrae consulat parcit Deu sutilitatio atque aequius serre. se iudicari exactorem, quam nos esse immemores , di ingratost tanti in- ti. terest nostram vilem conditionem, 'e Dei in nos beneficentiam perpetuo recordari; ut eam memo riam nobis omnino necessariam vel cum suae existimationis discrimine exigat ,& expostulet. D are dupsa omnem maluiam tuam mae, is tibi, xxii I
is tinctis pia eis. Hieronymus. Hoc, quod secun Hieronis. do dicitur; va, iis tui, vulgata intellige, vetus ex Septuaginta conuersa ) editio non habet; sed de Theodotionis editione additum est rursumque ubi nos diximus: Eι ad ratis tibi ivanar, pro quo S ptuaginta transtulerunt Et aedifieasti tibi habitaculum fornicationis, Symmachus, &Theodotiori , pometon, interpretati Sunt: Aquyla v lens 1H. t. exprimere etymologiam sermonis Hebraici na, la. sab posuit βιλι ν,bothinon,quod nos dicere posis unius foueam, ut significet ganeam , ac defossum specum .atque tenebrosum. in quo prostitutarum libido vertitur,quodque sequitur: Lι serias ridi no- sutilis, in cunetisplausuro quo septuaginta transtulerunt, Mecilicina,id es prostibulum, dominum meretriciam, in Hebrateo habet mn,ramali:& tam Aquyla, quam Symmachux, ct Theodotio excelsum,& sublime interpretati sunt. Denique di
in consequentibus,ubi scriptum est. Ad omne ea si is ad criti signum pro Iuviunia μὰ r Prosgno,&prostitutione rursum in Hebraria habetur, nuri, ra-i mali: quod nos vel pro Murum, vel signum, in te pretati sumus, cum apud Hebraeos unum vocabulum sit, M. Haee Hieronymus. Porro quod initio verius legimus: Date dis poctomnem Matiuam tuis. Hebraice dieituri Et sactum est divi supra notauimus. Vertiturque a Hieronymo
ad amussim.Sed quidnam illi accidisse significetur. varie interpretantur auctores. Rabbi Dauid nectit M navid. ea verba cum superioribus hoc sensus Accidit hoc, uod dixi, scilicet,ut ad pristinam miseriam ob tua agitia redires, & iterum in sanguine volutareris. Ceterum hie senses non texit probe allegoriam , cui repugnat adultam redire ad secundinas, sub auditque non necessaria. Theodoretus cum Graecis Nesciri ceteris, ea verba refert ad duplex, vae, quod sequi-E tur. Sic enim habet: fructum enim ingratae tuae mentis lamentationem percipis, diluctum. scho' si Iasiliastes : Finis, inquit, impietatis tuae erunt aliae
aliis succedentes calamitates . Ceterum conu nientius nectitur hoc initium orationis: Et sactum est, vel,Eι acetauicum ea quae sequitur periodor Dad easti tibi Iupanaride c. cetera per parenthelim interserenda et i, n , duis Dominu Dι- qua fg
ra smiscatur animus spons vehementi dolore exulceratus, diiudicis pectus magna miseratione
229쪽
nuplex, vae, temporalem tu me iam
sommotum. qucul tam audax facinus, & tam det A sa, inopem ex diuite; de a noste plebis Israeliti
iis bile scelus femina designasset: Non satis,inquit. erat tam foeda admisisse sagitia nisi lupanar etiam tibi adis res. vi te profiteretis non iam adulte ram a proco seductam, sed meretricem potius i inpu
λ ιν uae reνe. Agnitio aspectis cutitis tui res/on es de te, quod peccatum tuum quasi Sodoma praedicaueris, neque ab conderis r vae animae tuae quoniam reddita sunt tibi mala. Duplex is, temporalis,&aeternae mortis merces erit digna tam insignis impudentiae. Haec verba cum ingenti animi sensa quε interiectio dolentis repetita testatur, prolata sunt Origenes: bi consideres animam expostam amat ribus suis, videbis quomodo faciat tibi domum me retriciam,& suseipiat omnes qui cum ea velint sor- B ut Hieronymus sentit
D dia ui pedes iis, ereni ιν si ri. Habitum notat meretricis se sponte comparantis ad fornieandum, divaricans crura, ut legunt Septuaginta iatque innuit illam facilem ad deceptionem fuisse, ut placet Polychronio: vet,cogitationibus,quae vi- Todibritiorum incentiva suppeditant, cor suum aperuisse,nieari. Anima humana valde speciosa est, di mirabilem habet pulchritudinem: artifex quippe eius
ad ima nem Arad viri nos am . quid hac specie , ct similitudine pulchrius e quidum ergo adulieri, di sordidi amatores deeore eius illecti deside
rant eam corrumpere,' tornicari super eam:quam ob rem sapiens vir Paulus dicit: Timeo ore, ne Mors, pos Imaam sedux I assaria His; ira cora moraν sensti erit, sensus nostri in semicatione carnalicoriumpuntur: in spiritualibus vero stupris animae sensus corrumpitur , de ipsa anima vulneratur ab
amatoribus suis, hoc est ab immundis potestatibus, quarum doctrinae,vel voluntati acquiescit: Haec ip. H Ma phrasis uarisnes uini putans quod posses te satiare libidine. O fora cura es cam Aerapti vicisis μὰ ma a- xxvImmo iam. filios vocat Aegypti, Deos , qui in Aegypto colebantur, ouas iuuenes dixisset Aegypti Inem id sanificat filius frequenter: per carnes vero libidinosa corpora intelligit, de quibus infra.
modi autem homines, ait Rabbi David, impudiea, 3
seminae ardenter expetunt. Per translationem autem, ait Theodoretus, magnos carne eos, qui su- a Nod .pra modum idolorum cultui addicti erant, nominauit: qui hircos, ct boues, ct oues, canesque, di tamias, ct crocodilos,A: ibes,& accipitres adorarunt. se . Ex quibus verbis interpretamur quoque ver- C Scholiastes: Qui nihil spirituale, nihil diuinum em
M. Hebraice. Aedifieasti tibi Geelsum, ut 1 upra notauimus ex Hieronymo . Septuaginta: fornicationes tuas: texit enim propheta alle oriae si biepmina liciis veritatis r excelsiim ad historiam rertinet, nam in excellis immolabant falsis Diis Israelitae: lupanar, vel prostibulum, seu sernicatio trans latitie dictum est ipsum excelsum , ct sanum idolo. rum , quae quidem mcelsa. aut altaria in capitibus viarum, seu compitis construxisse dicitur Ierusalem; ut meretricem libri Prouerbiorum videatur imitata, quae in plateis, &in angulis platearum praetereuntes stultos iuuenes ad suos incitet amplexus. secundum historiam vero , quoniam,vt vide. re est in ludi eum atquellegum libris, non selum excelsis montes, & colles, Templumque ipsum Deo sacrum; sed urbem totam lemialem, vias, plateas, sora, compita, domosque priuatas idolorum aris , atque simulachris recctis compleuerunt. Polychronius. In capite omnis viae,interpretatur, iuxta vias, quae ducunt ad gentes, ut ex loco incolas indicet rac si dicat. Omnium gentium impietatem sunt imitati, singularum idola figentes in capite viarum , quae ad ipsas nationes ducebant. Et isti malisti et M Petorem Populi Israelitici pulchritudo in nius Dei cultu sita erat, ut Ba
a Daus ιν tar, &c. Et unde nam tantam pulchrutudinem habet Israel ξ Nou EB aesitim, inquit, rutilis, neque tiaraaν mu auram in Israel; Dominus vitis erus tam eo quod s ita est, cum in omnibus compitis visuntur altaria, a sinu lachra Dei non sui: mani sellum est,adulteram plebem uniuer sam pulchritudinem amisisse. Vide in Threnis taminam olim reginam, diuit ein, Deciosam iam viduam , ta lata facie atratam, desei tam a subditis, si , scruam ex principe, turpem ex seminsitant, sed omnia carnalia, quique insectis etiam tribuunt honorem. Vterque interpres historiam narrat,sed discedit a proposta translationer neque enim exprobrat meretrici Vates, quod mista sit meretricibus . sed adulteri si in allegoi ia autem instituta omnes idololatrae meretrices sunt n n adulteri . Ergo filij Aegypti sunt, ut diximus, Dij quos
illi colebant :m nartimque dicuntur earnium,quod homines fuerint libidinosis ini atque tum vitae anteactae exemplis, tum turpis mis excogitatis sacrorum ritibus ad omnem spurcitiam cultores irritarent.In ipsis autem idolis Origenes merito inteL cree ligit Daemones, qui carnalibus peccatis gaudent, inhiantque carnis sensibus, etiams carnes non ge- Λ rant. λι mati pheas frates ionem ruam ad irrisandum sunt qui memet Septuaginta: Multipliciter sernicata es, ut me ad iracundiam prouocares.scholiastes:Ostendit il- Δ, los omnium gentium idololatriam imitatos.Origo hiliti sed venes: Mea, inquit, indulgentia ad Oiunia sceleta a, diui in pro usa es, quasi impudens scortum non contentum i sibus naturae, noua alia, de nefanda excogitauerit Abel in libidinis incitamentat idque non tam, ut concupi- ciuen. ascentiae satisfaceret, quam ut dulcissimi spons bilem excitaret, atque Os eius amaritudine repleret; sed non impune r nam opportune consequitur. Icte ego extolum morem meam sapore. In adi- XXVs L quot codicibus legimus, extendi, ut reseratur ad
Lipplicium de illa sumptum per Philisthaeos,de qui. bus satim mentio est: quae latio, vel sensus nobis admodum placet. vi pote historiae conueniens . Si autem legamus, ut fere vulgati codices habent, uidis, in praeuicto sensu accipiemus, futurum pro praeterito usurpatum a Vate dicentes: idemque de tauris, quae sequuntur, saciendum credimus. Porro extendet e manum,punire signiscat Hebrais, Emod reddquod is sit gestus castigintis,ut supra dinimus ex il hu
230쪽
Ur. ε s. 9.a ta, ultro serentis opem propria est. Isaias. A usurpatur apud Matthaeum. sol iris. His animi Maris. e.
gitima tua. Decem codices manuscripti vulgatae editionis, ius tuum legebant, ut notant Lovanienia statutum m sex Hebraice legimus pnaei .id est statutum quod Mis vocabulum liare omnia amplectitur, atque alia pluitia, disisti ra: nam eius radix ppn, cha laq, fgnificat statu sum, ann re, definire, determinare, delineare, describere.
I. Di tibere, omnia scilicet munia legislatoris exe-
metis em . quisquare verbale pn,ch , valet statutum. constitutionem,Ordinationem, legem, sormam vivendi, cultum, caeremo:tiam, atque id omne,quod manatus a,quia mandarasima, Et in Exodo. D-λ- r. Ira, imple sar an ma mea Et in psalmo. D non ιγadas 'eum In an mum μι-ιereum e vis. Hoc est,in desideria. o iidem omnino significat in praesenti. Tradam te de- ita, silerio odientium te. Filias vero appellat secun- oppida Et dum Rabbi David,& Chaldaeum, oppida, de respublicas, quae a metropoli natae sunt, illique parent, , tacitia' latque ab ea reguntur, & proteguntur, non secus metro di. quam a matre filia; tum etiam ciues, ct oppidanos R. D/ d.
ipsos,ut in psalmo. Atia T se de iterum. Filiae sum& tertio. Ilatia D satim in Canticis sie filiae Palae minarum aut Palasthinae sunt urbes oppida, vel potius ciues,& oppidani Philisthaeae, scilicet Accaron, Gai. 1 9 1 Carae ,&e. Scruatque Vates decorum parabolae in
a legislatore certis de exaratis decretis formam vi- B e quod Philisthaeae incolas facit filias,sicut Hiero- uendi praescribens. Vnde usurpatur pro lege diuina solymitanam plebem puellam induxerat. in psalmis non semel δε in Deuteronomio. Fι nunc Israel ais p ateriis uisura vel statuta Eeesesam- ea de lege. politicas: Pro ritu in Exodo. Hae est rati
. . i. nis PM c demenso vel mensura iterum ibideme
'. . t -- est mensiones mensurae Quid autem 2 - . hoc loco signiscet, non est sacile diuinare. Hieronystiseatio. mus delegi scaeremoniis,sabbathis,& sestiuitatibus
Pati Disaram. In genere semineo legunt nostra exemplaria. Ceterum Hebraea, Septuaginta fle Chaldaeus habent palaestinorum, sicut 'Abi dicitur.
variatur. Sunt autem Palamini,seu Philisthaei,quieti antiquis Palaesthinae incolis ad oram maris relicti sunt,Deo ita prouidente, ut per eos tentaret Israel, an in mandatis eius ambularet: ut in lihro Iudicum videre est , qui quidem initio vectigales erant Israelis, postea hostes, qualidoque etiam minatores. Illis enim traditi sunt Israelitae mul-roties puniendi, ut in libro ludicum legimus. atque ex hac perpetua contentione , tum etiam vis interpretatur. Theodoretus de lege ipsa, Mouebo, C cissitudine dominationis implaeabile odium inter inquit, ad disciplinam manum meam, de spolia te splendore legis, de te hostibus tuis constituam luR David. dibrium Rabbi David,& alii pro annona accipiunt, . . . ' quasi comminetur Deus,se ablaturum annonam soL fiditim. litam,quo caritate victus laborans respisceret . Siene sequatur oleas . Auferam lunam tintim meum. Est au
i tem magnum Dei beneficium haec punitio contra his, ... . seuerum illud iudicium quod minitatur id si Osea, ... Si torta tisiciviens deel auis Urues, nam pis eri eos Domin s. tias a tim in latitudine scilicet saginandum ad earniseinam: Re iterum. Parmen Matiram Iustifieatio Ephraim, dim ιse etim. sed de hac re alibi fusus.Cre
u diderim in praesenti l o cli siue ma caiisa usurpari pro oris specie, seu forin i,venustate, splenutranque gentem exarsit: quapropter ut epitheton perpetuum Philisthinorum apponitur, odio
α is erasseunt ius via tussiel rara. si in significet stiperat Iti. nuod sonat, sensus erit : Quae seminae alia an tu nauis impiae, de ex leges erubescunt talia patrare, qualia . tu aula es fornicantur quidem, sed non palanu hoe est, Glunt idola quandoque aliena,sed clanculum; neque audent, quod tu fecisti, inuerecunde presteri se Deorum alterius gentis cultrices. Huiusmodi querimonia habetur in Ieremia. Transite ad ιxstitis Ieν. x.s . echeι , ct wd te , ct o Cedo mutue, or coctae reves menter,er υιdete si facta- es stilam smarauis oem Deristin ρ quas dicat, minime: immo erubet'fax' 4 doreque saeiei: q mmodo si iretur insta i 'm s D sterent talia de se iactari.tu vero non erubescis Os-
tas minio per speciem autem oris puellae constat san filatam esse Arei sim reipublicae lsraeliticae politiam quae in libertate de pace maxime lucebat contra bello,& oppressione Tyrannorum deserm batur . Diei autem potest iustifieatio, quoniam sita erat in iustitiae executione: quas Uates hoc loco narret,Deum prouocatum plebis Israeliticae idololatria abstulisse inam Qturum pro praeterito stat,ut supra diximus iustificationem eius,hoc est, libertatem, forentem reipublice statum, regimen consulum δε ducum,quo libere administrari solebat, atque illam subiecisse Philisthaeis, ut ab hostibus iura peteret,quae Dei sui leges violauerat: nam hoc est,
Gaabore is animus odientiam r/ Daνam Palam nuram . Anima teste Rabbi David, hoe loeo est via animalis, appetitus, appetentia, desiderium,vota, ea scilicet facultas, qua appetimus eorpori conse tanea,& qua communicamus cum bellitis.Vnde di
ni id est, in desideria, voluntatem: Eodem modo
pessite cati Δρυ sociis paria rius, arces, turres, δε- stimini, concutimini,tempestatem excitate,&e. Si autem in sumatur pro, propter, ut solet; talis est
versus sententia: Q hae seminae Palaesthinae, alioqui
meretrices tui similes, verecundantur tamen, cum
audiunt tuam vel in scortando procacitatem, librudinem,appetetiam,&turpitudinem.hoc est. Quam impudenter,pos liabito Deo tuo in media luce id lorum erexeris statuas,&aras struxeris, dic. Rabbi R. nautae Dauid ipsas quoque,quae te oderunt,pudet viarum tuarum, eo quod sint sceleratissimae. Obserua, peccatum per se esse turpissimum, adeo ut ipsis pecca- itimiitido iptoribus deforme videatur. cum tamen assectu ve- lcis deterrethementi excaecantur mentis oculi, non possunt il- .
di hominibus offerenda est sua ili ruin secies in gestam. altero,quas in speculo relucens, qua visa haud di bio erubescentiEn Philisthaei ob turpitudinem Iudaeorum verecundantur cum ipsi potius glorientur: e eapropter Nathan Propheta adulterum hominem stia .ial tepet lona Dauidis induit, ipsique sinu lachrum sui ip podanius sus obiecit, quo viso repente inlior ruit, erubuit,& v enitere illuni coepit .staterae dolosae bilances perta ' mutamus, ne nobis imponat. Chanaan se crus e. ν. R IDIO