장음표시 사용
271쪽
Theodoretus: A suis plorabatur ante reditum, & Aalienis fuit lamentationis prouerbium: consueu runt enim homines de ijs,qui in maximas incidunt calamitates diceret Nemini talia eueniant, qualia iste passus est: hoc igitur lamentationis proue bium vocavit. Hieronymus. A planctu enim incoepit, ' finitur in planctu: nam sic orsiis est Vates : As me pia ne am si peν principes Ista I, M. Et nune in sine aries ses, de lamentatione, planctu que parabolae digno stirps regia prosequenda.For lassesmplicius erit . Planctus nune si pro Regis,&ciuium migratione, sed acerbior postea fiet pro W-bis,& Templi excidio, ciuitatis desolatione, regnique casu.Vel: Haec est jamentati quam initio proposui,& ita eveniet,ut praedixi Vel Hare est lamentationis meae materia, reuelatio scilicet tantae ruinae, sed maioris erit ipse euentus. Rabbi David, Ri a planctus est ipsa, quam edo prophetia, eritque in planctum, seu planctus, cum, destructa civitate, implebitur Vaticinium.
ARGUMENT V M. Consultus vates a senioribus populi exprobrat illis Dei nomine uniuersa peccatatum a parentibus tum ab ipsis iam olim contra Dei praeceptum admissa;
τ factum es in annos timon B pristive domus Iacos , O apparui eis in Terra
quinto, in decima mensior Merapno Ietiam manum meam pro eis, cense Ego Dominus leus meser e In de illis Duam manum meam oris, ut educer m eos de Terra Aegapti, in terram, quam proti deram eis, suentem laeti melleo quae es
Et daei ad eos j Vnusiusque ossensiones rem Iorum suorum aluciat, in m ιdotis Aeg)psi mi te polivi : ego Dominus Deus vestir . Es Irritaverunt me , nescieruntque me audiserviriant e m de semor ni Istaeceis interrogarent Q monum, in sederunt coram
Et Iactu, est sermo Domini ad me, Elaeus dAh hominis Ioquere senioribus Israel, O diares ad eos: His dicit Dominus Deus: mnqvid ad interrogandum me mos mensis ρ ι uo ego quia non respondebo motis, ast wominus iras. Si itideus eos ,si ιudicas fili hominis, alomi- C qui que abominationes ociareum suorum non nationes patram eorum senis eis. proiecit,nec adola Aegypti retiqueruntdin δα τι Et dies isde, Hae dicit Dominus Deus: in essunderem sua gnationem meam super eo et im- die, qua Aegi Israel, O leuaui manum meam serem iram meum an eis,in med oTerrae AC sti. Et
272쪽
or ceram Gentilas, in quarum medro erant,c inter quas appartis eis, it educerem eos de Teria
A E sertum. YI. Et dedi cis praecepta mea . in ita cla meae senae eis, quae fac ens homo , timet in eis. XII. Insuper m sabbatia mea δεδ ei ut essent signum snter me in eos e G scirent quia ego ae Minus sanctificans eos. XIIL Et irrisutierant me domin Israel in diserto, in
praeceptis meas non amitilutierant , O itideia mea proiecerunt , quae faciens homo m et ineue e sabbatia mea molaueram vehementer edis ergo mi vinderem furorem meum super eos in deserto , in consumerem eos. XIV. Et feci propter nomen meum, ne uiolaretur e ram Gentius , de quibus eieci eos in eonspectu
. Ego uisur leuam manum meam stiper eos in deserto, ne inciticerem eos in Terram, quum d di ustiorem lacte, in melie , praecipuam te
meis non ambulauerunt,c subsalsa mea vi u- tierunt o post idola enum cor eorum gradebatur. 12 Et percit oculus meus super eo ut non intemscerem eos: nec conscios eos m Hserto.
xviis Dixi aurem au fhos eortim in stitia ne r In
praeceptis patrum vestrorum nolite incedere, me rudicia eorum custodiatis, nec in idolas eortim polluaminι e
xta. Dominus Deus vester: in praereptis meis insulate , tua cia mea cusodite , in facite ea r
inser me in mos, in sciatis quia ego fiam zominus Deus uester. lxxi. Et exacerbauerunt me μὴ , in praeceptis meis
non ambulauerunt: G iudicia mea non custodi rant ut facerent ea r qua eum fecerit homo , aet in eis r c sabbatia mea molauerunte creomminatus summi essunderem stirorem meum super eos, O ι Ierem iram meam in eis in deserto axMI uerti autem manum meam , in feci propter
. nomen meum, ut non uiolaretur coram Genn-
bas, de quibus eieci eos in oculas earum . xxim. Iterum leuaui manum meam in eos in sol tu Lee , ut dispergerem ilios in nationes, er uenti
xxiv. quod iudicia mea non fecissent, e praec sta mea reprobassent, e sabbatha mea molas
sent, in ps idola patrum suorum fui sent rem
xxv Ergo in ego dedi eispraecepta non lora , ω im dicta , in quibus non uiuent. xxvi. Et pollui eos in muneribus suis cum osserrane, omne, qaia aperit m uam,propter delictaritia O scient quia ego zomnus. aeuamobrem loquere ad domo Israιι fili&- XXVII. m nrs o G duces aὰ eos r Haee duis aeominas Τὸas Ad e G in hoc blasphematierant me patres vetiri, eam spretissent me contemnentes :Et induxissem eos in Terram, super quam iri XXVIII.
tiavi manum meam ut darem eis: viderunt omnem colim excestim, in omne Iignum nemor stim , e immolaverunt abs victimas suas: Od Hrtint ibi irrisutionem otiationis suae, os fuerant ili odorem sati tuns stiae , in libatierunt hiationes suas. Et dixi iactae Maides excelsum, ad quod vos XIX ingredimim ρ vreatum es nomen eius ExceLIum que ad hane diem . Propterea de uadomum Israel me disit Q XXX. minus Deus e certe in ita patrum vesrorum τοι polluimini,crpos osseia cula eorum vos som
gi in ollatione donorum vestrorum, cum tra- XXXI. ducitis βιοs vfros per ignem , mos pol imini in omnibui idolis vestris usique hodiae in ego respondebo vobis dismui Israel ρ Vivo ego , dieit 'Domsnus weus, quia non respondebo molis. Neque cogitatio mentis vesraefici, dicent timo XXXILErimus Aut Gentes, O sicut cognationes ter rae me colamus luna, in Isides.' Vitio ego, disit Dominus Deus, quoniam in XXXIII. mana forti, in in bractio extento, in in furo- .re essus regnabo super mos. Et edueam mos depopulis: in congregabo vos XXXIV. de terris, in quibus d pessis, in manu lida , P in brachio extento, in is Drore egims regnabo super vos. Et aiaueam vos in desertum populorum, O XXXV. ita tabor volsum ibi facie uὰ satiem. Sicut iud eis contendi aduersum patres vestros XXXVI. in deserto Terrae Ae uti e iudicabo vos, διὰ
Ei subiiciam vos sceptro meo , o' inducam XXXVII. vos in vinetitus foederis. Et eligam de iobis transiressores, in impios, XXXlIX.
o. de terra incolutus eorum educam eos, O, interrum Israel non ιngredientur : c fieris quia ego DomInus.
D tios domui Ise uel Haee disit zominus Deus: XXXIX. Singuli post idola vestra ambulate , O, sertiiterii. uod si es, in hoc non aud eritis me, o n men meum sanctumpo queritis vora in muneri-- bus vestris, cy in idolis Nearis o In monte sancto meo, in monte exces Israel , ait Dominus Deus, da seruuet mihi Ommsd Mus Israel: omnes, inquam, in terra, ιnqua utebant mihi , c ' ι quaeram primit as w- Lyras, o initium decimarum vestrarum in om-mbas sinctificationibus Haris. In odorem suauitatissuseipiam Nos, cum edu- XLI.
273쪽
peceatori bu, indura. tis interro gantibus non respondei Deus.
terris, in quas dispers estis, in sanct labor m
Et scietis quaa ego Dominus, cum Induxero in Dos ad terram Israec in Terram ira qua leua-
ut manam meam, O darem eum patribus
IIris. Et recorda ιλιῶ ibi usurum 'Minarum, ommum scelerum mestrorum , quibus poliata sis in eis : in diplicebitis mob s in conspectu vestro in omnibus Masrbs Osiris,quas fecisti. Et scietis quaa ego Dominus , cam benefecero vobis propter nomen meum , O non secundum vias u ras maras neque secundum Icelera m
si a pesima dom us Israel, ait Dominus Deus. Et factu, e I sma Domini Λάαρ, g tres e XLV. Ab hominis , pom faciem tuam contra viam XL Ausera, in sida ad Aphruam, O propheta adsistim agri meridiani. Et dies saltua meridiano 2 Mias ierbum Do- XLVI. mime Me dicit ae jutis Deus o Ecco ego se
eencium in te ignem ,-comburam in te omne lignum viride, em omne tignum aridum I non ex
Dutietur flamma serensionis: O comturetur in ea omnis facies ab Aastra usque ad 4Aquil
Et missilit uniuersa rara quia ego Dominus XLVIII
T Factum est in anno septima, a Atransmigratione Ieconiae , ut capite primo declaravit,in quin Io, mense scilicet, in intima die mens. Post menses nimirum undecim, & dies quinque a s periore visone, rursus sermo fit ad Prophetam. Vaticinij autem occasio suit aduentus seniorum domus Israel, de quo Vates.
Venerana viri de senus sis Israel, ut interroga rem Dominum, cr sede ne eorum me. Scholiastes rCum vidissent ij qui erant in Balistone abuchm Bdonosorem comparantem aduersus Ierusalem exercitum propter violatum scedus a Sedecia , vehementer timuerunt , atque idcirco ad Prophetam adeunt, ut aliquid ab eo de belli exitu audiant. Verum Deus in recto illis non respondet. Sentenistiam enim antea pronuntiarat, nimirum Babylonii aduentu delendam esse ciuitatem ; sed instar irati, ac redarguentis ipsis conuenientem adhibet admonitionem, & simul eos indignos cile responso demonstrans, de latenter belli exitum docens: incipit autem seniorum ab ipso Deo descitionem Cpersequi.
χρου ad inroragundam me an aeniati Visa era , quia non resandus uuis. Apollinaris r Ii cum vitam in sceleribus traducerent, neque poeniten tia: medicina curari vellent, Dominum interrogare ausi sunt . non ut omnino, quae iuberentur, agerent, sed ut ditarent an diuina oracula cum suis cogitationibus conuenirent.Eadem repetens Theodoretus adiecit: Hoc item Sedecias saepius seeit, adactoque iureiurando Ieremiae, ut quae Deo via essent, aperte sbi pronuntiaret; cum didicisset quae iussa fuerant, iis contraria patrauit; & qui in Aegyptum post captiuitatem peruenere, hoc idem ausi ii inti quare auctor omnium Deus non vult ijs respondere ; ipse enim sciebat quid esset in homine i idcirco ipsi quoque Prophetae praecipit, ut eos despiciat. neque ullas pro ipss preces adhibeate . . hoe significauit cum dixit Si defendis eos,si defendis , fili hominis defendis substituo pr ulcisceris,
in versione Latina,Septuaginta, ct Theodoreti: id enim ι- ω, ecdiceo, hoc loco fgnificare ex ver- his Theodoreti palam est) hoc est, nullanici ea ipsorum rationem veluti curator ipsorum, ne admittas eorum interrogationem, dic. Vulgatus au tem se habet. M iis eas hos, si ilairas, siti hominis p Quae orati di nes per interrogationem legendae sunt , vi exH ibrato constat. Similis est illa phrass Lucae. Si per ta ι -- - glud a hoc est, feriemus ne e vel, quidni percutiamus 3 cur non percutimus 3 verba autem Latina eundem possunt admittere sensum , quem Graecae editioni adhibuit Theodoretus. nam . . vadi , saphat, non solum iudicis ossicium fgniscat,sed etiam quidquid in foro agitur tam ab actire, & aduocato , quam a testibus aduersus reum. Vnde apte usurpatum dicemus in praesenti rosi scipere patrocinium: ae s dicat: fili hominis, horum ne suscipies patrocinium ὸ istos ne defendes eorumque causam ages coram me quin potius ostende illis abominationes patrum.Chaldaeus tamen Parapli rastes, increpas,posuit pro Δίων.qua
274쪽
s dixisset Deus Propheta, quid cunctatis quid Aliaetes cur non potius illos increpas, de seuere Iedarguis, recte Chaldaeus nam iudicare ea, quam diximus, seri ratione, increpate quandoque signiscat, quod iudicit interdum sit dure increpare olit,santes sed prima expolitio germanior, & simplicior videtur. mo. . Abominatisnes parram aliaram ostend/ eis. Hier
nymus: Si peccata patrum non redundant ad Glios , quomodo abominationes & iniquitates pa-m - trum nunc senioribus proponuntur hac videlicet titiesu, ' caiisa, ut ostendantur smilia parentibus agere, de Linosteri . hareditario malo longis inuin senem traherem datur Lmba Oorum, ut quotum imitantur vitia,eorum sappli- O .. eia pertimescant. In hunc autem modum orditur expostulationem. BR me duo Domiam Deis: in dyd, qua elem Israel. Nilaea appa Quam grauia peccauerint Israesitae non satis aesti-ὐ . i. . mari potest nisi Domini erga eos benescentiast in ori sues polita: Idcirco de mea,inquit, ostendito beneficia, brata. de parentum ipsorum scelara recen leto.Sesioliastes.
E. Hac pria a benescentiae cauti, quod eos elegeritis non prius illis praeuenientibus:etenim idola colens bolia' tes eos per Moysem inuisit, dec. Quam magnum autem beneficium suit sulcitare de puluere egenos,&de stercore pauperes erigere, a cophynisque abstractos. de de idololatriae iacibus abductos creare in
principes populi sui , quis non videat sed hane theoriam plurimis psalmis repetit David.
n iii Ter inculeata phrass a Propheta semel explicanda Cest. Leuare manum multa significat: quod gestus eleuationis manus varius ste interdum enim ape tam extendimus manum in coelum,qui iurantis est habitus: ideirco leuare manum valet iurare, ut in
Genes. quos mana meum ais Dominam Deum edicet.
tium iurares, Ubrem caeli, o terra, die. Et in Deuterono.
mio. Letiuis aut iam manum meam, sed cam. Vmo
Gσης η Φε Q, Maj, ra . Isaias tamen absolute posuit ver- , ,. bum pro tota oratione: Et leuauit, manum, iis ara z. o. itia dicens, nou sam mediem, oe. hoc est . iurauitha. a. p. . non suturum se principem: nam id significat medi- iura. Hebri cus eo loco, eadem phras habetur in Exodo. νι
ita, ur darem eam Abruba. Aliquando ni 1num leuamus M. . non in caelum recta tendentes , sed dextrorsim in Di re aera vibrantes, qui habitus est percutientis: quare percutere significat ea dicendi figura, ut in psal
x,ia , N; brachio comminatus s. o. est, M. Vnde etiam phrass illa Exodi patebit: Nis
P. α i. num suam , id est, nihil illis noeuiti de in libris Re-
quam leuare manum est signum gratiae di auxilii, Limpia syra dicendi a porrigentibus manum infirmioribus ad opem serendam: quam phrasim He- Ebraeis explicat idem verbum κm , nasti, tamets La. tine id extendere potius si, quam leuare manum r
rate.&oem habitus apud Isaiain . Leuaso ad genus manam meam,o ad palos exaltas Inam meum. Item oran' tis, ut in psalmo. D nomiae tuo leuato mantiu meas.s iri pulmo . Extortire manus vestras in s--γ Π Haec atque alia plura amplectitur ea,quam in praesenti legimus, oratio. sed ut nobis ignotus est festus Dei in Aegypto loquentis cum Eraelitis,
ita sensus quoque orationis clascurus & ambiguus. D. Hieronymus in secunda acceptione intellexit, D. I non. usurpatam esse orationem a Vate: est enim: eleuatio autem manus,sue extenso habitum percutientis ostendit. ut percuteret pro eis Aegyptios,& populuin Israel de Aegypto liberaret. Chaldaeu pro chalda. Duasi manam, ter conuertit,iuraui. Septuaginta vero pro eadem primum reddidere, ct cognitus sum semini domus Iacob, id est, exhibui me visendum detecta secie, cum olim vultum quas manu tegere solitus fuerim: qua versone absque dubio allusionem a Propheta facta in testantur ad locum Exodi ri λ , .
superius citatum a Mesper eos, qui longe recess/- ιι.ν 6 θα mis manam sis, eumque hoc sensu intellexisse,non misi manum, in faciem scilicet, hoe est, non operuit vultum manu. In secundo autem de tertio loco conuertunt ijdem Septuaginta pro timui manam, apprehendi manum ipsorum, & adiprehendi eos manu mea, quae dicendi figura opem ferentis est,nec non de iurantis: nam manu apprehensa iuramenta, de pacta olim firmabantur,ut alibi diximus. In Ieraa , Pam prostaream eis. Iam inde ab ini- VI.tio rerum, quod de Moses cecinit in Deuteronomio Deus. 32. Saanas dotis sus Ara Durius genus e Podo separa-ι ι tis Adam, in varias orbis orM,eorum colonias dii minabat, eonsutiis semisos popatio- , Chanaan, ravia numeram sitieram Israel, δύα tot seisieranationibus terram a se olim electam quas colonis ad tempus locauit, quot futuri erant tribus filiorum Israel, quibus decreta fuerat ea possesso r pari enim Domin/pvoltis eius es, oratos fanisatas iam Euatis rim, hoc est, eum populum non secus carum
habet, quam si ei ev patrimonio in sortem obtigis.set, de in haereditatem suniculis certis definitani,&
Flaeo eis lam, o mes P. Eadem dicendi serma monodo extat in promi sone facta in Exodor ει eritum de
quae stuli Iacto ,σ-BD, atque in Ieremia repetitae Genumaris Hiem, ratum faciam, opere praestem, Asia- Exod L .franaeum, quia raras par sin Maia vi tiram me eis Ioram sta meis tim, o metie, deci ubi diuus Hieronymus: Terram autem lacte, de melle mana tem hyperbolice debemus accipere pro rerum om nium abundantia, ut est illud. M uas. EMinoas ct m Masere amemum. Eclog. r.
Et iterum. D pas - οὐ caraemia vina H UTI. a. Georg.
Praecia re Magisteri etenim smili locutione hype bolica rerum omnium afluentiam expressit Ouidius, dicens:
Et Virgilius iterum rLι δνὰ Dotin sudasans rasida mei . gelat Atque Braelitae quidam tumultuantes eisdem verbis Aegypti seracitatem exaggerant, in libro Nu- Num. is. merorum dum ita expostulant eum Moser A.,- a. qui aram es tibi, quAsiatiaesi nos deieraa, qaa Liae O m Iti mandris 3 dec. Translatitia itaque est ea locutio non propria, communisque alijs regimnibus laus, non peculiaris natura terrae sanctae: de quidem metaphoram in ea subesse constat aperte ex libro Numerorum: Venistis, inquiunt explora- 33. tores, in Ierram ad quam missili nos, qua ratios suis Iam ct melis , vireae his fractibus cognosci is, &c. c uti. NQuaproptcr ea utuntur prophetae ad fgnificandas iri
275쪽
l l . formulam explicuimus supra.
A. i ' di ea egregia inteν omnes tereas. Inuitat nos
loeus iste,ut de Terrae sanctae seraeitate disseramus, quod praestaremus libenter, nis commodior alter Terraeanaa Ioeus ei disputationi suppeteret. Illud interim ob tabiti. . μ' seruasses satis, verba laxe non esse translatili veilla quae praecesserunt, sed propria, atque seeundum proprietatem interpretanda r comparatio enim terra illius eum relio uis omnem figuratam uis . H.. locutionem explodit: quod & Hieronymus adn tauit dieens: Iuxta literam vero inclytam esse terram Iudaeae, di cunctis terris sertiliorem dubitare non poterit, qui a Rhynoeotura usque ad Taurum B montem, di Euphratem guttium cunctam eonsiderauerit terram,& urbium potentiam,amoenitatem regionum, Palasthinam videlicet, & Phoenicem, . Arabiam de Syriam Caelen, Ciliciam de ecteras regiones, quas uraeli. s Dei praecepta seruasset,D minus repromist, dee. Hebraice pro e regia legiturgebi, nex. lsabati,quod est tumeseere,intum stere, inflari, eiserri, exilite, quasi dicas exultati nem, superbiam, excellentiam, praestantiam: ut i rhoea. meis aptissime verterit Hieronymus, qua eis e septa lino omnes Ieraas, dicere potuerit, quae est praefantia regionum i appositoque abstracto magis exaggerasset terrae selieitatem. & elarius reddidisset Hebraeam vocem , quemadmodum iecit apud
Hebraei nominis 'aet,isebi. Verum ille de sensu sol.
licitus erat potius, quam de figura vocum: quarei M. ii. de in ipso Daniele inchra posuit pro eodem Hebraeoy. assi nomine. Ergo Terra sancta ab Erechiele voeatur excellentia regionum. a Daniele vero antonomani s excellentia, praestantia, sortitudo, vel quidsmile nam propterea abselute dixit, eontra hora salsem , quod id nomen epitheton esset terrae illius,atque adeo notissmum vel per se ipsum post sisne addito. Sed de his suo loco susius tractabimus. Hi D disi ad eos i inqui ae assos es oeulorum catasone, suorum astitias is in idolis A rapsi nolup ais. Seli vorat idola, satas. offensiones oculorum voeat statuas, &st d, i gna, quae in domibus habebant. Hieronymus proati, M. Offensionibus, quae Hebraiee di euntur remper, s- Ραψιλ cutsm, Symmachus interpretatus est nauseas , R. l. Lquylae secunda editio abscissiones , ut fgnificarent abiiciendas ab oculis lippitudines , de quasi nauseas, quae non solum aspectum impediunt, sed
de contra cernentibus vomitum creant: pro eadem
Mis M. voce selet Hieronymus vertere iam abominati nem, iam execrationem, iam idolum o nain inli- . Raa. bro Regum: in quo bis rcpetitur in Hebraico e i. p. 3. ce, ipse conuertit e uoti Sidonio--,o Chamn uso Disa. ii. sons Moisse de in Daniele. Dabant, inquit L 2 9. 3 i. rionem - ά solationem. Abominationes itaque oeu lorum suorum vocat idola, quod eum abominanda di execranda forent,ab ipsis cum iucunditate su-η. nautae spiciebantur. Obseruat Rabbi David, propterea Oetili pecea additum esse a Ioram,quod oeuli snt e dis interret dicuntur nuntii , atque ideo peccatorum eius complices :7 his id, iuxta illud Numerorum. Ne sequuntur cogisarisaestit de covi. suas, is acutis ν res fouam s. Alteram umpla s. eem scilicet tu, ha , gelutim , pro qua habemus Ny s. listitia editione, superius explicuimus non
si vel : inquinamenta transtulit Aquyla eius loco ii 'o sordes, spurcitias, volutabra nos reddimus, dignis
in Musis Aran ira upia it τι Domin- misti tin Escacissima ad omnem idololatriae radicem extirpandam ratio est: Ego Dominis Demaelio. Etenim cum soli ips natura competat dominatus, nefas est alium vel in caelo , vel in terra Dominum agnoscerer rursus cum ipse Deus si, atque adeo Deui ou . omne bonum, unicum ergo esse necesse est, neque dus est de
alijs ab ipso diuinitas tribuenda . Denique cum 'I . .
Deus noster se, quidni eum colemus unice, atque ardenter amabimus , s non ut Deum tantum, sautem ut nostrumDeui quis enim carnem suam non
fovet 3 quis eaput proprium non habet carum quis spiritum suum non seruat is sum 3 quis patrem non reueretur di suspicit ἡ at ille, quem pro Deo colimus potiori loco habendus est,quam so tunae, quam caro , quam vita, quam genus: Sed quoniam praecessit verbum pia ι, videtur hoc loco tacite de Israelitis quas de Templo suo loqui Deus, ae s dicati Vos Templum mei nominis estis, ego vester Deus. Vtriusque ex aequo interest quod erimund iniungo, munditiam & sanistitatem colite: decet enim Templa munda esse, debetur di Deo, qui in Templo colitur, sanetitas: quae ergo conuentio Templo Dei cum idolis 3 Absinete itaque ab omni idolorum cultu, se enim di meae gloriae, & h nori vestro prospieietis , quod alibi manifestius dixerate nacti Vora, qti . ego sua sita, . Sed ii, ii omissis,ubinam legi dicemus id praceptum Israhit iis traditum in medio terrae Aegypti, hi idola sentium a se ablegarent Θ nusquam sane tale quid seti-ptum inuenias quod & Rabbi Dauid hoc loco ob- Ri id. seruauit, di tamen Deo reuelante Prophetae didicimus id praeceptum accepisse Israesitas, cum primum se Deus illorum redemptorem Mos declara Tradatione, uit; it vel hine conuincantur nouatores, non om- . M . nia,quae Deus Ee lesiae iniunxit,literis esse manda- re p. ob , t di; sed eorum multa traditione patrum habita, & turrior te. ad posteros eadem ratione transfusa. iae G is tu, ans me, κol eramque me audire. Neque viis huius auersionis memoria extat in saeris, nis se te vestigium quoddam in Exodo. No e , inquiunt risaei Israelitae ad Mosem, iue sma, quem loquebamuν v. ix
Abgni,s. Scholiastes haec rescit ad querelam praeponiorum contra Molon, quod eius causa grau tentur ab Aegyptijs exactoribus: sed grauiora im- rod. s. properat iras Vates . Quis autem ignorat multa Multa non omisisse Mosem non indigna scitu edi illa tam lon a tragoedia , quod ad maiora narranda propera- ωitat ita. bat, di uniuersa neque percenseti posse videbat γ tim in Aeti D dixi M o μηδεν - μά suaruAem meum supra eos. Id est, statui, decrevi ,essu furore, semel illos delere ismilis est phratis in psalmo. Disistis δοι
.rari eos. & in alio psalmo. D αι ex te ram alis meari y. D imi em ira meam is es.Id est, plene exhaurirem , consummarem, consuminate Ostenderem.
satiareini hoc enim fgnificat nba, caldo Vide hane
vocem supra interpretatam . D fera propreν nomen meum, ut non Halaretuν ω- IX. ram C/nta u. LAvalet,sed verumtamen ,ac si di- Deti, suo n.
cair Verumtamen mihi imperaui, fecique quod m suus promiseram benevolus patribus, non uod iratus erga filios statueram, ne haberetur ludibrio Deus tui fidelibui Hebraeorum, vi qui non valuisset in libertatem eos vindieare, proptereaque causatus fuerit ipsorum
peccatis exacerbatum mutasse mentem, populumque suum deleuisse r extant huius rei exempla Ρα 3 quam plurinaa. Porro violari, profanati, pollui, est despectui haberi,non tractati quas sanctuin, ae ve- ' Ρnerandum,eiusque opposita fgnificat sanctificare. Eieci
276쪽
η Fieri ergo esu δε serra AC si , o iatiis res in δε- A opere legis i sed tempora leni quidem propter i
ti, at , qti a lychmnius: Da pia vocat Decalogum, tuae a qua s: Metit. de Dei cultu constituunt,ae reliqua praeter Decalogum imperata. Scholiasses. Praevia dicit quae sunt inter homines legitima,vi Non occides,no surab ris , dic. iudicia vero cultum erga Deum. Theod retus: Liberatos, inquit, illos ab amarissima seruitute in deserto tanquam in palaestra aliqua probis de utilibus legibus quasi pueros instruebam quibus seruandis vitam illis moliebare leges enim erant vitae conciliatrices, praecepta autem ipsa de iustificationes nam ni δ και iuru,ta dic mala, id est iustifieationes legunt septuaginta) appellauit: non gem impletam tuebatus spiritualem vero ob fidem in Christum mediatorem assequebatur, di ex gratia Spiritus sancti conseruabat,& augebat promi tebaturque cultoribus ex vi operum legis vitam propriam conseruare,& prorogare multo tempore, tum etiam nomen in posteros per multa saecula di sundere . Vitam autem grasiae, & aeternain praediistis bonis adumbratas aliunde,quam ex lege quaerere necem erat. Cum ergo Propheta dieat,quae saciens homo vivet in eis, vel propter ea. hoc est ex eorum vi,consequensest,illum non de spirituali, sed de temporali vita esse locutum. quae merces erat legis obseruantiae. Verum neque vitam temporalem legi acceptam ferre voluit Paulus, sed tantumni enim alia sunt praecepta, aliae iustificationes, sed B do corporis mortem: ait enim: υτ υχη- oecidueadem diuerss nominibus vocata sunt praecepta rsunt enim tanquam a Deo,& Domino stlipta, quae iussi sunt homines seruaret iustificationes vero non silum ut iure seripta, de quod iustum est continentia;sed etiam ut quae recte agentem iiistiscare possisnt. Hae ille. Cuius vltima oratio, qua signiscat homines iusti Mari operibus legis, ideoque legem diei iustificationes a tamets a diuo Paulo expresse a. asseratur r Factores let sis fatiniuri dec. expos-. 3 tione indiget, quemadmodum di versus sequens. Hori, υ u faciens homo uinet in eo. Neque enim de Mosaiem vita gratiae, seu iustificatione peccatoris hie sermo Rηm. 3. est Prophetae, cum constet ex Apostolo, quod eae
si a . verisio tuis lanatici eas sis o u caro esν - Deo: spirum aurem a vigear: hoc est, lex exarata literis a. cor. r.
Hebrateis in tabulis lapideis vim habuit damnan- p. di morte transgressores, vivificandi non item: hoe enim solius est legis gratiae in eorde infusae. Idem habet iterum. . a mini uti inquit, H tul uris P forma a m Aprius fuit angiaria , &c. ministram enim mortis , di quas lictorem appellat s gem , quod ipsius quidem esset occidere reos, non vivificare obsequentes r quo igitur pacto verum erit, quod habet Propheta. Iaa serens homo tiuo meis. Respondemus aliud esse de lege per se sum- Lm per septa philosophari, aliud de adiuncta illi promisio j x ne diuinar de Paulum ciuidem de lege esse locutum, his miri ilia vi opponitur Euangesio , promisionique diuinae moriis est. ι-- ν .a 3 alioqui si, o Isim daretur ιπι ι . ut ipse ait, e ta C Abrahae saetae de benedicendis hominibus in illius
gratu christis' sertum sis: Nihil tamen repugnat Q si locus de iustitiae augmento vel conseruatione
dirim. invita gratiae intelligatur, ut Theod retus vid tur accepisti: qui enim alias per Christi fidem iustificatus ex gratia opera Decalogi impleuerit , absque dubio crescet iniustitia, ct vitam gratiae , quam possidet, tuebitur, de magis ac magis stabiliet: nihilominus is sensus non videtur satis ad mentem Vatis accommodatus, ut statim ostendemus. Chaldaeus Paraphrastes de vita sutura, diaeterna sententiam interpretatur, quasi operibus legis cultores ips vitam promereantur futuri saeculi, quods eum praeuia fide mediatoris, de statia iustificante intellexit, dixit quod res erat, sed nescio an atti- semine, quae fuit Euangelis ipsius pollicitatio; Prin ν-α Ephetam vero de lege, ut claudit etiam promillio- in, ei renem Dei, ea verba intellexisse. Lex itaque per se ob stu rasumpta ministra mortis crat, Obedientia autem te' nori etangis apud Deum merebatur vitae incolumitatem, de Elia. dici. prorogationem dierum . iuxta illud: mxora parrim 1a. tuam, circ. is sis Isae auus super terram, quam Dom nus Dens iam das s tui. Nili serie malis simplicius locum interpretari , asserendo contrarium usurpatum esse a Vate pro contradictorio, hoc est, vivere pro non mori. Sicut de apud Ioannem a Christo Domino contra factum videmus t mora uestra, in- v. ao. quit , man tuae I manna m desino , or mis si Dis tim
gerit, quod Propheta instituerat: is enim nullam D ibi enim,mori,Vsurpat Dominus pro non vivere ac sti his tot in praesenti adi cit promissionem e ultoribus legis, sed eam tepetit, quae a Mose facta suerat . cum i Lex a Moy- gem populo serret. Ille autem di tetrix verbis testa-i f h itit in Deuteronomio se proposuisse ante eorum
porali spiritualem, de aeternam etiam intellexisse videatur legislator illis potissimis verbis r υ-
α mortem se ea enim utra sua, o long rudo duom suorum a cem murabat terum magno cum discrimine r etenim mortem. ita .i ' utramque,corporis scilicet de antinae promerebatus ita dia ori. quidem delinquens in legem vitam autem vitam que non continuo merebatur legem custodiens os dieati Panis iste caelestis vitam aeternam commu-- uanicat, ille alter minime: nam patres vestri eo pasti sunt, & non vixerunt eu illius virtute, vita scilicet animorum ad immortalitatem,quam iste cibus donat abunde. Alioqui si mori significet quod sonat, de neutra morte comprobari potest discrimen im ter utrumque panem; etenim si de temporali accopias, qui pane caelesti vescuntur, nihilo secius in riuntur, quam Hebraei pasti manna in deserto; si
autem de morte spirituali, ex aequo eam euaserunt Hebraei vescentes manna, qui scilicet Dei praec pris erant obsequentes,atque Christiani. Necesse est ergo,quo dircrimen inter virumque panc in veri riseemus, illud, o monis suas, non priuatiue in-E telligere, sed contradictorie, pro, de non vixerunt. nam certum est ex vi panis Evi charistici vitam immortalem conseruari,&quandoque conferri,quam virtutem manna Hebraeorum minime habuit, nisi tantum ad tuendam vitam temporalem. Ergos, cui apud Ioannem, mori, est non vivere, sic apud Erechielem,vivere est non mori. itaque hunc sensum videtur habere praesens orat se A so aia r iri eis, id est, non morietur ex legis praescripto, euadet mortem, tuebitur vitam corporis, non ploctetur
277쪽
ne tibi ea nee citatis, dieiturisaei propter sab Lilii .e
etur ea pite, seu titan restares solent. Denique Asi ista promiluo alicui videatur nimium arida D ansulta, poterit alteram versui accommodare sententiam, ut non solum promittat mortem violentam uuadere,vitamque corporis tueri, sed etiam vitam Micem, di bonis omnibus cumulatam traducere rnam hoc fere voeat sacra Scriptura vitam , nempe iucunditatem, laetitiam, felicitatem, omnem scilicet vitae commoditatem,ut in psalmo. Ilaesam, eligi disso ere lenos. de in Prouerbi q. moi riuris Maenier vitam, M. quasi dicat: δε- cieris Ma uia ι in em hoc est, iucundam, & beatam
vitam traducet sub iis legibus astens: Eiusmodi auatem pollicitationibus plenus est liber Deuteronomii atque hie quidem sensus nobis videtur contextui gratissimus ,& sequentibus mirisce cohaerens. Bosvo o sabbatha mea dedi eis, tr esem Agnum
foederis λυν me, o eos to stirent quia ego Domanis sancti fans eos. Repetit vates Molis verba dicentis. Vtarie. τι sabluunm m am custaratis, quia signum esia re me, o ms ingeAerarion lasve D,αι maris asia ego D/m xm, qai sancto cavos, o c. Vtriusque loci explanatio pendet ab intelligentia illius loci Genesis: D reqvietiu 2 estprius as an res onere, Pod Gν ructur. Et lenia it dies serimo, o sata e is sitim. Cuius expositionem iustas persequeinur in Commentario de ser ijs sacris Israel: nune eandem breui perstringamus oportet. Benedicere eo loco, ut optime notauit Philo,est laudare,commendare, de approbare: sanetificate autem, ut egregie doeuit
Chrysostomus, est diuino cultui segregare, seu de- Cdicare, di obseruandum constituerer unde sententia loei Gentas ea est: Deus nomen sabbathi,quod septimae seriae ipse imposuerat, approbauit, at9ue suo otio honorandum secit, tum & praecepto sanctum de inuiolabile seruari statuit. Ex quo fit antiquius esse lege Mosaica praeceptum sanctificati nis sibbathi, neque coepisse cum lege, sed cum mundo, quippe quod a primis illis Patriarchis non socus cultum fuerit, quam ab Israelitis, quibus eius obseruatici in lege repetita est,non denuo imposita, ut ibidem latius disseremus.Itaque in Exodo citato ad obseruantiam antiquissimi praecepti, de mundo
coaevi prouocatur denuo populus a legislatore,cum auditi Via ιὸ is Subassam meam eui odiaris, Pius gnam e B imo me θιοι; ia generasi bin ; τι muris, DPia ego Domuncis, si sanctifico ussi hoc est, vi quotiescumque sabbatho vaeaveritis a laboribuscorporis recordemini, quam sim de vobis benemeritus , cum vos mihi in populum peculiarem selegerim , atque meo cultui dicauerim . ut sitis non modo sens inclyta, sed electa& sancta, respublica tota iacerdotalis, addicta Deo, illique vacans ex peculiari praeceptor quo quid potest esse vel honestius, vel iucundius Nam huius electionis tam honoria seae , de muneris tam sublinus signum est sabbathum in quo seriantes a negociis profanis,diuin rem operum contemplationi vacare iubernini, quod est sacerdotum ossicium & priuilegium. Vestra igitur interest sabbathacustodire. Ex iis versus prasens intelligetur: Salatha, inquit, mra Ped eas, Eubi obseruatione dignum est pronomen mea: sub batha mea, inquit, id est, meas serias, & delicias :diem septimum, in quo ego olim quieueram ab opificio mundi,illis volui mecum esse communem, ut hac ratione meam selicitatei quae in mei ipsus contemplatione consistit, illis quadamtenus impertirer . Nam quid aliud praecepi, cum mandatum imposui de sabbatho eustodiendo, quam ut a laboriosis iaculi curis vacantes diuina opera, iudi-
cia, & eonflia meditarentur, quae ego ipse sepe madie mecum pertractabam , examinabam, probabam, de in quorum persectione conquies Obani3 steκ i;s mandatum de sanctificando sabbatho Gllum esse non solum amoris ardentissmi , quoeus homines prosequitur, sed etiam honoriseum testimonium dignitatis, ad quam eo ipso imposito praecepto sunt euecti. Sed haec late prosequemur in praedicto commentario. Scholiastes porro Grae eus, de Apollinaris ita habent. Asidue vero meminit praecepti de sabbatho seruando,quoniam ignauis via quaedam erat facilis ad diuinam cognitionem adducens c&rursus quia sex diebus seeit Deus coelum,& omnibus praecipit ut ea opera secum per tractent, ut per asiduam meditationem habitum ruendam rerum sublimium nanciscantur. The -
rctus autem ex ceteris Graecis: Sabbathorum illis otium lege praescripsi, ut haec ciuilis administrationis ratio pectiliaris a sentium quidem eos distinguat institutis, atque meorum benesciorum me moriam refricet, otio enim&cessatione a carnis
operibus dum diuino cultui continenter vacarent, di diuina audirent eloquia, Iucrum percipiebant, cum discerent ex ipss ciuinis eloquijs etiam essectorem omnium Deum, Ze de omnibus henelneribium t non sinpliciter igitur otium vitae auctor est , sed Dei assiduus cultus: atque aliquanto insetius in illud, Sassis sa mea aio aratim, f;c habet: Ru sus hie quoque sabbathorum mentionem fecit, neque ea cum aliis iustificationibus conninxit,neque enim haec, ut illae, vitam conciliant, sed quendam peculiarem Rei nublicae administrandae characi
rem continent: illud enim: Non Medis: Non m
Maia i , de alia huiusmodi alios quoque homines natura lex edocuit . at sibbathi obseruandi non natura magistra, sed legis latio b in aliis igitur praeceptis cum ceteris gentibus eommunione iuncti: in obseruatione vero sabbathi propriam quandam videbantur obseruare Rempublicam: nulla enim alia gens hoc Mium obseruabat: neque circumcisio ita
ipsos ab alijs distinguebat, ut sabbathum; quippe circumcisionem id uinaei quoque habebant , de Ismaelitae similiter. Aegyptii item a Iudaeis hane edocti obseruare studebant, quod per prophetam Ieremiam Deus declarauit cum dixit. Vorassim
per omnem qua ranam istim sales praeputium , super
thi vero obseruationem sola Iudaeorum natio custodiebat idcirco dixit Deus j GHosa mea dedi ias, Me se sigrim inter me er e bro furer quia ego Dem ntis sanct cans eos: hoc est, mihi peculiari religi ne , de cultu addicens. Eadem ante Theodoretum scripserat Diuus Irenaeus. Quoniam autem inquit, circumcisionem non quas consumma tricem iussitis, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseueret genus Abrahae. ex ipsa scriptura disciamus dixit enim Deus ad Abraham. Cocame detis omne masculinum vestrum, terit in gnum testamenti Ἀνὰν me, o uos: hoe idem de sabbathis Erechiel Propheta ait: G fassa ba mea dia rivi essenι in μgnam murme, ipsos, ut sciant, quoniam ego sum Dominus, qui sanctifico eos. Et in Exodo: Sabba. tha mea obseruate, erunt enim in sgnum apud movobis in generationes vestras. In iis, quae sequuntur, commemorata Hebrae
rum in Aegypto contumacia, suaque in illos longanimitate , rursus legum, quas tulit in solitudine mentionem sacit, aut illi obedire recusantes ea violarunt. Deinde docet iustam suam iram, & in. ectabilem bonitalcm. P
278쪽
ρυιus non viseri Aduersari videntur ista praecedentibus in quibus dictum est: Diat eis aerepta mea, cr
gislatoris praeterea bonitati, de pietati repugnanti. ii xt sonant intelligenda sint quis enim credat sontem pietatis tulisse hominibus,quos ad omnem iustitiam informabat,praecepta non bona neque utilia, sub quibus scilicet non possent vivere Habitus est super huius versus sententia saepius senatus fie- di sit, quens ab Ecclesiae patribus, ct ceteris,qui eos secti . . ti sunt, Doctoribus, aliosque alia sensis e legimus. ivlulatu, Diuus Iustinus Dei praecepta non bona, neque honesta dicit esse si fisciorum,& libaminum leges,
quae ipsa spernati iunt sine ullo metu vitulum cc lentesialijs eos praeceptis obstrinxi,ae veluti assi xi, quae nullam quidem eis vitam praebere possent, sed
ut rum custodia,& cccupatione necessariarum legum violationem prohiberem indieat vero per haec, quae ad lepram, de ad c sa mortuorum, ad mortici
num,' seminis fluxum,& aliorum huiusmodi leges
pertinebant,frequentes praeterea aspersones.& 1,-crificia,quae pro his offerebantur. in iis enim obse uandis ipsi occupati no amplius necessarias illas , de utiles leges poterant aspernari idcirco non dixit dedisse se illis mala praecepta,sed no bonameque enim vitium cdocebant, neque virtutis erant ipsa per seipia causa sed crebro ad sacrum Dei Templum ad- 'quas Deus non sponte, sed Iudaeorum scelere a IPI IaGUINUM IEmpn: a
uis . si tals Diuus Ambrosus de legis veteris praece- B uentare, & Deo praesto esse cogebant, qui enim se
1 - 1 . . in uniuersum intelleriit,quae non bona,inquit, pollutum credebat, is ad expiationem aecurrebat, ad quam cum peruenisset, in Dei memoriam rediis Otis. hoc est, non persecta, quod enim bonum viique 1 pisi pi perseetiim: nam Euangelio persectiora reseruauit. Miua Cἰς i quidem ait: Non men sola e legem,sed ad replere: non enim otiose Apostolus ait: Lex pari Ius mso
μι ι, Chri 3 paedagogus enim cuius est, aetatis ne maturioris, an adolescentis utique adolescentis vel pueri, hoc est, artatis infirmae, qui utique impersectae aetati non potest persecta adhibere praecepta,quae sustinere non queat.Diuus Hieronymus duplicem adhibet sensum praesenti textui iis verbis: Sive hoe fgnificae quod postquam terra repromissonis intrauerint variis temporibus ob multa peccata diuersis traditi sunt sentibus, regibusque,&bat, atque haec ipsa memoria impiam mentem ex terminans diuinas leges obseruandas suadebat. ipsa igitur per se non bona quae diuino scopo,& consilio non erant necessaria, sed eorum quibus imperabantur infirmitati . non tamen ipsa perue neces tia, sed quae ad bona de necessiria adduccbant. Polychronius ijs attexendus, qui in eandem sen- τά ritentiam libit: Praecepta, inquit , di iudicia v eat Grificiorum instituta non bona, quia non ut necessaria proposita sunt, sed propter eorum imbecillitatem,quibus tradebantur,ut ne ingratus ac digellis illis redderetur repentinus ad net secti eo tempore, quae natura sua bona erant praecepta C nem transitus. Illud vero non bona mirifice osten- Domini, 8d iudicia, in quibus possent credentes viuere, faeta sint eis non Dona, dum nequaquam valent in captiuitate legis praecepta seruare, de sacere quae diuinus sermo mandauit. Neque dixit Dedi eis praecepta mala, sed non bona. non enim statim sequitur, ut quod bonum non est si malum, sicut de Apostolus docet, bonum esse homini uxorem vel mulierem no tangere, sed propter incontinentiam unumquemque possidere vas suum in castitate quod si non fecerit neque bonum, neque malum est. Dedit ergo eis Deus dispersis in gentibus praecepta non bona; hoc ess,dimisit eos cogitationibus, ct desderiis suis ut facerent,quae non conueniunt.
Potest de hoe dici quod ante offensam Decalosum
dit,quia no erant de sacrificijs,quae deceret Deum, quia etiam per Isaia ait: Holocaustomata arietum, tr.& adipem agnorum, & sanguinem taurorum,& hircorum nolo di quae sequuntur.Praecepta igitur non bona non damnantDei in legibus condendis prouidentiam, sed eius erga imperfectos indulgentiam testantur. Diuus Cyrilliu expositionem secundam, ora. iaquae erat Ambrosii, sequi videtur se enim habet: Quod ad considerationem spirituale spectabat, san- et i erat lex, sanctumque praeceptum, de iustum, de bonum: quod autem pertinet ad proprietatem rei, ct solum in umbris positum cultum, non bona praecepta, sed neque sempiternam vitam conciliare poterant: nemo enim ut scriptum est, in lege iustis a tantum acceperint, post idololatriam vero de bla- D tur. Vtroque vetustior Origenes idein sens se vide- γ ν sphemiam multiplices legis caerimonias, ut Deo potius offerrent victimas,quas Daemonibus offere-Dant, de comparatione sacrilegii leuius fieret,quod non erat per se bonum,& nequaquam malum,quia Deo offerebatur; tamen non bonum . quia boni auctorein offenderant, &e. Principio videtur sensa e
Hieronymus Dei praecepta dici non bona, hoc est
grauia,& obseruatu diAcilia Deinde praecepta v eati vivendi cosuetudines prauas, quibus regebantur Iudaei a Domino derelita. Denique leges caerimoniales sacrificiorum. Primana interpretationem
Iustini seeuti sunt Graeci. Sic entin habent Apolli.
. panar. narisiaitque Theodoretus, eam quam legimus in coeti odorat. dice Hieronymi expostionem vellicantes e de nonnulli quidem hae ad idolorum cultum reserunt, δε- Ed pro permis, intelligentes. Sed patet eos nequaquam verborum sententiam assecutos. Idolorum enim impietatis cultum nemo,qui recte lupiat . non bonum dixerit, sed valde malum. non ergo sapientiae sons, pietatis legislator, impietatis accusator, extremam impietatem no bonam appellarit,quam malitiae extremum alias vocat. aliud ergo haee in- Atimii, se a nuit Oratio. Cum enim dedissem eis, inquit, utilia, praecepta,& iustificationes,quas faciet homo,& vi
tur,ut resertur eodem libro.Quaenam erant,inquit.
haec nisi occidens litera legis, di testamentum moristis literis exaratum lapideis , atque ministerium
damnationis Θ de quo scriptum est Lisera e ramoeria a. cor. 3.HI. pinus olem μύοι Dat ὴ nam praecepta illa secun P. O.
dum literam non oportet obseruare , sed quae I cundum spiritum . nam de reprehensione caret, squaedam p. cepta violata dicimus non solum ab Apostolis in nouo testamento, sed etiam ante aduentum in scripturis antiquis: nam sacerdotes in Templo sabbatha soluentes erant innoxij. Sabbatho item circuncidebatur homo.Dauid ae socii panes propositionis comederant, quibus nefas erat
alijs , quam sacerdotibus vesti. In Tabernaculo etiam a Moyse Cherubim simulacrum factum,&deinde a salomone in Templo, a Moyse quoque
serpens meus conflatus, cum liac omnia lex prohiberet. Praecepta itaque secundum literam occidentem non bona sunt, secundum spiritum vero
sunt bona, Di Ieriens homo vives in eis.
Vtraque explanatioin conciliatio locorum pro
babili, est , sue quae de solis sacrifieiis intelligit
279쪽
cunda , sed difficilia Gen. e. 6cen. s. p. actis. In
tyrannorus quibus 1 ab luntur madaia grauia.
s Patres bonum usurpassent pro suaui, iucundo,& A bus Ogerret, ipsemet qui genuit spectante, torren-
facili. Hebraea phras, non bonum contra pro craui, duro, intolerando: nam aua, tob, non soli in honesium significat, sed delectabile bonum, ut in Gones e V δι Euar malier, qΛod es ι bonam . id est, amoenum. gratum. & ites unan sontim e I - . stiGμιι, id est . si placet: hac enim ratione praecepta non bona erunt gravia, importabilia, ut posuisse videtur Petrus in Actis: arant, . quo neque rores
vitam ducere commode δε seliciter, ut supra expinsuimus; & non vivere, erit miserrimam vitam trahere. Veruntamen qui obseruauerit simplicioreui
esse loquendi rationem sacris scriptoribus, & sere ex vulgi consuetudine petitam,non sacile sibi per dum & adurendum De eiusmodi itaque impijs oblationibus subditur.
FI portas eo in munerisus His , tam Userrent omne quod aperuet suum pro re desueta sua: cr securi quia ego Dominus. Id est . pollui, & contaminari eos per
misi, illorum delicta nefarijs primogeniti rum oblationibus idolis impurisiimis factis, ut vel tam dura seruitute grauati discerent me esse Dominum, id est,potentem,qui tam duras poenas a refugis; vel pium, qui tam dissimilia a subditis meis sacrificia
exigo. Itaque ilia oratio, 'νιμ ν ά. Musia necter da videtur cum prima , pestii eos is mane usus sis. vel ,s malis constructe es ordine, ea erit sententia: c Am eretri omne quod veris titiuum, seu primoge-
suadebit de diuinis praecepti, haec duo simul a Va- B nitum idolis proter delicta sua, id est,in sacrificium te proferri, dedi praecepta in quibus vivent, &dedi praecepta non bolia in quibus non vivent ;quantumuis rationibus scholasticis ea inter se conciliari possint: praesertim cum versus sequens: Dpollas eos o mtinensus stin, qui eiusdem est argumenti , ut ex coniunctione praeposta constat, nulla
ratione reserri possit ad sacrificia, vel oblationes Deo iactas, sed Idolis. Quapropter existimamus hoe loco sermonem esse non de legibus diuinis,sed humanis non Moyss sed Tyrannorum,quibus Hebraei traditi sunt ob legis diuinae violationem. S quenti autem versu de sacrificijs, quae salsis gentium dijs offerebant, vi duo commemorentur supplicia te spondentia duobus beneficijs collatis in-XXVI.
aut piaculum pro ipsorum peccatis: putabant critin Ethnici Sathanae astutia decepti pro grauissimis uibusque criminibus nulla gratiora offerri posse
iis holocausta,quam primogenitorum sanguinem, ut ex libro Regum coni cete licet, ubi legimus re- Ru 3. sein Moab cum supremum impendebat regni,civitat discrimen, arreptum primogenitum immolasse super murum, ut hoc facto Deos, quos aduersum se iratos sentiebat redderet sibi propitios cuius generis exempla obseruui possunt in Homero, di alijs I Iineri veteribus scriptoribus. is enim refert Agamemn nem Iphigeniam filiam dijs immolasse,quo ventos satistos haberet Troiam versus nauigans. post Troiae vero excidium a Pyrrho Polyxenam Priami Ggratis Israesitis, scilicet seges durae Tyrannorum C liam atque ab Vlyse Astyanactem primogenitus e pro suavi Dei lese reiecta. di nefariae oblationes pro Anctissimis sacrificijs despectis. Dixerat enim supra: Dedi eis praecepta, & iudicia incilia di le- .uic sub quibus iucunde vivere possent, atque Sabbata mea, aliaque sesta, & ritus institui nam n mine sabbathi reliquae festiuitates intelligendae veniunt, ut alibi dictum est) vi essent signa mei erga illos amoris: ips contra fregerunt iugum, rupe runt vincula,meum detrectarunt imperium, atque sese dederunt dii; finitimarum gentium, quos non cognouerunt Patres eorum. Ergo ut cognoscerent quam latum sit discrimen inter utramque vivendi
rationem ego dedi eis praecepta non bona,hoc est, subieci eos iugo serreo Aminonitarum, Moabitarum,philisthaeorum,&ci eorumque legibus non ad- Dinodum suauibus nam bonum Hebraice dicitur non solum honestum, sed etiam delectabile, ut supra notauimus quin immo grauissimis, & intolerandis, sub quibus miserrimam traherent vitam, vix viverent: nam extenuatio rhetorica hie videtur commissa, qualis illa
id est, omne malum experta: quae 'uidem figura admistum habet hoc loco nescio suid ironiae, quas dicat: Dedi praecepta non tam suauia sortasse atque mea erant, hoc est admodum illis diis milia. nam illa suauissima erant, haec comta durissima. Esto exempli gratia illa Philisthinorum lex contra Hebraeos sibi vectigales prolata , xt nullus esset inctoris sacriscatos pro felici reditu Graecorum in patriam quoi si diras neces Seneca Tragicus lugubri carmine concelebrat.Plato quoque,Dionysius Halicarnasseus,Diodorus Siculus,& Plutarchus auctores sunt,apud Phoenices Carthaginenses,Rhodios, ct Cretenses in more positum nive,ut infantesPrincipali honore insignes sorte ductos in regio ornatu Saturno hostias immolarent, a quibus sacris cum defuissent Carthaginenses postea victi ab Agathocle,ac deos propterea subiratos arbitrantes ducentos nobilium filios mactarunt ad aras ut auctor est Pestentus Festus a lud Lactantiu in Cuius nesa
rh parricidii meminit Silius statieus illis versibus.
Tertullianus etiam,& Eusebiusaustinus quoque,ac Paulus Orosus,necnon etiam Herodotus, Persis ustatum fuisse tradunt, ad habendas dijs gratias . uos sub terra desedere pueros, ac virgines, puella
rum indigenarum filios:& tale quid patratae Anie- striin Xerdiis uxorem in bis septem illustrium Persarum liberos. Neque dissimilia his saerifieia idolis suis offerebant Mericani Indi: nam singulis annis ad viginti millia hominum mactabant Daemoni, atque in praecipua quadam festiuitate annua id ii simulachrum ees satina Mayrina sanguine hum no permista fingentes, ubi rite fit erant illud ven rati , in particulas minimas diuidentes singillatim distribuebant.libaque eiusmodi vorantes sacra im-
toto Israel faber senarius, nec qui vomerem qui- E purissima consummabant. In prouincia vero Modem conflare, aut securim acuere posset. Alias gra uiores coniectare licet ex ipsorum ad Deum clamoribus, cum ab hostibus opprimebantur, atque Dei eorum vicem dolentis miserationibus, qua, libet Iudicum frequenter recenset. Et Ieremias: Dalaeos in vexationem uniuersis regnis serra. Quod vero
ad nefandos sacrorum cultus attinet, quid potuit excogitari immanius,& horribilius, quam ut pater primosenitum insantem idoli aenei accens mani. choacan Daemon sbi operti postulabat qui uiderat ciuibus carissimum, uti insantem speciosum, sponsam forma insignem ,eamque ob causam illae
nationes exosum habentes cultum adeo truculenti
Dei, Christi Domini fidem obuiis vinis sint ample
xati, quemadmodum Patri Antonio Mendorio Prouinciali Societatis nostrae smet Mechoacani proceres testati sunt. Sed de his hactenus. Porro ubi Latinus codri habet in marer in suis, Ad He
280쪽
& Hebraicus era: da , bemathen tham, in donariis vel oblationib*s suis . Graci codices Icgunt hodie, H ις δ'.γμασι en iis dogmasn,in dogmat,bus, quomodo legit e ex Sixti, atque Complu- tensa , Item Apollinaris, qui sic interpretatur lo- eum: In dogmatibus, inquit, eorum, pro eo ae sdieat, in iis, quae sunt ab ipss tradita . Nihilominus Septuaginta reddidi sie, si τοι δε α rien tis domasin, in donariis, Theodoretus legit, di inter pretatur in hunc modum i Hoc sinite est illi, quod per beatum David a Deo dictum est: Ea ἀ- si eos
ais, sis. Vbi enim vidi ipsos ex meis praeceptis utilitatis nihil percipere. permisi eos deinceps sua consita persequi haud sustinens eos gubernare. quod hie quoque declarauit cum dixit e polluam eos in donis suis. tamen subijcit Theodoretus e sed apertius hoc Aquyla interpretatus est, qui dixit: &pollui eos in dogmatibus ipsorum cum traducerentips omne aperiens vulvam e permis enim ipsos suis inquinari institutis eum per ignem traducerent filios,' pueros primogenitos Damonibus offertent, dignas ipsis in reliquum poenas infigens. obseruandum primo , quam durum si iugum mundi, di quam graue onus imponat ceruicibus i subditorum i Ieremias enim ait e sotiistis ibi
ram semis, o jamentis, ct c. hoe est: Dii gentium nullum afferunt cultoribus auxilium, vel lucrum, sed potius pondus r qui eos veneratur, iumentum hire appellari potest, non homo: cum in humeris suis baiulet immensum pondus aeris,quod vix queat sustinere: Mera, inquit , visera gram pondere et queia Iasisad ae Uc. Secundo obserua . quam leue si Dei onus, & quam suaue iugum, ut eodem capite Isaias eleganter persequitur. Aiaue me, &c. inquit omns Vrael,
qas ponaminia mea Mero, qui gestamina a mea vatiua ,
id est , quos ego non tantum ut nutrix vinis baiulo& snu laue sed quas mater vera utero meo gesto, hoc est in intimis viseeribus meis absconditos habeo,blande & indulgentissime foueo,&e Adhaeo is sis blasphemiserunι me panes usu,
eum pretiissem me conte ores. D Ariminem eos o serram, super quam Iesari monam meam, viviram illam m. Septuaginta usque
ad hoc me ad iracundiam prouocauerunt patres vestri,' c. Apollinaris,& Theodoretus. Non satis, inquit, illis fuit in Aegypto mihi restitisse, sceleribusque in deserto admissi sed etiam ingressi in te ram promissam, magna illam impietate repleu runt, in cunctis collibus aras aedificantes , & idola statuentes , di libamina illis , ae sacriscia varia
DdM,an iti irritritonem oblationis sal. Septuaginta r Posuerunt ibi surorem munerum suorum. Hebraea phras; stequentissima in sacris, qua duo substantiva colligantur in regimine genitivi, ut illi dicunt: Disoan si,nitas onem oblationis sis, id est, oblationem suam irritantem. Sed obseruati ne dignum est quod attexitur: E postierans ibi οδ rem suauiratus, ubi coniunctio duas res valde a se dissitas connectit, oblationem scilicet irritantem, di odorem suavem, vel fragrantem: neque temere id quidem: nam ea conrinuatione significare voluit Propheta, oblationem Dei irritatricem, esse
eorum fragrantiam, nihilque illis accidere posse seauius, quam Deum irritare libamina diis oste
A tentes, de vieissim nihil Deo grauius esse magisque abominandum quam odorem thuris idolis incens Ei . miserit aetti ea excessam ad Polora rara
hoe Lem. Septuaginta hodie habent, quod est ata ama, quia vos intratis illuc: nur,bam ah, Hebraicelegitur , de Septuaginta βα,s,bama,videri debent conuertisse, ut Theodoretus ex Symmacho corrigit , de qua voce nos supra late disseruimus. Signi scat autem excelsum altare, vel sanum in nem re erectum. Hieronymus: Dixi ad eos,quid est Ba- mah hoe enim interpretatur excelsum aut cur ingredimini istiusmodi, locumque vobis in cunctis collibus eligitis λ ita ut usque hodie istiusmodi l ea appellentur Bamoth, di antiquus error nomen B pristinum teneat 3 Apollinaris,' Theodoretusumensisse nobilis ex impietate erga idola factus est. Diesit igitur is se Quod nam luctum inde percipitis ρ quae vobis ab ipsa Bamali utilitas accidet 3 quam ita etiam illustrem reddidistis,ut cognomentum quoque illius usque ad praesens tempus stabile perseueret Rabbi David: Quis praecepit vobis e celsum altare aedificare in nemoribus Ie nonne ego altare de terra mihi construi iussi vos autem ex celsum altare adiscassis extra locum,quem elegi ut
ponerem nomen meum ibi. Et vocastim o κι-- eius excer metiam altare meum hoc nomine indecenti appellarunt ob stequentem v am adiscandi altaria excelsa in lucis in honorem idolorum, dic patet hoc ex libro Resum. Alisuaque Salom n
culum , altareque sanctissimum, quae Moyses olim construxerat in deserto. satis geritiana est Dauidis
interpretatio. In mapa νώ- - Πνι-- es potui ini, die. Et ego ν pondus tuis rimas Israri e I iso σι, ἀeis Dominus Deas, quia non respondeso M s. Hieronymus: Patrum vestrorum imitamini vitia,& per eas. dem inceditis vias, videlicta smilia similem mereantur & poenam, di in tantum scelus processistis ut filios vestros per ignem Daemonibus consecretis, nec semel hoc fecisse sessiciat, sed usque in praesentiarum agatis eadem non quod hae seniores in captiuitate Deiant, sed quod illi, qui Hierosolymis D morabantur, & quibus captiuitas imminebat, hae omnia fatere non cessarent) ct cum tantis flagitiis obligati stis,responsionem inquit,meam quaeritis/ius ego, Heu Domisvis Detis, & iuro per memetipsum via no res Meti adsis. Apollinaris,& Theodoretus e Noe speratis, inquit, vigente in Republica vestra patria iniquitate, di impietate, de omnia ista, quae enarraui audentibus vobis, responsum a me aliquod consecuturos esse ne fallite vos ipsos .s quidem fieri nequit,ut vestis ego interrogationibus respondeam, quas audet impietas vestra. Sed id vobis rebus ipsis persuadeo, ut istiusmodi qumque spem abijetatis: hoe enim significauit cum dixit Et si ascendet in spiritum vestrum lim,dec. Verba ista in hunc modum conuertit Vulgatus.
d Iapiari in pollinaris bis vestra quidem illa cogitatio exitum reperiet,ut scut reliquae gentes ligna,&Iapides diuinitate dignemini di honorem qui Deo debetur, illis tribuatis. seliosiastes. Cum viderent Iudaei.se ipsos qui densobsdione.& captiuitate pr mi , omnes vero gentes rebus uti secundis, & maxime ipsisti Babylonium multis imperantem diccbant , oportere 1e quoque idola coleret ita enim