장음표시 사용
231쪽
pi itis uiuiatiabilis. Prou. Io.
D 'ad I sis: Mercator stitieet animarum Sathan A ri potest, recteque eam praedictis eapitibus Gnostra extenuat, aliena exaggerat; at, si sanees commutaueris, deprehendes fratrem venia dignum , te vero grauiora peccasse ; unde merito erubelecte debeas . Septuaginta aliter conuer tunt haee verbae ina eras eunι in via rea . leguntcnim e declinantes de via tua, vi in Theodoreto,
Complutens, & alijs codicibus legimus. Cod
vero Vaticanus habet: declinantes te de via tua. Hieronymus, in antiqua eodem modo se legisse indieat. Si intranstiue , quod dicunt , accipias verbum , eundem sere sensiam reddit , quem ivulgata lectior nam declinare devia eius meretrices Palaesthinas, est prae pudore nolle comita ri procacissimum Iudaeae scortum per vias, ct com-gniscari posse dixerim testentim tanquam sanguisuga perpetuo stiens, di quas terra sabulosa hi
morem trahens, atque quas ignis vorans fornica rii substantiam,& medullas nam his omnibus con fertur a Spiritu sancto. Muictima eras amara quasi Vide ea sabonurum , or arata qtiasistitas De ps. Et insorius . a se aquam is ei seu ma, id est,contentus esto cum uxore tua, atque apud Iob.runis es iri ae ad νῶι -- de frans. Sed ut eου thes descendamus
ad hypothesin, Israelitici scorti appetentiam ins
tiabilem Ieremias eleganter significat una atque altera similitudiner Onago, inquit, afactus Io. 2.9.24
an sotis adine, σα astraxis ventam amoris sis ; nti Ius auenet eum, omnes qua quaeram eam, non deficient, Iobat sax
pita in media luce amatores quaeritans . Si au. B defatigabuntur, - - Bois nos Auenient eam tem transtiue accipias verbum , vel pron
men te addas pro apposito, sensis erit: ipsemet meretrices , quae te sollicitarunt ad fornicandum exigent a te delicti poenas i hoe est Philisthaeis . quorum mores imitata es, te tradam illudendam .
Us nitaris es id si sis Ortim , es quod ne dum fueris expleris. 6 psa sum fora ita a es nec sera fariara. Hebraiee, cum filijs r vel ad filios . est enim eadem praepostio ,N, et, quae versu superiori: pro qua Hieronymus ruertit: cum f*s Aegrni. Rabbi Dauidi Non eontenta abominationibus Aegyptiorum vicinorum tuorum, quinetiam sernieata es cum si ij, Assiir a te longinquis, e Hoc est: Onagra, asna siluestris, cum semel naribus Must odorem masculi, quem amat perdiate, illum insequitur, nullis viribus detineri potest, aut retardati a cursu: qui eam insequuntur venatores fiusti a laborant: s lassari nolunt, i uestigent caueam , qua cum masculo quiescit: nam nisi praegnans capi non potest. Deinde ad adulteram conuertit sermonem , quam inducit per nemora & saltus velocissime currentem post amatores suos r se vero quas maritum, qui in rem insequitur, ut ab errore reuocet: quo te is
perditum, inquit, quo properas quem quaeris misera quis te agit astu Laeerasti pallam
meam auro textam inter vepres , & condensas
rum idola colendo . Quod vero additur: Eo quod C syluas , calceos attrivisti hyacinthinos, pedes necdum seris ex titi, Rabbi Ioanathas se inter pretatus est 1 Eo quod non cognoueris legem. ct postquam sornicata es . nec ile es satiata , . Soc autem vertit apud Rabbi David: Neque cognouisti poenitentiam . Theodoretus r Vnaquaeque natio, inquit, propriis seruiuit idolis, tu vero cum adoraueris Deos omnes, & omnium id lorum , quae sunt ubique terrarum, cultum complexa sis i nondum tamen ne hodie qui dein ulla te impietatis satietas cepit &e. In explebilem idololatriae libidinem aptissime declarat Vates meretricis insitiabili appetentia, de qua scriptum est in I rnuerbijs . Sis o sera, hirudini, dua sentsia, duo ora, He rorasso, ast ν. ora sanι -- nudos cruentasti, & adhuc curris anhela , sitis bunda . Hos se pedem ruam a nad iure , o P ιαν itiam a siti. vel tui miserere , quae in via aspera pedes nudos gestas , gutturque siti aridum. D dtariti: Desperari, nequaquam faciam: . . Parimus qaippe ahenos , er eos ambalati r Hoeest: quiesca i ne ξ desistam λ minime , dic. in- terrogationem addidi eoactus Isaiae testimonio, ubi eadem dictio Hebraea m a , nos, repetitur in idem argumentum. Sic enim habet. In mihia I r. ι ne Gae sua Iaso ui 1 non disini t qa escam Ergo ne sibi aduersetur oratio ab eadem pers na seminae eodem instituto prolata, necesse est, ut affirmatio Ieremiae per interrogationem pro-
saturabitia, o tiarium itin uam ditis: sus it. In D seratur, aequivaleatque Isaiae negationi. Proc femus , o os utilia , is tora, qtia non fassa aν ayaa; ignis vera nun tiam 9 cur si eis. Hoe est, qua tuor sunt vitia eapitalia insitiabilia: vel, quassimplex eupiditas, quae nunquam expletur. Prima ,
sanguinis & vindictae appetitus in hyrudine stiabunda, duplici ore sugente sanguinem apprime Ggnificatus: quod isse carnifex ore famam proximi semper corrodat, ctore gladij corpus Gilaceret : vel quod duplici capite est, ira scilicet, &inuid1a eius sensui nem fugat. Secunda est libido , & concupiscentia carnis per os vulvae designata, quod in eo maxime vigeat: etenim mulieris concupiscentia insatiabilis est . Tertia est auaritia , diuitiarum appetentia , terrae similis,
non rotaai: 'o quo soliuisa timas . Noe est. Iter suscepisti ad tuam voluntatem , libidine urgente ageris; propterea infelix non conuerteris, surplex veniam deprecans a viro tuo, quem timens praeterita es, vel quem verita sugis . Idem argumentum tractat Oseas, dicens. ι adam post ama rores meos, ere. Et iterum . Suat vacca , inquit, Iustiti em Hetinavis Is rael. Et tandem. Ligatiis eum
spiri os is istis sius. Id est, ac si superveheretur pennis venti, tam pernici non cursu, sed. volatu ins quitur salsses Deos.
quae nunquam aquis satiatur: ideo dicta Pluto, E nymus . Ingredientesque Chaldaeam , quae est subterraneus Deus: & hydropi sis, de qua egregie
'us Mai sint pota, plus Litan ν aqua. Quarta est gloriae auiditas . Ecce ignis alta petens, & omnia in se conuertens , atque subiiciens e nam superbus semper anhelat ad hon res , omniaque in sua D conuertit gloriam, di omnibus dominari cupit. Verum inter haec quattuor
insgnis est seminae libido, quae nunquam exple
terra Chanaan , imitati sunt eorum errores.
quod interpretibus non placet: quia Chaldaea non pertinet ad terram Chanaan, immo multis pas. suum millibus ab ea diis ta est i interiecta interutramque vastissima regione Mesopotainiae. qu modo igitur scortari dicuntur Israelitae in te ra Chanaan eum Chaldaeis ρ Hebraea se habent ad vectum : Meretricata es ad terram hanaan, Chaldaeos usque ir quorum is potest esse sensus
232쪽
η. David. ex Rabbi Dauid i Non solum eum Aegyptijs, & Acum Aoriis, neque tantum cum omnibus Cliananaeis sed etiam eum Chaldaeis,qui longe habitabant. sornicata es, atque ita intellexi de Septu ginta existimo, quando verterunt. Et multiplicasti adulteria , vel lupanaria ad terram Cn ab alati a. naan , ct Chaldaeorum , M. Ceterqm Rabbi S lomon collimauit scopum , qui nomen Chanaan hoc loco appellativum facit non proprium, quod appellari dieit terram Chaldaer, quasi dicat, negotiatorum , quod ex capite decimo septimo
phora medullae cedri de rege Iuda loquebatur transsato in Babylonem . Ita sumitur etiam in , B
negotiatori . Sensus itaque est smplex, & facilis r Et sornieata es in terra mereatorum cum Chaldais. Porro quod ad geographiam attinet, Aegyptus meridiana est res ctu terrae Chanaan,
, , vei promissionis; Assyria& Chaldaea orientales.
dii legi d Verum earum Chaldaea meridiana est , Ass M pcio. ria septentrionalis , ut demonstrat tabula Alia , quam ad caput quadragesimum octauum appo
L . . sed -- ὸ septuaginta apud Theodoretum i Quo
Gotti pio mundabo cor tuum, cum saetas haec Omnia operamis, qui ne mulieris adulterae licentia abutentis ξ Apud San- C t ctum Hieronymum. Quid faciam cordi tuo, cumri. d. . seceris haec Omnia opera mulieris fornicariae, &nj j impudentis Chaldaeus: Quam sortis suit mali-cbatiatis. tia cordis tui ρ pro, praeacti, Hebraice est, imperiosae , liberae . Chaldaice , sui iuris, die. Quae verba se tractat Theodoretus: Quam . inquit, tua impietate dignam tibi poenam infiigam quo adhibito remedio ulcera tua putrida expurga Θausa es enim opera mulieris , quae a fronte pudorem abstersetit, impudenterque, & propalam intemperantiam profiteatur. Scholiastes. Quanam re cor tuum expiabo Videntur Septuaginta, & Hieronymus vocem nbuae, amulati, secisse futurum verbi, hau , moi, quod valet circuncidere,' consequenter mundare. Alij putantet esse Dparticipium, seu nomen a radice sua , amat insueta, interpretantur infirmum, vel impotens, vel
excisum. Rabbi David: Quam debile, Sabscisi sum est cor tuum eo nomine stameis duplica,ta postrema radicali , , lamed) vsus est Ieremias.
Et Nehemias. Ilaia Iado rari s ιmserities Ex quibus & smilibus locis , quos praetereo , insero vocem hanc fgnificare excisum, dissipatum, per ditum , corruptum , peruersum ; ut sensus strQuam peruersum , deprauatum , atque corruptum est cor tuum cum talia facinora desgn ueris; quae aperte produnt, te non solum Dei timorem a corde prorsus ablegasse, sed etiam pu- Edorem Omnem ex ore deposuisse l. Qui quidem sensus verbis alijs enuntiatur a Neotericis a sed idem est cum sententia Hieronymi r In quo mundabo, edi piabo, vel saliam cor tuum, putridum scilicet & corruptum p Porro haec interrogatio dicti aetatem rei exaggerat. Ecclesastes. ει κατG Ris .es d scire eo', nuν . Et iterum . Nemo poso se e nigrae , qam uti ae pexerit. Et Paulus. --
est, admodum dissicile. Idem repetit Paulus alia
quitur pro precaris sis , id est, vix. & Petrus. Sus lora sis sisIuratio Iora, cre. Vide de hae re locum infra. Mucio I forestiis is est, o non exi is de ea
uias iras. I panis tuam dre. repetit qua su pra dicta sunt, di explanata.
serie I ahenos . Theodoretus . Neque enim rorum necessarisum inopia ad istam te laseiviam redegit : omnibus quippe bonis perfrueris, meis que delicate abutens muneribus, quae a me acceperas , illis osserebas . Ideirco similis es mulieri uxoratae adulteris formam suam nrostituenti, &c. Ceterum acriorem existimo latere e&postulati nem in his verbis . Solent , inquit, meretrices speciosae , quae suam pulchritudinem probe norunt, seiuntque ab amatoribus magnineri, di ar-
ter amari , quantumuis magnam mercedem
oblatam aspernari, & sastidire : quo facto i meis turpi , si non honori, saltem existimati ni utilitati suae prospiciunt: nam eo pretiosior
merces habetur , quo emitur carius . Tu vero ,
quae incredibilem tuam pulchritudinem nihili saceres , eam nihili vendebas , immo ne venis debas quidem, sed gratis osserebas r nam s magni eam iudicasses, tuae saltem aestimationis rationem habuisses , & ex parte meo quoque consuluisses honori r nee de te merito dici pos sit, in viri ignominiam, θ vilipendium te teipsam adulteris gratis prostituisse. Obserua quanti Deus animam faciat: de quanti a se ipsa proprium decorem velit aestimari, cum a licitatoribus malignis sellicitatur r a- , inquit Dominus apud
Matthaeum, iusis homo rem Iasionem pro am aDὰρ Diabolus pro ea offert quidquid est. Hae inquit apud eundem Matthaeum, ominia tibi disso, si eade- ad Maeris mer sed maioris eam licetur Deus, qui filii sui unigeniti sanguine redemit. Empti emmesis nesio magno: Glorificisse O ριν rate Deam in eo pora oestro. Id est, aestimate, & iudieate vestra compora magni, cum ea licetur Daemon turpi di breui carnis voluptate; ne vos gratis vendite, immo maximi ducite r hre est enim gloria Dei , si magni
fiant, qua ille tanto pretio comparauit. Sicut econtrario, in Dei ignominiam cedit, eum homo seipsum vilipendens pro vanitate commutat: pr pterea Psaltes ait. Uti homotim usquequo graui. Me Hebraice . Usquequo gloriam meam ad ignominiam ) us a d dili iis .amratem, cr qua νιιυ--Heum ὸ Et apud prophetam Ioelem vindicaturum se minatur Deus de finitimis nationibus Israelis, quod Iudaicum seruitium dederint
pro symbolo compotationis. Posierans, inquit se rem is pro dudo cauponam . is paellam uenid rumpis uino. Et quam sumpturum putas ultionem
de homine libero, qui se ipsum diuendit pro edulio dulci voluptatis, aut vino iracundiae Exemplo sit Esau, qui propio unam escam ut Apostolus ait, uenae primuma primogenita sua, &postea cupiens haereditare benedictionem,reprobatus est: non enim rasenis permientia lota ut scilicet patrem facti poeniteat ) suamquam eum tire mis P sira eam . Est autem Esau imago semicarii, eodem Paulo testante r Ne qars, inquit, se .ntivior, aut Insanas , as Esa , m. Vbi pro h
Quam in iarat Deo ocsensia Qui seipssim vili voluptatis pretro diuendit libidina.
233쪽
vi ime in desideriumquem ruum peccanda.
a. Epitheton est serniearii, ita appellati, quod
res adeo sacras , corpus scilicet, & animain
propriam , quam Christus sibi in hamimo sania dii ficauit, profanat, violat, & quasi vulgare quid esset , pro nihilo ducit, gratisque vendit. Hoc aui ein quid aliud est, quam Dei filium conculcare , vi dixerat Apostolus , osa, -- ι
Bamemι μύο - vulgarem ducere, ιn otio saκ-m castis est, ct θυι ι gram eoniis etiam sacere Sed libet hanc theoriam claudere testimonio Trismegistii Deus, is ait, in verbo sancto clama uit: Vos, quibus mentis portio concessa est , senus recognoscite velirum , vestramque naturam immortalem considerate: qua de causa qui sei sum cognoseit vita, ct luce compositum, transit in Deum, quoniam vita &lux est Omnium pater. ex quo natus est homo, &c. Nota unde manauerit illud Apollinis i Nosce te ipsi mr neque enim eo axiomate admonebantur homines modestiam se uare , suam agnoscentes vilitatem; sed genero las& sublimes cogitationes suscipere, suam immorta
lem naturam contemplantes. Omnutis moerνuιbas damur mercedes . Nam
propterea meretrices dictae sunt, quia mercedis gratia pudorem prostituunt. Ceterae, inquit, gemtes idola colunt muta, sed non sine mercede: nam Daemonum auxilio , ct prastigiis sacrificorum , votorum compotes evadunt, & desderia libidino se explent, interdumque rerum publicarum prosperitatem ab illis se accepisse putant ι tibi autem quid commodi attulerunt Dii, quos fecisti tibi Θnonne excidium & vastitatem
fornuandam seram. Exaggerat adhuc ardens stu. dium idololatriae Israeliticae Nebis , Orationcmque exornat per incrementa. Dixerat, illam ad instar meretricis lupanaria in compitis aperitisse; mox adiecit: quid te meretricem appellem
cum meretrices respuere soleant munera amat
rum . illosque vili pendere , quo pretiosora donaria obtineanti tu veta propriae dignitatis, di h noris viri tui oblita pratis te procis obtuleris Similiorem itaque te esse dicam uxoratae adulterae. quam quaestuariae meret ici . Nune vero adiun sit: Aio te meretrice, de adultera libidinosiorem: nam meretrici datur merces pro pudore: adultera licet gratis se permittat amatori , at dona ijs, vel amatoriis verbis, & cantilenis sollicitata, &rogata, diu vix tandem acquiescit uni, vel alteri, idque cum pudore, ct metu viri; tu autem neque mercedis spe illecta, neque munusculis , di procibu . aut blandit ijs attracta es ad fornicandum. quin immo , ut omnes seminas vinceres in nitinentia, ipsa met adulteros etiam longe distos muneribus inuitabas, atque blanditiis alliciebas ad fruendum te. Seholiastes. Criminatur autem auia Dei relinquente societatem , & auxilium , ii minum praelidia habere volebant . Alius di Nam illae ab amatoribus capiunt; haec vero, quae accopit a Deo Daemonibus dilargita est. Hilioma huius parabolae extat in librix Regum, cum Acharin Syriam pergens obuiam Regi Assyriorum inubta auri,& argenti talenta illi donauit, atque eius Deos, musque, di religionem in Templum Hieroselymitanum traduxit . Vnde oleas ait:
ι hae nesciau, ,ra ego deae ei fi mentam, o vinumer oleam, O argenta is moi Iesum e , se auram, quae feceram Fiat . oti senes: Meretrix mercedem
prodisens, est anama, quae voluptatibus prostituis
A tur inter immundos spiritus iae suas saeuitates, dipotentias eorum voluntati subministi, sed de his
superius aerum. Fac umque eis in re corira onsetis nem mistidis XXXIV. m in notat sartas ruis, se poti se non eris fora cano: ιn eo enim quod dia si inerraris, o meraedes non aer II i, j. Dum e 3 o se remoriam. Hebrai
ce . Et accidit in te contrarium a seminis in se nicationibus tuis ; & post te non erit) Qtntiacatio sinitis) cum dederis mercedem , & merces non si tibi data, facta es in contrarium s hoe
est , diuersa a ceteris meretricibus. Theodotea Theodaritus. Similis, inquit,sacta es lasciuis mulieribus, quae omnibus prostitutae sunt , multorum admittens consuetudinem : quod vero non accipias, sed B praebeas mercedem, contraria rursus illis facere petieueras et quapropter & eas , quae antea se
runt , di quae postea suturae sunt, istiusinodi lasei- uiae genere vicisti, &c. Hoc est illud Ieretniae. I tua
auditum monstrum est hoc adulterii genus: quod neque Africa tulit , neque eL4es , ct barbarargentes nouerunt usquam. Huius igitur comparatione meretricatus, ceterae semicationes non ubdentur flagitia, immo nec sornicationes,quantumuis grauia snt crimina: evanescunt enim omnino,s cum ista tua componantur procacitate. Ho erea meretrix, a d teriam Domini. A re XXXV.
ipsa, & factis petitum nomen, & meritis eius d C bitum illi imponit, alioqui contumeliosum quan- tatum esse potest maxime . Huie autem uni solet men respondere in saetis litetis nomen peccatricis: Lu- c. τ., at eas enim ait. Matio qua eral in ciuitare pectu rix. per antonomasam enim se appellabatur mer
trix quaedam, quod Mimaretur seminarum stet ratissima, quippe antrum septem Daemoniorum; ut vel hinc coniectemur quam turpe, di ignominiosum nomen sit peccatoris, quamque s dum a mi iam ni Deo per peccatum fornicari. Sed nouum videtur in retracsed ore iudicis verbum contumeliae, qui alioqui ipsos, humi quos sententia damnat, honestis , & quandoque blandis verbis solet agari. Fis ne dare, inquit as. Abraham Dei nomine ad diuitem epulonem,
I m e Verum aliud est alloqui delinquentes, aliud
vero impudentes: illi accersuntur humaniter, isti
ait Isaias, proripes Sodomorum. Et cur ita Θ quia Isu. - λια peccasum suum quasi Sodoma ρυδυaeram . Camsaims sanctus eris , oci inquit David , o cam d. ν Maaperuerso moenem : id est, cum mansueto mansuetus, cum impudente di audaci audax & iniu
mia effusum Hr as tuam, o resetira es ignomia XXXmnia tua in fornieati das au. Rabbi David. Per ι David secretiora mulieris intellige : idem enim omnino fgnificat atque , gher thech, vercnda tua, ut sequitur in ipso textu , cui illud sinite . est e G ut ι aes eos. Parabola significatur, quod 'Θ Hreuelata suerint opera eius turpia in Oculis Om- y. ii nium populorum , quando recepit ponam sum rum sceletum. Et idem valent naec verba, quod oleas illis smiscauit . O nunc reuelato Βώδει- a.nam aram erusino ira a Ioram eius. Hac ipse, di bene, sed non exacte. Oportebat enim illum rati nem reddere , cur an is nomine in sina mulieris pars significata Rem. Cuius appellationis ea pollet reddi non uiconueniens analogia, quod aes
234쪽
.. λ di lo propter rubiginem, quam contrahit, si usurpatum Asymbolum rei sordidae; sicut e contrario argen puritati. . tum fgnuin est puritatis. Vnde in psalmo dieun
Pstr. y. tur eloquia Domam eloquia ea ita, argentum Vne ex
m Ium , 'rasa tam terra, purgatam septuplam . Quo sortasse allusit Isaira, eum nostram meretricem re- Ua. i. p. 1a darguens dixit. Argentum tuum vosum es iis se
mmr id est Tua eastitas,& puritas conuersa est in intemperantiam: nam idem est,ac s diκisseti Araxentum tuum versum est in aes rubiginosum. Nihilominus verbum illud ,effundo, Hebraice 2 aer. Ω- ach,in aliam nos cogitationem secretioris analogiae manuducit.Cum enim effuso liquidorum stiliquidisque sere tribuatur in sacris . videtur nomine aeris non iam vas, sed semen potius fgnificatum suisse: quod vero similius ex eo fit, quod ab eodem Bverbo nascitur nomen Pado, phec trali, quas e a , mi M. Brium: attestantibus Rabbinis David, Salomone, di Abraliam: Eius est mentio in Deuteronomio. D L ,, Non intrabu eunuchas,oc assciso vereres, Ges iam Iisfix' o Domini. Tum etiam quoniam infra semen vocatur suos. Eadem ergo translatione semen vocatur a quod ad instar aeris olore libidinis liquefactum in matrice,quasi in vase chymico receptum imirando diuinae sapientiae arti scio consormatur, non in sinu lachrum hominis mutum, sed in hominem potius viventem. Idemque confirmatur ex eo quod sequitur r Super amaraxes rari. Neque enim v
tenda dicuntur reuelari super amatores, sed potius semen effundi. Atque hoe quidem seeundum metaphoram . Illud vero subiungitur secundum C
proprietatem rosis ν adola Aominas uisum ruaram in sagainest oram suarum, quos dia i eis. Ae si dieati Duplici ratione te detexisti meretricem:prima quod arden. ter idola colebas: altera quod illis immolabas fi-
τις ori horum tuorum sanguinem. Theodoretus vero alteram videtur innuere translationem nominis arris cum allusone,& alteram ad nomen meretricis, hoe est, cauponae . Subaeratum, inquit, vocatur adulterium numisma, in quo alia commista sit materi Mundere vero aes erit Dei legibus quandam iniquitatem admiscere , ita ut in reliquum ne auri quidem appareat materia , sed totum numisma aeneum conspiciatur. Ceterum nostra expositio germana est, ct contextui gratissima. DEι νraelata ev ignominia Hebraice nUr,ghe Dah,a verbo my,gharali, quod est effundere, eua--s a . euare,&,ut alijs placet, nudare,ut in Genes. Eg-9.M . His que hydriam. Et in Paralipomenis, veniebata. Par. striba Regis, de euacuabat aream. Et in Leuitico. Vir , qui coieris eum muliere inflara mensos, ese ν
V fantianis sitii, vel effuderit,&c. Vbi pro surpuismem Hebraice legitur nomen praedictum rima viliemali, di pro vemeris, vel effuderit . verbum M ,hegharis, a quo nascitur. Significat ergo nomen hoe pudenda tum viri tum seminae, quod ea natura, & publica honestas doceat esse velanda . Vel quia sunt vasa effusionis seminalis, ut iam diximus initio huius versus. E
XVII. Ecce ego congregaso e es amaIιν es mos,quilas eammisa es.se omnes, quos d lexis, eum uersis,quos Me rario congregaso eos suo re -δDe. Apertis verbis
comminatur urbis obsidionem sectam a Chaldaeis Asae dominantibus, atque adeo a ceteris nationibus finitimi quae Nabuchodonosori militabant,de
ponaram Iera utim. Et Eaeehiel. Vnde Theodore- eb. tus,&Graeci scholiastes Per ipsos, inquit,amatores Neodori tuos ulciscar te: Aemulata es Chaldaeorum,Assyriorum, Chananaeorum, Aegyptiorum impietatem; his contra te instrumentis usus debita tibi infligam supplicia, & cum amatoribus tuis eos quoque,quos eras, coniungam, vi de isti,& illi ingentem tuam conspiciant iniquitatem.Hoe est quod subditur.
uali, id est effuso,nuditas, turpitudo, de quo supra, L ' 'μbis repetitur, ubi se habet Hieronymus: Adulte- IIujon. rarum te lege nudabo, ut omnes videant turpitudinem tuam, & genitalia , propter quae prius amoris amentia serebantur, M. Dignum eius impudentia supplietum: ut quando adultera detexerat, quae occultare debuisset, coram adulteris omnibus nudentur, quae reuelari palam non decebat; legemque naturae in suam ighominiam violatam experiatur, quae in dedecus viri fident eoniugalem temerauit .Quam sit autem ignominiosum seminis, nudari coram hominibus; ex eo, quod Plutarchus τlutari tis. refert, conijei potest. Milesas, inquit ille, viruines Pirruso. quondam atrox animi incessit perturbatio, & furio. Ρm sus impetus egit ad vitam suspendio finiendam e rumque multae clam consecutae sunt, quod volebant . verba & lacrymae parentum, amicorum est quia nihil agebant, sed sese interficiendis omnium custodum industriam , & calliditatem vincebant. donec quidam homo prudens Iesem promulgavit; quae iuuebat omnes, quae sbi suspendio mortem consciuissent,nudas per sorum efferri.Haec lex sancita non inhibuit modo,sed omnino aboleuit illam
mortis cupiditatem: magnum vero argumentum
est bonae indolis metus ignominiae, & quod nihil
formidantes mortem, ae dolorem, quae omnium maxime terribilia habentur; turpitudinis tamen imaginationem non pertulerint; de reliqua. Σι ad cabo te rade' .dulseraram, o es in iam XXXII csanguinem. Chaldaeus: Sumam ex te ultionem adul chaldaeus. terarum, de effundentium sanquinem . Iudieare enim hoe loco est vicisti: de iudieia ultiones dicun ytur, seu poenae, quibus vindicantur scelerat poena adulterae respondens sunt lapides. Moyses mundo./ Idan. .p. s. natis huiusmodi lapidare, videlicet in Leuitico de Deuteronomio . Si marchusus quis serit eam minora st i*atiosas, oci mone moriunt se marchvis, o Ahera. Mortis autem genus traditione nouerant Iudaei su ν tura lapidationem; quod 3e ex Ioannis citato loco constat,& ex sequenti versu quadrages mo. Lapidulam se capiadas μινυιMasans regia s suis: illud,in
adulterii poenam;hoe,in homieidii vindictam nam in homieidio sanquinis, rei eguso debetur sangui
rursa vis Elias . Theodoretus. Adulterarum, Ze Thetia r. homicidarum mulierum poenas lues: quarum enim imitata es scelera,earum supplicia subibis. Udussu in Het in mi roris arati. Hebraice . Ponam te sanguinem, id est, cruentatam, manantem sanguine , immo sanguinis profluuium , multis confossam vulneribus, de undique sanguine suentem. raris orari. Tali te conficiam c. Zeta piaede, qualem inserte solent deprehenss adulteris viri ira excandescentes, de relotypiae furore per citi . Viri 1elotypi ira describitur in Prouerbiis. Fro.ε. . a aetas, σδενον-ri non panti m die viniecta, nee aequiesces ei quam precisus, nee suscipies ρνο νώ- Iione dona pluν m. vi sensus st: crudeli,& ineuita
235쪽
o don Graio sylorum. Scholiastes. Prostibulum eius Templum vocat, quod idolis resertum esset. indignum enim erat, quod ipsus nominaretur im noth. xx cust hoc enim & Dominus homo factus dixit: E
siris S M. s dicat omne sulcimentum perdent: Templo enim euerso, ne ii 'uidem habitare poterant. Poly-ν eh. chronius. Templi ornatum, regni statum, & reli- Nud ibp τ' qua, quibus ciuitas illustrari si lebat, vocat vesti- ζι. Hirti naenta. Nudam dicit, quod careret superno auxi te inmitii, liO ; deformem, vel ignominiae plenam, quod id se in- tis confideret, vel quod ostentui haberetur, esset-quor curi' in sibilum, di in stuporem. XL. La Iapidabant te lap/Zbus, ct ινue sabais Septuaginta iugulabunt) υHau sis.
XLI. D eombti, H dismos tuas uni, Os iras is te iudiam i sument de te vindi iam inocutis muliotim μα-rihebri rimaνum. Polychronius, & Theodoretus: Haec e Ibeodor. ptiuitatis tempore evenerunt, quae per translati nem disseruit ab adultera muliere, quae lapidibus oppressa occidebatur, comburebaturque: quam-
Adhibito enim supplicio, inquit, lasciuiam tuam
comprimam, & a cura, quam cie te habeo, solutus, ae liber ero: non amplius enim me amatores tui ad 1elotypiam adducent. Eo quod Mn seris rit,dura dieram ad lescentia XLIII. I , d c. Tu,inquit, tibi attraxisti horum malorum omnium
vim, quod nolueris cogitare, qualis eY quali facta et giz
ss . & ut te, qua tenuis eras, parua , atque om 'praeteritot
nino ignobilis, celebrem reddidi & admodum iblustrem
B Iuapropio se ego vias suas in rapi / suo diai: hoe est, meritas sceleribus tuis poenas sustinendas imposui. GAan feci istis scelera tuu in omni s abominaiisa 4 citra eo
Arabas russ. Nihil tuis, inquit peceatis dignum susti- άJἰς ζ ''
nes : paruum enim est supplicium si cum impietate comparetur. Hebraice legi potest:& non fecisti quod se transfert Chaldaeus Et non suscepisti eo a M. silium, ut reuertereris ab omnibus abominationibus tuis. Eodem modo legit,& intelligit Rabbi R David. David,& Rabbi Salomoni Et non fecisti consilium Oalomon. super sceleratua, vel, non posuisti in corde tuo,seu, cogitasti praua opera , quae patraueras. Alii eandem lectionem interpretantur hoc modo :& non fecisti, id est, ut non faceres: pendet enim sentcn- brem in translatione moratus subiecit: Et iacient C tia a superiori versu: Non es recordata dierum ad in te ultiones coram mulieribus multis: per multe. res autem intelligens urbes. quemadmodum ipsam quoque Urbem mulieris instar in iudici uin adducit. Rabbi David: Mulieres ,rcgna, atque prouin clas appellat, in quarum oculis eam v ltionem de Ierusalem sumendam voluit, ut alieno malo di ipsae
saperent. Lιδ tis Visuri, o moeeris Qua non datis . Et regas esset indignatio mea in se, o riseresse eetis meus a re, o quiescam,neque irasHν amplius. Septua
David. gintar nee amplius ero sollicitus. Rabbi David, lixe esse existimat verba Dei, meliora consitasbi promittentis de fornicaria uxorer ae s dicat: Non amplius coles idola suppliciis erudita, ct ca
lescentiae tuae, ut non faceres omnes abominatio. nes, c. septuaginta verterunt sicut Hieronymus, scilicet: Et non ieci secundum omnem impietatem tuam : atque ita vertendum erat e nam verbum,n, ghasthi habet in fine I , estque primae per sonae: nomenque nuli ramali,in nullo sacrae Seriptura loco significat consitum sanum, sed cogitati nem prauam, conceptumque animo malum, se lux, iniquitatem ; ut videre est tum alibi, tum inhoe capite versu quinquagesino octavo. Meus
D s. nam loco sceleris est Hebraice idem nomennti: Zamali r neque aliud fgnificare potest. Non recte igitur transtulere Rabbini: Et non fecisti e ptiuitate Chaldaeorum oppressa. Idemque sensis D sitationem: dicendum potiust Et non seci seeu
Dierum se alios refert Hieronymus, qui ea verba. AasH-ιών raus meus a re, sc interpretabantur: Nequaquam te amplius relabo de tua eastitate securus.
Alij e contrario non securitatem iis verbis promit ii , sed potius derelictionem ex masna ira pros ctam i quod semel scilicet contempserit sernican- sunt quius tem,& de salute illius desperauerit. Ceterum uter. Ei, his, , que intellectus propositae repugnat parabolae, instin tit a see qua adultera inducitur conuicta, & damnata lapi-titibus. dibus erro,& fiammis: quo facto subiungit: Eι ἀ-
rum de interfecta, & combusta muliere, vel meli ra sperare, vel desperare saniorem mentem λ ergo dum iniquitatem vel scelus, ut Hieronymus intellexit, & vertit. Ecce omisis qui aeris via noctium, in uasames XLIV 'siliis. Hebraice . Omnis paroemiator lieeat se lo- qqui semel pareemiabiti quod quidam se transferunt r Omnis, qui scommate delectatur, sumpto scommate de te dicet imos muro, ita es fia eius. Polychronius , & Theodoretus. In te conuenit tri- ebr. tum sermone prouerbium: Matri simili; est filia. Trio r. Supra vero matrem eius Cethaeam nominauit. Seholiastes. Ostendit non esse recens malum, sed sititiast. ex alto repetitum, & iam diu in ueteratum in illis, cum eam Cethaeae filiam nominet: dixit enim i o Roso stia Crisaea , ct filii eius. Rabbi Dauidi Ma- hie assectus est furibundi spons,qui de prolata fren- E trem terram Chanaan vocat metaphorice, si iam tentia in adulteram sbi quas gratulatur; aes di. xisset: Cumque te videro iugulatam,& flammis datam, tum mihi pollicebor, securus quod desines iam tandem sornicari, & mea bona prodisere. tum cessabit indignatio mea, & sanguinis esseruescentia, quam accendebat impudentia, sedabitur zelotypia quoque tui, quae cor spons rodebat, de iracundia prae Telo in te concepta aliquando con-TAE Lycio quiescet. Similis dicendi ratio extat apud Esilier: congregationem Israelis, ut diei solet; filia Ierus lem, filia Eden, filia Babylonis.
Falsa matris tua ora, Dinoueis visam suam, O XLV. Aiussari. Filiam esse idem est,atque esse aemulatri- Deum suum cem, ut initio capitis pluribus disieruimus: Aemulata es , inquit, opera matris tuae: nam ut illa suum .isi steriat proiecit virum,' filios; ci tu proprium virum ac s Cham a.
hos expulisti. Sed quisnam est vir ille terrae Ch naan, vel Cethaeae ἡ & qui eius filij Polyc hronius, Toliebri
236쪽
virum regem dicit filios civitatis populum . Con- A D soror sorori, suasem es o, sensilemvs vi os tuos. Polychronius: Si Chananaeos, dereliquas volγM . sentit de Rabbi David, dicens: Ierusalem proiecit virum suum Deum, quemadmodum terra Cha naan proiecit regem, ae populum suum, ut dictum
doretus vero per virum ter e Chanaan Deum quoque intelligit indicari, quemadmodum per virum Ierusalem: se enim habeti His ostendit non Iudaeo. rum tantum esse se Deum, sed etiam gentium: etenim illorum antiquitus Deus appellatus est, ante quam ips eo dementiae deuenissent, ut idola colorent : quapropter illas quoque,de virum, de filios regentes te ignorare simulas, nullam tibi excusationem praebebunt, quae in decem tribubus Acta sunt
nam neque vetera sunt, sed vestra memoria,de aetate contigerunt.Scholiastes Et viros quidem earum MMO Asanctos appellat, quos insecuti sunt omni ratione post adoratos vitulos; filios autem illorum, quos necauerunt. Quattuor modis intelligi posse video ma nam hanc sententiam. Primo. Aemularis sbrores, o Vrbs - - Ierusalem, Samariam stilicet, de Sodomam, quae bis terriso νquidem regiones de reges suos, & habitatores euo nix scelera-muerunt propter eorum delicta; sic tu perdes S deciam, di 'subditos. Secundo. Non secus atque Samariis, de Sodomitae Deum suum abiecerunt, &
pulisse dixit,negato Deo,fili sque oblatisDaemoni- B filios amiserunt, aut Damonios immolarunt ό sc tu, bus. Utraque expositio vero similis em nam Themdoretus in proposita parabola persistit, atque apte comparat filiam matri, id est, habitatores Ierusalem habitatoribus totius prouincia Chananaeae in spirituali adulterio admisia contra Deum legitimum virum,& Dominum,atque in partieidio fidi rum . Polychronius autem , qui per matrem idisam terram Chanaan, de per filiam ipsam urbem Ierusalem intelligit: nihilominus exacte filiam matri essest in exitior nam ut Chananaeum solum euomuit virum, de filios,hoe est, reges Amorrhaeorum,& incolas illis subditos a sic urbs lerusalem expellere parabat regem Sedeciam , ct ciues Iudaeos. In qua re peccauit Rabbi David, qui utramque eomo plebs Iudaea, virum legitimum Deum idolis postposuisti. filiosque tradidisti flammis in eorum honorem. Tertio. ut illarum mationae insignes intemperantia extiterunt, viros carnales deserentes cum
prole, atque adulteros sequentes; se tu erga Deum te gessisti impudentem i erga filios vero immitem. Quarto. Quemadmodum Samaria, de . sodoma se exhibuerunt indociles , & rebelles prophetis vere patribus patriae; iustis autem eorum filiis, di imitatoribus crudeles;non secus,o plebs Iudaicaarga sacros Dei homines te praestas immorigeram, de in
parationem miseere volens,neutram perfecit: cum C sus tantis Gram tuam: soror atilem Itia minor re,
enim in viro Chanaan,id est matris intellexisset regem temporalem Amorrhaeorum pulsum exilio, invito Ieru lem,id est stir intelligit Deum ab eo ata
legatum per adulterium. Nobis eruo alterutram Eligere licti, modo sbi eonstet analogia , neutra enim contextui repugnat: tamets Theodoreti e
planatio multo si gratior tum praecedentibus, tui consequentibus1 nam de ciuibus hucusque, non de patrio solo locutus est Vates; de desectionis a viro
Deo per adulterium redarguit tam adulteram , quam eius sorores Samariam,& Sodomam. Versus tamen, qui sequitur, Poluchronio magis seu et, sic licet: Maso leuia ce fisa , o puer meser A las r ubi aperte videtur loqui de viro temporaliqua habitis a dextris ιριι, Sodoma ostia est. Edisierit propositam parabolam in notissimam hist riam. De Cethaea, de Amorrhaeo parentibus, id
est,auctoribus primis scelerum, quas imitata est Iudaea, supra satis locuti sumus; de sororibus agamus. Samaria regia fuit urbs regni Israelitici, de ceter, De samaria. rum metropolis; unde & pro uniuerso regno usurpatur. Sodoma similiter primaria urbs erat inter Desodoma quinque,quae sulphureo igne aestuarunt,hoe est, Comorrha, Seboim, Adama : quare pro tota regione accipitur. Quas cum nominibus seminarum appellare soleat sacra Seriptura, subiectas illis urbes,
oppida quoque, de villas, stias merito nuneupat Valesinomine alioqui in sacris consueto. de quo rege scilicet Amorrhaeo exilio pulso ab ipsa regi D supra. Porro Scholiastes nomine Sodomae trans- Saohaa. AJulissum ne Cethaea. Sunt qui a Vate comparationem esse sinuant sactam existimant adulterii spiritualis plebis Iudaicae ad temporale, & carnale feminarum C thrarum nam hae ins es videntur suisse in procacitate & incontinentia, ut supra docuimus ex illo
Vnde credibile est illis in more suisse viros suos, destios eu illis susceptos ablegare, atque adulteris miseeri pro libidine,quibus fauere videtur Chaldaeus dicens: Vt nectes iuxta opera populi, ubi eiecti sunt patres eum filiis e tum de sequentia verba: δε-
νον sororam tuarum es tu, quae proieceram uires fisso
viros enim dicit, non virum: non igitur de Deo,sed
latitie fgnificari putat tres tribus trans Iordanem, iis verbis: Decem tribus a snistris, di a dextris diastribuit. Sodomitas vero dicit eos, qui ultra Io danem erant, ubi Ruben de Gath habitabat. dt dimidia Manassis, quoniam sectatores Sodomitarum fuerant. Metropolim ergo harum tribuum, quae dicebatur Galgala Sodomam appellat:ad quam prinpheta oleas: Galgala,inquit, est ciuitas operatium si
vana de iterum Amos. In Galgalam nolue mirare, c.
Idem sere scribit Scholiastes alter, atque Polychro .
nius dicens: Sodomam vero nunc metropolim duatum tribuum dicit,quae erant trans Iordanem,quae ρ. 3.
Galgala dicebatur. Atque tertius sine nomine,ijs Ali ν se verbis: Si de Sodomis diceret, non iuniorem ap- wJπεν. de maritis agebat. Ceterum ex hoc eodem versu ut E pellasseti nam Sodomitae tempore Abraham si e Te ii MAAdetur esses,non loqui Vatem de earnali matris Cethaeae adulterio, cum eodem verborum tenore de sororibus Samaria, ct Sodoma sermonem habeat,
apud quas nihil tale matronis obiicitur in sacris, nihilominus sententia probabilis est: de , s vetam te-
Prouectu si net historiam, literae erit quam aptissima. Iudiciumco straru- penes lectorem: nam quae ad prouerbia sacrae
Zὰ In scripturae attinent, non est nouum, esse explicatu iura. dissicillima.
runt. Aduersus quem commentarium sc habet Se- s.. -ι. uerus: Hoc vero frigidum: qua enim ratione vocetur tribus Ruben primogeniti iunior Iuda e fieri tamen potest sertas ut id ad tribum Gad,de Manas
se pertineat: hi enim iuniores,quam luda .ut ex maiori parte totum intelligatur, comprehensa etiam Gineonim. tribu Ruben. Graecorum sententiae multa patroci nempe Gunantur: primum quod famaria, di Sodoma dicuntur sorores Ierusalem, quod secundum carnis cognationem
237쪽
nationem e petit Galgalae, scut famariae; So.
omae vero antiquae minime. Praeterea Sodoma dicitur soror minor, vel iunior. vi Septuaginta ve terunt, quod duabus tribubus bene quadrat;Sod mae nullo modo, cum fuerit vetus bruma omnium. Deinde sermo est de Sodoma, quae habitat a dextris, atque adeo superest. Sodoma vero illa vetus nusquam habitabat, vel habitabatur, uniuersam regionem inundante lacu Asphaltite. Denique in deseriptione Palaestinae recta . quae Septentrionem pro capite habet, Samaria iacet a snistris Iudae, Calgala a dextris, Sodoma autem retrorsum vergit . Cum ereo hoc loco Sodoma a dextris Iu daeae, vel Ierusalem statuatur sgnum est de GaDala,non de subuersa Sodoma ferinonem esse. Nitii preMb 1 h. lominus probabilius iudicamus de Sodoma vete es inqui va' ri, quam subuertit ignis de caelo, Vatem esse locu ις de ipa tum, non de Galgala, qua nusquam in sacris id no β' ' meti sortita reperitur. Sodomae autem cum nomine caetera adiacentia mirifice quadranti nam eoan tio in pri senti translatione,ut bene notauit Theo. 15 ia . doretus, est communio impietatis, non carnis. Vn de merito dici potest Sodoma soror Ierusalem , quemadmodum Cethaea mater huius appellatur, minor autem dicitur non secundum aetatem,neque quod Ierusalem prius Samariae , deinde Sodomae scelera si amulata, vi sensi Theodoretus; sed p tius secundum potentiam,frequentiam ciuium,nu merumque riuitatum , in quibus excedebat qui dem sodomam Iudaea; superabatur vero a Samaria regnor quare illa soror minor, haee autem maior Π b, aptissime dicta est. Porro illud a dextris, di a sini Destrum uel stris propter stum locorum posuit: nam, teste Hie- finistrum xc ronymo, Theodoreto, & Graecis, iis, qui in Hieroas, sta solymitano Templo sunt ad orientem conuers, aqv d eum ' dextris Sodoma sta est, a snistris Samaria aliquanad Orientcm tutum vergens ad Aquilonem. Diximus autem aliis 2 isti, ' hianteriorem terrae promissae regionem Orientem trum meri existimari a sacris Geographis, quod Templi sana dies, sini- ctissimi sacies Orientem respiceret.Denique sod P . Ei, ma non dicitur initari suas superstes, sed quia in medio lacu antiquae gloriae adhuc ostendat ruinas, ut Hieronymus. Hauitare itaque hoc loco est, in
Geη. xy. nere, iacere, ut in Genesi. Abraham habitavis in a a. rere a Chanaan, id est, manst; & in Deuteronomior mur. r. Sed Iris ergo is carissa / , vel mans stis: nam
F Αε' idem ubique verbum repetitur, scilicet Idi , lasa quod est habitare, manere, sedere, iacere, mor ri , &c. Cor hum, Sed hiemeeum eonsdera admirandam diuinae sis. et α' prouidentiae rationem, qua populum suum in ossi-isi. ἴα cio continebat: nam cum humanum cor duplicidi poena du habena quas equus teneatur, praemio, & poena ,
tr. μ m utramque non lotum legis promulgatione, exemesis plisque maiorum in sacra historia relatis, testatum esse voluit; sed etiam ob oculos ipsorum posuit caelestis gaudij, atque gehennae incendij viva & expressa simulachra . Quid enim aliud erat Templum Hierosolymitanum, quam cali imago,in quo residet Deus, & beatis se ostendit 3 Asphaltites voro lacus inundans Sodomorum ruinas, sulphureum bitumen evomens, & tetram nebulam exhalans, nonne gehennae monumentum erat horrendum XLVI. Sed nec in kjs earam ambu B , negae standam sces a raram fersm pavixitium minus r pene scelera- , a sciui,his iis omasius uiis tuis . septuaginta rPaulominus &supergressa es eas in omnibus vijsri bibisti tuis . interpres Theodoreti se vertiti Et parum iη γγ ι . affuit di superasti eas,dec. Chaldaeus Si enim in Viis via. eius ambulasses, & iuxta abominationes earum se
L eisses, tolerabile esset peccatum tuum i sed longe corruptior suisti , i 'amillae, in omnibus vijs tuis. Quidam illam orationem; paulo minus pene; nectunt consequenti, eamque efferendam volunt per interrogationem, vel per ironiam, ac si diceret, videlicet, paux/stum minis pene scelerariora fecissi
M. Alij cum praecedenti ligantaloe sensu: N Pes
cundum scelera earum fritii pauxiatam mimu penerae s diceret: Non secisti quanta illae fecerunt, sed
neque aliquanto minora, sed potius maiora,& grauiora crimina, &c. Alii ,patimstum mι ι, nectunt superioribus: voculam vero pene, adiungunt in s
rioribus: quae dispunctio in multis reperitur biblijs.
Ceterum nae punctuationes extenuant,quod exag-3 gerare vult Propheta. Hebraice se habet locus up , chimghat qat, quem syncere, &pα- clare vertit Pagninus: Veluti paululum, pauxitilumque foret: habetque sensum praecedentibus,&sequentibus aptissimum, hoe modo: Neque secundum scelera earum secim, ac s paululum, pauxillumque foret, quin immo sceleratiora secisti ilialis, dic. Diuus autem Hieronymus ironiam vide- IIum tur intellexisse, cum transtulit 3οῦ pauxuliam minmpe. ne e & recte ille quidemi nam eum nomini eam me-hat, adiungitur a fronte particula I, capti, sini tudinis: tum idem valet, quod Latinis, propem dum, nihil, sere nihil, parum assuit: ut in Isaia. ID. a. y. . uasi Sodoma fit imus. Hebraice: Propemodum scut Sodoma suidemus, vel, parum abfuit, quin scut Sodoma essemus: & in psalmo: Mesaarem p na mori μαι piata. & in alio psalmo. Pro nullo δεν- Ps. .. .issis in uos eorum ham I, em, &c. quo loco ea dem extenuatio per ironiam committitur,atque in
praesenti locor Fortasse, inquit, ficile hostes eorum ego subiecissem: ae s diceret: Ecquodnam dubium erat a me hostes eorum subiectum iri eodem ergo
modo intellexisse videtur Hieronymus hunc ver Nis M. sum:Me In eis eira amsutias dic. pati sitim mistis
pene ad eas peruenisti e parum abfuit, quin eas ais quercris, propemodum nullum eas attigisti, pauxillum minus defecisti ab earum scelerer quae omnia ironiam manifestam inuoluunt, cum rei amplificatione mirabili artificio latenter in extenua tione ipsa, quam subsequens oratio statim expres.st: immo vero sceleratius fecisti illis, &e. ergo illa ratio, pati κιEum minis pene, per se legenda est, neque cum antecedentibus, neque cum sequentibus verbis nectenda. Vos ego , d tu Dominus Dein , quia n/nseris 3η- xt HIL
tae. Quoniam figuris Orationem superiorem expm ivitura licrat, ne videretur nunc quoque loqui hyperboli. ce,' peccata Ierusalem exaggerare velle;ius urandum adhibuit sermoni,neque illud smplex, sed geminatum: nam Hebraice di in Septuaginta se legitur : Vivo ego, d tu Daminias Dras , si fecis Sodomasoris sua, &c. quae dicendi ratio, ut superius diximus , iusiurandum alterum inuoluit di ac si disisset rViuo ego, neque vita miar, vel, neque verax h Marci fecit Sodoma,qualia tu patrasti sagittar I quitur enim Deus nobiscum humano morer quirpe intelligi a nobis des derat,& diligi.
Vt ostendat, Sodomam a Ierusalem esse sceleribus superatam , comparat inter se utriusque delictarquapropter summatim recenset Sodomoe sagitia . V:q:: Iniquitas, ut supra diximus, culpam solet signisca- tare, & poenam i reatum scilicet, qui utrumque clam gnificat.
238쪽
rostdite hoe loco metonymiccs pro causa vel occasim A licet,qui corroborat eor hominis,& trementes in ne peccatorum usurpatur: atque smul pro ipss peccatis .per quae quas per gradus ad prosundum ab
sui essia L minationum descenderunt. su risis Hebraicerrea,
L.- 6. saon et videtur hic fgniscare decorum, speciem i
: rem, die. Item apud Isaiam: F,tietiti serra saltimu, ' vel speciosus: per decorem vero seminae,reipublica' splendorem, nomen & gloriam intelligit.
Q ut in ps Saoratas panis. id est, ciborum copia: nam panis nisistiseat omne genus esculenti, di poculenti valet, vidixti, ''mus superius, atque ex hoe loco luculenter apparci neque enim solo pane lasciuijt Sodoma,ves,s lo pane se saturasse illi vitio vertendum erat. Vindia manus confirmat. Unde& baculus dieitur so Ss, si Ira. Etenim verbum, chas ach, inter alia valet r orare,confirmare,fulcire labantem: extatque usurpatum in hoc eodem instituto apud Leuiticum si Le . 21. attenuatus fuerit frater tuus , de nutauerit manus ar eius, apud testatim confirmabis in eo, vel eum, ut aduenam, S peregrinum,&ci Hieronymus. SI HIO Nicro Bucisus fueris sera ν Iutis, se Infirmus mana,se suscep ta eum, dec. lioc est, suscipies,roborabis, sulcies eum: gestum enim ipsum inopis ob oculos ponit legisl tor, ut a diuitibus vel adamantinis extorqueat commiserationem, de opem: Cuius enim etiam chalybeum pectas non commoueant egeni labantia M. nua, de trementes manus opem implorantes, catur autem panis saturitas, rerum omnium deli- B buccella panis eor eius confirmet, vel dipondioloriosarum abundantia, quia solidae diuitiae ex si menti copia oriuntur,quo abundabat regio irrigua Genes a 3. Sodomorum, ut in Genes.
.r Ei . seu felicitas, aut lusus, aspuen licet rerum omnium, qua ad gloriam,& desidium speetici lias desiderare potuisset. ιμ- otium. Alii vertunt, abundantia otii. vel, inpi otioaioc est luxus in tranquillitate. Septuasinta; Deliciis assuebat: ubi Hieronymus: In desiderijs est omnis anima otiosi, quod videlicet semper aliquid agendum si, ne ager pectoris nostri, cessante
manu, malarum cogitationum sentibus occupetur. Ni .r a. Vnde in Prouerbiis diciture Manuum manu non ratis. al. Drae a, malas: nam tamets nil mali agere videa-
porrecto manum sulciat Verum ea est prosperitatis Diuitum natura, ut diuitum praecordia ad libidinem emolliat,ad misericordiam induretimmo tardam erat di---i viri, qui indiebatur purpura, o hs, ct epulasaruν P lia . ad liberia e prendiae: o reus quidam mola eti/, nomine La- ralitatem du
puris rara demicis,qua cad sum demens Huuis nemo sua risus. Petat nune ille alter a Deo precibus 'importunis diuitias,quo possit mendicis benefac re: videlicet liberalis erit in pauperes, cum diues fueriti id diuites curant scilicet. Leones vocantur diuites in sacris: in psalmo. Divites eguerunt. Uu- tiri. neram, dec. Hebraice.Leones quasi immites, inhu- usu 33. mani, crudeles, sanguinarii potius, praedae inhian--aa. tur manibus complicatis, iniquis constiis vacando C tes, non curantes clementiam. Graue itaque fuit Dissa, is sternit viam. Vnde Ovidius med. amor. tauaritur , AUIuhus quaνιμ filius Moti, ξυρ omptu rasis eis: δ δομ eras. G.η s,.st. Quare Adamo iniungitur,as operare My ta ad νιι Paradisum alioqui benedi lam, &vberem. diebdem e9uli dicitur. In sudore tiatius tas uesteris pane. stiaram eιtis . Urbium, de oppidorum s bi suta tectorum : nam eo processerat lusus, de desidia, ut non solum in Urbe restia Otiarentur magnates, de ciues omnes genio indulgerent, ut contingere solet non raro ; sed etiam oppidani & infimates , quorum patrimonium est labor, de diuitiae frugalitas, propter rerum omnium assi uentiam omnino vacarent ab opere ,& otio torperent inerti. Atque scelus claudere viscera, ne benefaceret. Sed unde nam in hoc praecipitium prolapsa est Sodoma ex superbia,vel complacentia sui. ex deliciosa vita,atque ex omnium rerum abundantiar quae tria diuus Ioannes in mundo fulgere nos docuit,dicens:Omne i. q. destra mando, concupiscentia carnis HI, es concupi- 1ε. stentia o Ioram, verbia ora. Ordinem si inue
ras eadem omnino sunt, quae propheta in Sodoma excessuisse testatur, scilicet,superbia, delitiae, de dia uitia:nimirum concupiscentiam carnis, delitias u cat Ioannes concupiscentiam oculorum, diuitias:ri vel hinc egregiam laudem cum honorifico nomine mundus reserati quod scilicet ut Sodoma matris llegitimus filius haeres si institutus tum nominis, hae quidem erat Sodomitarum erga se ipsis indes D tum patrimonii Sodomitiei nam Sodomam illum gentia, ex qua orta est cordis duritia aduersus proximos: nam est lia'. Maviam pauperi, o egeno non porrigesam. scholiasses. ostendit ipss diuitias contigisse non ex be-7 .hἡ οε nedictione,ac Dei beneficio, sed ex magna iniusti sed is imum t iar quippe qui manum pauperis, ct egeni non astra postiden sumebant. Primum nomen UI, ghani, sonato eis, vir pressum, humiliatum,nransuetum, ais ictu nil signiniscit. scatque pauperem, miserum, vi vertere solet Hie- Hieron. ronymus, quod haec sint pauperis apposta . & epitheta propria r ut contraria ratione diuitem comitantur potentia, superbia, indignatio, de exultatio. itiust , mi Alterum vero noliten, scilicet pras, ebion,valet de seria utim scitantem, cum qui omnia desderat, indigum, si potens ad vel egenum i quibus nominibus satis indicatur, E lio seminae debilissimae fastus,&indignatio nam id
extiterint Sodomitarum praecordia , L nu u c nus eor- quippe quae emollire non potuerint extrema egenicam . indigentia, atque preces oppress,ab ipsis opem p stulantis cum modestia, demissione vultus, lugu bri voce, gestuque animum miserea filictum signiscante; in imo manu tremula auxilium ab ipss, &vires depostente i nam id videtur significare Hebraica phtalis: Et manum oppressi 3 de egeni non confirmauerunt, vel, non suuentabant, pane vide appellat idem Ioannes in Apocalypsi; hoc autem perati,
loco cum Erechiele consentiens, communes eius, ct Sodomae facultates recenset superbiam destias, diuitias. D emta a Mu septuaginta Et elevabantur ma- L. misce.Origenes Insatio superbia, arrogantia pec orieb,.eatum Diaboli est,&ob haec delicti ad terras migrauit de caelo,Apostolo testante. Minsuperbiam eluIm I. Tim.3. in Maecium inlidus D asoti. Idem Hieronymus: Su- e. a. perbia proprium Diaboli,primumque peccatum est, Micromquid enim superbiat terra,& cinis Θ.Gn est creata,inquit sapiens, M--bus superbra, neque nationi μα- sis , .
Iuram ινa κἀa: nam repugnare videtur hominis ,
conditioni, & vilitati,superbire; aduersaturque fi lio seminae debilissimae fastus,& indignatio nam id fgnificat hoe loco ua Mia, vitium scilicet super biae comitem impatientiam, indignationem fastuosam) de qua e regie Scholiastes : Diuiiijs natura surristi di
eoniuncta est superbia, quae non patitur minorum his con
secietatem. Obserua alteram prosperitatis filiam itincta. praeter duritiam cordis, videlicet, arrogantiam, de AMNA obliuionem Dei, quae, ut habet Hieronymus, praesentia bona putat esse perpetua, & nunquam sibi ne sati s inuigendum . Simili elatione Nabu
239쪽
thodonosor in latus, sibi arrogabat imperii pote
tiam , ct regni gloriam i Nonne hae in Zales. on maian m. 4. 9. sna,ait ipse apud Danielem, quam ego is rati in dis r. anum H i, sem otires νι sud a mea, o insis ais orti me ,δec. in quam superbiam ubi elatus est,statim in iudicium incidit Diaboli audiuit enim vigil s, δ ttis sententiam eiusmodii Titi duisuri Aa
OM LI ' o feris eris saluasio Eodem vitio retu ap. iniectus Pharao dixit, testante Ea liele . Memy. a. eii Mus, ct ego fel Memetipsam, ad quem supremus iudex illico, I)ι iam, o draco magne, frenam in Mamltis o μιν sum te de medio Lomam
licet in reprobum sensum,iusso Dei iudicio, ut inquit Apostolus, quia non probauerunt Deum habere in notitia, illique accepta ferre bona , quibusum a. y. abundabant. T ad dis ilios Dem in dossim eisdis
ssa issem ιυ δε ει. per se ipsos i atque in passones
i id , eti=l. ram sui in semetipsis ne tenus. &e. Vides,quid tadita .arbora bi velit iniquitas Sodomae, Apostolo interprete sciiαι M nimirum grauia crimina,sed quae causa suerunt grae. haritati uiorum,di radicem arboris, quae tulit abominatimnia est. nem: pro fructu, merita, quibus merces ignominiaec iam' est retributa. Secundo obierua,abominationes So-λ- , et domae, & culpas suisse graues, & poenas acerbas ira suζt me. nam propter superiora flagitia a Deo derelicti, inn ilia magis enormia prolapsi sunt. Vaam .ssem, is x V s, inquit Isaias , εο-- νώ tu si ι eumati: non dixit , reddentur, sed νώ ra saxi: quod abominatio sit poena peceatorum praecedentium , & seuerior quam ipsa gehenna, quanto culpa peior est omni cena; quasi dicat Vates: Nihil praeterea grauius il-s imponi pose in vindictam scelerum, quae patrauerant, quam ipsasmet abominationes, in quas , Deo permittente habenas, se praecipitarunt.
4,ti eo. Asom initiones Gram me . Coram Deo Hebraei,
ram cieri. idem valet, quod Latinis sub dio, palam, in media est, luee,in oculis selis huius: in Genes ite habetur. S
,. hoe est, non solum iniquissimi,sed impudentesmona ..1 p. ν. imeti modo, sed Dei contemptores. Videlicet de
quibus Isaias r Agnis o uatim eorum respondιι eis ,
evplieata frons illis dat procacitatis testimonium, o pueriam stiam quasi Sod ma prid caueνant,nee a Fe-δonlr non absconderunt, inquit, quae caelare decuisset sed potius propalarunt,reuelarunt,immo annuntiarunt; nam id significat proprie verbum ma , nagad; quasi euangelium accepturi pro nuntio rei omnibus iocundissimae, & utilissimae, ea ala-Febyst,s critate denuntiabant ignominiola crimina Sophonias de ijs ait. A si ιι latem inqui eo visionem. Nirum valde est, iniquum non confundi, cum in iis quitas consuso sit, atque iure appelletur, itemque verecundia; sed illud petui, nescire confusionem: talis enim est frons meretricis, quae erubescere non vulti non diciti non erubuisti; erubescit enim meis retrix , cum deprehenditur, vel natura ipsa rubo-M retricos rem ori ossundente i unde olim meretrices palli tae vocabantur, ut supra diximus, quod velo vel
ἡ4 rent vultumi sed notitus realescere, quasi natura re- aer a. p. a. nitente frontem explicet scortum, atque adeo peccator, qui floriatur cum malefecerit, di exultat in A rebus pessimis , contra naturam ipsam faciat, &s deres uim inserat, claudatque os conscientiae sibi identidem oblatranti: vi canis, qui in forsim Gen. ' νcubat: ij sunt tis votor m Des iis initis sis desia I m. a. v. nem, ut loquitur Apostolus, qui scilicet in earcere 1 3, vinctum detinent iudicem, nee recta dictare sinunt legislatorem menti suae a Deo impressum . Ei abhor, rari Non potest dissimulari diutius γγ na delicti. quod peccator dissimulare, di celare ninsuit: nseo Pod rei laris pristia easiones aes ubera paruerum peccara Mestris , ait Dominus, educam ori Execb. 2 a.dium metim de uasmastia iis Mas lem: di in psalmo. O M Sescenduis is insonam sinous , quonsam pequiuia . in si iactilis es--, m aes eo, mi id est, palam, in oculis Omnium: nam,quod in medio in domus, vel B plateae, neminem latere potest, cum nulla ex parte
cesctur inuro, vel angulo. Sed quid est: D sendoris resonum oenus e in sepulcntum non nisi mo tui descendunt e praecedit itaque mors sepult ram,qua condi solent cadauera corrupta, ne aerem contaminent. Verum aduersus impudentes cimi ti lias Dathan,& Abiron nam ad illorum interitum tibis, Livii allusit psalmus ) D ulnit mortem sepultura: quod tura motum adhuc viventes finiebant, di insigni illa in uerecundia nomen bonum Israelis quasi peste vitiabant. ne pier vitiis cesse igitur fuit,ut terra dehisceret.& absorberetia tram foemniosa corpora,quantumuis animata serente eadem ις ratione erga Sodomitas se gessit diuinae iustitiae vin p. Q dicta quos viventes sepeliuit, quod viventes corra- mitti debita. pis Gni,c abomina les fa tisant,vi loquitur David: ia. xC tametsi alio genere sepulturae impura eorum corpora obuolu:t,nimirum ignito sulphure,quo indicaretur putidae carnis libidinosus ardor; atque aquis salsis, quibus ineensus luxuriae ignis extingueretur, ct saniosae carnes, quae corruperant naturae viam,salirentur; ne sua purulentia aerem inficerent, deluem mortalibus afferrent.
suas . d M. Aliquot libri vulgati legunt ; sicut vidit quomodo legit Chaldaeus. atque Septilagin- cbviis ta in codice X isti: & Scholiaste, , qui se interpre- subori Atatur locum Captiuos,inquit, illos abducendos curabo propter scelera eorum, quae vidi, ct impietatis, Diniustitiae illud enim , sicut vidi, fgnificat propter ea, uae vidi in eis mala. In Theodoreti ve- 1 ista, .ro codice habetur scut viderunt,item in Complu- tensa, Vtraque autem verso in codice Hieronymi ni rea. M habet si ι .ia uti Hebraicum verbum , rat thi, quod hodie extat, nati sicut vidi: habet enim in fine literam i iod; quae tempore Hieronymi des-derabatur: quare ipse conuertit suis via sar secutus Septuaginta, quos eodem modo esse interprotatos antiqua ipsorum verso in codice Hieronymiano leuatur. Verum deinde Hebraei consderantes excidium Sodomae multis iaculis anteriorem suisse ingressi Israel in terra Chanaan, atque adeo non potuisse a Hierosolvmitis videri, sonasse addiderunt literulani , iod , qua apposta verbum Ggniscat sicut vidit & non: Aria disii & quidem argumentum hoc adeo pugnax est, vi inter alia Graecos coegerit per Sodomam Galgalam intelli. gere, ut superius diximus. verum nos illi respondemus,hoc loco alias usurpari prinvideres,s adesses, vel vidisses,aut videre potuisses , quod est Hobrais alias familiarer eum enim careant optandi,&subiungendi modis, omnia esserunt per indicativum: quare necisse est, ut in illo ceterorum ora tiones intelligamus. Velit Orefertur non ad e cidium sed ad inundationem urbium nefandarum, quam millies viderat Ierusalε, cum lacum Asphaltitem e specula Sion, atque Templi arce despici baia
240쪽
et si valeat, nosti, quas dicas: A rum omnium lumen ante homines, non tamen sus-
, fidei bus committi . Theodor. Gratiscioliua abstuli eas ut nolit ex sacri, historiis, in quibus tam graphiee depicta est desolatio Sodomorum, vi non tam legere lustoriam, quam oeulis rem ipsam ce uere videaris tibi.
Et Samaria aem Lam perea erum tueram non pecca
B. Grauissima seelera attribuit historia sacra, sacrique Vates Samariae, id est . decem tribubus Irael, de tamen cum tales suerint ait Hieronymus, Sodoma, & Samaria, ne dimidium quidem pecca- 'erum comparatione Ierusalem: quod qua ratione intellisi debeat, e&planat iis verbis Theodoretus, ct Graeci Seholi alles. Hanc autem comparationem non facit secundum solam precati, sed secundum prouidentiae qualitatem: nam tametsi peccasset, &get ante Christum t ut splendor lunae & micantia caeli sydera, priusquam sit oriatur, in stitionibus suis rutilant, orto vero sole absconduntur: se luamen Ecclesiae ante homines lucet, ante Christum tenebrescit: ergo est iustitia quae damnat: scut iniquitas , quae iustificat, dee. Haec Origenes tam et ganter , quam docte. Quibus adijcias oportet rquemadmodum iniquitas maior minorem uistiscat a ita & iniquitas minor maiorem damnat: namhoe est illud Matthaei. Ret O AUDI sietum ι-
scare, de condemnare non sgnificat iudicis ossi-
q. infinita facinora ausa esset Samaria, at procul abo B ciuin exercere, neque aduocati vel actoris; neque
rata Dei rempto , di paruam certe quandam ve
niam habebat, euin de sub alius regis imperio degeret. & in sacro Dei Templo legitima perscere nequiret e de Sodoma item neque prophetam habebat, neque legislatorem,sed sola naturalis legis doctrina fruebatur; Tu vero de legem habens,& sacer dote, & prophetas, de sacrum Dei Templum degitimumque cultu in . illarum impietatem consectata es: quare illas ostendis venia dignas, dee. Adde quod Samaria idola quidem coluit, verum in fano proiano ; Ierusalem vero ipsum Templum sanctissimum, de quo dixerat Dominus: Eris nomen meum im sordibus idolorum non profanauit modo, sed sqntaminauit . de polluit: longo itaque interuallo anteuertit lorores suas in omni impietare. Et offitum fisores Iaas ι4 smnabis ab innioni-ι- tus. Non i ,luin praeponderant tua delicta cum sororum peccatis apnensa, sed illarum preeata videntur leuissima, nulliusque ponderis,de momenti: tam enormia precasti, ut Sodoma,& Samaria alioqui ieeleratissmae tecum collatae iustae censeantur. Origenes reserons locum illum Lucae. Duo motu de frenari s e, publicanus , ras stratin n domum sitium
H AD , se philosophatur . Non simpliciter iustiseatus, sed iustificatus comparatione Pharisaei. Obseruandus quippe est omnis Scripturae sermo,ordo, iunctura: aliud est iustifieari, aliud ex alio iustificari. simile est publicanum a Pharilaeo iustificatum suisse illi, quini Sodoma de Samaria ex comparatione peccatri eis Ierusalem iustificatae sunt:& ne- 13 errant item qui legunt, sororem tuam nam Chab Vcro quicquam omnino agere , quod ad tribunal specteti quomodo enim qui damnandi sunt in
alios ferent sententiam , vel accusationem ξ si gere itaque in iudicio est sententiam audire miti rem, quam Braelitae a vincere litem, vel contenti nem , quae inter virosque exorta fingitur, uter e rum maiori poena dignus esset idemque valeticondemnare,scilicet,audita clementiori sententia declarare Israelitarum iniquitatem propria transgressione multo suisse grauiorem. Contra vero non se gens Israelitae sar ιυdisio, id est, cadent a causa, audient sententiam acerbiorem , quae testetur illos fuisse seeleratiores Niniuitis, itemque Sodomitis equod stilicet Dominus dixit apud Matthaeum. ToC O sodomoram remisias o ι in dis iudicis, quam gene rationi huici atque hoe est, quod testatur vates, cum alii Is Vca sonos suas. Verum haec omnia apertiora fient ex sequentibus. Ergo osti pona confisionem tuam.id est, sustine tormentum tuum, septuaginta transtulerunt: Maiarim sorores ι speream duo scelerar in arans ab eis.
Hebraice. Quae iudicasti sorores tuas,seu absolui si, hoc est, quae peccatis grauioribus testata es illas alioqui peccatrices tecum collatas sore absoluendas e quem sensum mirifice expressit Hieronymus dicens: a via aietas sorores suas: neque aliud significat verbum Hebraicum. Quare longe aberrant aseopo qui vertunt i quae deprecata es sorores cum Chaldaeo: vel e quae placasti sorores tuas, dec. Ab-
alm xcatoribu . non ramen inter
cesse est nos id scire, quia unusquisque nostrum in die ludieij ab alio iustificatur , de ab alio condemnatur : etiam cum suerimus iustificati ex alio, iustitia illa non tam laudis, quam criminis loco poni tur, dee. Et rursus. Vae illi homini,qui a multis peccatoribus iustificatur ; ut e contrario multum beatus, qui comparatione iustorum iustus ostenditur. Inuenimus in Seripturae laudibus positum bonis esse meliorem , vi pote in Ecclesastico . Non eci an uenim si ita Es, dec. qua conseruaret legem extet . atque in libro Paralipomenon nullus tale phase celebrauit, sicut Iosias ex quo ostenditur eomparationem fieri iustorum,& illum vere esse iustum, qui se iustificari mereatur, δα. de inserius: Quomodo iniquitas iustiscat, se condemnat aliquando iustitiar E lius comparatione: hoc est, iustior, quam publica daeus, de Septuaginta consentiunt Hieronymo h bent enim Hores tuo in plurali, non sororem: immo textus numerum singularem respuit, in quo pronomen se uitur pluralis numeri, scilicet: MAOrat tis agens adi eis. Porro A eis idem est Hebraeis , quod Latinis, illis, tectum a comparativo, vestrae illis, rectum a postiuo:nam comparationem ipsi efferre solent per positiuum, adiuncta praepositionet d, min, quae valet a, a ex ,prae,ut in libro Regum.
iam erimis db-- fiam ab ilio, vel, prae illo, init. nam iniquitas mea iustitia est comparatione mal ris iniquitatis: sc de iustitia mea ex comparatione multiplici ius iae iniquitas reputatur : propterea
licet iustus Abraham iusius Moses, iustus unusquisque illustrium vir orum; sed ad e5parationem Claristi non sunt iusti: lux eorum cum eius luce composta tenebrae reperiuntur: se quomodo lumen lucernae ad solis rad os obscuratur sic licet sulgeat ita nus se ipsum putabat esse : nam per catachresin comparationem facit Dominus inter veram publicani iustitiam,' praesumptam Pharisaei,atque illam huic praeponiti alioqui nulla est comparatio, cum publicanus iustus exierit, Pliarisaeus propria superbia delusus.
Ergo or o consuadere, o prera ignominoam ruam. Origenes: Primum quidem est, nullum opus fac