장음표시 사용
251쪽
dediti; nomen illud ex proprio sectum est appella-
tiuum, usurpaturque pro mercatore iis locis, quos vidimus,atque alijs smilibus. Hoc autem ita este videtur, quoniam ex eodem sonte manavit verbum, chanaali, quod valet, humiliari , deijci, vile stere, sordescere, &e. nimirum quia parum ingenua aestimabatur mercatura apud filios Israel, immo sordida & abiecta vivendi ratio Quod autem se cudo loco asserebamus aptissime appellatam Chaldaeam terram mercatorum,& Babylonem vi M negotiatorum, nemo negabit, qui leserit attente e
put duodeviges mum Apocalypss,in quo de Roniana urbe, ct imperio eius veteri sub nomine Babylo
c purpura, o serio, Erc. Et iterum , mercaloes s rum , qai diti res sum sens,ia ea longe Eabant, cre. Vbi diuus Ioannes ex concursu diuitum mercat
rum in Urbem,illius opulentiam,luxum,& delitias fgnificare voluit: quemadmodum & Mechiel ea
dem exornatione commendare voluit potentiam,& aspuentiam emporijTyri pisit Dedan ne Isas estis, dic. Θνus negos aurum,&c. Iada, &c. IsraeI,&e. Damascous, &c. inmures ιιι, &c. Neque aliud est
Propselae institutum in hoc capite, eum Babit
nem urbem vocat negotiatorum , atque Chaldaeam terram mercatorum; nis ea dicendi ratione
signifieare Babylonis frequentiam , abundantiam, luxum, & opulentiam: nam ad eiusmodi emporia
solent mercatores, vel ab extremis Indis concure re, quo merces suas carius vendant. Bene est ergo
ut potentissima , frequentissima, di opulentisima Babylon ei uitas negotiatorum appelletur, & regio Chaldaeorum illi circumiecta,terra mercatorum dicatur ; ad quam scilicet ex omnibus terrae partibus mercatores concurrere solebant,ut affirmauit Ra hi David, de Rabbi Salomon. Ei otii risemiae terra, omos u illis in terra prasemine, ut firmaret radatem farre aquas mutias. Septuaginta apud Hieronymum Tulit de semine terrae , di dedit illud in campo plantationem super aquas multas. In codice vero Theodoretii de dedit illud in eampum satiuum, vi acciperet radicati nem plantarum, in aqua multa posuit illud , cte. Hebraiceloeo eius orationis, tissimaret radicem,est sverbum, np, qach, quod Neoterici varie interpretantur ; aliis quem agrum) delegerat iuxta aquas
multas: alii: ct accepit ipsum quod plantabat super aquas multas: quasi vero, np,, laqach, tantum signiscet accipere, de non etiam occupare, possessonem capere, firmare se,adhaerescere,& quidquid est eiusmodi,ut in Prouerbi s. Considerauus agram, oemis euis: Hebraice: Et occupauit illum, seu pos. sediti de liber Iosue etiam est. Opis occupauit si que Iosue omnem Ieraam: hoc ergo loco np, qach, valet firmauit se,adhaest, radices egit, ut optime verterit Hieronymus, ad firmandam radicem, secutus . sententiam Septuaginta, tametsi alijs verbis crapressam. Porro illud, de semine irara, se interprotatur Chimini. Nabuchodonosor eapto Iehoiachim, Mathaniam, qui erat de similia regia, pro eo constituit regem in Ierusalem,id est,non secit ut illi, qui semen alienum serunt in terra, quae eius. modi plantas serre non solete quare non prosperatur: led constituit regem natiuum, genti suae gratum , &αἷι semiae una: perinde est ac,de lutiorum na-
. tione.Hispanice dicimus D ta hae rares, δε la easti. 'o posuit in terra nos mis/. Id est, praefecit illum terrae Iudax, ut maneret semen stirpis regiae, vel in stirpem similiae regis . Atque hoc innuit translatio Septuaginta in codice Hieronymi: De dii illud in campo plantationem. Alij malunt Hebraea sic vertere 2 Dedit illud in agrum sementis, id est, aptum sementi, seracem ; quod respondet edibtioni Septuaginta apud Theodoretum.
Saper aqvias multas. Hieronymo idem est, ae s per populos multos: nam aquae multae multi populi sunt, vi habetur in Apocalypsi sed praepositos
μγ, Hebraice ba, ghes, sepe usurpatur pro iuxta, ut in psalmo. Suo 'Mixa gabis si de alibi: vi I deturque aptius, vi perfnens in metaphora semianis , illud plantatum affirmet iuxta aquas multas , hoe est, in terra foecunda, de frugifera: nam eius modi solent esse quae aquis abundant, de irriguae sunt. Vide psalmum: Et eris ranquis ligκam, Ped planiaram in sectis decursus aquarem , Pol factam δει- δει empore suo, o sotiam in non Hori, o ιαηιa,qua Aque scier, fructus, quos tulerit om
svo seu passis Elad. Chaldaeus e Vitem planiatam nosuit illud: Rabbi David. Vt salicem posuit illud, hoc est,ut ipse interpretatur,citissime germinauit: nam granum non tam cito germinat, sciat
vitis. Vtergo signiscaret Sedeciam breui instauarasse regni florem, di decus; tametsi granum illud vocarat, nunc viti vel salici comparat. Ceterum ex ignoratione etymologiae verbi istar, t sphisaph ,
hac commenta sunt orta r significat enim aperto ore, vel rostro clangere, scut grues, anseres: non clauso gemere, vi columbae. Isaias: s turpalias 5 randisu. e clamato. Vnde nomen hoe loco usurpatum notet,isanhisaph ah, est fossa aperta,sci obssumma, non profunda, sed qualis aperiri solet pro vitis palmite. Sensus ergo est,quem unice collimauit Hieronymus. Ad superficiem terrae in summa scrobe, sere aperta, de libera plantauit palmitem regiae vitis, ex qua scilicet facile posset euelli, cum Opus esset: non profunde esiodit vi faciunt, qui cedros vel abietes plantare selent, ut in altum se gant; sed modica fouea illum plantauit quas palmitem vitis: id est, non firmauit eum est a regni radice : nam tametsi regem statuit, vites eius stegit, quo sipplex maneret, & totus penderet ab eo, quiquam facile seuerat,iam facile poterat conuellere, cum esset libitum.
Camque graminasses, cretiis In vineam latiorem I amis Patara.Septuaginta Vineam infirmam, & pam
uulam magnitudine. Germinauit, ait David Chi-mlaius, quam citissimciae creuit quousque rebellauit anno quinto imperii sui: nam anno quarto descendit ad regem Babylonis, vi scriptum est in sne libri Ieremiae, quem honorifice sustepit, & subiecit ei omnes reges,qui erant in circuitu eius, scilicet regem Eden, regem Moab, regem Ammon, regem Tyri, & regem Sidonis; quemadmodum reperies apud Ieremiam, ubi habetur quod hi reges miserunt nuntios ad Sedeciam regem Iudae. Est ergo sensus: Cum germinasset semen, atque crevisset , euasit non iam in proceram cedrum, ut olim fuerat, sed in vitem gracilein,& statura humilem nam
licet illi regnum detulit Babylonius, voluit tamen ut sibi esset subiectus ac coram se humilis. Haec ille. Hebraice pro vinea latiori legimusnmd ita dego phen sorachath , id est, in vitem, vel vineam l xuriantem , frondosam, palmitibus lasciuientem a quod scilieet Hieronymus fgnificate voluit, cum diuite
252쪽
SYit, L iuram , regni se ilicti sedeciae pacem. de prosperitatem, dum subditus fuit Babylonio: propterea enim additur, ham i, mi ura; quae oratio de viti apte respondet, de veritatem historiae detegit.
Iam , auctore Hieronymo, ut praeesset quidem p pulis Iudaeorum, sed respiceret ad Babylonis iubentis imperium t eodem modo interpretati sunt Grinci . Sic enim habet Polychronius: Instar arboris , quae in irriguo horto est, voluit illum Gresceret de iis,qui illum circumstant,ornarie ita tamen ut apud eum rami eius alerentur: hoc enim viruin ab eo exigebat , ut in eum respiceret, Re benefactorem agnosceret: ut omnibus palam esset ab ipse acceptam habere potestatena .:verum translatio se ptuaginta in codice Hieronymi alium sensum d tegit: sic enim illi esserunt sententiam praedictam rvt tantum apparerent rami eius sub ea nam vident ut accepisse verbum Mah, lis noth, in lignisc tione passiuar quae verso contextui non displicet rhune enim sensum facit. Voluit Babylonius,ut palmites vitis tenderentur, sed ad mensuram, sed pro ratione stipitis, ut stilicet principes haberet,& magnates Sedecias, sed non ut olim potentes: quae sententia verbis sequentibus sulcitur.
Et radices enissas uri reor. Id est, tamets non altas, ut olim eurn cedrus erat, at pro mensura vitis firmas egerat radices regnum istud. Sin vero ad aquilam reseras pronomen, M., is erit loci sensus: firmitas tota regni Sedeciae a Babylonio pendebat: metitoque iubebatur ad pluin respicere, quasi ad dominum seruus. Rabbi David. Per ramos mauult intelligere tribui per radices vero regnum, quasi ea de causa sit in regno confirmatus , ut vectigalia fideliter penderet Babylonio. Facta or ον υ M., ct A eois in p. Bes, is emisis propagines. Teneriores ramos propagines vineat, per quos intelligit insimates, sicut magnates per palmites firmiores .Eι facta es, fuit, a villa at era odis mainis L. f. Theodoretus r Aquilas vocat reges propter imperium 1 regium enim est animal, de in aues principatum sertitur, de per hanc Aegyptiorum innuit regem . Hic Vaphres erat, cuius meminit Ieremias propheta, quo cum Sedecias foedus percussit viola to iureiurando, de pactis quae eum Nabuchodon fore ipse pepigerat. Eam aquilam sacit, Polychr nio auctore, magnis alis ut qui multos haberet sta
subiectosi non tamen adiecit: crongo me roram Eutyti, ut de altera dixerat: nam ne tantum quidem habuit imperium pharao, quantum Babylonius .
Malsugae plumis. Militibus scilicet innumeris, quibus quasi pennis tegebatur. Septuaginta legunt e Multorum unguium propter rapacitatem, de vastationem gentium plurimarum, Hieronymo
teste. D ecce uinea HL quasi mistens νώ res fi in Meum.
Metaphoram duplicem inuoluit Propheta o alteram Pharaonis sub aquila r alteram regni Aegyptiaci sub specie suminis Nili o secun tam modo prosequitur. Vinea, inquit, illa Iudaica extende re coepit radices suas versus regnum Aegypti, id est, vires suas coniungere voluit Sedecias cum viatibus Pharaonis, collatisque copiis Babylonium
superare Piam res, etiam , seu exrexHI HALM. Hoe est, nuncios, ut Hieronymo placet: vel pecunias, vi
Theodoreto de Rabbi Dauidi visum est. φινγι raseam vi areolis gram sis sis Vel per fossas suas gelm,
A nantes , hoc est. desderans irrigari de sosis Nili abundantibus, nimirum robur, & auxilium ab A syptio rege obtinere. Simile est quod vineae isti via
ptuaginta aliter: Vt irrigaret eam cum gleba plantationis suae: hoc est, interprete Theodoreto, ut de pro rege, de pro il)i subiectis pugnet. Glebam enim appellauit populum, ut regem vitem e vitis autem in terra plantata, de proprias huic tribuit radices, de humorem ab ea exhaurit. Rebellionis autem huius causam non tam fuisse Babylonii tyrannidem , quam Sedeciae ambitionem de larat, cum subdit rB In uisa sona super aquas mutius plorati ea, ut frictai f.ηris, o pars es fractum, ut sis in vineam gramdem. Quas dicat: Nequaquam prae soli ariditate, timens ne radices iactar arescerent, vel uberiorum fructuum auida vinea Iudae dilatabat radices,& palmites ad Nili rivos, sed vi magis lasciuiret nimia aquarum abundantia: nam alioqui in terra feraci plantata erat, de aquis manantibus irrigua. O facio, ut faceret, frondes, o pone fructum MD in araeam undis. Quo stu posset palmites priserre, fructum facere, & sese in dies dilatare magis ac magis. Verum illa luxuriari volebat, de sylvescens ferre labruscas. Bene Chimhius: Cur Sedecias a Babylonio tam perfide defecit, a quotam honorifice tractabatur e quae nis patrasset, frondes C ferret, de fructus, de regnum non modice amplificasset et per facto autem filios intelligit, qui patri in eode in regno successssent. Fauet illi psal
us nam parallella sunt lare in , de merces: Ist , de fructus. Dier Ime dis ius. Septuagintae Propterea die Haec dicit Dominus,id est,annuntia meam sen
Ergone prasperus Iur e Prosciet ne e cedet ne pro votis consilium. Novine νώ res rivis eoeliis 3 σ Iractus rivi distria νιλ o Heus ι omnes Mura gemmas ritis, O arses rip Absque dubio radiees euellet vineae huius aquila illa prior. Radices euellere, est regni robur D demoliri. Fructum distringere, vel earpere, est filios regis per vim immatura morte praecidere: qua si oliuae baceas distringere selemus adhuc virentes, antequam maturescant Siccare vero palmites ger minis, est eius memoriam sunditus abolere t mo
tuis enim filiis . nullus amplius de stirpe eius regnum , vel ducatum obtinuit, sed potius posteriaehoiachim. Sic Rabbi David. Vel potius palmites germinis,seu germinantes sunt principes regni,qui simul cum filiis trucidati sunt coram Sedecia. Theodoretus cum Graecis: spes eius, inquit, fallet eam, neque potietur iis , quae expectati irrigatio enim Aegypti non solum nullam ei afferet utilitatem, sed etiam in radicibus gignet putredinem, de inde
natos fructus arefaciet. Atque hoc rerum euentu E comprobatum est : fretus enim Sedecias Aegyptii auxilio violauit foedera, quae cum Nabuchodon sor percusserati ille vero eo cum exercitu prosectus, de ipsum captiuum coepit, & populum in serim tem redegit,ct Vibem combussit. D non o Machas grandi , neque in palo mulso, is euelleret eum ris eum. Theodoretus S Rabbi Da uid haec verba ad secundam aquilam reserunt quos dicas Secunda aquila non mittet copiosum exercitum, ut tueatur vincam: vel non poterit uiribus suis, ix.
253쪽
suis, atque armatis militibus illam protegere, quo Aminus a prima aquila euellatur. Verum distorquet literam hie sensus: de priori aquila absque dubio
sermo est: quae, vi interpretatus est Chaldaeus, ta meis cum virtute magna obsedit Ierusalem , non opus habuit exercitum fatigare ad vineam euellendam radicitus: neque enim pugnarunt diutius cum
Aegyptiis Ad primo praelio superatos sugarunt. lu-
dxi vero nocte fugerunt per deserit viam, Ut meruerunt hostili furori apertam. Vide sinem
que deseruerunt hostili furori apertam librorum Regum, & extremum Paralipomenon, atque Ieremiani inuenies enim Nabuchodonosor ad Reblatha concessisse, relicta parte exercitus ad Vrbem obsidendam, quam deinde Nabugardan duce cepit, & a fundamentis erutam desolavit. Fece ρlun ara Hyr ergone Vesperasi ινλ septuagin- Biar ecce impinguatur, nunquid dirigetur Θ quantumuis eam firmis radicibus, ct frondosis palmitibus viaentem videas, putas ne per mancbit vel secundum Septuaginta: Ecce fugit abunde humorem seracis glebae,& impinguatur,an seret amplius
fructum ὸ quasi dicas: Et interim auxilio Aegypt ij confidit, sed non perpetuo fruetur.
ruach haqadina, ventus orientalis .cui comparat regem Babylonis: vel quia Babylon vergit ad Orientem respectu Ierusalem k vel quia orientalis ventus est validus, &secus, quemadmodum legimus in Erechieler Maenim urens, Hebraice orientalis, strauis statim e tis r& Ionas propheta. Hate ι D C
bylonio arescent radices vitis quantumuis potitardiuis Aegyptiis terram foecundantibus . Vel ieeun-
ia accipitur sim in si eris literis.
odoretus exponit: Et vitis & gleba, ct rex, ct omnis subiectus populus in seruitutem redigetur: rursus enim hic populum glebam appellauit, ventumque vrentem Babylonii regis exercitum: scut enim vitem Regem,& glebam populum, in quo plantatus fuerat: ita per trans lationem irrigationem Aegyptii auxilium,ventum autem ure tem Babylonii impetum vocat. D sudum saeuam Domini ad me d cens: Dic ad domum eaeus erantem seisi. q.Mi v. si DP rem aee: E ceaenis Redi Bassoris in Dostim io Uames Regem, o Principes ram, cradriter eos ady me ipsim in Babylonem, dic. Elucidat Dominus ipse migma parabolicum , quod proposuerate quod ex superioribus satis perspicuum esse credimus. Verba tantum iri δε- ι 2Ater,negotium facessunti habent enim futuri sgnificationem, eum historiam eontineant iam ante sex annos peractam. Certum enim est hie esse sermonem de Ieconia capto,atque de Sedecia in eius sedem sectem. At Ieconias sextum agebat eaptiuitatis annum,cum haec Vati reuelata sunt,ipso testate capite octavo, atque vigesimo Ceterum facile est huic occurrere obiectioni, si dicamus, tempora ista in Hebraeo codice esse futura, praeposta tamen contractione 3,vau, cuius vi ex Efuturis conuertiantur in praeterita, Hebraeo idioma te in sacris frequentissimo. Habent itaque, ut d bent, fgnificationem praeteriti temporis, atque ita transferri possunt, venit, assumpsi, adduxit, &c. Verum septuaginta, quos secutus est Hieronymus, figuram potius, eorumque vim attendentes, persutura interpretati sunt. Sed nihil est quod init mur, cum tam sepe futura pro praeteritis, & pro futuris praeterita vice uersa usurpentur in lactis.
D non is exenio an , neque in pusti mulio fririel contra eam Phario praesti . Post hunc versum
dispungendum putant Graeci, atque illum reserunt ad Babylonium. Sic enim sere habet Polyclit nius et oecupatio est post praedicta opportune inse ta: dixerat, Morietur in Babylone Sedecias captus a Nabuchodonosore. Vt autem ostendat quam parum prostiturum illi si Pharaonis auxilium, Deo pro Nabuchodonosore belligerante , addit Pharaonem pugnaturum cum Babylonio non satis co pijs instructo, & tamen illo multo infirmiorem s re Aegyptium: neoue ex iacto aggere, aut structo vallo restiturum Babylonior ne dum milites pluria mos eius occisurum; sed congressu primo daturum
terga,cessurumque Syria uniuersa. Ergo negatio illa praecedens extendi debet ad sequentes orati nes , in iacta oneris , &c. & verba praedicta: non rn exercitu gran is, &e. ad Babylonium referenda sunt. Quare in codice Theodoreti visus alter i choat ab illis verbis: Faciet autem Pharao bellum. Ceterum etiamsi continenter legantur orationes uniuersae, eundem sere sensum reddunt. Videliceta
Neque impedire poterit Babylonii impetum Pli
raonis non satis instructus exercitus, quantumuis iaciat aggerem,& vallos extruat,&e. de qua re ubde Iosephum .
a/νιι , atque soluit , se , o ecce deae titiam, Eretim aman hae fecerat,non essu es. Nullam, inquit, utilitatem ex auxilio Pharaonis percipiet,qui reus est Violati iurisiurandi, fracti scederis, quod data dextera in oblidem pacti, de testem iuramenti ipse sanxcrat. Dare manum,dexteram scilicet, est paciasti , inire cietatem , ut in epistola ad Galatas r
Hos tria hae duo Dominus Deas. Polychronius. Tanquam pro tribunali loquitur , ut sententiis aequitatem significet. Vos ego, quoniam iuramenetum, quias eius, o foris, quia auancaras est, ponam in capas eius, M. Id est, poenam ab eo exigam spreti iuramenti, de violati pacti r nam Chaldaeorum exercitu veluti quodam reti vis vivum capiam ipsum.& in Bab lonem transmittam, & profugos eius,& Optimates mercitus neci dabor eos vero, qui e praelio mo tem effugerint, capiendos curabor & discetis vestro malo, me esse Dominum, veracem scillari indictis, ct pactis.
In monte sabtima Israel piantalo 1Pud. Post seu ram comminationem, ut obseruauit Origenesaeaustam promissionem adiungit: ubi sie scribit Rabbi
David: Sumam, inquit,ego non eo animo, quo B bylonius t ille enim sumpsit verticem cedri, ut d Ieret regnum Israelis: ego contra carpam, ut ponam , distringam ramum tenerum, ut plantem in monte excelso,&c.Cedrus magna est regia domus: vertex ramorum est letiolachin: Surculus teneri
cte ut est Zorobabel filius Salathiel fili; Ielloiachim
mons taeelsus & sublimis est Ierusalem, quae emianet super omnes montes teme Israel: terra autem
perstiti iuramenti . de non tauati
254쪽
Israel altior est ceteris mundi regionibus , &c. Negare non possumus, capitis contextui satis se. Esse hane expositionem, eum haec eadem nomina, medulla cedri, summitas ramorum, ramustu. lus tener, in unum Iehoiae hin competere initio capitis ex omnium sententia, immo es ipsus Vatis interpretatione dixerimus.Quoniam vero quod subditur vaticinium. videlicet 1 D salis ira sis
ea. omnes valvius, est . Ampliux est, quam ut Zmrobabelis ducatu eompleri possit, de comprehendi, necesse est , sateantur ludaei , quod non ne gant eorum doctissimi , de rege Messia sub typo Zorobabelis Erechielem esse seeundum lite- . ram vaticinatum. Itaque, quod supra dicebamus, contingere in eiusmodi oraculis transitum ab historia ad prophetiam, di repente illam praecidi, istam duci, hoe capite comprobatum existimamus. Credimus enim vitem de Ieho iachin, de filio eius Zorobabel incipientem vaticinari diuinitus illustratum abundantiori luce, atque cognouisse simul de praedixisse praesenti oraculo non solum Zorobabelis in patriam reditunia , de ducatum super suos tribules , sed etiam saluato iis nostri Christi , qui de eius semine natus est, faustum aduentum . de regnum . Itaque praesens oraculum hyperbolice , & quodammodo de Z robabele; veraciter autem, atque plene de Christo intelligendum censemus. Si quis autem contendet omnino historiam esse praecisam, de prophetiam eius loco insertam, ita ut nulla ratione
A cedrus effectus est magna, de omnes sua umbra excepit , dec. Polychronius se intellexit: suspen- polybridam, hoe est , in prospectu ae splendore illum
collocabo, ut omnibus conspicuus sit,& notus. Theodoretus autem vim faciens in illo verbo, Theodorem suspendam illum, atque de Christi erucifixione accipiens, Iudaeos reuincit sermonem esse de Chri- atati Asso crucifixor neque ullo pacto de Zorobabele in- sto crucifixo
telligi posse sic enim habet Vere domus iret in ςi gendutans ista et est, & oculos habent neque video , - - 'ς μ' alioqui vobis ostendant, quisnam isse si sumptus de Hectis cedris sublimis es corde verticis , deprimum plantatus in excelso monte , deinde s spensus in sublimi monte Mael, qui postquam suspensus filii protulit germen , fecitque fructum,
B ma na cedrus euast, ita ut omnis auis de volatile sub eius umbra quiestat: nam si hae de Zorobabele dicta suisse asseruerint: ostendant in quo monte Zorobabel suspensus sit , aut sub umbra seius omnes aues volucresque requievisse. Zorobabel enim populo tantummodo, qui e captiuitate simul redierat, imperauit: aliae vero nati nes non modo ipsi non obtemperarunt, sed etiam continenter ei bellum intulerunt: quamobrem ne aedificatio quidem Templi breui est absoluta . Quod si nequaquam Zorobabeli haec construunt, vix alicui alii poterunt conuenire . Quod si conentur ad Machabaeos prophetiam hanc referre facile ipsorum mendacium coarguetur: neque enim illi a regali, sed a sacerdotali tribu oriun
de Zorobabel e eomprobari possit, sed tantum de C di siere: hie autem cedrum regium genus appeia Christo, non multum litigabimus. Certe Rab TI- bi Salomon in hune locum se scripsit: Ponam devertice ramorum eius , id est, iuxta Thargum , Chaldaeam pataphrasin accipiam ego regem Melsam, & plantabo illum ,&α Chaldaeus v ro ita habeti Et applicabo ego de regno domus David, quod comparatur cedro excelsae, de suscitabo eum de filiis filiorum eius, insantem magniscabo , deci Hieronymus. Deus Pater omnipotens, qui loquitur ad Erechielem, tollit de stir pe regia, & de genere David, de plantat super
montem excelsum . de eminentem, eum, qui I quitur in psalmo . Ego aurem consualtis stim rex ab eo su ν si moarem sanctum rivis r defecerat
enim princeps de Iuda, de dux de Israel donec ve- Dniret, cui repostum est I de ipse erat expectatio gentiumr iste erupit in germen, & secit fructum, de cedros omnes sua sublimitate superauit, ita
Licti λ cte. Sed obserua , ubi nos habemus, si re mentem
dessem o eminentem a pro eminensem Hebraicelegi hi,n , thalia, participium verbi , n . tha- Ial, quod est eleuare , tollere in altum , suspenderer pro qua voce Septuaginta vertunt, suspendam, se enim habent: Capiam ego de electis c dri altae, de vertice, de corde eorum auellam, di plantabo super montem excelsum, de suspendam Eillum in monte sublimi Israel, dec. quam editi nem Origenes explanans, de Apostolis interpretatur , de de Ecclesia, quae in monte Christi Do mini plantata seeit progenies, & tulit fructum,&c. Diuus autem Cyrillus ite eandem tractat i Cedris quidam celsis, & odoratissimis smiles faeie filios Israel, in quibus electum, de veluti quoddam cor suit beatus David rex quo eum accepi set Deus Pater, sevit Emmanuel , qui etiam lat. Etenim de leconia ita dixit : Aquila magna magnis alis praedita, tenera cedri avulsit, de in Babylonem adduxit i hoc est , regium genus. Igitur s neque Zorobabeli, neque Macha-haeis conueniunt, quae dicta sunt, perspicuum est de Domino , ac saluatore nostro Iesu Christo haec fuisse praenuntiata , qui a David secundum
carnem genus duxit , non ex aliquibus regni ramis progenitores habens, sed ex ipsa regum si cessione, idque nos beatus Matthaeus accurate docet, deci de mox t Idcirco, ait: Capiam de vertice cedri sublimis, hoc est, ex ipsa regia stirpe, de plantabo super montem excelsum: se enim x cat Eeclesiae nobilitatem 1 Sie enim Isaias quoque, & Michaeas praedixerunt: M neus is a.
ealtis rese. Ita ostensi sua nobilitate per miracula , atque praeconia, praedicit etiam quod subiturus erat supplicium: Suspendam illum in monte Israesi ipsius enim permissu illius quoque passo absoluta est se ut etiam ipse dixit ad Pilatum: Non ha- Io is mir
esses P sep . Ut eis cientem causam igitur permis. sonem appellauit ῆ suspendam illum in monte excelso Israel: excelsus autem Golgothas est, ubi caltariae salutaris infixa Crux est. Deinde post passionem, resurrectionem, & Euangelij propagationem, o plantaso eum is producet germen , o satiris
eram , quem orbis terrarum vindemians, di depa. scens aeternam vitam sperat, dic. &mox: Et c drum ipsum vocavit secundum humanitatem i Da. uidieuin squidem regnum, eedrum quoque nuncupauerat: eaque in cedri natura, ut nunquam Christusee. putrescat: quemadmodum etiam Dominus seeun- ero compa. dum humanitatem id habuit, ut peccare non post set,&citHaec Theodoretus literam explanans. Cuius re gratia vide Isaiam sc loquentem. Ecce inuti gesseram meis, existia M, eleua H. o
255쪽
stamis reis vilder sat os Papa ναοι 52 pose multa, si isti Has ingloria ex septuaginta μιμι νυμ Cedmim Pa rasis 'ectis eos. O Sed quid ii cedrum sublimem etiam interpretabimur regem seculorum, immo
talem di inuisibilem, qui solus habet tinmortalitio de virilia talem , de lucem habitat inaccessibilem cedrique non imam medullam,&cor, viii genitum , qui est in sinu Pa-v ' iri, de elu, corde ,& substantia natum, quem Pa 3. Tim. I. ter ipse manu propria, hoc est, Spiritus sancti quis α dextera Dei appellatur virtute plantauerit in monte excelso, eleuato, & sublimi lsrael, hoc est, in paradiso caelestium deliciarum, in ventre castis. simo Mariae Virginis illibatae; quae merito mons dicitur excelsus, id est, eminens t nam hoe valet aa, sabὶ reliquis circumuicinis quali tumulus eminens c planitie, eleuatus quoque, hoc est, aceruatus, de accumulatus id eni insonat , , . thalu l) atque
sublimis, vel sublimatus, e loco scilicet humili in sublime elatus , de euectus quod sibi vult di ,
inerom, Hebraicum vocabulum) de quidem mons excelsus, de eminens merito appella: ur: quoniam naturae dotibus non cus eminebat prae reliquis virginibus , ct seminis uniuersis, quam extare solet virgo si monticulus prae valle subiecta. Eleuatus etiam,vel ma vo- accumulatus mons iure dicetur Virgo , quoniam Spiritus sancti charismatibus exaggerata, coace quare. uata , di accumulata sierat super omnes filio Adae 1 nam ideo gratia plenam eam appellauit
Archangelus. Denique Spiritu sancto illi superueniente, de diuino semine suscepto ex monte eminenti, & cumulato facta est mons sublimi elatus, & euectus non solum super omnes filia , sed etiam super uniuersas Angelicas virtuteς. Hic est Iun.a.ν 34 mons a Daniele predictus , de quo Asic os eu lupis, sec. sne mamius, A creuit in montem magnum: nam semen benedictum diuinitus insusum Mariae visceribus diuinitus quoque ex ea pullulauit,creuitque in cedrum magnam ut sequenti versu dicitur. riobatur. Et erumpes in germen, se fatis fiuctum, ese erit in hac non pose iam magnim. Haec sub typo Zorobabelis dicibilist, uti l. ccepta, iam in illum quadrare non possunt, qui neeit i. tia e rex magnus fuit, neque s esset, tantus esse potuit. de Christo & omnes volucres, id est, orbis incolas, immo ne-
: Elr que uniuersos filios Israel ad se colligeret, quod
hie promittitur surculo tenero, lacteoque, qui ci uit in proceram cedrum: ergo accipiendus est im ς de Christo; de quo simile extat vaticinium a Ua. D. Isaiae. Egride νι eta de ad ra Iese, id est, de stipite domus David nam radix Hebraeis valet truncum super terram)osos de radueritis isse de Idem aliter esertur inain vox Hebraeaneta, naisir,sgnificat virgultum forescens, vel germen ,ut in eodem I a. s. st. . Isaia Hieronymus vertit) quem locum de Christo
viridarium, impletaque est prophetia, quae Chri-
Christut vir stum vocavit virgultum , vel fiorem: quod aptissi- .... - ecitauit beatus Matthaeus: quia 'sa , naisit, per; . Nisi ,tode,significat forem, virgultum. quae litera r rius voca- peritur in isaiae vaticinio in nomine Narari s quod - , in Christi Cruce appendit Pilatus, ut nos non semel legimus,' obseruauimus in fragmento eius tituli, quod in S.Crucis ad lerusalem Romae extat. ao. x xy.s Eandem promissione ni repetit Ieremias. Eleed oveni I, d ιιι Dominus, o us raso Ddaia germen m-P- , se Heaabis rex, ct uepiens eris, o facies , ad cium, o bomam in te, ne quibus verbis iterat oraculum Erechielis de surculo cedri.
A Eis infractam. Qualem nam qualis erat serm- 2 iussu. iilus: nam propterea ab aeterno Agricola plantatum . U Pest germen iustitiae & salutis,ut iustos & silutiferos sti sutii. produceret fruere , homines sei licet sanctos de beatos r Hoc est granti, sitim πιι ludos m Ieraamquod mortuum attulit multum fructum grana scilicet s-bi smilia. qualis Ignatius martyr fuit, qui dicebat. D mr. Frumentum Christi sum, dentibus bestiarum nam i e Iar, ut panis mundus inueniar. & lsitas ait. Voca- sant ν ιn ea. paradiib Ecesesiae sones iustitia erunt UAE. in ea arbores robustae, cedri sortissimae sanctitatis) isa ai. e.
Ios, quia ιδε tum sem a. ems eduxis Dam nas,id est, B cui incrementum, prosperitatem,& fructuum abundantiam promisit. Quod si roges,ex quo semine talia germina pullularuntuespondet Propheta: Istat Ibi2.9. I a. enim terransfieri gramen hau , o sat hsnassem a
stos. de laude dignos procreabit.
Et ora iri cedram maenam. Cedrus proceritate ceteras arbores excellens regiae dignitatis est symbolum: odoris flagrantia gloriam ct nominis celebri- quate. 'tatem significat.incorruptibilitate denique aternitatem repraesentat, ut praesenti oraculo praedicetur excellentia regni Christi, nominisque eius magni ubique dii si celebritas in aeternum duratura. In eo autem,quod cedrus magna digna dicitur,domi-C nium eius a mari usque ad mare extensem demo stratur. Vide Isaiam dicentem. Eris Domini In . . L.
Idem sere sequenti periphras continetur. 1ι habriasumsias ea omnes vota es caeli. Id est, sub eius ramis,& frondibus.Septuaginta pro hasis suae legunt, requiescunt: quod se intelligit Polychro- chrinius Multi eius indigebunt patrocinio, atque prae sdio,vel habebit innumeros subditos cum sceurit a te sibi seruientes.Vmbra est potestas in subditos, ut umbra est dicat.neminein fore,qui ab illo dissideat sed omnes in alacriter suscepturos eius imperium. Sie etipsi eat ' 'Daniel, quod Nabuchodonosor Vidisse se dicebat,
arborem magnam, in cuius ramis conuersabantur omnes volucres caeli: PMestas,inquit, tua μ ιι mino Duma. is D uniuerse terra: atque eadem exornatione apud Mat i a.
thaeum significavit Dominus, granum sinapis ali
qui minimum maximae esse efficaciae. Hιm creuerar, inquit, a us est omn/bus olensus, os a bor, ira is vis atras eati et emanI, sabirem in ramis eius . Vestiora caeli.Theodoretu . Obserua nullum ne- Theodor.
que iumentum. neque reptile,nil ab: ectum, vel liu-mile commemorari, sicut in Daniele; sed si quid Π alatum est,& in aere incedens,& ad sublimia natu- - his aralem habens impetum tales enim sum s dei alum- diritur. αni ad superiora mentem transmittentes, δὲ caelestia reptilibus. cogitantes, de sub umbra maximae cedri sedentes. I I vn- GH votis/Ie . Hebraice alatum , quo Angelos Gnomine videtur significare voluisse supereae esses gn 4 spiritus, quos alatos imaginari, & pingere sol
E mus de quibus Cliristus ait apud Ioannem. Via Io. .st. sa. δLIIs etiam speratim , o Angelos Dei assendo res, se desienuoso supra FH iam s. nair hoc est; eum in regiam Patris conscendam, videbitis Ania Noti Arumgelorum myriades mihi circumuolitantes . mi iusti, sed denis irantes, congratulantes, mihi sese demittentes , de applaudentes . Nili malis voratres pios ad foenum' interpretari ex hominibus , motis de autem ian rimi nactos spiritus ; atque ex Daniele subaudire hoc loco quadrupedia terrae , quibus et lain s. sin
256쪽
HI sub umbra magnae cedri cubarer etenim non A musca Angelos voeat, quos Erechiel alatos dixe- Vesvaamu los iustos obumbrat,&protegit Christus, non sim ratinaque Angelorum munus proprium est laudes
li ipsi ad eius regnum spectant: non solis illis pias. dium est & columen, sed etiam peccatoribus, qui sfideles snt, sub umbra Christi a caeli inclementia, i riis. st , id est, ira Dei proteguntur, quod Isaias cecinit.
sveν hoe Ladasti upo lassor tu, Angelicus, miras semiam rata omiusti,& cIocti, si es I te: otitus-ctus es fontudo paveri , seriistias egena m ιν balari , misero peccatori, quem delicta sua excru ciant, sires a rure ne,aduersariarum potestatum, mira iam .s aBa, sammantis vultus tui, &c. Hanc sententiam aliter extulit Chaldaeus Et innitentur,
inquit, super eum omnes iussi, di omnes mansueti. Quae verso alteram inuoluit metaphoram petitam BG Isaia, ubi idem argumentum tra statur: nam d posito Sobna praeposito regiae domus , claues regni traduntur Heliacim filio Helciae, qui typus luitis, ,αυν Christi. Sic autem habet Isaias contra Sobnam. Ec- O ar. ce Domum Upsν an ustira ,scut a porta ν salus gallisaceas,cre. I aD Iam murat re is terram larum, parissam:ώι moriaris . . Quae Sedeciae apte qua-DIeap. aa. drant, ut infra dicemus. De Heliacim vero su diti ει ιnduam aliam tunita sua, o cingulo tuo con fissabo eum, o postsalem stium Hso m manu eius, o eris aula patre habitantisas I Ualem, o domas uda, o Plati etiam domus David sep ν sameram eius, ct aperies, Onan eris qui claudat; o elaudito non erit, - . qua aperiat hoc est,pro arbitratu,nemine resistente,
quos Erechiel volucres , nimirum iustos, & pios se mortales, qui corporis necessitatibus inuiti se uiunt: nam utrique sunt gloria domus Patris aete ni, & virique a primogenito Dei nendent, testante Apostolo. 'at ea imago Dei insi Eu, pn genuus coti .st. I
s Is crearur genitus ante omnean creaturam quo
niam in ipsis tandi asiani univosa in cistis,o in terra is bilia, o Mais LM βὸ ιἷnni, siue dom nationes ,μue principatus, sue potesares, ι ia pre 'sem, o in ipso creuia sum, o ι se est ante omnes, or omnia an i se consum siue consstunt, die. λι si os omnia tigna regionis. Id est, omnes, qui
seselia'. ex regionibus uniuersis crediderint: nam moratur in transsatione arborum, fideles eo nomine comis pellans.Ligna cainpi dixere Septuaginta Scholia- stes campum,uniuersam terram appellat, vel etiam terram Iudaeae, arbores vero habitatores. Iura era Dominus humiliavi tigatim fallime, Erexatiatii I Intim humile, o seravi tignam viride, o fonseri sera ligavim aridam, Ego D m ntis locatus sum,
is feci. Iudaei apud Hieronymum hoe oraculum reta trier .serunt ad populum Israel, qui primo aduentu humiliatus st, ct arefactus, di secundo restituatur in-- , i, pristinum statum impleto illo, quod dicit Apostolus: Cum intrauerit plenitudo gentium, tunc Omnis Israel saluti, fiet Alii tignum sissime Israelem cuncta administrabit Ει figam illam pax tum in lo- C appellari volunt, quod scilicet Deus plantaverat, es fili, o ens o sotiam gloria domus puris eius, o suspendens supra eam oran tinam, quidquid est
pretiosum, domus priris eos asnima pellectilium, ditiosa genera, omnema paraulam a vasis eraserarum, siae ad omne vas m caram. In Hedga iacia Dominus Moestuam auferesών pax Itis,qua fixus fueras m I
rasiti, Sedecias cum regno veteri, o frangetur, o
cadet operibit quia pependerat an eo, usa Dominus locutus est. serua elegantem translationem a finem ei, quam tractamus de arbore: ea autem est sumpta
a papilionibus, vel cass,quae structurae modo aem Iantur arbores latas, & frondosas. Nam initio saeculi sub arboribus se protegebant homines a caeli inclementia deinde commodiores inuenerunt habitationes , ex sagis eonstruentes papiliones ad instar arborum, fixo in terra ligno alto, quod colu-Dmen dicitur, cui trabs superna nitebatur: atque altae sesentabat saga utrinque dependentia sunt-bus , & clauiculis extrorsum tentae e columna s spendebantur vasa,& vienslia domus, quae alicu- Nota elegan ius erant pretii. Nunc quoniam Hebraei, ut supra ThbisC disimus, nomine domus vocant familiam, eadem ad a. analogia patrem familias appellant lapidem, inveniaculum quo scilicet fundabatur lignum primogenitum ve- to palum paxillum columen, scilicet spem gentis: ceteros filios natu minores, & famulos nuneupant vasa idest, utens lia,aut impedimenta domus, e que suspensa, di dependentia a columna media δε-ciunt , hoc est,a primoaenito, quo sublato similia enutrierat, & exastaverat, quodque legis At prophetarum gloria fiorescebat; Ignam autem anguialiumilem gentium populum, de quo Isaias. o non
dicat Eunaestis: Ecce ego lunam aridum,orcinam sta
tim se explicat de nationibus loqui, cum subdit: E/Νus aduena, qui adfarens Domino,us estim eum, ori
Verum alienus videtur hic sensus a Prophetae instituto,nis altero viciniori actareat. Lignam itaque soli me, de tignum ii de est regnum Sedeciae, quod cum liue praedicebantur, superbia exultabant: l gnum autem humile & tignum aridum est regnum imeoniae, qui ea tempestate raptiuus detinebatur in Babylon ei illud deiectum est, di arefactum ; hoc exaltatum, & auctum: nam mortuo Nabuchod nostre ab Heluimerodacho eius filio,caput Ieconiae seu Ioachin exaltatum est de carcere, & solium re- άgni ei concessum,ut legimus . Cuius etiam nepos Zorobabel e captiuitate rediens ducatum gessit po- , puli Iudaeorum,ex eiusque posteris natus est smetiis terrae sublimis Christus Deus noster, in quo hae
omnia vere omnino,de cumulate comprobata sunt,seut de praedictae quodammodo autem di quas per hyperbolem in eius progenitoribus Ieconia,&Zorobabele adumbrata. Paraphrasin loci huius ijs verbis texit cum Graecis Theodoretus r Cogno- Theodori ent, inquit, omnes homines, sicile milii eue &ea, quae alta sunt, humilia reddere, & ea, quae sunt humilia, extollere; gorentia arefacere,& arida fi ribus vestirer quando enim viderint post Vrbis s uniuersa non secus collabitur, quam columine ca- s litudinem germen ex ea productum secundum Isaiae dente tabernaculum corruit. Isaias itaque Dei no-- mine Ecclesiae fidem sacit, non defututum sibi stabile columen, quod papilionem domus suae in te ris fixum sustentet humeris vere giganteis, immo vacimusco diuinis, & a quo pendeant uniuersa domus suppellectilia,hoc est,omnes fiatres natu minores cum saquo, fitiati, mulis,tam iusti scilicet, quam peccatores. Illos v crateras, qui eat vasa muscoruin, qui laudibus assiduis Deo ipsi emporal- senti istos autem vasa craterarum, qui tem vaticinationem: Egred raptiua δ radbee Iessat, osos de risite eias ascendes: & hune totius o bis terrae regem declaratum;cognoscent omnes,me esse Dominum qui haec ante praedixi r verbum suo
257쪽
ARGVos ENTVM. Testatur Deus, non esse puniendos sitos pro delictis patrum, sed unicuique reddendam pro meritis vitam, vel exitium. IL
uuam acerbam, cy- ὰentes Eiorum obsiti sunt 'Vitio ego, dicit et inus weus; erit ultramo sparusola haec in protieri tim is seruer. Ecte omnes animae, meae sunt: me anima Breis, ita in anima fit mea es: anima, qualeccauerit, ipsa morsetur. Ei mi fueris issetis, o fecerat itid c um,mis tram In montibus non comederit, O octilossos non leviati/rit ad idola domus IsraeId cr uxorem proximι δει non violatierit , in is mulierem menstruatam non accesserit: Et hominem non contra uerat:pignus debit Cri reddiderit, per mire nitit rapueris: panem suum esurienti deriri O ntidam operuent vesia
mento diad usuram hon commodatierit, o amplius non acceperite ab iniquitate avertost manum sciam,m ιudicium verum fecerit inter vartim
In praeceptis meis aultifatierit , in itiducia mea casia exst, ut faciat meritatem: Le susus es, emta vivet, ast weminus Deus.
χοὴ is senti rit filium latronem Uscindentem Dsanguinem, in Iecerat inuis de rinseti haec quidem omnia non jacientem , sd in
montilus comedentem, in uxorem proximi sui liuentem dZgenum pauperem contristantem, rapientem rapina lignus non nutantem, e P ad id ahuantem oculos suos, abominationem scienteme, d usuram dantem, O am ius accipientem: nunquidvitiet' non uet. cum uersa Mein Junda fecerit, morte morietur,sanguis erus
tui erit. oodsi genu rit filium,qui e dens omisape cara patris sui, quae fecit, timuerit, cy' non re
misimile eis rSuper montes non comederit, et oculos suos non titiauerit ad dola domus Israel, G uxorem ' Mus sui non ioraueris: Et Niram non contristatierit, pignus non retμnuerit , O rapinam non rapuerit, panem suum esurienti dederit , in nudum opertierit Nessi
A pauperis in aris auerterit manum suam, suram O, stiperabandantium naen acceperat , iudicia mea jecerit, in praereptri mers ambul uerite hie non moriettir in iniqui ute patris sui, sed ii u vivet. Pater eius quia ealtimκιultis es, O vi fecit Iratri, in martim operatus es in medio populi sui, ecce mortuus es in iniqustate sua. Et dicit se Euare nonportauit filius iniquitatem patris' Videticet, quia Ahus tua cium, Oiti Atiam operatus est, omni praecepta mea cus aetiit, fecit ilia, vivet vata. eamma, quae peccauerit, ipsa morietur his, non portatit in quitatem patris, in parar non portatit iniquitarem Aii e itisma susti surreum eris, ' impietas imp j erit seuper eum. Sι autem imprus egent paenitentiam ab omnιιuspeccatis suis, quae operatus est , custod erit orema praerepta mea, infecerit iud cium, O
itis,tiam: ista vitiet, non moraetur. Omnium ιuiquisurum eius, quas operarus ea, neu
258쪽
non recorgabor e iniustitia sua, quam operatus se , vitiet. Nunquidi uiatis meae ea mors impii, dicis monus Deus, in non it conuertatur a misesuis, uiuat pn aiatem auenerit si iustus a iusitia sua, o
fererit iniquitatem secutatim omnes abomina mones, quas operari solet impius, nunquid vivere omnes iustitia eius, quassecerat,non recordabunturi inpraeuaricatioue, quapraeuarieatus es, O
in peccatosuo, quodpeccauit, in ipsis morietur. Et dixisses: Nouest aequa ita Domini. Audiate erga domus Israel: Nunquid via mea non es aequa,stnon magis mae vestraena sunt Zcum enim auerteries iustas a iussita sua, fecerit ιniquisarem,morietur in eis: in injustitia, quam operatus est, morietur.
O cam auerterit se impius ab impietate sua, quam operatus es , insereris iis ciam, O ta- sinam: ipse animam siuam vivificabit. considerans enim, in Mersens se ab omnibus iniquitatibus Fusae, quas operatus es ita vivet,
mini . Nunquιdmae meae non sunt aequae , domus Urael, in non musae viae risi prauaest Idcirco unumque ue iuxta vias suas ita calo Hmas Israe abi Dominus Deus. Conuertimiam, C tepararentium ab omnubus iniqti taliabus vestrisue non erit vobis in ruinam tmqvitas.
Prosycate a /vobis omnes praeuaricationes v
sras, in quibus praeuaricati esis, in facite bis cor notium, in spiritum nouum: et quare moriemini Luti, Orael tus uia nolo mortem morientis, disit Dominus
Deus, reuertim ra, in vitiise .
d eos. Sic mecum locutus est Dominus. ista es Pod infra vos pas M. Iam venisti in naue -- istisse ιerra Isra/ Hebraeice ad verbum habetur: Quorsum inter vos parabolizatis parabolam,hoc est,ut notauimus capite superiori, crebro repetitis hanc smilitudinem , vel sententiam prouerbialem.
Dicentes: Patres comederam is arersam,o dem
itistiorum obstupescunt.Videtur hoe prouerbium dea sumptum ex illa sententia Prouerbiorum. Sicus ac sum dentilas, amus oculis ,sic puer se, νι miserum illam e quam ita esserunt Septuaginta. sicut uua Daeerba dentibus noxia est, di sumus oeulis ; se iniquitas ijs,qui utuntur ea.Meminit de Ieremias pro
demes eias , M. Rabbi Dauid Chimhius: Eius di cterii octasio suit prophetarum frequens comminatio, Iudam delendam esse ob peccata Manasses, stat Israel propter scelera leroboant sublatus erat. Ex quo illi argumentabantur. Ergo filii portant me cata patrum, & patiuntur dentium stuporem con
tractum ab uva acerba, quam parentes manduc runt quale illud est Threnorum panes namspecta. aerum, o non san/,es nos inιν rares eo a ponaaumas:
quibus verbis diuinam iustitiam incusabant, quod ab innocentibus filijs noxas parentum exigeret. Porro eam orationem cum praecedentibus continuari volunt Theodoretus, & Scholiastes, qui sie habet: Cum violatae legis Iudaei conuincerentur, id quidem negare non poterant violare se legem, sed iudicium Dei calumniabantur dicentes iniuste aduersum se pronuntiatam esse sententiam, quae delictis maiorum debebaturi asserebant enim se non fuisse idololatriae frimos inuentores, Mana sem potius, & Achar, atque alios ipsorum superi res eius seeleris auctores extitisser poenam autem illi, debitam in se esse transfusam: quinetiam Sedeciam, non populum violasse iusiurandum, illos autem mulctari . Quibus querimonijs satisne it Deus; sed primo eorum insolentiam comprimit, dicens: Vitis ego, Ebris Dominas Deus , si erit visis es a pa. rasati Me in praue iam in Istari. Hebraice. Si eri vobis paraboliZare ultra parabolam istam. Reti-eentia in hac oratione commissa indicat indignationem , qua prolata est e nam illud suppressit Ego in vos seuerissime animaduertam e nam par
ticula,s, quod alias diximus, conditionalis est, T s atque XXVII. XXIX. YXX XXXI. XXXII.
259쪽
atque index iuramenti, nec sumitur pro, non, ut Aquidam perperam existimanς . . P
anima siti, is a est: anima, qui peccaueris, ipsa I P. Tvetur Deus causam suam,& ab impiorum criminatione suam iustitiam vindicat, dicens se
esse communem Omnium parentem, atque adeo ex aequo omnibus prospicere, cinnaum cura tangi,
se quoque esse supremum iudicem, quem dedeceat omnino accipere personam in iudicio, vel iniciuam ferre sententiam: ae si dieat quod olim Abraham. Non est hoc meum , qui iudico omnem terram , ut perdam iustum cum impio, nedum iustum pro impio e perperam itaque calumniamini meam vel prouidentiam, vel iustitiam; quasi patribus peccantibus vos iniuste pie a minii seri enim nequit, ut communis Dominus iniquum serat iudicium, sed ab uno uoque pro ipsius peccatis exigat p
nas. Haec late Polychronius. ima. quae peccauerar. ipsa monerον. Anima hoe
capite non significat spiritum hominis solum, sed
parari totum hominem;vtHebraeis in more est,partem pro toto, animam pro animante usurpare, denominan- tes scilicet totum a parte nobiliori. Sic in Genesi. ς'/ - . Des iuν an a EL δ pusio. Et in Leuitico. Anima Leritia ' 3 α- .lb istini ollas, a M. Et in libro Iosue. Aut mi. ti his M. ρ re eν D. Et Paulus. Omnis an mater
Ba stis sistim ex bus sus ras. inod vero idem in praesenti loco significet,patet primo ex eo, auod - quitur: Vir si fuerit iuvas, cre. Et iterum: Ficitis non para sis Διρα ratem Diris. Ex quo fit, synony- Cma esse animam, virum, situm,' item quia lere
Ier. 3ιν. ρ mias, prouerbi Oeodem repetito, diddit: si ικὰ - ρο seque in iniquitare sua morietur, omnis homo, o mederis am acerbam ,σα Secundo idem ostendo ex adiuncto verbo, ipsa merse υν. anima enim 'id
est Diritus non moritur . Sed dices, morte spirituali, de qua loquitur Propheta, mori potest anima, peccato scilicit admisso. Ego vero contra , inquam, mors hoc loco poena est, non culpa, mors vero animae culpa est, non tantum poena. Praete rea nee in dubium vocabatur a Iudaeis, neque voro poterat ulla ratione controuerti, an pro peccato parentum filii transgressores efficerentur ι sed an peccantibus patribus filii plecterentur, idque
Dd eiam per se sumptum fg ato cium ii dicis, O quidquid ad illum quoquomodo perti- a'net ut diximus supra. iustitia vero idem set squod ius, vel quod de ii ire ad aliquein pertinet, ut alibi dicemus. Cum vero copulantur, non tam late patent, sitimo coarciantur inuicem, ut 1 bi r spondeant. Iudiciumque significat alteram iudicii partem,qua scilicet iudex reum damnat;iustitia al-.teram, qua innocentem abaluit, di vindicat. Vtriusque etiemplum exhibuit Salomon, erga me' 1. Reg. retrices: nam cum filium donauit niatri legitimae fecit iustitiam; cum alteram remisit vacuam. &cu in probro secit iudicium ratque etiam saciebat
David iudicium,& iustitiam populo . De iudicio ,
& iussitia meminit Isaias dicens. Expen aio fac B Hι -Heum, orice iis in io, absoluendo re mBmam. Hr erre clamo, damnatis innoxiis mniam vero ex iudicio praedicto nascitur timor trans rgrediendi legem, quam video a iudice seuere vin dicari j eae iustitia contra oritur et mor, di studium virtutis, quam experior a iudice honorari. inde est, ut Theologice sumptum iudicium fgnificet declinare a malo, timere Deum, non transgredi negativa praecepta. Iustitia vero, facere bonum,ama. re Deum, proximo benefacere, implere assi maii- elinire , staua mandata. Vtrumque breuiter extulit psaltes. Det a a mati, o fac bonam. Et iterum . I. i na, zezημη .er Ad rium ρν arario, bass, cedis suae, id cst, dile- ου. e. dictio, de timor regnum Dei sulciunt, di confirmant. is
Et iterum. Fert od rin , o in iam nemini no- TOI iis. cui. omnibus benefecto non travis me rati tira , . 1 4ι. bas me, cri. Nisi malis politice accipere: Damn
ut rite sontes, innocuos vindicaui, dic. In praesenti autem cum de priuatis hominibus sermo st, non politice, sed Ecclesiastiee accipiendasunt ea nomina, ae si dicati Si nemini fuerit iniuriosus, sed
nibus Oriciosus. In monIdus non e iaml. Hieronymus i Quod
Iudaei existimant ad idololatriae pertinere pecca- ameram tum: crebro enim legimus in Regum de Paralipomenon libris: Veruntamen ab excelsis non reces sit adhuc enim populus immolabat in excelsis,&adolebat incensum in sublimibus, hoc scriptura fgnificante, quod in montibus, lucisque idolis hostias immolauerint, di thura succenderint, dici de temporalibus supplicijs per Chaldaeos illatis, D Rabbi David confirmat Hieronymi sententiam e R. Da id quae patiebantur miseri , intelligebant , non de spiritualibus, quae parum ipsi curabant. Denique idem escitur ex eo, quod inferius subditur. No
ιυρι eam unores hie deIest a. serent, mone mo- ουιον, sanetais eius m ipso eris: quae omnia aperte s-gnificant poenam temporalis mortis, non vero culpam, vel punam aeternam, nis ibite in altero sentia mystico, de quo in praesenti non sumus admodum solliciti. v. o iis, si fueris iuris,ostraris is Pitim, O iu-midia face mirari. Duo hae nomina, ct per se sumpta dii sciati sunt explicatu, & simul coniuncta quod accidit sepe ) dissiciliora sunt intellectui aliis dicentibus, facere iudicium , esse omnia cum ratione ex Solebant, inquit, in montibus idolis immolare; deinde oblata sacriscia ibi comedere . Rabbi Imnathas habet. In montibus non seruierit idolis. 9 7 Theodoretus. Qui ab idolorum, inquit, cultu pi cul abfuerit, quorum templa in montibus erecta
Leuare oculos gessus est adorantis, vel Orantis, ut L. P
MDL, O md M. hoe est, suspiciam, orantis sci-qui; sacere iustitiam, iud care sine acceptione pera E licet gestu solito . Rabbi vero David hoc addi--D M. sol arum: aliis vero, utroque vocabulo idem indieari , scilicet oscium praestare, id nimirum, ad quod quis tenetur ex munere r alijs pro utroque eddentibus, implere legem . Quas interpretationes non exhaurire vim praedictorum nominum incile experietur , qui locos sacrae Scripturae inter se contulerit, in quibus ea usurpantur . Sed iis omisss breuiter signifieationem utriusque aperia.
tum esse vult, quod non solum seruire idolispe catum si graue, sed etiam ea respicere. Sicut scriptum est: Ne respicite ad id la ,&c. Itiola H Moti laetati braice dicuntur obres , gelatim , a ,,a, ga- Ial, quod est volvo, quas volutabra, volutata
nessercora, quibus contaminantur cultores. Septuaginta cogitationes,reddiderunt, quod hominum consilio sint inuenta, ut Sapiens scribit nihil- Supio. i que amplius habeant diuinitatis, quam quod il
260쪽
causas huius praecepti reddit.
lis vana attribuerit aestimatio vulgi: Hieronymus, A. cant quas scetum. Hieronymus: In Hebraico cun- Dero. Eiarum specieria in usura prohibetur, in Septuaginta tantum pecuniae, M. etymologi Mn vocum interpretatus est diuus Hieron cogitationes: id est, s mulachra, quae de suo corde finxerunt. Vel, ut scribit Polyclitonius, praeclare ἐν ριώματα, enthymemata, cogitationes scilicet
dixit, ut o tantat qualia ab ipsis cogitata sint numina. Uxorem proxima stis non violaueris. Vel contam, nauerit, ut septuaginta reddidere. Ad malueram mouoaram non arcesseris. Hier
nymus : Persngulos menses grauia, atque impentia mulierum corpora immundi sanguinis elius ne Ic.cuantur: quo tempore si vir coierit cum muliere , dicuntur concepti foetus vitium seminis tr licte , ita ut i pros, elephantiaci ex liae conceptione nascantur, & taeda in utroque sexu corpora paruitate, vel enormitate membrorum sanies cor- B ronymus.
armusae usura quidem in pecunia mentio est in psalmo. Em pecuniam p.,
--nsn decies istis ram: in uniuersum autem fit Deu . a a. eius mentio in Deuteronomio. Misi exabu fra. i p. In Ias aά usuram petaniam, nee fries, nec quamides aliam rem. Item in Leuitico. peramam suam non δε- 1ias ei is a tiram , o di voa Adaut m N a ν. exiges. Horuin primum praesenti versu memoratur , alterum vero in subsequente . Aram m non acceperis. Vnde Origenes Mura dicitur lucrum in arbo iba. gentor amplius vero quae in minutis dantur esculentis, de poculentis,de quibus egregie disserit Hic Dis, . ximi τ
rupta degeneret. Praecipitur ereo viris, ut non simium ab alienis abstineant uxoribus,sed in suis quoque non omni tempore licitam sibi esse existiment coniugii voluptatem: nam, ut pulchre X illus Pythagoricus dixit , adulter est uxoris amator ardentior, dic. Lex eiusmodi coitu detestatur,& poena capitali plecti iubet. s. eoum etim misera m
meaeompati sis. Vide etiam capite decimoquinto eius libri.
homonem non ton rivis eris. Hoc est, non laeserit vel serro, vel maledictis, vel eiusmodi alia iniuria quinto praecepto prohibita. Septuaginta ἰ&
nem iniustitiam in iniquitatem interdixit.
In pracepra meis, assirmativis, a-uluaeris, o -- disia mea, negativa, ostia inula ita, vir faciat aerat .verra odirem. Hoc est, erceat virtutem: nam nuti, emeth, ponatur hic
veritas, non clum significat veritatem diciorum , quae mendacio opponitur; sed potissimum verita- quae menda. tem actorum, quae repugnat vanitati &hypocri se sint in hac autem est virtus, ct opus studiosum: appella tur aure in virtus nomine veritatis aptissime, quo niam ut veritas in dictis est adaequatio rei ad id, quod est in mente, se veritas in factis, virtutis stilicet studium, est adaequatio operis ad id, quod dictat spiritus Domini. seu fides. vel ratio: O sciuin hominem non oppresserit: qui neminem tyranni- C dicere possis, ut in psalmo: omnia marisu rtia πιν - al. iis
R. Dartii Exod Ia. p. 26. Iniquitas et .summo iure
O, & per potentiam oppresserit, neque vim intulerit alacui atque ita hoc facinus ad septimum Decalogi p reptum pertinebit, quare subditur P. n. δὲ ori radi eris. Hieronymus t Non omni debitori tralioquin multis occatio recipiendorum pignorum fiet diuitiarii in materia, sed ei
debitori, qui pauper est: secundum legem Exodi,
cli aeris, inquit, ad me: est igitur iniquitas,& oppressio, summo iure uti, nec remittere debitum in- opimam id scelus vocat scriptura clamorem,quod cogat oppressum Deo conqucri de iniusso exactire. di quoniam eiusmodi voces querulas quantumuis demissas Deus exaudiat. Exaudiam euin,inquit, aduersus quem iustitiam exercens , caritatem viOlas; te autem vel pinguissimis victimis me deprecantem non exaudiam. Vide Isaiam reserentem de
sericordiam, tum quod in casu extremae vel grauis indigentiae, qui non pascit prinimum, Occidit, ut Augustinus auctor est: tum quoniam immisericor dia in egenos signum est, ct sol oles iniustitiae. Vide in diuite epulone, quem damnatum testatur Dominia quod una laure pranderet, inopi micas panis negabat. Ad Uuram non eommodiseris. Vsuram Hebraivocant am, nesech, a , naucli, mordere, arrodere , quas dieas morsum: qui serpenti attribui. tur in Prouerbiis, ct Ecclesiaste. Moia Ar etiis e Iia, : deinde vero ad usuram transscrtur: quod, ut serpens mordendo necat, se ilia honunis substantiam mordeat, ct corrodat. Graeci τι trit On, v 1.Dr de iter una: Iex a u/m istic unde est illud Genetis, 13 sε. atque alibi non raro, facere misericordiam, o tim- 4
ratem: hoc est, i fictuin seu benefietum exhibete. & si Ioannes: Iγυι aurem fatu tim a Znc Paulus quoque ait: Vouere aurem fuero es m est, implentes ie- . . , gis mandata seu ossieto satisfacientes: verum de p. I, . hac re alibi latius disseremus. Iubes Huιαί u HI, utra tiora. Qui ea impleuerit, quae k- 31. praecepta sunt, de ea quae prohibita sunt,vitauerit, di iusti cognomento cohonestari meretur, &vitae felicis colligere fructum . Vita viuere,cst sortunate visas' traduceremam eum hominibus nihil si amabilius, aut suauius, quam viuere. verbum importat suavitatem,& selicitatem 'atque haec exaggeratur,ti adiuncto nomine verbali, ut vita uiuere. iit ad iam et a viij. Eluntatein,de cum iocunditate aeuum traducere.sub hac autem felicitate temporali, quam sermo Pro ς volu
phetae primario respicit, vitam quoque gratiae, di h ti
aeternae post mortem gloriae intelligere fas est: om- lirem. nia enim bona temporalia, & aeterna iusto promit
, d si geniens sitiam latro em. Septuaginta , v& Theodotio, pestilentem, ut vult HieronymuI ἐ-3iei ui Origenes perniciosum interpretatur,hoc est,omnia pestilem . obirsurientem, raptorem,iniquum, Hebraice una, IMMOLpliariis, dicitur, hoc est, grassator, fur, latro, a diruendis, perso liendisque parietibus. o goes. Et frens uaam de uas. Quae scilicet lege in te dicta frunt. Septuaginta S iacientem I ccata. hae quidem omissa non satientem . Nulla opera XLV studiosa, quae praedixi nam Hebraeis, perinde ac Logicis, ci nis non, valet, nullus. Stam mon istis comedenrem . Sed potius ea omnia, quae lege prohibita sunt, patrantem. Aanqti d mari e Par ne est, ut eiusmodi vitiat ob merita fratris iussi te Non a V, sed oνIe Neur, infelici morte rapietur . Ia uis eum o sisem. Ipse sua mortis auctor fuit, luet quam sibi conssauit capitis poenam nil ut scelerato proderit patria virtus, qui aliam vitam atque ille