장음표시 사용
241쪽
libera fionte tespicere 1 quia vero, ut homines, sae- A interpretes emeiauit veteres, Re reeentiores exagi, pepeccamus, sciendum secundam,ut ita dieam,nati ueni poli confusionis opera, este erubcscere, di pro Leleribus suis , erecundos oculos deiicere, neque nar πλοῦ- ila procaci vultu incedere, quasi nihil omnino pe cauerit. Hiercinymus ex Origene. Secunda posto , naufragium tabura cst cum peccaueris .erubescere,' & non illi iubiacere increpaticini,quae contra Ieru is, ita, ibi cra dici: : facies- rosa tia HI ι L. nescis c usim , cte. Oranti Mois pro sorore Maria , quani Dominus in poenam superbiae lepra complo uerat, respondet. MDιιν eius ovisses an faciem imus, Noti hem ἴρι- δι si risore hostiadi m,e ιν opum d elo, extra ea Da, o potiea reuoca-
tat. Videlicet, quonam modo, vel tempore sucise Quo temporum sit, ut Sodoma, & Samaria in pristinum statum restatuantur & quidem de Samaria non tanta disi ificultas est,quanta de Sodoma, & filiabus eius: vix enim explicari posse videtur, quo pacto Sodomit rum urbes, quae mari mortuo tot retro iaculis o rutae sunt,in medio lacu tradiscentur,nis lacus ipse altero prodigio de caelo tactus exsecetur. Quod etiamsi daretur non continuo impleri diceremus promissionem Vatis: neque enim de urbibus loquitur, sed de ciuibus Sodomitis,quos tamen extinctos omnino scimus igne sulphureo de caelo misb . Deinde augetur dissicultas, quoniam Sodoma resti imoblema ignominiam, dedecus, quae nobis B tuenda praedicitur ante ierusalem, at notum est I quandoque contingere solet, nihil aliud esse quam execrationem Dei parentis nostri indignantis in faciem nostram iacitam in superbiae, & inobedieni iae supplicium, cuius finis est salutaris confusio,pa- a. m. io riterque remedium. David placatus verbis Ioab dui . Absalone exule ob iratricidium se decreuit: Mu
illi exilium,sed indico verecundiam.Mulier pecca trix accessi retro secus pedes lusu discumbentis,admissorum criminum pudore cooperta , neque erubuit sola in alienam domum intempestiue irruere, di superbi Phari i sannae se ipsam exponere aquas hoc Dei iudieiuni contra se dictum reputans: Ergo
confodere , o ρονιa uno in am tuam. sed viderutilem temporibus Zorobabelis instauratam; cum tamen Sodoma neque ante ea tempora eque hii usque reparata fuerit, immo vero sub mari mortuo iaceat aeterna Obliuione sepulta. Theodoretiis, quo Nevdo . se ab istis angustijs liberaret verba Craeea αποποτας,apostrepso tas apostrophas, ita trans- seri r Avertana auersones earum, auersionem S mar iae , &c. quomodo legit etiam interpres textus Complutensis,atque in hanc sententiam explanati opus est Scripturae idiomata nouisse nec enim aliter eius mentem assequi possumus. Hoc igitur idionia inter alia multa item nabet, ut & qua fuerunt tanquam sutura narret, di futura, ut ea quae iacta sunt.
Itaque hoe loco smiliter res gestas, ut futuras disse ouanto cum honore di lucro tulit Magdalena con- C tit: Auersata est me Sodoma, & subiecta illi urbes,
Fausta , de euangelica promissio de restitutione
iisti. ζ imaeliscum accessione gentium per Christum Do-
minum i quam se efferunt Septuaginta: Et conuertam conuel sones earum, conuersionem Samariae, an de filiatum eius,&c. Aquyla, & Symmachus: Con- γη a Mi uertam captiuitatem earum, captiuitatem Sama- ,: Hiero, quae vetito Hebraico textui consormis est. Minoa. Hieronymus enim sensiim potius obseruauit quam vel ba; ex quibus omnibus videtur consei, legendum esse conuersonem Sodomorum, de conuersionem Samariae in quarto casu; non, crocoso onein sexto casu: sicut & nomen sequens scilicet, να -
IDα - , testatur quia omnia haec nomina ab eodem parique ratione cum subiectis Samaria ; sed ego item auersitus sum, eorumque, quae peccauit, exegi poenas.Alii iuniores eandem sententiam ex vula suo .cti gata editione eliciunt , versus hoste legentes per ironiam.Videlicet, inquit Dominus, couertain conuersonem Samariae, de Sodomae, atque inter illas
tuam conuersionem reducam. Vel per interroga tionem,quae tantundem ualet Restituam ne Samariam,de Sodomam ad pristinam dignitatem Θ minime vero. sc igitur restituam letu sciem &e. Verum hic sensus manifeste repugnat contextui praesertim sequentibus vel bis vique ad finem capitis, quibus nil comminatorium, nal asperum, sed omnia fausta sunt, de benignitatis plena 1 Ree Maso1, inqEit, ego
verbo, quod initio ponitur, reguntur in codice He- D hil hic austeruin sonat, aut ironteum, sed simplex braeo, in quo non repetitur illed: σω erram riuo Issa - , kd consequenter legitur: D conuersionem tuam in medio earum: ut apertum videatur, in casu accusandi uniuersa ea nomina esse a divo Hieronymo,scut a ceteris interpretibus posita. reo conuerso, vel reuerso, vel captiuitas idem signiscant, risisti scilicet captiuos reuertentes. Sic Ieremias. Cainae tam conuerssenem popati mei Isai o Iacia, id est, ea pituitatem, vel trans igrationem, ut Septuaginta transtulerunt.
Deo digna promissio de restitutione Ierusalem in futurum cum adiunctis sororibus Samaria, & Sodoma. oportet ergo verba,quae traelamus,non ad praeteritum, ut putauit Theodoretus, sed ad futurum tempus reserre , neque comminatoria existia mare, sed promissoria. ludaei praesentem pollicit, Iulii quationem ad tempus Messae, regnumque annorum Dieron. mille, quod expectant, reti erunti quo quidem θ-culo haec tria regna restituenda in pristinam gloriam scinniarunt i eadem postea scripst Rabbi sa- 'salo lomon ; sed vana Iudaeorum commenta spes eorum H, - legimus nai, vs illi, superaddito signo ta tandiu dilata refellit. Origenes, atque eum secutus o ubis.
c. I c: . . . . in tri cito G Plicronymus, nomine sodomae, intelligunt gentes ; Miriis. nomine a uicin Samariae, Haereticos; nomine vero
Ierusalem,peccatores fideles,qui omnes in secundo Christi aduentu, ut Hieronymus putat ; vel in primo , ut Origeni placet, ad magnam felicitatem,&gloriam euehcndi praedicantur. Verum quis non videt hunc sensium mysticum esse, atque in alio magis germano esse fundatumὸAlij per Sodomam ac- ura ticipere malunt Ammonitas,& Mohabitas, quorum pater Lolli liabitavit in Sodomis: matres vero e
literae 3,iod quo sciamus eam non esse in suo loci, merito: nam posti nenda est litteraen,iliau, atque ita legendum usabethi, o co rerum, quomodo Iegit Hieronymus olim, atque Septuaginta. Falsa enim sum recentiores , qui librariorum errorem sequentes transferunt Et conuersionem conuersi sum tuarum 'quas nomen esset hoc Hebraicum v Obulum, de non potius verbum, si rite castigetur. Sed antequam ulterius procedamus,opore et di
s lem quastionem solvete, quae ex iis verbis orta: in
242쪽
rum, siliae seisieet Loth,& in Sodomis natae sunt, de
senes a s. educatae, ut videre est in Genes. Per Samariam autem accipiunt Gentiles ibi habitantes . Per Ier salem denique populum Iudaeorum, qui quidem ex bona parte Christo , & Apostolis praedicantibus conuersi sunt ad Dei veri fidem, de religionem. a. e.η. Sed merito haec interpretatio suspecta est Burgens, ct tanquam aliena a sacrae scriptura stylo reiectar
quia Samariae nomine vates omnes accipiunt re gnum Ephraim, non gentes, quae samariam trans .m. ιν. migrarunt,ut videre est in libris Regum. Praeterea
nouum est, sub nomine Sodomae, Amnion & Moab intelligere sacros seriptores, sed illud recentius inreparatione mundi per Christum facienda, Moabitarum, de Ammonitarum mentionem fieri: quae
enim pars Ammonitis , de Moabitis in Israel ἡVel quae haereditas in terra filiis Iacob promissa
H L , . cum ae illis scriptum sit in Deuteronomio. ---ς. s. mus, or Moab res corci non inuabam Eectissum Dora ianii, Me 4- ὸ Respondet scimus quidem, de fatemur ingenue. Omnibus
p nationibus promissam salutem per Christum exhibendam ; eeterum ea pollicitatio in saetis solet fieri ludaeis sub nomine proprios gentibus vero sub no, mine Israel, aut Ioseph, vel Ephraim, quod trishus decem in gentes iam degenerauerant. Scimus item regnum caelorum patbre uniuersset verum in
gressum in id regnum pollieeri solet Seriptura sub nomine reductionis Iuda, seu Israel in terram pro-
sub ingressu missam . Quare s scripturae phrasin tenere volu-rerrae pri s mus,nectile eit per sodomam,de Samariam nullamitam nationem, quam decem tribus Israel intelli--lem ei. samus,quod fecerunt Graeci superius citati. Et perustis patria sororem quidem maiorem, septem tribus, quarum
o is; tali me polas Samaria fuit; per minorem vero tressus Q. s. reliquas seu duas eum dimidia , scilicet Ruben, Gad , ct dimidiam Manasse, quibus data est in possessionem regio Basan, de Galaad trans Iordanem ad solis ortum: nam hae sunt duae domus, qua
que sententia , quam eo loco probabilem signi-ncauimus, nunc profitemur probabilissimam &qua una capitis huius instituto satisfaciat. Trium. phat enim Polychronius merito, eum ad hune versum interpretandum ventum est, dicens r Ape te per haec duas, ct dimidiam tribum reliquis septem annectit. Scholiastes item urget nos, aliud per Sodomam , quam Galgalam accipere non posse, iis verbis r Euidenter ostendit se non de Sodomis proprie loqui qua enim ratione suerunt in integrum restituenda ξ Sed illud in Graetorum opinione castigandum est , de regionem GH,M .. trans Iordanem appellatam suisse Galgalam imgeridumon Galaad dicendum erat non Galgala a quia hoe Galgata nomen est urbis inter Iordanem & Hierico, ut patet in Iosue, atque adeo non pertinet ad duas, &dimidiam tribus trans Iordanem, sed potius ad se. ptem, quae erant eis Iordanem. Deinde reddenda ratio est, cur nomine Sodomae appellata si ab Erechiele regio illa Galaad, de Basan r nam hoe n uum , & suspectum videri potest, ut nos supra versu citato dicebamus, hoe argumentum contra sententiam Graecorum struentes . Cui nune re spondemus, nouum quoque fuisse, ab Isaia sodo morum appellationem impositam Hierosolymis rminus autem nouum, a Ieremia Samariam & Ierusalem eodem nomine compellari i quippe quod iam idem Euas usurpaverat . Eadem ergo Ia-
A tione nee nouum, nee suspectum videri debet, te ram Galaad ab Erechiele sodomam esse nuncin palam ι eum maiorem habeat analogiam cunia, Sodoma , quam Samaria, vel Ierusalem : Nam primum quidem situ proxima est , de vicina S domae r deinde seracitate, atque planitie seli eam aemulabatur mirum in modum , ut videre est in libro Numerorum, atque alias in sacri vhi terrae Basan, & Gaia1d mentio fieri solet semper eum laude bonitatis, de seracitatis illarum 1 ex seraci ai tem gleba panis, & fructuum abundantiam nata compertum est: at vero ex anuentia ciborum delicias , luxum, otium, abominandaque vitia pullulare quis non videatia quae quidem omnia in tribus Ruben , Gad, &Manasse vel matii messorui DB se non solum G soli selicitate , sed potissimum
ex praematura captiuitate , qua abducta sunt a Teglath phalasar ante ceteras tribus , euidenti argumento demonstratur, ut ijs rationibus aptis. sme appellari potuerit Sodoma ea regio, quae veteris Sodomae expressim reserebat imaginem. Dedecem ergo tribubux sermo est Prophetae, cum de sororibus Ierusalem dicit : Coaemis ν resone
Verum superest aliud examinandum non minus sortasse dissicile, de quanam conuersone loquatur Vates 1 an de conuersone, de restitutione regnorum praedictorum ad pristinam gloriam tem poralem an potius de conuersone animorum ad veri Dei fidem, de religionem . Et quidem de C restitutione temporali videtur illud necestario a cipiendum : Retio orara antiqv suum sim i id est, in statum pristinum. constat enim pristinum regnum tiraesitarum temporale suisse. Sed f hoe dicamus, opponetur nobis quod subditur: --
lo modo impletum videtur , cum Ierusalem captiuitas reducta si per Cyrum di decem autem tribus dispersae maneant inter Gentes , ut Iosephus, atque Hieronymus multis locis testantur. Quomodo ergo conuersa est Ierusalem in medio earum, vel inter eas λ Si autem de conuersone ad Christum Dominum praedicta omnia intelligenda dixerimus: Mijcies nobis , hoc non esse restitui, scut erant prius 1 deinde non esse con-D uersam Ierusalem inter sorores sed multis sinculis ante illas , eum decem tribus in fine saec lorum conuertendae dicantur multis locis pro phetarum. Huic quaestioni respondemus de conuersone ad Christum Dominum potissimum esse sermonem: quoniam vero de ea conuersone se-let loqui sacra Scriptura sub figura reductionis captiuitatis Babylonicae , de Assyricae ; eandem dicendi rationem tenuisse Prophetam : quare de virtusque regni restitutione haec promis)o explicanda est , quemadmodum res ipsa nos docuit, in utriusque captiuitatis solutione per Cyri liberalitatem facta plane suisse comprobatum . Nam , vi latius supra tractauimus . multae myriades filiorum Istiat, vel qui cum Iudaeis ante E desebant, vel qui eorum selicitatis participes esse voluerunt, simul eum ipsis e Babylone in
patriam remearunt, atque lingulae tribus proprias recuperarunt sortes,'di antiquas sedes oecuparunt r atque ex omnibus tribubus quampi
rimi, praedicante Christo, vel Apostolis, veram religionem susceperunt: nam hae sunt reliquiae Israel secundum elinionem saluanda, de quibus Oseas, Isaias, & Paulus meminere L Itaque deliraesitis , qui se adiunxerunt Iudaeis , haec Irm
m qua contieesione loquatur vate .ia temporale
m diei suturam ad ch istiam Domi ineas Isaias Pavitat.
243쪽
phetia satis commode explanatur, atque ex parte completa creditur. Quoniam vero reliquiae pra diciet respectu omnium filiorum Israel, atque adeo mirium nationum, auarum symbolum erant Iliae. litae inter gentes sine lege habitantes, erant qua-is... s.f. si sinces quo nomine eas appellat Ilaias. Partimis vir sis mihi Ioviiis ad se ιιιaadus nisas Iacob, cr
Dum este hoc est , minima, de abiecti sinis pars Israelitarinn) necesse est, quo tam grandis promisisio facta sororibus Iuda,& filiabus earum omnino impleatur, de gentium eonuersone ad Christum illam interpretari. Tune igitur conuersae sunt δε- rores Hierusalem ad antiquitatem suam , cum gentes Israelitis significatae Christi fidem reci Ainest quod scilicet Paulus ad Romanos toties repetit 1 Non es arreptis pos narem istud Deum.
est: non secus atque gentes, indigent Iudaei ni sericordia . de remissione peccatorum, in qua
Dei bonitas maxime elucet. Et iterumr concusu seriptura omnia ob neciso r de iis Motata rare, ιι o Iam misereatur. Sed ais: Nonne hoe m
gnum erat Dei beneficium ad Christi diuitias, de regnum gratis de ex misericordia vocari, & admisti e Erat quidem, sed Iud:eis, quibus olim facta sum rat pollicitatio de mittendo redemptore, di, ut ait Apostolus, quorum erat tectamentum, & legislapientes participes iactae sunt diuitiarum. & glo- B tio, di promissio,& quorum patres terant, ex quiabus natus est Christus, seu progenitores Christi, nolebant eam vocationem esse ex gratia, sed exhibititionem potius ex iustitia, atque sbi de iure debitam ut pote legis cultoribus: gentibus autem id lolatris interdictam; vel saltem ad sese potiori iure pertinentem, ad ceteros vero secundario, quasi ad hospites testamentorum, & Mestitios ad populum Dei. Cum vero rem contra gestam vide runt , primum erubescere, deinde indignari, post aemulari etiam Gentiles coeperunt: immo de patrem misericordiarum eriminari , quod filium prodigum domo exceperit , de ad saginati vituli coenam admiserit cum exultatione. En quo pacto Deus in vocatione fidelium misericordiamriae Dei , atque adeo regni caelorum , quod illo temporali Isaelitico adumbrabatur. Tune I stitutae dicuntur in patriam, eum non ut antea
hospites, de aduenae censentur. sed ciues sanctotum, de domestici Dei . Tunc Sodoma, de filiae eius, id est , dum tribus trans Iordanem restituuntur, sicut erant prius, cum remotiores gentes , de magis a Christo alienatae ad terram se. racissimam , pascuaque uberrima Ecclesiae reuocantur, quae selicitate soli, fle caeli bonitate, re gionem Basan de Galaad miris modis excellit . Samaria quoque tune temporis ad pristinum statum regni gorentissimi reducitur , cum maxima gentium iuultitudo , utpote Romani de Graeci, qui ex parte Dei habebant notitiam, multis ta- C exercuit in gentes , iudicium vero in lirael se mmen erroribus foedatam , non secus atque tri bus Israel, noua Euangelii luce exorta , fugatis errorum tenebris , veram sdem amplexati sunt, atque iustitiam, pacem , de gaudium , in quibus stum est Dei regnum, consecuti. Ergo de qui erant longe, de qui erant prope gentium populi in regnum caelorum, in Ecclesiam videlicet admissi, nune a Propheta appellantur sorores Ierusalem , cum ipsa e captiuitate reuocatae . Neque praedictis obstant, quae supra obijeiebantur, immo nullo negotio , s haec bene teneantur , poterunt dilui . Illud autems , pinsh. Guir stremo loco propositum est, de conuersone Israel
rum . in sne saeculorum . praeclare aptatur conuersi dum carnem ; ut Apostolus ex propheta recem fuit factitatum: Ego ad amatarronem vos adrica Dion gensem, id est , vocando ad meum conubulum homines ex media plebe , quos ne gentis quidem appellatione dignamini, sed belluas p
tius soletis vocare; unde vos verecundati ad imitationem eorum prouocemini,si sani eritis, sin minus ad rinulationem de indignationem. Et ape tius aliquanto inferius idem comminatus est Deus: Mea es viris,'ego res Aram ess in tempora, τι la ι υν pes eo m. Iuxta ei aera peMDisaeis, is ais se fris nans tempora , radicabit Dominas poparum suam , o
se is sal, mas rebuών. Quoniam vero hoc iudicium in superbos Iudaeos fuit magna consolatio gen-ni gentium ad Clitissum, quae in nouissimis die- D tium i admissio vero gentium confuso Iudaeorum; Io bus futura praedicitur ab Isaia de Michaea . Miς tempora Messae merito appellari solent nouissima in literis sacris, quod venturus erat in ple nitudine temporis, sicut re ipsa venit, Apostolotestante. Sed de hac re opportuniori loco disi remus . Ergo de vocatione gentium cum Iudaeis ad Euangelium prophetia ista intelligenda est.
omnum , Pa seriai , eosdam eas . Videnturhaee praedictis aduersari , de ultionem potius sapere, quam promissionem. Sed non est ita ιim mo vero iis verbis dilucide monstratur mysterium illud Pauli absconditum a constitutione dicit Propheta i Et renondum ori consolans eas , id est, ut tu non praelata illis erubescas, quia pitiora expeetabas ; ipsae vero non posthabitae tibi, eum alioqui essent oinnino indignae, consolati
adorquiras murinam. Acerbius videtur iudicium, quod subditur exereendum in Hierusalem, ut sci, licet prius introducantur in regnum Christi Sod ma & Samaria; hoc est, ut supra explicuimus,Ge tiles , qui erant longe, signiscati in duabus tribubus ; di qui erant prope, repraesentati in septem romundi, de propositi diuini decretum , quod in E liquis a deinde vero postremus vel loeus, vel im
De t. 31. 33. voratio gentium earum s.latium. Iadi rium e
LV. vocatione fidelium ad Ecelesiam Deus iude et aequissimus , de simul pater misericors obseria uit . videlicet , ut Iudaei in medio gentium v
carentur, de admitterentur in regnum calorum,
id est, ad gratiam Christi. Sed quid est in me
dio gentium Θ inter gentes, scut ceterae gentes, non prius, quam gcntes, nulla praerogatiua ablis data prae gentibus ,.nil amplius dignitatis aut priuilegi; accipientes , quam gentium nati
gressus Iudaeis concedatur : quod Paulus non tacuit e Nolo enim, inquit, vos ignorare stareo myri nos , τι Asa siris vobis ipsis sapientes,qssa e re raseae pane conrigis in Israel, donec plenitudo gentia Mirans omnis Mael salsas fora. Hoc adumbrauit in praedicta Christi parabola frater natu maior sere per vim a patre introductus ad conuiuium, in quo minorem fiatrem, &quidem prodigum ante sedentem,ct gaudente inuenit. Hoc Christus signi ficauit
244쪽
scauit admirando illo epiphonemate,quae parab Mob. το. Iam clausit mysttitiis plenam. Eνunt,inquit, nsuis nisi, o primi a sim . Quae tamen sententia, quoniam & praehabitis in ea parabola, & prae- in hac explanatione aduersari videtur,expli- eanda est . cantur ad vineam operarii mane, metu. ridie, & vesperi; fit conuentio mereedis ex denarior reuersis singulis denarius ex aequo redditur. Vespertini consolantur di exultant, matutini india snantur, & fremunt: audit eorum aliquis a patre-
familias: Amite nan furis risi mrariam: non ne exd nario renuens metiam γ riati quod latim es, nee
mihi, vel operis succenseas. Aa seu us ram inuidus, 'parcus est, nam hoc valet nequam qa a Q. boaris, liberalis ,sum Hoe est. An ideo,Iudaea, aemularis Gentiles, quod tantundem ego illis, ac tibi promiseram, dono an non licet mihi ex gratia largiri gentibus remissione peccatorum, quam patribus tuis olim me tibi daturum promis nunquid quod illis tantundein dono, tibi quidquam pacto detraho Sic se gerente Patre meo erga avitosque populos , ait Christus, erans notis, ιρνi--iαρνimi novisimi. sed quomodo hoe verum est, vel quorsum parabolae adiicitur nam potius ex redinarii mer gesta deducitur, omnes suturos in regno caelorum, μν υς F in ia, inquam, prima Euangelii participanda prorsus aequales, quemadmodum di operarii omnes eundem denarii valorem acceperunt. Ita est plane, si donum consideres ; sin autem pactum, qui murmurabant, nouissimi fuerunt non solum tempore, quia post reliquos aeceperunt denarium; sed etiam quia minorem mercedem ceteris reporistarunt , non quidem absolute , sed comparati ne habita voeationis prioris pacti initi de denario accipiendo, laboris diuturnioris, atque expecta tionis laborantium . Etenim qui priores vocati sterant, pactique , & diutius laborauerant, non immerito sibi promiserant duplo maiorem mercedem, quam quae nouissimis daretur , qua amistrati conqueruntur se minus illis accepisse , quod paria acceperint,atque ita ex primis se factos
s um. Hieronymus: sic nobis videtur lectionis ordo reddendus: In diebus superbiae tuae quando
peccabas non es recordata auersonis Sodomae s roris tuae, antequam patεret malitia tua, quoe hoe tempore reuelata est, in tantum ut cunctis urbibus
Syriae, & Palaesthinae, quae in circuitu tuo sunt, fieres opprobrium. Praesare eonnectit literam Hi ronymus , sed sensum huius versus cum ijs, quae praecesserunt, & quae sequuntur, cohaerentem de-sderamus t quorsum enim in med ijs promisi ionibus repetitur increpatioξ Alio sensu interpretantur
locum Polychronius, ct Theodoretus secuti lectionem Septuaginta , quae se habeti Nis suisset S doma soror tua ad audiendum, vel in auditum in ore tuo in diebus superbiae tuae, &e. ips enim hoe modo scribunt i Sinon didicisses, inquit, Sod morum supplicium, diuulgatum suisset in ore tuo
illorum evitium, quemadmodum tua nunc obs-dio in Syriae, & Palaesthinae ciuitatibus, quidnam amplius, quam illi peccasses neque enim illorum tibi prosuit exemplum i sed cum nosses , & quae ab illis fuerunt perpetrata, & quae in eos constituta supplicia, nihilominus in se letibus perstiti-
A sti, &e. Verum hie sensus quantumuis quadret
interpretationi, quam Theodoretus facit verborum praecedentium usurpans reuersonem pro eua euatione di desolatione . contextui nullo modo cohaeret, ut supra monuimus agentes de illa acceptione vocabuli, reuerso. Praeterea addunt Graeci eam Orationemr Quidnam amplius, quam illi peccares ρ euius ne vestigium quidem extat in te tu ζ quapropter hic sensus nobis parum germanus videtur. Ergo Sodomam auditam esse in ore Ierusalem non signifieat eius auditam esse famam, ut
Graeci volunt, alioqui dixisset vates e non fuit audita in auribus tuis, & non potius in ore tuo. N rue vero sgnificat Ierusalem Sodomae esse recor alam, sed ipsius nomen ore suo usurpasser ae si B dioeret. Non dignabaris vel ore proprio usurpare nomen Sodomae peccatri eis sororis tuae in dies perbiae tum, cum scilicet meis donis exultares,
antequam reuelaretur nuditas, & ignominia tua. Ceteras urbes vicinas tuas aspernabaris, contemnebas, nec nominare eas volebas prae sata, atque animi elatione , sed probrosis eas appellabas cognomentis . lj sunt, qui de salsa iustitia sibi placentes dicunt. Reeeri a me , non appopimques mihi , qais immandus /s; Iudaei scilicet , qui peccatores aspernabantur, immo Christum D
minum despiciebant , quod illos reciperet , vel apud illos pranderet et aduersus quos parabola proponit de Pharisam S publicano, in qua vide-dete est quanto supercilio Pharisaeus de suis ope- C tibus coram Deo gloriatur; quamque fastidiret
Publicanum, cuius ne nomen quidem ore sacro audet usurpare, ne polluatur,sed dedecoris ergo Publicanum illum compellat, dicens e velut etiam hie Publicanus. Pronomen contemptum importat, eognomen vero fastidium; ae s dicat: Non sum ego qualis impurissimus iste peccator, quem ob vi litatem nominare non dignor, ob religionem v ro non audeo in Templo adorans meo ore prose
re. Verum audiant sestios diuites, quam grata si Deo superba iustitia.
Domanas Deas . Symmachus , & Chaldaeus ve tunt , tu portabis . Septuaginta in eodice Hisronymi , & Theodoreti: tu porta, quod idem v D let cum futuro. Sed pro scelere, & ignominiata, Symmachus posuit scelus , & nefas r Theodotio, fornicationes, & contaminationes: Septua. sinta , impietates , & iniquitates r vi sensus sit . Sustine itaque aequo animor vel r Sustinebis igiatur merito poenam tuis impietatibus, ct iniquiatatibus debitam. sed quaenam via poena est abs. que dubio, conuerti ad regnum pristinum post s rores suas; non esse illis praelatam tempore, neque priuilegio excelluisse aliq uo, immo vero postpostam sororibus minoribus natu, ut iam explicuimus t digna plane superbiae poena est ignomiania , & arrogantiae meritum supplicium est contemptus . Sicut & ambitionis propria merces es repulsata . Quam grauis autem ea poena sit , ex E implacabili odio, quod in corde Esau ingenera uit, coniici potest, de quo legimus . Geras euasempo Esau Iatia pro leneaerisone, qua Maedixerasea pater , M. Item ex inuidia filiorum Iacob aduersus Iosephum , de quibus scriptum est i ν
quam pacifice Ioqui. Denique ex Iudaeorum insa. nci furore 3 aduersus Christum dicentem r -- feretis a vati regnum : & aduersus Stephanum i
gna poena ignominia eis. de armis
245쪽
, is EXPLANATIO IN PROPHI. TAE
qui aegri an aν tarddassu, crsndebant Hem bus A testamenti mei: se enim voeat pactum, di promissionem fictam Abrahamo, quod es eius semine nasciturus esset Christus, cuius etiam mentione facta eduxit illos ex Agypto: hoc enim& sempiternum est elegis enim disposito,& iustitiae carnis erant saeundum diuinum Apostolum usque ad tempus correctionis imposita, promisso autem ina' ternum manet i hoc est quod idem Apostolus scribit e AMusa diata sint ρν-ι Lunes , cr seminiemst non dicit: Esse milus , Pasi in mutias : sed quasi in uno: Essem ni stis. γι es cs as . Hu
habet Scholiasses , illique sauet verbum β, ιιa
Itiis sae disis Dominus Dei. D fariam sili si ιδ pex ιών mearum,ut tollum faceres paeri N.NO-terici locum se vertunt: & secissem tibi, vel fac rem tecum,quemadmodum tu secisti; veruntamen recordabor potius pacti mei. Verum melius ann ctitur versus iste superioribus. Ignominiam tuam
tu portabis, & in hoc supplicio faciam tibi, 3 c. nam cum Hieronymo transtulerunt Veteres ex Hebraico. Et faciam tibi sicut fecisti, quoniam dospexisti iuramentum, 'e. Chaldaeus: Vindictam de te sumam, scut fecisti, nam spreuisti iurare en tum, Le. Septuaginta in codice Theodoreti, &Complutens Faciam in te scut secisti, sicut d
Hierem. pameula Vri valet idem quod ita ut Matis. 23.
spexisti execrationem , ut violares testamentum B G, Hebraice in typn, haqimothi, stare faciam , meum. Hieronymus autem breuitati consulens it. lam orationem omist sicut secisti) quod sequenti satis declarabatur. Vocula,ir,non est hoc loco causalis, sed potius consecutiva, valetque, ita ut, quemadmodum aliis sacrae Scripturae locist apud
Ieremiam. Consonuaerant mamu pessimoνum, vi non
conueneνetur et visiquisque a malisia sua, cte. Et apud Matthaeum . νι ιμι ι suo vos omnis sagati Ἀ- Iris, id est, ita ut veniat, vel , atque ita veniat. Eadem phrass extat apud Matthaum in praepos-tione M. I ia omnis, qua viaeris maIerem ad c empQ ἐκ dam eam. id est, ita ut concupi at: neque
enim moechatur, aut gehenna dignus est,qui videt, sed qui videns concupiscit. reuocabo in usum, & quali ad vitam ; hoc est, opore complebo, re ipsa praestabo: nam ut cadere verbum, quod supra notauimus, est non impleri, i ritum fieri; se stare, est praestari, impleri. Si igitur pactum implendum promittitur, non est aliud de nouo ineundum , sed vetus quod transactum est cum patribus, non Mosaicum quod temporarium fuit, Apostolo testante . Ergo illud , quod cum Abraham initum est de senti ne bene dieio , nunc rei teratur praestandum. Sed de hoc pacto insta di eluti sumus.
suis . In pristinum regnum restituta gremio tuo Iarameniam. Hebraice dicitur ribes, alati, hoe C excipies nationes gentium plurimarum, quod quia
est, adiuratio . qua quis cum imprecatione mali adstringitur ad seruandum pactum: omen, execratio, iuramentum, execratorium factum cum deuotione eius, qui transgressor suerit foederis. Eius vocis mentio est in Genes. Non reneseris iuramemto, id est, immunis eris ab omine, ct imprecatione, sub qua mitii iurasti. Item in Numeris. His mal aemon fas sis urebas. Hebraice: adiurabit eam sacerdos cum imprecatione. Foedera autem cum execratione, quae hic dicuntur violata, extant in Deuteronomio. VI transeas in fata re Demini Serui, est in iure tirandis, qvid heaee Demmas Dos Iampe caris teram . Et inserius. Nec vetis solis ego hsesedis fierio , o hae in amem a confiseo, GY. Porro medem benescium, tibi praestabo ceteris omnibus e mi latius , ut carbones ignis congeram supcr c put tuum. vincamque in hono malum; tuam scilicet malitiam bonitate mea superan ad ruborem, di verecundiam te adducam, ex qua poenitentia malefactorum orietur. Hoc reuera contigit in Actis Apostolorum, ubi se habes. μου an vita tis cim puncta fans eoiae, o due ρκωπt. υιὰ facιemas,ti H faires, sec.
o disti eas ι L in f is inta non ex pacto suo. Sch liastes. In filias non solum propter morum similitudinem, sed etiam propter temporis antiquit tem, de No ex pacto,inquit, rao Molaico, quod tu transgressa es, di quod vel inuiolatum per se ins
crationes , quibus se deuouerunt Israelitae paci- D mu erat; sedes meo, quod scilicet olim Abrahamo in
scentes , in Deuteronomio decreta, in libro Iosue reseruntur decantatae. Bene igitur hune locum tractant Scholiastes Graeci , & Theodoretus di centes r Habuit lex execrationem transgressoribus interminatam, quam sex tribus stantes super montem Hebal iussae sunt percurrere , uniuerso populo respondente, amen. Cum igitur ait: Neque execrationem verita sueris, sed absque me. tu pactum meum violaueris, percipe seminum tu tum fructus. Deinde post poenam bona maiora pollicetur. G Me dabo ego pacti mei teram in Hesas ades semna uis Utilabo D pactam semisonam. Theod retus. Tu enim, inquit, iuramenta despexisti, depromis,de per Christum praestabo, hoc est: Ex vi legis gratiae Sodoma,& Samaria,nationes scilicet ne5.quae longe, di quae prope, erunt tibi quas filiae.
Duo nobis proponuntur theoremata apud sacros Vates celebratiis mar primum de vocatione gentium ad Ecclesam, alterum de earum incorpor tione,vel instione in corpus Christi mysticum mediante fide,& caritate. De primo disserit Isaias sinpius,sed potissimu in postremis vaticinii capitibus
foedera, quae mecum pepigeras,violasti; sed me ne E longo a senseatis,o Matios itios conso ut Ad dext sebella'. hoe quidem adducet, ut te omnino deseram. V tum ubi te disciplina infructam aequitatem ed cuero, foederum illorum recordabor, quae olim tecum percussi, cum adhuc esses infantula ita vocat tempus illud, quo in solitudine est commorata &statuam testamentum meum, testamentum sempiternum,non legis, sed gratiae, non per Mosen, sed per Apostolos: illud enim ad tempus durabat, hoe vero est aeternum. Scholiastes. Recordabor, inquit,
saria sal, , o Gam esci senas insitabu, ct reliqua, quae consequuntur usque ad finem capitis. Praeterea alio capite idem argumentum habet: DI ID
246쪽
peregrinoram muris suos, ct cetera usqtie ad finemi I. gr. ρ. capitis. Item. Et eas Iur, nascentur, is eas , . . res, istis, arbores robustae iustitiae, amaris Dominia lari e dum cser. Et in serius. Meil enim serra profert tremensatim, Neur harias semen sum Πν-na , se Domini Deus grem natis o Iuram, iussos , o Ladem , viros laude dignos , coram uniuersis gentiabus, sec. Caput sexagesimum quintum totum est in hac re e verum caput sexagesimam sextum explica tius eandem tractati uetuis, inquit, an is unquam utipo qui, ouis is il n id partu es rerrain Eu ana st an pu et gens si ac quia parturivit, o peru Sis, hostiari Hoe idem miraculum celebrat Dau in psalmo. Mumdiu ei υ - m Iibusue Aurae leti Dominas portas, arces, moenia, Donsuper omnia Iubernaeula Iurab. Gloriosa HEL sns de te, citiis DGr m ων res Rahab, Aegypti, o Babylonis so-- iram mmc nationum harum mihi addictarum memoriam faciam in catalogo meorum ciuium: Fere ali
nigerua, Philisthaei, o Dras, o populas Arahiopum biferans seripti ιζ et mn uid Sion aeces: Homo, seso ea in ea ita ne tot gentium populi ex hac, & ex illa natione in meo repente gremio nati visuntur ξ Sed quid mirum, e iam ira undauit eam Ua. s. .is Sionem, me scilicet Ahis mu Denique in sine capitis Texagesmi sexti additur: Tι musam ex eo, qui fuluaruaerisI emes in mare in Ase rem,o Lydum undentes saginam; in Datium, o Gratiam , ad institisset. Ha dueens omnes se dies uetios de eunctis Gens bus donam Domano r.In quibus locis apparet,
,h id quomodo terusalem per Christum restituta, Ee. mities, clesa scilicet Hierosolymitana, mater stetit fide
ter sciit eri lium omnium, qui Christo nomina dabant: qum
dentium niam eos stilicet instituendo quasi pariebat sponsissio Christo, ut merito dixerit Vates D dabo eas soro res tuas DL ιn tias. Quoniam vero ex ipsis filiis, dissi abiis,fidelibus, inquam, Ecclesa construebatur,& coagmentabatur: adoptatio filiorum declaratur per translationem aedificationis in praedictis Ioeis. Atque hoc sibi volunt Septuaginta vertentes: Dabo eas tibi in aedi stationein, hoc est, in filias, quae sunt aediscium parentum mam quemadmodum d mus 'surpatur pro familia, se Idiscium pro prole, di aedificatio pro generatione.Sed de hac metaph ra superius actum est. Alterum propos tum verborum erat Non ex pacto veteri Mosaico, sed ex nouci inito eum Abrahamo, & per Christum praestito adoptionem istam, uo discationem seri: Quod scilicet Paulus contendit L Ra, Iudaeis demonstrare. Abraham, inquit,duas filios su
dem an monte Sina In seνmtMem seruos generans, qua
s Aga, id est, uod refert Agar ancillam. Sura enim mens eis in Arabia, qtii comaneta , in hac allegoria respondens , es ei, qua Auae es Dνusatim, esse il tim f*s suis. Ida autem , qua sar sum eu Ioasulem I sera est,respondetque sarae liberae. Da ea materno Era, Ecclesia stilicet militans, quae regnum caelorum dicitur,& caeso descendisse. SoθItim est emm. La
damIsaarino fuanoM sumin ere.Obserua filios satae, liberos scilicet, dici sitos promissionis, noui videlicet testamenti progeniem , legis gratiae si ctum, quae in generando in fidelium cordibus spiri tum adoptionis filiorum erga Deum, illos miro m
A do regenerat, di ex seruis filios Dei Acit: quod non
potuit praestare vetus tessamentum: cum enim ti morem incuteret, seruorum potius, quam filiorum animos creabat. Bene ergo Vates habet:D 3 eas in
L in Vius,sed non eae eri ras. Verum praedicta fili tio est respectu Dei spons.
Videndum restatis uomodo nationes omnes adiunctae Ecclesiae non seruae, sed filiae respectu ipsus Ecclesiae dicantur: hoc autem sicile est explicatu,sconsideremus proselytos ex gentibus nunquam apud Iudaeos dignatos esse nomine statrum, sed potius timentium , vel colentium Deum, seu aduenarum , vel peregrinorum in Israel, ut sup rius notauimus: ad eos vero, qui ex gentibus ad nouam Ierusalem redeunt, Paulus Hamat. Fr B tres non enim timentes amplius vocabo ) iam non eao hossitis, o aduenis, ede aes sanctoram, urbis sanctissimae, o, immo. domestui Des, de eadem Dei
familia. & progenie, filij domus eius haeredes, a que adeo tanquam filij, suoad cati suo suad
merium Apost Ioram, o Propherarum V o summo an
satin is dis rans Iesu , cis. At vide quam apposite, quam sapienter Paulus miscuit filiationi aedificationem . quoniam, ut modo dicebamus, fili rum generatio dici solet in sacris aediseatio. Si igitur aedificati sunt in domo Dei Gentiles, se rest, ut si ij siit Eeel est, ct non amplius serui, vel cxteri. Hoc itaque sgnificauit Vates,cum Dei nomine promist Ierusalem restitutae. Et disso eri titiostias . sed non ex pasti ias , quas dicat: non ex ut C testamenti veteris , quod seruos reddebat ipsos Israesis filios, tantum abest ut alienigenas in filios adoptaret, vel spiritu filiorum indueret; sed p tius ex vi pacti mei, & promissionis facte Abrahae, ex vi scilicet legis gratiae , quam attulit mundo semen Abrahae promissum, scilicet Christus , qui propterea dictus est pater futuri saeculi, quia i)ctus suit non solum quas primus Adam in animam viventem, sed etiam in spiritum viviscantem: spia ritu enim suo vivaci in eordaGentilium diffuso,eos renouauit & regenerauit non iam filios irae quales Adam terrenus genuerat, sed filios Abrahae natos ex Deo, atque adeo filios sponsae dilectissimae Ierusalem. De hoc autem pacto subditur statim. Usseirabo ego pactam meum secum, est fies quia
D ὸν Dominus. Vt recorderis, se eonsendum, es non si tibi mora aperire os prae s. sone Iaa , o Maecius titi stiris inomn las, quae feti Ii, ait Domisas Deas. Sententiam
hane diuinus Apostolus paraphrastice elueidauit ad Romanos scribens in haee verba. Uarsen sumus causis ante redditis ostendimus, assis Gra- eos omnes sis petrara me utit scrip tim eae via non stadius quisqvim,non es inuti gens , Oe. Ses saaIem quoniam quaecunque lex DP ων, lys, as oti sum, i visuri ut o e os AP πιών, ostisaeras, obnoxius, vel reus, fas omnumanris Deor saris ex operibus I sis no n. ficabit ν omnis ears eorum ιuo: pem lege enim cognitis pereuri tantum data est. Mae amem
o egens gloria Dei , gratuita remissone peccatorum: Haificati gra is per gratiam ipsius, non vero ex pacto Mosaico,pra redemptionem, quae est in chria Eo Iesa, auem 'vosais Deus propriasione- ρον emis favo e ipsas ad sensionem is ita lua, sal lix promissae olim Abrahamo , propteν ν- sι nem praecedentiam delictoram in sest niatione Dei,
Nariones reclesiae adiunctis non se
247쪽
quae Deus toleraverat , ad omissi eis iistisia Aeivi in hoc ι-pore , quo dilata salus carior esset nunc exhibita, visis et iasu is , sitelis Maiis dictis , di pactis,'missicos eam, es, regeneratus, ex μου tisa Christ. νιι eu ergo stimus ira ex faeue ter quam legem p si Mam ' ex vi euius pacti Mosaici ne ma r sed per legem MN . Aiauramurem , ex praedii iis arguimus , miri γi hominem ad Ecesesiam venientem fidem operibas I gis Mosaicae . Aa Iad oram Deus ιa Ium' nonne issenι - ὸ immo o gentiam : ct quonυ- qusdem istis es Dos, Ρι astoscas eis ac saem, circumcisos, exfri, o prispatium, praeputiatos , sdem, O. Ergo
sensus loci ex Pauli commentario in hunc modum eruitur. Collata tibi iustitia per sanguinem nouidi aeterni testamenti, experieris me esse Dominum patientissimum intolerandis peccatis,&fidelissimum in praestandis promissis, atque re sedaberis tum eorum, quae male egisti; tum eorum, quae de manu mea accepisti , di erubesces talia peccasse e neque audebis amplius vel tibi arrogare iustitiam, vel sorores tuas contemnere e qui immo flentio prolando mea veneraberis iudicia, atque perpetua gratitudine mihi deuincta nationes uniuersas uti sorores ampleMris, di vi filias amabis.
ARGUMENT V M. proposita migmattea parabola,vaticinatur excidium regni Sedeciae, atque exaltationem stirpis Ieconiae, qui eaptus detinebatur in Babylone.
, τ factum es meriam Domini Bad me, ducens: Fili hominis propone amima, narra parabolum add iam Israel, Et dices: Haec ditis Dominus Deus e .Aquila granuas magnarum Martim longo membrorum duerti, sena plumιs,' -- metate , menitis Libanum, tutit meduliam cedri. Summitatem fontatim eius auulsit eserram CPortavit eam in Terram charaan, in urbe ne gotiatorum posuit illum.
Et tulat d. semine terrae , posuit illud in terra Iro semine , me firmares radicem si raquas multas: in se perficie pusula EDd.
Mque germinat et, cremi ιn ineum latio. rem humili satura, respicientibus raress estis ad
eum d in radises estis sub ilia erunt. facta serra vinea , in fructificavit in palmites, in emisit propagines. E facta es aquila Atera granais magnis alis, multisque umire ecte minea ista quasi mi
tens rua res suas is eam,palmites suos extendit ad illam, mi irrigaret eam de areotis germ mssur. In terra lora seper aquas mutias plantata
esse ut faciat fronias, in portes fructam, visit
in vineam granaem. Uc : Hae dias Domunus mus: Ergo ne ' sper in
248쪽
sperabitur st nonne raduces eiureuellet, in f - A aueris, oe in extructione vallorum it tmer Lus eius distringet, in siccabit omnes palmites ciat animas mutias. germinis eius, in arescet e γ' non in brachio Spreverat enim iuramentum it flueret far- XVIII. grandi, neque in populo multo, mi evelleret eam dus, in me de de manum Dam: in cum omia radic/tus. ma haec fecerit, non eget et. Ecce antata est e ergone presserabitur t non- Propterea Me ducit Dominus Deus: Vivo ego, XIX. ne eum tetigerit eam ventus Ῥrens siccabitur,m quoniam iuramentum, quod spreuit, in foedus,
in areis germinis sui arset' quod praeuaricatus est, ponam in caput eius. Et factum es merbum Pomini ad me dicens: Et expandam sver eum rete meum, . com- XX. Die ad omum exasperantem: Nesicitis quid B prehendetur in sagena mea: in adducam eum iusta significent e Die r Ecce venit rex Tabloniae Babylonem, in indicabo eum ibi in praeuarica in Ierusalem : in assumet regem, in prino F Done, qua despexit me. eius,in adducet eos ad semeti um inBabylonem. Et omnes profugi eius eum e laeso agmine XXLει tollet de simine regni, ferietque cum eosα- suo, gladio cadente residui autem in omnem νcndus r in ab eo accipiet iusiurandum o sede sese tum dispergenture in secietis quia ego Dominustes terra tu et, locutus sem. Vt sit regnum humile , in non eleuetur , sed Haec dicit Dominus ae se Et Fumam ego de XXILcis harpactum eiu in seruet illud. Medulla cedri subtimis, inponam: de vertice em recedens ab eo misit nuncios ad Aegyptum C ramorum eius tenerum distringam, in planta-it daret sibi equos, in populum multum. Num- bo super montem excelsum in eminentem .
quid prosterabitur, uel consequetur salutem qui In monte sublimi Israel plantabo gia, in XXII Recit bae e in qM dissolvit paetum, numquid ef erampet in germen, in faciet fruetum, in erit
fugiet e in celum magnam: in habitabunt sub ea omnes Vivo ego, dicit zominus Deus: quoniam in lo- volucres , in imuersum molatile sub umbraeo regis, quι constituit eum regem, cuius Iecit im frondium eius md sicubit. ritum iuramentum, in Ioluitpactum, quod ba- Et scient omma ligna regionis, quia ego Do- XXIV. bebat cum eo, in med o Babylonas morietur. minus humibaui δε num humile siecaui l Et non m exerci granae, neque in populo mul D gnum viride, in Irondere feci lignum aridum. D faciet contra eum Pharao pretium o m ιacta Ego Dominus locutus sum, in feci.
τ pactum es Hνlum Domini ad me dicens . In hunc modum me allocutus est Dominus . Uti semanis 'ropone auigma, Eo narra par utiis ad ismum Ιβael et dura.αμιγμα, igma. - Graecis dicitur obseura allegoria , vel quaestio, quae vix intelligitur, ab isti aeniplo,obscure loquor, innuo. Hcbraeis appellatur Nun, chidali, propositio obseura, problema intrieatum : a verbo rari, chod, hoc est, acute, di Obscure loqui, quali dicas acuminare, proponere Lilicet problema, vel quastiolium acutam,& intricarambulet in Lais nomen verbO,a quo Oritur, a. iungi vi in libro Iudicum. Propone Male .Hebra, diae. i .ee aeue acumen, vel aenigmatice loquere aenigmae p. ii. quo modo legimus in mesenti versu : pro Ae ani m. Hebraice aenigmatice Bouere anima, vel Quid sp,
acue acumen. , parabola, valet Latinis labora.
comparatio, vel collatio, ut Ciceroni placuit, au- 'ςς φ .ctore Quinctiliano, seu smilitudo, qua stilicet res μ' dissimiles conseruntur. Hebraice , ,masal dignia
tas, sententia,dictum, prouerbium, axioma, met
phora, figurata oratio, quae digna est memoria , a uici, inual, quod est dignitatem habere, dominari. Tales sunt sententiae Salomonis in libro Pro uerbiorum congestae, & parabolae praenotatae; nam latius patet Hebraicum nomen, quam Latinum, di
249쪽
Nabuth doti sor ualla comparatur.
Graecum: etenim non solum siniscat smilitudi- Ares, sed etiam prouerbia, vel sententias vulgares in triuiis sermone crebro repetitas: ut in libro Prouerbiorum videre em immo & aenigmata ipsa, quae sunt obscuriora problemata, amplecti solet: vi in psalmo. Aperiam in parabolis es meam, Lyrarpropositiones, Hebraice aenigmata. ab iis rivi ubi sere aequi- pollentia facit aenivmata, & parabolas . Christus quoque apud Matthaeum hunc versum psalmi praedicticitans aenigmata vocavit parabolas. Idem in praesenti factum videmus ab Erechiele: pro eodementin usurpat aenigma, ct parabolam, utroque n mine intelligens similitudinem Obscuriorem, quae, vi Hierondimus scribit, aliud praeserat in verbis , aliud teneat in sensibus . Vnde Scholiastes, atque Theodoretus: Aenigmatice iubetur ipsc pro- Bphetare, vi qui audiebant, non percipientes quae dicerentur, ad ea inquirenda maius adhiberent studium , & percontando a Propheta interpretati nem acciperent. Polychronius Id factum est, ut ne audiendo exasperentur, ct a doctrina restiant. Aquilis trisad s. Schesiastes. Ad aliud argumentum transi oratio, hoe autem est, ut arguat Sedeciam de iureiurando violato: cum enim Babilonio iurasset, se in eius potestate suturum, ac tributum ei soluturum fidem sesellit,negle aeque iureiurando ad Aegyptium confugit. Indignatus ergo prinpter iusiurandum Deus,' se poenas ab eo, ct a cruuitate repetiturum minatur. Vtitur autem aquilae smilitudine illi comparans Nabuchodonos rem, dic. Ex ipso contextu perspicuum est, aquila Cnomine intelligi Nabuchodonosorem cur autem ita appelletur, non ita est in promptu dicere. Qui dam propterea aquilae similitudinem usurpatam volunt, quod illa sit regina auium, atque adeo imperii symbolum gerat. quibus fauet quod non solus Babylonius,immodi Aegyptius quoque rex aquilae comparatur in eodem capite. Alii eius comparationis causam adhibent, quod Babylonii vexillum aquila esset erecta, ut Aegyptiorum primum, di Romanorum postea fuit.Verum hoc stare nequit: etenim aquila insigne fuit Persarum, teste Xen phonte, non igitur Babyloniorum, qui columbam in signis praeserebanturon aquilam,ut colligitur ex Diodoro, ubi scribit Syris columbam sacram fuisse, di quas Deam coli in memoriam Semiramidis re- Dpinae, quam immortalem existimabant, ct in columbam conuersam: Adduci potest in eam senten- aliam illud Ieremiae. A facie glis j eolambae, id est, Nabuchodono risi de ipso enim loquebatur Vates. Hebraice nar, ionali, quae vox innumeris locis columbam sanificate tametsi Neoterici maluerint reddere, A facie gladii vastatoris, vel depraedat rise quarum versionum, illa non respondet verbietumologiarasta translationem continet duriorem. Sed isti boni viri ne non inuerterent antiquam E clesae versonem, maluerunt quidpiani potius , quam columbam transferrem suam prosteri ignorantiam; scut & Hieronymus omnimodam hum niorum literarum eruditionem se assecutum in s- milibus locis vertendis egregie testatur. Colum- Ebam itaque in Ieremia legamus , & Babylonium intelligamus, qui in v illo praetare columbam solitus erat. Quod confirmatur validius ex pti,
mo . Sa dormiaris inter medios eieras, series, pennae e
simia Haetenti is, &e. hoc est. Si iaceatis sub se tibiis, vel inter series militum victor uin,qui columbam argentatam in vexillo serunt, cuius dorsum
rutilat quas aurum fit tuum i etiamsi Babylonii de vestra salute , & vita sortiantur; eruemini a tam praesenti periculo:& vos potius eorum diu detis spolia: nam pendet sententia a visu siperiorer c lumbam itaque gestabant in vexillo Babylonii ,
non aquilam. Aquilae vcro consertur eorum Rex,
quoniam, ut initio dicebamus , symbolum illa fuit imperis, hoc cli, perniciosae potentiae: nam, hanc eum significare volebant Aegyptii pingebant aquilam. Nee immerito imperis hieroglyphicum est
aquila, cum polleat viribus, pernicitate excellat, intrepida st , & aduncitate rostri regiam praeseserat magnanimitatem ex Aristotelis sententia: n que enim clangit, aut murmurat, sed in omnibus quandam imitatur imperij maiestatem Unde apud Graecos in Iouis sceptro praefigi solita est. Ergo Aquila grandis me ara, aluom est Nabuchodonosor; de quo O eas loquitur. visi aquilas redimam Domini: quoniam sicut aquila regina auium appellatur , di alta petit; se ille in excelso collocauit thronum suum , ae rex multorum regum, quos subiugauerat suit appellatus: hoc habet Rabbi David. Vocatur autem magnus, utpote celeberrimus, magnis alis praeditus, quia masime regnum dilatauit; nam ala ditio, &potentia dicitur. Vel magnus propter imperis potentiam; --
gnaram alaram ob ercitus magnitudinem: nam
equitum turmam alam dicere solemus, quod te mi, de quas obumbret pedites: unde Isaias ait e Eru exto satiremem ,eYercituum Assyrij, impios
bris. Septuaginta: longa extensione. Alii tumores vertunt: longa pennis. Sed ex versu siperiori coniunc tur,ignotasse hoc loco vocem 'Iu,eber,non
sumi pro penna, tametsi alibi id significare Aleat,
std potius pro membro robusto: nam verbum res, abir, pctentem ,.&robustum esse significat. Unde Rabbi David vertit,membro longo Rabbi etiam Salomon habens membra longiora: quod scilicet Septuaginta dixere, longa extensone: & elegantius
Hieronymus r me rarum Actar ea autem
vastitate, & firmitate membrorum robur imperii Babylonici, vel sortitudinem, di velocitatem eius in volando ad praedam sostium, vi placet Rabbi Dauidi,intelligi voluit.
Item amis vinetaso. Hebraice,plena pluma, quae est illi varia , seu multorum colorum . Rabbi David: cuius pennae sunt diuerserum colorum ad instar pennarum pauonis. Sub hac pennarum varietate , exercitum Babylonii ex variis nationibus collectum innuit. septuaginta autem vertunt,plena unguium : quod ad literam se interpretatur Theodoretus: Imenum unguium ipsum vocavit, vi cui suppeditaret multus exercitus. & equitatus, ct peditatus, leuisque armaturae, discutati milites,
ut extremam corporis obtinent partem, eo quoducibus subiecti snt, & celeres snt,atque validi ad pereutiendum, & serae instar dilaniandum eos, qui
contradicere conentur Praedicta omnia se interpretatur Gregorius. Pro immenstate exercitus gnaram alu=tim; pro diuturnitate temporum , loris memirorum Actia ; pro multis vero diuit ijs, plenus plumis ; pro innumera autem terrenae gloriae com postione, plenus uarierare describitur, se.
Venis P Lilanum . septuaginta: Quae habet ductum intrandi in Libanum ubi Polychronius Propositim illi est, inquit, potiri Hierosolymis Libanum enim appellauit terram promissionis, quinniam eous ue protenditur Libanus. Apollinaris vero,atque Theodoretus Aperte hic docet, non spon
te sea Babylonium Ierusalem veniae, sed inuisibili
parantur raritodi s. quo illam illa im
250쪽
virtute Dei uniuersorum promouente adductum . Libanum autem Ierusalem vocavit non modo utlasgnem , sed etiam ut comantem , ac vigentem, tunc temporis, tum incolarum frequentia, tum leti sitimis sacerdotibus, de prophetis diuina oraculam ina. reddentibus. Diuus Hieronymus per L sanum inta lati . telligit Templum Domini. de quo & illud Zach,
uensam magni οι sonti sum: di crebro , inquit . Templum , quod erat inclytum, atque sublime inscripturis sanctis Libanus appellatur. Idem set ibit
I, et . ni, &ci dicens Comminatur igitur regiae domui, &rM . a. ra urbiIerusalem & Templo, quod vocat capat Lilani,&c. Et quidem in hoc loco Ieremiae videtur ve- B guibus vlentem A eim annorum, fortasse vox ea in plurali posita ad multos surculos reserenda est ad viros scilicet principes regni Ieconiae, qui cum illo translati sunt, ut ipse Vates interpretatur dicens: Esessamo regem, Cr pνιncipes ratis, dic. Nihilominus Apollinaris, ' Apestis. Theodoretus contraria ratione duas orationes inta Nodoriterpretantur. Scilicet: Tulit selecta cedri, summitatem teneritudinis vellicauit Ieconiam, inquiunt, per hae innuit. , electa vero cedri propter regnum dixit summum autem teneritudinis, vel tenerrimum non solum propter celsitudinem, sed etiam propter iuuenilem ditatem: iuuenis enim admodum & regnum suscepitin eaptiuitatem passus est apte vero apposuit illud, vellicauit, vel, decerpsit: quoniam aquilam illum vocaverat, pluribus un-
rosimile Libuatim appellatam domum regiam, ad quam loquebatur Propheta: idque non solum obloei altitudinem. candorem murorum marmore
rum, sed potissimum ob cedrorum densitatem, quibus pro columnis subnixa erat, regia a Salomone constructa: nam de ea scriptum est in libro Regum. Aed ea uu quoque domum salsus Lis i, hoc est, porticum, Basilicam amplissimam quadragintaquinque columnis cedrinis fultam, superiusque cedrianis trabibus,tignis,& asseribus ieetam, ut irasius dicturi sumus suo loco. Ceterum certius est,Libani appellatione indicari ipsam Vrbem,regiam vero Iuda eadem ratione dici Galaad,& caput Libani, quod esset totius urbis princeps,& quasi cubile Leonum,
IMIMum posvis suam Hieronymus:Et transtulit in uirion. Babylonem , quat est in terra Chanaan & quidem de regione Chaldaeae, atque urbe Babylonis eius metropoli sermonem esse Prophetae dubitari non potest, cum ipsemet inserius se ita exponat: El ad-Acet eos is se e , -- pasylonem. Illud quaestimne in habet, cur terra Babylonis appelletur terra eis Chanaan: cum certum si ex Genes, Chanaan nω lon vocetur men esse filii Cham si ij Noe, a quo denominata est terra Chi regio, quae illi in sortem obuenit; scilicet qua inpo- ,.stea filii Israel ,expulsue Chanan possederuntietus
autem termini eode loco definiuntur: Factique sani ibid. y.1ς.
termini Clanaan tiorensibin a ssusne Geraram is que
as. regum sei licet Iuda, quos Leones vocat Propheta: C Caean, d me Draediaris Sodomam, die. Extra illos atque eodem modo intelligimus alterum Laeliariae testi inonium: A ri L sane ponas Iaas r ad Vrbem enim ipsam sennonem haberi existimamus non ad Templum, neque ad regiam Iuda: neque ficus locutumErechielem de ipsa Vrbe sub nomine ima. Libani, Origenes auctor est, & Eusebius, Apollina- Tufebas. . ris quoque, & Theodoretus supra citatis immo irrim sin semet ates parabolam interpretatus ait. Ecce --E n Ita salsos o Ierusalem, &c. t hiis ' D tutu meduliam cedra. Rabbi David, qui sup Thebais . rius per Libanum terram Israel intellexerat, nune R. Dati L per cedrum Ierusalem accipiendam crediti qumniam ut cedrus ceteris lignis Libani altior est: se Ierusalem sita est in eminentissimo loco totius ter- autem terminos iachre Chaldaeam immo latissima Mesopotamiae regione interiecta a terra Chanaan diuidi compertum est ex tabulis Geographicis, ut capite praecedenti notabamus. Cum igitur neque Babylon, neque ulla portio Chaldaeae visa ratione pertineat ad possessionem filiorum Chanaan , ex quonam capite terram Chanaan appellatam existimabimus Theodoretus cum Apollinari: Baby- Necti .lonem aiunt, pertiaeesgnificat;rursusque ipsam re- Apertim gionem Chanaan nominat propter morum ais ni tatem.Verum hoc liberius videbitur dictum nis ex Scriptum auctoritate, vel prophetarum consueta dicendi ratione confirmetur . Neque minus est alienum, quod scribit Chaldaeus: Asportauit ad chalia. M aisiti, raepromissae. Per Verticem autem cedri stirpem re- D terram liberam a seruitute, quae stilicet nulli red- a ,sem giam fgniscatam contendit: nam n det, isame- regiam sgni reth, pro qua Hieronymus vertit mHallam, ipse,&Rabbi Salomon interpretatur ramum celsiorem in arbore, qui dicitur uti x, isma, Italice Graia id est, retris. , i. suninitas cacumen: cui sau et locus Erechielis: In-
ire tondensas frandes eleuartim ea calumen ratis. Chaldaeus vero statum, propaginem, Septuaginta, electa,verterunt. Verum omnes translationes eodem
recidunt i aquilam stilicet carpsisse summum germen cedri, hoc est, ut Vates se ipsum exponit inse. tius , a Babylonio abductum regem Ieconiam cum . Me. 1 . principibus viris domus suae, & regni, scuti reser tur in libris regum rsa mirarem standrum estis aua l. Hebraice ea put surculorum lactentium. Septuaginta: summum .
mollitiae vellicauit, seu summitatem teneritudinis auulsio & rocte illi quidem: nam npu , leniqah, pro qua Hieronymus vertit frondes, fgnificat surculum tenerum lacteum: per quem Rabbi David adhue intelligi regem vult: dicit enim: Ramus in
vertice cedri lignificat, 1 t diximus,stirpem regiam, in qua erant multi filia, maior vero natu erat Iec nias; ideo summitas hondium dicitur,quia puer tener erat, quando regnare coepit, videlicet octode
KD. d. debat vectigal qualis erat oli1n terra Chanaan ante aduentum filiorum Israel. Sic enim eius sententiam interpretatur Rabbi David: ipse tamen multo is misi melius sensi, quam Chaldaeus: sic enim habet, Per
terram Chanaan terram mereatorum intellige, ut praecedenti capite diximus: per urbem negotiat tum Babylonem, quae plena erat negotiatorum, qui ex omnibus mundi partibus ad eain conssu bant , dic. Hanc sententiam capite superiore ex Rabbi Salomone allatam nos etiam probauimus enune autem firmius confirmare debemus. Duo as. sumit vi certa Rabbi Dauid ' Rabbi salomoni alia terum est vocabulum. Chanaan, fgnificare mereatorem,alterum terram Chaldaeorum apte diei pos.
se mercatorum,' negotiatorum. Vtrumque certis. sinum est: primum constat ex Prouerbi j s. obuium 'Pro. 3 t. P. ιν aedis Chananaeo: & ex Isaia . Inu Iare, Hus IHI fiitisa: & ex Zacharia. D non exu mereis is ahra --
domo Domina, &e. Quod si roges analogiam eius s-gnificatus cum primario vocis I res,andeo, i senis ea Chanaglian, proprium nomen esse filii Cham si ii iione voeis Noe,a quo terra illa, quam ipse possedit nomen est Lianaan. sortita: nam dicebatur terra Chanaan : quoniam vero Chananai erant mercaturae, & negotiationi