장음표시 사용
291쪽
Vide quami tis populi salus. sed hoe non est nouum ministris Ah ''s h. Dei . vates noster supra ligatur vinculis, & radi-
tur nouacular migrat e domo sua, atque Isaias di stipra cap. scalceatur,ct nudatur,&c. 3 cm Gy3. Camae aerumns iste diuare o gemis iures pro aua aerata a venus. Auditus, vel auditio est id,quod au A ditur.Hebraei enim obiectis accommodant nominai avis . actionum,&potentiarum, ut Habacuch. Domine 4saeuia a. avdua audi onem suam, o Dotii, id est, famam,hi- p. storiam, gestum tuum,& Isaias ait:rauu creditas au-h II, ae a. n. ijse id est relationi nostrae . Sic in praesen- ' ti usurpatur pro nucio, quomodo septuaginta verterunt:Propter nunc ili uia venit,scilicet ingruentis exercitus. Diatesses omne cor . Septuaginta apud Hieronymum: Comprehendetur pavore omne cor. vel ut habent biblia Sixti: Quassabitur om- Bnecor, vel frangetur, ut extat in Comnlutensi bus, de Theodoreti, nam ea omnia fgnificat verbum ΘώM. thrauo quo vs sunt Septuaginta) percelletur atqueset,stiabitur pavore omne cor . vel Ib iis a. p. mentis timoris fgnum quale illud Iosue: Persareu
bili seruente roborat vires, di membra confirmat, se timor frigore succedente debilitat,& enervat Ccorporis, & animi iacultates a Paulus enim ait :
dcc .ergo Occupante pavore animos,& languesce te corde, unde in membra omnia derivatur sensus, de motus ; necesse est artus omnes tremere, ubresque deficere. Eι - maluar omnis spiri M. Vel concidet. s ptuaginta : Et exanimabitur omnis caro, de omnis spiritus: deseret animus corpora, de vis animum.
Spiritus hoc loco est virtus vitalis, seu anima ipsa, qua caro subsistit. Es percundia genua saevi agat. De hac re diximus cap. 7. Sed audiamus Polychroniuin i Quidam . inquit, sicunt hoc indicari belli magnitudinem, quippe sansuinis vi toto corpore suente qui ia
iam vero intensionem esse vilitatis animi, depusillanimitatis, tamquam sudore manantibus, vel corporis virtute soluta, de naturali excretionis infirmitate cedente. aut certe ex sudore, vel na tu rati excretione repente coorta. Hieronimus: In firmabitur enim omnium bellatorum spiritus, de tanta cunctos Occupabit trepidatio. atque formido, ut timore cogente, artus, de viscera dissoluantur, di vesica humorem tenere non valeat, ita ut urina genua polluantur r naturale cst enim,ut ii more cogente, vesca laxetur , de contra hominis voluntatem humor desuat. GL9.tis, ditis e castis est,er I malus. seu poliatus aeuigatus, ut paulo infra, levigandum. VI c λι υ Iima ι exu aras M. Caedes impiorum E. in i cras taet appellari vietima. primo quia vir tui init . bique effunditur viventium sanguis, secundo quiati qu)- tra no minus est Deo grata, quam victimae, vi vid i . re est in Isaia. Heu,conserabor suos Aus mei dec ieitio quia illa Deus iratus placatur, non secus at , .m 1 i. que oblata victimatan libro enim regum siti; Saul crucifixis, Dominus alioquin insensus, placatus r. a. 3 a. est a surore irae suae . clade item sornicantium in Infii: γ. e. llaudo,ce morte Acham in libro Iosue.. Vsurpauit
nomen Victimae Isaias dicens. Glassius Damisi re. Ima . s. Fraus ect Iotaine , incrassatus ela ad e de sanguine ο,
νι prodeas, δε aras ela. Hebraice, ut si ei subsor, politus cst . . ni moves sceptrum Νj mti, sire aesti emo i gnam. Septuaginta: interfice, contemne, repelle omne lignum. Hebraici codices, quos hodie habemus,ab utraque lectione dissidere videntur. se enim legunt rar ha tua uadi Biris On sue lebet beni moesti col ghets. quod ita sonat ad vel bum O vel quomodo gauderemus: sceptrum filii mei respuit uel fastidit omne lignum conte
tum vero se accommodant recentiores: Quom
do gauderemus, cum hic gladius si exacutus ad excipiendam virgam filij mei,' auersetur caeteras arbores Alii set An vero laetabimur cum trabus si ij mei, Iuda videlicet Dominus loquitur omne lignum,&castigationeni respuat e Vel virga slii mei, id est, castigatio omne iam lignum auella- Qtur . nec enim ex ligno adhibenda illi virga est ad castigandum , sed ex calibe gladius ad excide
dum. Atque ii quidem auctores loco verbi, moves, legunt nasis a verbo Sos, quod est exul. tare, gaudere, laetari. Hieronymus autem aliter Ni . legisse videtur, atque aliter ro.Ego ita coniector, Hieronymum inuenisse seriptu non quide era ah nasis , sed potius Umu mansi, quod est participium verbi v a nasia in coniugatione sexta, fgniscatque, to lens de medio, inouens, rctumuens. Quare ipse vertit: Qui moves sceptrum fi lii mei. atque paulo inserius pro eodem verbo reddidit cum sceptrum subuerterit. Postea script rum incuria irreptisse pro pro u di quarum figurae non multum inter se disierunt. Vtcumquest, sententia vulgatae editionis, a Hieronymo era se mira it pressa, aptissime cohaeret contextui caeterae non ac trimo
item o in qua, sceptrum sumi potest vel pro regno, vel pro tribu ; nam visuque sgnificat Hebraea vox illi respondens ua Sebeth, nempe virgam,
vel baculum, atque adeo sceptrum regni, di trisbum, cuius nomen inscriptum erat baculo, ut patet in Numeris. fgniscat regnu in Genes. Alana Numma feretiar sepiram de uda, &e. & tribuna, lau popu- 3 lum, in psal. Redem GVam saria Iar I taa, sec.& Numeris. Fraoes as aeuos ιν lam tua. dee. - έntias metis. Israelem fgnificat, ut in Exodo. H - sentias metis sael. ac si dicat: Ο mucro, qui eue mixtis, vel seuerteris virgam, hoc est , regnum ci p. tribum filii mei Israelis , suceides etiam omne liis Exod. .st. gnum, Omnem baculum, omne scilicet regnum, a de gentem depones. s tribum populi mei Iuda destruis, caetera regna minori negocio conficies. Verso o Macta,nihili sac in e significat, vi placet Scholiasti, ne sepultura quidem dignandos esse, qui in bello forent inrerimendi. D dias eam ad Ieaigandum . Hebraice: Dedit xl. eum , Dominus scilicet. o. Dedit eum paratum. Polychron. Vt dicat sacile suo functurum ossicio. Tud D. cum enim vellet ostendere gladium ab internecio, ne prohiberi non posse, ostendit, orationis figura non modo illum potentem , sed etiam ad caedem
cire pararum, de paulo post est editum illum eis cit
292쪽
cit ad vineendum,& ad suum munus Deile explen s
Vrsen Murmi ι . Ipsius scilicet Domini,qui ducem agebat in exercitu Babylonico. Theodor Tl ad ri tu r Tale est illud lsaiae . tagiarias rin
mea. &c. Quam igitur virgam ad castigandum idoneam,& securi in ,& seratam instrumenta , quae vim habent plantas destruendi, illic appellauit,hie gladium nuncupauit acutum, nitidumque sectum propter eorum, qui puniuntur, supplicium. XII. clama , o Uula, ita homo, qaia sis Iactus ect m epulo meo. Id est, aptatus, expolitus ad populum B3therias meum. schol. commiserati eos , qui inter sic rentur, iubet Prophetam, di populum suum eos vocat, in tam essent impii, ut neque iis flecterentur ad seruiendum Deo. Theodotetus, & Polychr
7: nius: Quid huius sinite bonitarisit iuste punit, citi. ha Iugere Prophetam iubet. non enim lubens punit,
is x iis sed populi scelere coactus . praecipitque Prophetae , ut quas mulier eiulet , quia non solum po-
- uiatio pulus , sed etiam eius principes simul neeati
iube destri sunt; & quod omnium maxime molestum , γι λ- re pumense birauni prope me , inquit, in stia am farii sol se enim legunt o. ubi nos habemus, qai fuge anico populo meo. cuni enim sacerdotes, scelerum populi participes suissent, participes item suere supplicii . hos si quidem .; -υυαῖ, ii με. Oi paroia scuntes moi, prope habitates nominauit. ut qui intus in sacro Dei templo degerent,quibusque sacrificiorum ministerium eoninussunt esset Tale est il- lud Zachariae Das. ι sto, Iesu sacerdos se his, qui af mihi, hoe est non deerunt de semine tuo sacerdotes, qui mihi pravio snt in templo ministransacerdo P tes. Obserua sacerdotum excellentiam. prae cate inishisti, ris popularibus, atque etiam principibus sempertiori seeu at Deo praesto sunt , quod est Angelorum proprium 's h. munus, ut in Tobiae historia legimus , Ego sum Ra- .c. ρο η' Haes vis, de septem, qui atiam ante B.um. Quibus γ P., ,. etiam illud quodammodo competit angelorum , s . priuilegium: Angeis en m ereum sempeν ijdens s
re illi, seu prope illum sedere in consilio,idem omnino fgnificat, scilicet esse Regi secretis conflijs,
Uriri, st. vi in Esther: Sepum Afri, w viis χι faciem Rei . suis primι sola eo residera soliri eram me.ea propter magnatibus Regum in sacris tribuitur quan . doque, honoris ergo, nomen sacerdotum, ut in iis a u. f., bro Regum : FEq aurem Da-Vaceia res erant. proia. qu in libro Paralip. scriptum est FH, David nisi laνat i s. ad manum Regis, hoc est, a secretis . alioqui saeeria'. r. dotes esse non poterant cum essent de Tribu Iuda, Har ' d. va nisus se Oam Arari naso su , Apostolo
ptirimm . . id νω plode saper farmur. septuaginta Plaude& iiunn - saper manum tuam; uterque habitus est stupentis,
& plangentis, Hieronymo , Scholiasti,& Theo-
si . s I domo Obscenas tam graue quam iustas, de quo muri gestu nos supra. a prosatus est in iugulis ciuium, Ilierem nec distortus est, aut obtusus o. Quia iustificatus f μ est, eodem sensu, hoc est, iudieatus aptus muneri suo, vel ut Scholiastes explicat, ut dicat esse qui A vita. dem hanc damnationem, luliam tamen . Aquila vertit: Quia inuestigauit .pro eo, ae ii dicat:Etiam-squis abditus fuerit hunc initenti gladius . MII Et fac, cam arriens , O uo ent. Vclita ut non sit. Melphaorice per virgam sceptrum,
& regnum Iuda, vel tribum Iuda intelligit, vi supra notauimus. ac si dicat: probatus quidem est gladius, di gentium internecioni aptiuimus, cum talem virgam tam validam, tam robustam succis derit, regnum scilicet Iuda, ita ut amplius non sit futurum. a. Et quid si et i .im tribus repellatur ξ si Iasubi Scholiastes: Tribum quidem, tribum luda dicit.ait vero: Etiams ipsa quoque repellatur,non id iniquuum sere, ut ips dicunt. Theodoretus aliter: Theodori Tametsi nune reiecta tuerit sudatea tribus, tamen rursus erit, consequeturque ut in pristinum statum reuocetur. Itaque in hane sententiam legisse via detur textum o. Nunquid etiam tribus Iuda reiicienda ξ non erit,dicit Dominus Deus. τώ ergostis minis Wopstra, ct potaramans ad XIV.
chalal non solum valet eum,qui occisus est, sed qui reus est mortis, damnatusque a iudice,vel pro ti- ἰώ 5. s. i.
pius. Hieronymus iterum tibi, Propheta, impero, seri, adue:
ut quiscemur percusseras, prae stupore, 'miraculo percutias & manus: ut non solum semel,sed secun- siris,.io: do, ac tertio gladius veniat ad intersciendum; pri et in 1e Sedemo enim venit Nabuchdonosor quando tulit Ieconiam de secundo, tuado regnabat licii in: teitio, ti quando Sedechias : & hic est gladius triplicatus. quando facta est magna occiso,di in tantum multiplicauit ruinas,ut obstupescerent animo, de corde tabescerent, di in omnibus portis eorum daret conturbationem. Polychronius Significat, fore ut mul Fod M.ti obsessi ad portas conssiant, ct victoribus insciis, sugae occasoncm captenti neque vero effugiant hosti uin manus. Ouia vescoe eos scis. Hebraice: Penctrans eos, ut cruore cisus rigescant. Eι ιον eras seri . Vel liquefiat cor. Mati pluas ramus,M
braice di viti inuci alim, seandala, offendicula,ad qua impingimus , atque adeo cadauera, quibus obstruuntur viae. &offensio creatur dimicantibus. Conra sar one I ad . R. David rinax ahchad,s- R. naaia gnificat quidem contuibationem, verum qui Ldana placet postum esse pro rineu tibchali, noc est, Oeciso secundum regulam Algabetha,&e. sed , hementiorem metum, & tumultum significat conturbatio quod est gratius contextui. GD-am cti ad eis . Hebraice vox re, ghatali sunt fieat palutio operire; per translationem vero tr ibuitur irruptioni auium rapacium; inuolantium ad praedan expansis alis, ut eam operiendo opprimant, vi in libro Regum i Sisiostis as ρνώ Anes. ut vertersi. MI. inpossimus: Gladii in uesanti et ad caedem. Hierony- q. to. mus tamen, genuinam significationem sequutus, Hieron. vertit amicti ad caedem, id est, ex amictu, sub quo latebat repente exempti ad caedem. Quod confir- K. David. matii. David dicens gladium, coopertum hactenus,& quas palliatum, nunc discooperiam ad caedem. quomodo addicetiani interpretatus est pater meus, ct Chaldaeus. chaidi. Exu ιν .vade is demera ae aes fas Iram, quo- XVI eum M arisi tua es anetuas. Hebraice: Quorsum cies tuae constitutae fiant. faciem vero gladii, te
stePolychroni ipsam aciem appellatiscut Eccles. S. M usam μινδε f.'amis foe non m prius, dec Hebraice : Et facies eius polita , &c. Locum vero se Polychro. enarrat Theodoretus:Anceps,in uit gladius, ite- ricies. ι o. nue acutus, ne admodum in cuspidem exacutus,sulguris instar splendeseens, in utramuis imitem
conuertere. habebis enim me ubicumque tibi auxi .lium serentem. Significat vero per hanc transi
tionem , liberam iacultatem factam Babylo iona standi in populum Dei, di vicinas gentes line
293쪽
XVIL m' 'o ero plaudam mam adimplebo A partein , sinistra vero ad Rhabath filiorum An
Dd gnationem meam . Eadem phrasis est ae supe Complode -'rior: Percute manum ad manum . nam Hebraice
, -z segitur: Etiam ego percutiam manum ad nia nutu ;dolentis. at. quctra gestum admirantis , atque delentis: esseque exultan diximus supra ex Hieronymo. Sicut etiam in-Qη μη c.MMU . inquit, aristam uam.
1 stu .ap. tametsi alibi sit exultantis, ut apud Eetechielein a a.'. 3. To quod plausim mori r percus a pede, o diu sis es.
Fetusti a s. de ita Psalmo. Omnes genses placidue morbus, ras Ia- s. s. te Dra -ois terra de alio Psalmo. IIumina Mutid ινρι εο ρ. Manti, MisImon es exul abun/.de in Thren .PLuso t siverum Istis omnes transeuntes per viam, idest de tuo exultabunt excidio . nam pro diuersa ratione
Doridi. e. Scstus etiam significatio phras eos variatur . nam mon, quae est ciuitas metropolis , di hodie Philadelphia nominatur ι memor, inquit. inretaeciOnis. quae accidit Regi Assyrio , quando centum Isai. 3γ.p. oeraginta quinque millia una nocte sunt cala, midabit ad partem dexteram declinare, & ire contra muniti limam Hierusalem ; led stabit in ipse compito:&ritu gentis suae, raculum consulet, ut mittat sa illas suas in pharetram, S eominisceat eas inscriptas , siue signatas nominibus singulorum, vi videat,cuius kgitta exeat, quam prius c, uitatem debeat oppugnare. Hane autem Graeci βιλομαν M talomantia n, sive Os m n, tabe manti an nominant, M. Sane uic belus sagitta est,uel iaculum is dia mantia vel ra,rrea mali tela cum admiramur,de dolemus,semel latum,sed cum B diuinatio. inde , λ uistiti belomantia diuinatio impetu, manus complodimus; cum vero laetamur blandius , & frequentius manum manu pzrcuti- . . mus. primo modo sumitur loco citato Erechielisi
T. secundo modo in praesenti. ut fit tripudiantis ge- stus,qualis etiam iudicari posset ille alter versus su
P . 3νς perioris, Percute manu a9 mauum, id est, exulta.&ι i. tripudia, quod scias breui vindieandam iniuriam honori meo illatam. se in pulmo Laris V ιν , . ,
pectu oris . atque in hae sententia Hieronymus est, dum ait: Gaudet autem Dominus,' exultat, de
θένδε hortator est gladii saeuientis,&c. tametsi Polycliromus oppostum scribat: Haec, inquit, faciam propter magnam indignationem. non enim hoc ideo per sagittas. eo cita rabdo item est virga, scipio baculus,vnde O g Ibit, ni rabdomantia diuinatio est per baeulos atque huius quidem exemplum est in Olea. Popalus meus is interrogat, tae R
oba ultis metis annantiatiis es. alterius vero me- 33,
minit in praesenti Ehechiel . Porro ubi nos legimus, ιο miser aes satistis, septuaginta habent, Δ tii .. . ad faciendum ebullire virgam . itaque apud in- pM.terpretem Nicandri ita legimus: Apollo Vatici. . D prcs nos sanxit myrtea praenuntiare mortalibus sutura. proptera insignem fruticem hunc Nicander Amat in vocat, id est, vatem. Quin & Magi item schytae myricino vaticinabantur ligno: quod Dici tradit, vel salignis virgis, quas Uissoluunt, se . iis.
dicit quod sit gauisiitus, sed pro eoacs dicat: ira C ac separatim singulis humi constratis, diuinatim tia.
exardescam, o uia nec ipsscalamitatibus, ac sup-
plic ijs sunt meliores essecti. R Dauid ex Chaldaeo: Ego adducam malum in Hierusalem.
quam in imagine,inquit, tibi describito via unam
in duas partes diuisam , quarum altera reeta ducat ad Hierusalem, altera ad Rhabat stiorum Ain mon pertineat. Haec ait, quia Nabuch donosor e Babylone prosectus,contra ludaeam , ct contra s-lios Ammon exercitum ducebat.
Prophetae praecipit Deus, ut vias fingat duas, unuhabentes initium,& ipse insistat atque consideret, nem concipiunt, interi in virgas apprehendentes , componentesque . Magi demum Persarum dum sacrificant, ac comprecantur, fasciculos cis is, hi ex myrica pertenues manu tenent, ut Caelius at istor est. Tale quid tribuit Babylonio vates no- ei I b. . . stericum expeditionis suae exitum quasi, set sagittas, commiscendo in pharetra, vi Hieronymus in- ira, . terpretatur, vel expoliendo, vi ex vel bi Hebraicis gnificatione multi eliciunt, vel in altum recta iaculando, ut in quam partem inclinarent cadentes, in eam ipse dirigeret exercitum, quod vide tur ex Hebraicis verbis posse colligi: nam ubi legimus,commiscens seditias, Hebraice, iaciens sagittas eodemque modo Chaldaeus est interpretatus .a
utram ineati illud enim Ebriει diataxeis dispo- D que ex Hebraeo Polychronius Graecus, cum ait r ves e rines,pro Mario u scopistis id est, considerabis, po- tum est. Ait ergo:Consderabis an ingrediEdumst in Rhabat , an vero in Hierusalem . Deseribit autem Propheta figuram deliberationis Babylonis erat enim perplexus, in quam partem proficisceretur, non secus ac viator, qui in bivio cons- η, o uiae sens, quanam progrediatur,dubitat.Sic R. David.
Et manu capiet conretturam Hebra et Manum sacito initio viae Urbis,id est,signum,statuam,columnam elige, vel nota. hoc enim seniseatv iad manus, ut in libro Regum macis A satin, id est,colum
i r num scio , legit , locum eligito initio viae: nee E spiritus; & Apostolus transfigurari illos ait in an-1 . .. p. male. namusigniscat manus in Deut. α Isaia,& gelos lucis.,. alibi. Hieronymus: Vis, inquit, scire quis ille sit Hierati). gladius , ct apertius personam discere gladis is utentis λ ausculta, o dico: pone duas vias, ut per illas veniat gladius Regis Babylonis, qui egredietur quidem uno itinere Clialdaeorum; sed eum venerit per destitum, de si litudinem ad bivium terrae Arabiae , quae appellatur filiorum Ammon; quarum una via Hierusalem ducit ad dexteram
id est,proi cere sagittas;hac enim locutione usus est et lain Hebraeus. Sane Hebraeum verbum , p
alat in tertia coniugatione valet aliquando i culari. iacere. meo gauis ι .la , ora consititiis . Polychro, via ibrinius. duo vult ostendere,& vi oraculum velit a Simulachris accipere , de symbolis utatur qui sudam ad rem sibi propositam. Scholiastes 1 Diuina. tione usus est, quς dicitur . A rabdoman- tela id est virgarum diuinatio, & haruspicio. nee
mirum, si cum in multis comminiscamur daemo nes, etiam in extis pecudum, quae mactantur, vi comminiscuntur. Si quidem &apud Iob,tamquam uites appar& ae tarnquam hostes, ac tamquam Adde oum farra ev δυ ratio eius o Hiera si lias Iem . Scholiastes , de Theodoretus e sciendum Thentiri est rerum suturarum nullam citi a daemonibus. 'verum e rebus conicetiaram faeientes, praedicere conantur. atque accidit interdum, ut recta se- dum eoti, rantur , ac diu:nent, saepe tamen etiam saliuntur;
idque non modo ex rebus ipse licet intelligere. sed et lain ex diuina Scriptura doccmur,cum enim te . rer
294쪽
ser sedechiam prophetam praeditiis ent Achabo Avi ctoriamin veritate excideruntinoque enim prinlio tantum victus, sed etiam interemptus suit. Hie vero di datam Israhit legem non ignorantes, cernentesque non ex ea rempublica peri,atque insuper propheticas praedictiones audientes, undique diuinam indi nationem intelligebant comsari. Hanc igitur impio Regi per diuinationem praesgnificabant prius stili det esse proficiscendum cum exercitu ad Hierusalem i ct vallis, aggeribus, ac reliquis machinis utendum. aperiat os in caede . Vel in caedem serino rictu inhians. Vt etiara vocem iis et latio. Septuaginta in codice Theodoreti, de aliis habent: in clangore tubae, hoc est sonans Haseum cum siemitu & Besamore militum sese ad praelium adhortantium, vel exultantium de victoria, ut Polychronius interpretatur, atque Scholiasses, dum aiunt: Hoeest, ut irruat in aduersarios: nam qui superiores in bello si int, solent cum vocis eratione , atque impetu in delecto hostes, ac profligatos serii. Ila ad si ei moneri es. Septuaginta Ad iaciendu vallu Graece belos laseis,quod alij in terpretantur arietes ali, baliuas,sonant autem stationes tolorum . scholiastes.omtiri. be tostas eis vocat instrumenta bellica, quibus lapides, aut stadios, aut eiusmodi alia tela contra moenia hostium iaciunt oppugnatores. u 3M se con utius fosso erusti m . Cum haec ab illo fiant, ij, qui obsidentur,contemnent, Cnon virtute fieri, ted indolentiae morbo laborantes ; sbique persuadebunt frustra Babylonium diuinate , & in casum sortiri de belli euentu, cum res ipsorum in tuto sint. Quod sequitur: Inocti- Iis eorum , vel coram eis, in eandem sententiam interpretatur Theodoretiis r ita, inquit, affecti
sunt, quasi vaticinia is lis bona significent, hoe enim innuit per illud: c oram ipsis, hoc est, quali pro ipsis vaticinia facta sint i quamuis simplicior videatur eius orationis sensus esse eiusmodi: Ipse autem iudicabitur ab illis incassum consulere
Et Sassa Mara orium imirans. Hieronymus se interpretaturi videbitur illis quasi Sabbatorum otium tenere, ludere videlicet.& nihil operis per- Dpetrare. Hebraeus codex se habet uri, tu di , me, Sebughe sebaghot Iahem. Abest oratio haee ab editione correcta Septuaginta, veru in Compluteus extat in i se modii . . Hi ἰ δε δε ι is chebdomaχo tas hcbdomadas autois qua se verrit interpres Coputas hebdomadas eis. apud Theodoretum & alios codices habetur Σι hebdoma des hebdomadas autois, copulates,vel celcbrates hebdomadas eis,vel sbi. Qua versione Scholiastes tribuit Theodotioni Illam vero ita tractat Theodoretus. Vt hebdomada hebdomadam celebrantes ita degunt. haec autem erat ipsis una ex tribus maximis celebritas; hoe est Securi sunt, & animo tranquillo, atque iucundo, qualis esse selet eorum , qui festum solen. Ene patri uni ex more concelebrant. Quoniam igitur in die sella duo sunt potisima, otium a rebus serijs, atque exultatio; Hieronymus primum traxit in limilitudinem loquens de Babylonio Theodoso, alterum accommodauit non quidem Babylonio, sed ii caesitis. vicetque lententiam secutus contextui conuenientem . c aeterum 2. David, quem iuniore, scquuntur, aliter conuertit, scili ce t Aurantes iuramenta ulis, hoc esti secuti erant,
non seco se si ipsi Clialdaei iurassent. P. autem Selomo se transserte septies septem, hoc est q9. R. sol a. vicibus misit sortem Rahylonius, ' toties cxime sors contra Hierusalem. ut scilicet ad eam omwgnandam pergeret. Alij vero utrumque norinen, tamets primum sit generis masculini, altero in
vero neutrius, iuramentum significare putante, , se verterunt : Iuramenta iuramentorum iptis.
hoc est, ipsi sidunt pactis, di iuramentis , quae Deus proclimate, di templo ictuandi, lim se
cerat. quae verso apte nectitur cum tequenti vel tu Ipse a rem re qu/tores aia capreκ - . Vel in memoriam reuocabit, seu commemorabit,
ut vel su sequenti dicemus. id est: Dum ipsi detrudent diuinantem. fidunt que Dei tutelae uia mento firmatae, ipse Babylonius contra considit, se
certo expugnaturum urbem quod Rex sedec hias iuramentum per summam iniquitalcm,& impietatem fregisset. Eam enim impietatem tibi reuocauit in memoriam dextrum auguri uiti di sagit tae decidentes contra pia eam ludaeae. nam si nulatque ea sors cecidit, Babylonius Rex atque uni- ipsi p,b
uersus clamauit exercitu Vltio diuina incon- ωr: Den tra Hierusalem propter ius urandum violatum ab impio sedechia . Nobis eum sensere Pol; c. o- Hala icio . nius, &Scholiastes, qui iniquitatem , vel iniu- sitiam, quod vertunt Septuaginta,appellant sedechiae periurium.
Cr cus Septuaginta de Latinus Hieronymi habet, ui quo pro eo quod in memoriam reuocastis,idemque sibi r: vult in editione vulgata e vecordati estis, quod Deo. recordari secistis, stetit in Isaia . GH raro, for Ioi. Οε. y. thseu, quasi a. Lae doti, id cst, non magis ei a gratum sacit, quam ii veneraretur idolum. Estentii Hebraum pruniam hirparticipi utertiae coniugationis , quae duplicem actionem inuoluit Hebraeis, quas dicat recordari fac icns , vel commemorator. unde in libro a. Regum Script m di. Reg. s. re in annalium signiscat har erat a co-me iri 16. M'. ad verbum verti post Erat commemorator. eiusdem coniugationis est in pratenti ierbum pinhiesir, valem e commemorari, annuntia- cunila. i. re, ut in Canticis. Memores to ν in p ν , . vinum, vel commemorabimus amores tuos supra vinum.& in Cenesim: os oras Isarami. H c es. .
braice, ut facias mei meminisse Pharaonem, inde a intelligitur illa phrasis,qua usus est Christu apud
Lucam: Ab se re in meam es memoras. onon , id Iseret. est, ut commemoretis, vel annuncietis mortem is meam . nec enim tantum praecipitauar Offerentes,
Christi mortis meminisse, sed etiam ipsam cum grata animi recordatione populo christiano inmemoriam reuocare, scut& Paulus interpretatur,
rauet praedictis verba, quae sequuntur, synonyma
cum antecedenter Greuelaiau, inquit, prauari-OI senes is iras, ct na erant peccata tela a m om-κrsas Gguattonitas i aris, vel secundum ad inuentiones vestas opere perpetratinum quibus probe nectitur: D , eo a /ems, hoe est, commemora
sis, praedicastis iniquitatem vestram : hoc sensu Quandoquidem omnibus propalastis vcstra pe cata, ita ut hostes ipsi eorum memoriam faciant cum execratione . par est, ut ii iis vos tradam. Chaldaeus, Pro manu capiemini, vertit: lnnaa- cI. m. nuni Regis Babylonis trademini . Ob crua, non dixisse vatem: Pro eo quod iam nefarium scelus admisistis, sed pro eo quod in memoriam rc uoca-
295쪽
Deus permittati v obpublica pecca cenes. s. q. te. O
Profanu . sumitur pro polluto, seu reostrina .
ii p. Io. Diet ultionis Naefinita. cenes Is se emo. Hieron .
stis . nam publicum, &uniuersale huiusmodi e AEdium stinentissimae Reipublicae non solet a Deo permitti,nisi ob publica fiagitia , quae scilicet etiteri sermone usurpant, de cum abominatione animae Loc enim iam vergit in nominis diuini contumeliam . Secundo obserua non dixisse . Quia mihi reuocastis in memoriam peccata vestra, sed hostibus vestris. quoniam huiusnodi supplieia non statim Deus exercet, cum praeuaricationes nouit, sed cum ab hominibus audit iactari. hie est enim clamor, qui frequenti vulsi sermone editus venat ad aures Dei ; de quo est sermo in Ceneli. Gaurem profane impie rix Israel, M. Prosanus Hebraice dicitur , n chalal hoe est, pollutus, cruentatus , vel sanguine dignus, reus stilicet
mortis, proscriptus, damnatus neci, vi notauiti Bmus capite sexto . Dux vocatur x za nasi a κ etianasse,quod est leuare onus , quasi dicas baiulus . Ea tis vocant Hispani,& itali, de Galli dicunturq. illo nomine viri in dignitate constituti, qui potvili onera leuant, ut clare monstratur in Exodo.& Numeris. Es ipsi una tecum leuaban ier δε ει ι ι onus in daturque nomen hoc prosanis primcipibus in Genesin. Suh m frius Immis prrare terra EI M. de iterum. Duodecim principes graeo I. de in Numeris. Suges duces posingulos aera o ferans munera. de in Leuiticu.c Λ peetauerit princeps. Et in
Erechiele. Printvs Vse sed bii in ea. Et iterum, per principem onus Hyad. quibus locis , atque aliis , quos praeterimus, temporali Regi, principi, vel duci accommodatur praedictum nomen xi a Cnas, nunquam vero Ecesesiastico: de qua re ver se sequenti. ius lenis dias in tempore iniquituris prasini a. Hebraice. In tempore iniquitatis finis ita vi legere possimus : In tempore iniquitatis praefinitae, vel consummatae,atque ut reseratur nome iniquita ac si dicat Vltio adest opportuna, postquam scilicet tua iniquitas ad cumulum peruenit.quod de Amorraeis dieitur in Genes . Placet haee lectici R. Selomoni, eamque se interpretatur: Cum criminum vestrorum in ensura plena erat , noua adiunsistis delictai ita vi iam mensura super es luat , atque redundet . Nihilominus Hieronymi verso sensum reddit accommodatissimum i adest scilicet dies.secundum numerum tuarum praeuari- Dcationum decreta, quae iustas a te exigat Icelerum
poenas. AUra e durim, solle coronam. Hebraice, Aule
te , di tollere infinitivi pro im rati uis, vel inditicatiuis suturi temporis, auferam, tollam , dic. Cidaris Hebraice dicitur naarti miis nepheth in
praesenti, atque in Exodo . Facies ei Iunieam,C Iarim , cst Baltheum . Dicitur etiam is aphin Deliariae: P nite Odanm mandam severea I eos. atque naret isenepha apud isaiam. Coronans esν naue I se rua vir e . Hebraice, cidari handocida
tirabit te cidari. ubi ultra praedictum nomen is nepha est verbum t et i sanaph , a quo triplex nomen derivatur. Significatur autem R. Davidi, circuire, circundare, inuoluere, ut in Leuitico. E
cidarabitur. locum autem liatae ita vertit praedictus David: Sie voluendo voluet te volutione, quemadmodum inuoluit homo pileum longa fascia, de quemadmodum reuoluit pilam, di mittit per terram spatiosam , deci Comparat isaias Sobnam,vinculis constrictum, selli lusorio se ex aluta vento insata; quem pueri solent crebris seniculis circumligare , atque illum per locum spatiosum , vltro citroque iactare in ventum. Quod ut signiscet, ait Cidari an docidati rabit te cidari, id est, conuoluendo te conuoluet, vel a brius te obuoluet eidari. Ex quibus locis colligere licet salsos esse, qui putarunt cidarim esse pileiam, quem veteres,in orbem fascia religantes, capiti coaptabant. neque enim pileum sonant Hebraeae voces, sed fas iam vittam, canesa dicimus Hispani voce Hebraea neu t sanen qua pileus ipse saepius obuoluitur, di capiti firmitis constringitur, in sgnum potestatis Pontificiae, vel Regia ;nam utrique datur cidaris in sacris.quod praeter allata testimonia confirmat locus alter a satae.
Esens, inquit, cor ora bona m Moti Domini, Graeadema regni in manu Deiria. pro corona est mu*ghateret, quae fasciam, vittamque significat, ut postmodum dicemus; pro diadema vero lsa nipli,quo etiam Zacharias usus est, ut ostendimus superius; virumque nomen coronae regali datur, Idem ergo fiamticat isanipli,quod ghatereth, hoe est fasciam, seu vittam, qua sacerdotes, de reges olim coronabantur . Chaldaeus enim vertit procidati coronam laudis: & R. Dauid , atque R. Abraham eo loco Isaiae tradunt eandem semen tiam diuerss vocibus bis esse repetitam. sed de seminis quoque non resinis tribuitur cidaris ablata. Et sindon , o Miras. ubi pro vittas, H braice est na aueti seniphot praedictum. Idem sei
tiendum puto de voce cidatis Latina,& Graeca κ:ώοι cidaris; nam utraque videtur derivata ab Hebraea rvva et isephira t. p. mutata in ' d. sibi cognatum. est autem n det i septista sertum, corolla , qua tempora redimuntur, ut in Isaia. GisDomisas e rona gloria, ct senti exul urionis. id enim nomen a verbo is aptor circuire, circundare derivat R. David, atque Chaldaeus,qui apud Erechi. pro eodem nomine reddidit regnum, videlicet ea voce coronam, & per eo ronam regnum s-snifieari existimans. Nisi serte simplicius tuerit,cidarim nomen esse pluralis numeri, ut terminario indicatiquod Chaldaei, de Rabbini in uariatum omnino proserunt a 2 lsidarim, eoque appellant pannos,telasiae . quod videre licet in Haruch. ubi scriptum est: tu Haradisor. dee. Itaque a d 'mcidarim plurali orta videtur k Ilae 4 eidaris, & 1 m lsidar singulari,si εν, tiara . nam promiscue usurpant alterutrum nomen pro altero 7 o. & Himronymus, auctoresq. profani. Eiusdem ligniscationis esse putamus nomen uor, mitra. nis quod hoc genus ornamoti muliebre erat, ut tiara virile. nam inter seminea vestimenta numeratura iuri consulto; immo in lib. Iudith dicitur 1 Impossis muram super tu istiam. ubi alii vertunt fasciam, de merito nam ex auro texta vitta coronam iacisse creditur ad colligendos cincinnos. Idem ita dunt Varro,& Lucretius atque Hieronymus. sane mitram esse vittam,qua caput obligatur,videre licet ex Euripide: dicente:-γενιι mitraes a AMρ υχισΘαι πλανα πιν Anadetis ut limirestheplocamon, id est, mitris reuinctis cocinnare cincinnum. Et ex illo Herodotio traescatililato, id est, mittis obuoluit, deicit- cum uoluit. Caelius Mittam Homero posteriores taeniam esse dicunt, qua obligetur caput, sue se sciam malis dicere. unde & mitrophori nuncupantur,qui vittam gestant circum tempora . Vtrumque confirmat Ouidius,dic s. Aus,s oh ositos mitra redimire cupitass. Et Apuleius verbis disertis,quae consulto praete
reo. Servius denique in illud Virgili j.
ri Ret te sacerdoti cidari, tribuis
296쪽
Es ianica manuus , O hahens Haemicati mL A more fuit . quod notauit Valerius Max.& plura Varo. mo. Vbi poeta ornatum muliebrem, ut probrosum criminatur in viris . ipse ait: Pi ea muram sent, muras muram. Bene quidem Seruius sexui somineo mitras accommodat. Sed in illo peccauit, quod mittas contraposuit pileis, quas mitrae sint capitum seminarum tegmina,corollis cincta, cum reuera coronae ipsae snt circa tempora ducta, non apices . tamets per metonymiam pro toto tegmine capitis usurpari possint. Sane quidem mitrama mitos, quod est filum derivari autumat Caelius praeallegato loco, sed rectius fortasse dicemus ab Hebraico madu nia a tali, inclinatum esse. Significat autem mis arati, vel reum misge- suas in Coriolano. iras cat.1 Denique reperimus in saetis aliud nomen em P. r. b. ronae, quae sere sacerdotum erat,scilicet 'κa mari
Sonat autem ornatum , decorem, coronam Gl
riam , & magnificentiam : ijs enim nominibus reddi solet a Septuaginta, ct Hieronymo in Isaia. Vi duram ilio eo numno cinere. Septuaginta δεξυ j i hidoxan gloriam scilicet, posuere, di paulo inserius. x Ty. 1 o.
Quas sibonso circumdedit mihi mittam. Hebraruce, Vti iponsum sacerdotabit me pear,hoc est Non secus atque sponsi solent instar sacerdotum dia- . demate exornari, se me Dominus decorauit gloria, di magnificentia . Ex quo loco palam est,ret coronam, cincturam, clausuram, a verbo a B id senus ornamenti sacerdotem gestare consue-
cerdotatus liceat mihi id verbum eringere) arpellatur ab Hebraeis. quod idem ex eo loco Exo. ritu. 3ς. νaperte colligitur, ubi habetur: Ieterantque ransecas ιν ianus eura remiti Aaron, o sis eius, cr m Das cum eis Mis seis. Septuaginta e & cidarim
Peatim decora, vel ornatus pileorum ex bysso. Vbi sngulare nomen I sane; ha cidari Aaronis competat;plurale vero, hoe est prarim, de quo nunc loquimur, coronis filiorum . Erechiel
etiam ait. corona tuae num clara fu i A. vel glo- 'erbi. a 4.riani tuam ligabis super te. I iterum. Vtira I nea erantis ea II s eortim . Vtrobique hoe nomen Deniseriis. & in Erechiele. Eice nam decoriso ta- C reperitur,' signiscat,vi ex contextu liquet, sisei- ' am,qua stringebatur pileus. Ipse autem pileus in risa ,
loco Exodi citato, & alibi vocatur narda migba gh ah, hoe est collis, colliculus, galea, galerus formatus in modum collis. & legitur pluraliter clo2.1s . . tantum in E Yodo . Ei Garas facies eis in gloriam. 3ς. Hebra ace, pileos, vel galeros secies eis ad glo- x aus p.riam, dic. di loco Exodi supra citato . o murus *ο cam connulus suis, vel ornatus pileorum ex bysio. Sed de pileis sacerdotum agemus ad caput qua diagesinum quartum. Porro ne quidquam, quod ad nostrum institu- Coronae satum faciat, relinquamus intactum . sciendum est Σ' apud Gentes sacerdotum coron is dici solere in- inuesulas, ut auctor est Festus . insulae, inquit ille. insulae.
sagar,cinxit, claust, coronauit,ut in Exod rarior L , ei coronam auream per e rearum: ' iterum. Ipsi qes ii. De Iulio conram auream murra Iem , id est, aper-
Et cap. 3ν. tionibus,&clausuris distinctam ad modum myttae ex varijs taeniis contextae.& libro Regum: Θ - ὸν RV, 7- coronti as, Das pro coronialis legimus plu-X '' tale eius nominis, scilicet ni eu misseroth. Est aliud nomen eandem fasciam, seu cor inam significans , cuius supra meminimus, quod in praesenti versu Propheta usurpauit,cum dixit: τώδειον κὰm, scilicet mini glia terati, a verbo 'ua gathar,
y. O. manu Dei Iai. Vbi primo loco est gliatereth, altero a Lox. p. vero cidaris. Et quantum ex allatis locis collige a. re licet, nomen hoc proprium esse videtur coronae regalis , quae olim, non secus accidatis , fascia erat alba, qua caput circumligatatur, ut nomen δυδ μα diadema a verbo δε δῖ, diadin, hoe est circumligando, luctum testatur. atque ex eo,quod scribit Plutarchus, constat aperter videlicet uxo-τ sinekin rem Mithridatis,diademate detracto, quod capi xvi risu tegestabat, de collo cireumdato, suspendio vitam
a Lis.. lib. fini,sse. itemque ex lustini testimonio, reserentis,s. Alexandrum,cum desiliens ex equo,Lysimachum D sunt namenta, vel stamenta lanea, quibus sa- F sui vulnerasset. medendi vulneris causa diadema sibi detraxisse, nam candida fascia erat illoque Lysi. machi vulnus alligasse quod omen illuni suturum regem des gnauit, scut euetus docuit .Quibus consentit & alterum eiusdem Plutarchi testunonium, Dira in To- atque Dionis o Tigranem scilicet Armenium cant i risi didam fasciam insigne regium ante Pompeii pedes abiecisse dicitur, quas dominationi cederet. Itaque corona , ct diadema eiusdem erat formae, accidatis , tiara , & mitra , hoc est fascia capiti circumducta vel multiplieibus spiris,ut moris erat Medis Persis, Armenisso ue regibus, turbante nunc appellant ut prodiderunt Plutarchus ineerdotes,& hostiae, templaque velabantur. Et Varro. EA Varro insulas ait dictas in hostiis,quod velamenta a. snt lanea. Sed an pileum ipsum sacerdotis, an potius coronam,ambientem illum,per id nomen intellexerintnncndum est esploratum . Virgilius aperte testari videtur insulam esse pileum, cum
Constat enim ex iam dictis pileum circumdari si Gorgi. lere vitta candida . insula igitur pileus erat. Contra alii sensere. Nam Seruius fasciam dicit s miti, D. esse in modum diadematis, a qua dependent hinc per io. Aeinde vittae: quem secutus Gregorius Gitaldus, ct Mid. Alexander ab Alexandro: Ipse inquit, sacerdos uartanea insula velatus, di fronde eotonatus, aram Quintu, Curtius, Athenaeus , Eunapius in vi- Ε manibus tenens, ad orientem conuersus,depreca- ώ ἡ ωα re - c ---uo batur; ea vero insula ex lana alba ,& cocco fuit eas. iminstar fasciae. plerumque lata,nonnunquam tori:-lis,& roisida .eκ qua vittae hinc inde de luebat, dic. His praehabitis veniamus ad verius elucidatio nem; quem Chaldaeus paraphrastes intcrpretatus
est de Sedechia Rege, di Saraia Pentifice,abductis hue in captiuitatem, vi auctor est Iosephus Antiquit. D. autem Hieron, mus sic enarrauit : Post urbis iap. iri Hier utilem subuersione, di populi captiuitatem uteroxyad
strabo sis. Antonio, &Artaxerie ; Strabo, Iulius Pollux,
τώ - ia Eustathii , loquens de Sapore Persarum uis, M. ge , cui dat tiaram : itemque Asyri , eY Iu
si ino , atque Troianis ex Iuuenali. Tane m les, o se nis h. inquit, t=emulas filia talis arma traνa; loquebatura Σ.eap. 3. autem de Priami crnatu: vel additis redimiculis
Εκ pis/. m maesillas suentibus, qualem Phryges in festi rustini I. selennibus gestabant ; quem ornatum nunc Epi-rMMeη a s seoporum mutae antulantiar : Vel simplici ductu circum tempora, ut Graecis, & Romanis olim in
297쪽
ud dueemilia Eliermo dirigitur, per quem nemini dubium est ligniscari Sedechiam, in quo It sum I sael de stirpe Dauid imperium finitum est:
Venit, inquit , tibi dies , quae longo tempore prae s nita est in te, di propter te sacerdotium, de Eegnum interi t populi Iudaeorum. Cidaris enim,
insigne Pontificis est corona ,hoc est diadema R O . l. . sis indicium. Scholiastes vero ita liabet: Cum saepe di multa peccarent ludaei ; hanc te salutem habere putabant, quod esset apud eos diuinuni
templum. propterea non modo regnum deletum
iii ait. sed etiam ipsum sacerdotiunt . Cum ig)tur in Sedechiam sententiam pronuntiasset; S in 1,-cerdotium pronuntiat. nihil enim est aliud ause ii cidarim, quam desistere interim a legali cultu. si a M. Alius Scholiastes Sacerdotii , regnique circilio- nemper hac significat. Sed aperi iuc Theodore tus his verbis apostrophen seri e&istimauit ad N virumque principem spiritualem, & temporalem. Tu quo dem, inquit, sacerdos, propter improbit tem sacerdotali cidari spoliatus suisti. Tu autem Res impietati addoctus, te ipsum corona privasti.
utrum l. igitur imperium sina deponat insignia,&e. Haec ille. verum eorum sententiae obstat, quod Pr pheta ad unum tantummodo loquitur Principem, per quem ceteri omnes intelligunt Sedechiam. Quare non videtur saris commode aptari ea interprctatio , quae ea verba resert ad Regem ,
di facerdotem : praesertim cum nomen di m nas , nunqu.im detur sacerdoti in sacris . Quod
si dicas , sub Rege intelligi sacerdotem , quod ReY Sedechias sacerdotii usurpasset insignia ;op.
ponam , shoe libere , de gratis assertum i cui nnihil tale legatur in sacris, vel vitio detur Regi,
cum a Propheta impietatis accerstur, vel a teremia corripitur Dei nomine. Si autem contenda
sub regno saltem intellectum esse sacerdotium
propter utriusque potestatis assinitatem obiiciam Prophetam non intellexisse eidarim sub corona, sed utramque distincte nomina se ; atque adeo neque sacerdotium nomine regni concepisse, sed solum regnum, cuius insigne cidaris est, sevi &corona. Praeterea quoniam comminatio sequensi
non est reuera comprobata in sacerdotio, sicut in regno, cum post captiuitatem Babylonicam in pristinum splendorem redierit Pontificatus; re- Ignum vero in ducatum primo, deinde Aristocratiam translatum suerit. denique quia utrumque, cidarim sei licet, & coronam postmodum retulit singulari pronomine: Haec,a -κe hae eos, inquit, sua stim Iem exaltiuis e cre. Quod nullo modo secisset vates, si de duplici loqueretur persona, de munere. Ergo bona pace praedictorum interprotum existimamus Prophetam solum Regem alloqui, atque duplici nomine illius insigne regium efferre. Vel si malis meton; micos 1 ct cidarim
intellexi ite pileum,seu apicem, coronam vero ap. pellasse fasciam aeu vittam pileo circunductam. Aonae8 huc eis, qua Gmitim sibi esauit, s AHe r. - μα Iati s e Septuaginta :Ei non erit talis. Quod se interpretatus eii Theodoretus: Haec δε- Esessio superioribus haud similis sutura est i finem
symmach uniuello regno,& sacerdotio asseret Symmachus Neque hoc, neque illud. Hebraice, Haec, non haec hoc est , nunquam amplius talis corona in capite
tuo sulgebit. Quod vero sequitur ita reddi potest ad literam : Humilem eleua, sublimem humilia;
ellam. hoc est,ut Chaldaeus, ct R. David interpretantur, Ri mala. elcuabo,' humiliabo. Humilem porro appellat Ieconiam, iuc me carcere eductum regio babitu , di
A cultu lionestauit, Heviline decli mortuo patre
Nabuch dono ore,1 cuius nepos Zorobabel duc tum obtinuit in ludaeo reuellentes in patriam,iubente Cyro Pella. bublimem vero Ieconiam vicat, qui tune temporis potiebatur rerum: sed post modii in regno. filiis, ct oculis orbatus est, ut videre est in libris Resum . Humilem,inquit, loachin a tu. HAc leuabo, de supcibum Sedechiam deprimam.Hie- ,.7.ronymus sensum expressiti Nonne haec eii corona, H quae, quos volebat, humiliabat, D quo; volebat exaltabat γ Sicut de Septuaginta, qui ita vertere: Humiliasti excelsum,st eleuatit humile &c. Quam versionem in nune modum elucidat Scholiaues: Asila Dedecore ais isti ci vilem pronuntiasti, ac pro nihilo putasti excelli tui sermonem prophetarum .Hug milem vero. & abieetam diuinationem, de dam num responsum, salsum&nullius momensi, sublue uasti. Theodoreti autem haec duo membra ad Theodorisorum rcieri seculare . Quod excelsum, inquit, erat,propter virtutem depressisti, &suod humile erat,propter iniustitiam verbis extulisti, corrumpens ius,astita tibi comite iniquitate.
Plerique codices Graeci,teste Hieronymo,bis tan- II πια tum repetunt nomen ini uitas; sed vulgatus consonat Hebraicae veritati; immo exemplati Vatic
no correctissmo ubi ter legitur ea sutio. iniquitas non dicitur Hebraice si avon,ut alias solet, cum reatum significat peccati. Sed N; gnaui ha voebo m: ghauali. quod est inique, ac peruerse
agere,curuuna esse quasi dicat,inclinatione, obliquitatem , vel curui talein ponam , t eu d. bo cam,
Cidarim scilicet nam alluciit ad tiarae regiae dispositionem, 2 nomen; pileus enim erat albus in autum credius,corona cinctus, licebaturque tiara re- eta,ut ex Eunapio colligere licet: Tanta eius, inquit , eluxit eloquentia, ut parum abfuerit, quin Rex Persarum sapores ) tiaram rectam abicce- p. iarit,& purpurein paludamentum, atque gemma- aser tua ta monilia depesta cum Eustathi; penula comi r tauerit. Aletiander etiam tradit, Sardi, cur is se alii, de rectam terre tiaram solis Regibus stituta ccam A t ccessum. Itaque subdit: incurruum ad sontem pi' Graia . apicum gestabant; quo habitu nonnulla Atianorum smulacra crem alibi depicta tum etiam sculpta Roa ma animaduertimus. itaque ex recta Cidari in- lacitiua H. curvam facere,est regiam dignitatem, de potestatem imminuere, atque negem in ordine redigere. Sed ob erua non ibi et tantum dixisse Vatem:
Olti sat rempe eam, ne putaremus repente de
turbandum de statu suo regnum lilaei sed iterum,
premo illo regni fastigio non temerario casu, sed per gradus quoidam demittendum esse Iudaeor uin
principatum usque ad al:enigenatum dominatu. Nam repetitio illa Hebraeis extenuationem ccntinet irratorem , ac maiorem in dies suturam, ut reicuentus comprobauit. Scimus enim sublato scrNabu et donosorem sedechia Rege,nunquam ara c. i. plius regnatum ei e in Iuda; sed post reductam ca- titit,laiae Me tiuitatem rem,administratam per Duces Zoroba in Wς
es, Nehemiam, di alios deinde ad Pon: isces Leuitici generis transisse prineipatum cum sacerdotio, penes quos perseuerauit usque au Hyrcanum, qui diadema regium ausus usurpare, ni lare extii eius cst,succedente in eius locum alienigena Rese Herode. Hoc est igitur,quod vaticinaturi Muri, sensim, ac gradatim deprimendam, incuruandamque Cidarim,hoc est regni splenectum de poteRi iam
298쪽
tiam in dies magis ae magis imminuendam . AG hoe non factam HKVt scilicet haec insgnia pereant,& principatus aboleatur.
Donec veniar Oias est iudieiam . Vel cuius cst ius.
nam iudicium pro iure usurpati diximus supra ex op a . . illo Exod. ponatis sat radas rationati is eν, hoc est Tiod dia. verbum aut oraculum iuris. Dilatus est itaque re as . gni Iudaiei casus, donec veniret ille, ad quem de iure pertinebat principatus. hic autem manifestissc stu, no sime Christus Dominus est,ut mirati non desinam minus aper' Lyranum , & alios,eam prophetiam ad Babylo-
I,ἡ nium retulisse, ad quem scilicet pertinebat iudi-
prophetia. cium facere de Sedechia, quod es secit. non animaduertetes de cidari, di corona esse sermonem,& quod Sedechias amiserat,venturo principi pr mitti, iudicium ue vocari ab Hebraeis quod Lati- nni ius dieimus. Λptius fortasse alij de Zorobabele
locum interpretantur , sed non verer neque enim
illi regni in lignia tradita sunt, quae situro principi daturum se Deus pollicetur. Restat igitur, ut oraculum hoc uni Christo conuenire dieamus,qui solua Dauidici regni haeres, & legitimus rex huius uniuersitatis extitit quod & obtinuit non solum iure Deitatis, sed etiam Redemptionis . ceterum de Christi regno augustissimo, atque de sacerdotio suse disserimus in eommentario ad cap. 3 7.
loe non factam eis, 2 et venias, altis est Ad cium. Septuaginta: Haec non erit talis; Vel ut alii
dires habent: hi non erit talis. quod se intelleri ab . xit Theodoretus: Superiorum, inquit, oppugnationum haec grauior erit; non tamen extingi iam Cpenitus regiae cognationis scintillami quoad veneritis, ad quem attinet, cuique conuenit,& ipsi tradam regnum. Nam tametsi obsidionem, di depopulationem sustinuit Hierusalem a Nabuchdon fore, non tame talem, qualem pertulit a Romanis post salutarem Crucem.postquam enim primo capta fuit, eum i eptuaginta transi sent anni, rursus instaurata est , de pristinam recepit felicitatem.
sed post salutarem Crucem extremam subijt soli tudinein, ipsique Iudaei ne ascendere quidem audent ad eos De lage prohibiti ei reo dixitD Nee haec talis erit, hoc est qualis suturar seruabo enim
genus donee veniat, cui eonuenit, & tradam ei.
cum enim apparuerit ille, inquit, in quem polliciatationes reseruntur , tum tradito ipli regno, istos Dexterminabo . Haec ille. Verum de cidari, & eo rona sermo erat Prophetae . atque ad eam videri debent Septuaginta retulisse pronomen utrumque, eam , & haec: in eandem sententiam , quam reddunt vel ba Hieronymi, hoc est: cidarim quidem,& coronam vestram e gradu suo deiieete, humilemque facere decreui a verumtamen non statim eam talem reddam , sed postquam adueneritis,cui promissus est principatus.
Donec voras, cuivis es inde a.Septuaginta Donee veniat cui debetur , vel cui conuenit, transtulerunt. Lyranus, & alij iudicium pro ultione acet,lentes,hune versum de Nabuch lonos ore inte pretantur , ad quem scilicet pertinebat iudieium . m. facere de Sedechia, sicut scriptum est in libro Reta E
bd ι, M. Sed non cohaeret ea interpretatio con . textui . nam illi principi, cuius eli iudacium, pro .
mittitur corona,quam amiserat Sedechias. D aere venias, inquit, cuius est tiro τ', ct tradum e .at vero eorona ciea ech ae non ivit conressa Nabuchdo. nosori ; neque ea tui .iae successor fuit legitimus
Regum Israel,sed Tyrannus. non pertinet ergo ad . illum id iudicium , de quo loquitur vates. Quare iudicium hoc loco no est vitio, sed ius ad regnum, ut supra die ebamus ex illo Exodi. Porrasit mr Iransnati iud ν. hoe est oraculum iuris . videlicet ,, duodecim lapillos,quibus inscripta erant Patria
charum nomina,quae testabantur iura, immunita
tes, & priuilegia filiorum Israel.
Polychronius ita explanat hunc versum: Illud Tob M. ergo cui conuenit,indieat Zorobabelem,& Iesum filium Iosedech, quorum alter iuncturus erat Regis officio alter sacerdotis. Illud vero: Donec veniat, pro donee reuersionis tempus ad taeniat, dee. 'cruin neque in Zorobabelem quadrat vaticinnium , neque Iesu conuenit sacerdoti. Et quidem Sacerdoti conuenire non potest cum de regio diademate tantii hic mentio fiat, ut supra ostddimus. Duci aute Zorobabeli nihilo melius aptatur . na-que ille ducis munere stinctus est, non regis. Ne-ue vero ipse, neque quisquam alius successorum ircum diadema regium capiti imposuit suo usque ad Hircanum, qui sub aduentum Christi regiam
coronam v iurpans corona pariter, di vita spoliatus est. Praeterea quoniam regium diadema , r dia ciue tiara non repente inclinanda, It incuruanda dieitur, sed sentim,di per quosdam veluti gradus, ut supra notaulinus , antequam principi legitimo tradatur;necesse igitur est longum tempus, variasque vicissitudines principatus intereessse a Sedechiae easu ad venturum principem. at vero inter Sedechiam , ct Zorobabelem exiguum temporum interuallum fuit, unicusque Reipub.status, isque misertimus, nempe captiuitatis.Non est is tur Zorobabel promissus princeps, euius est iudicium.Restat itaque, ut oraculum hoe vini Iesu Chri uni Chi isto sto conuenire diramus, qui solus luit legitimus re-
mi Dauidiei haeres. & totius mundi princeps, ut culum. iusto commentario suo loco disseremus.1me ι -- ntis D tis ad fitios Ammon , se ad pruriam eoam. Dixerat vates supra duplicem viam delinea se Babylonium, incertumque,utram
insisteret, dexteram ne, quae ducebat Hierosolymam; an potius sinistram , quae dirigebat in Rabath Ammonitarum: sortilegio autem edoctum cepisse dexteram , obsedisseque,& ees pugnasse Hiemialem. interim Ammonitae extollebantur, D magnificabant se ipsos , quas Nabuch donosor non ausus esset aduersus eos bellum suscipere . irridebantque filios Israel. I Deum ipBrum blasphemabant,utpote imbellem ad resistenduin Bab, loniis. s.
ge super sanctuaratim meam. Diapas iam cs, ct per terra Orae , qu a d solatu es , &c. Ergo ita poscente cum eorum superbia, tum diuisionis praefata ordine, ut doceremur quidnam contigisset ci. uibus Rabath ad sinistram iacentibus ; Propheta opportune vaticinatur aduersus predictos Ana monitas: deinde in ipsum quoque Babylonium sen- silari stcntia pronunciatur, ut notauit Scholiastes, quo intelia
299쪽
intelligerent qui haec in Deum inania effutiebant, A exd ni excitat rivi splendeas in visione tua vana, non Deorum ope vicisse Babylonium, sed impieta di d. vinatione mendaci, hoc est, vi ipsi volunt, secundum visionem diuinor uin tuorum xanam. demendacem : Oppositum potius dicturus, scilicet, secundum 1 isonem tuam veracem , de fidelem. Quare cum bona illorum venia existimo alium es.se sensum loci, atque illum dativum,tibi, litum esse pro abi ativo cum praepolitione, sci licci, de te, Syntaxi Hebraris, de Graecis ustati linia, ut diuinatio vana non sit ea, quam conceperunt vates,
sed quam de Babylonis aduentu praenunciarunt diuini Ammonitarum. atque ea sit verius senten
versum inseratur per parenthesim LM tibi, id est. de te i ἀν- ipsi Ammonitae iana, Odomaros raeda ira, hoc es, quantumuis ipsi a gladio Babylonio , tamen tu ,4 Babylonie mucro, non solum contra ludaeam nudatus es,sed etiam contra Ammon, vi scilicet adigaris ipsorum iugulis, quorum decreta est internecionis die . Deinde alia multum diuersa consequit ut oratio.
litteram attinet, aliter videtur legisse Hieronymus in codice Hebraeo , atque hodie legimus, quandoquidem transtulit ovi unum ιι ν,quomodo etiam verterunt septuaginta.ni intrum interpreC tans nomen cum astixo pronomine anz agi ac vanon Deorum ope vicisse Babylonium, sed impietate Israelitarum . Ad opprobrvom o m non quod
passi sulit, sed quo affecerunt filios Israel.
Muoo, macra eas te ad occidentatim, timat ,τι Areu eur,cr Librariorum errore ex calibus
vocativis evaginate,& limate facti sunt modi imperat iiii ; evagina te, lima te. Errorem detegunt Hebraei codices in quibus istie voces infinitivi temporis sunt, non imperativi. item Graeti, qui participia legunt, gladius eductus, ct exemptus. di Hieronymus, qui suam versonem se explanati O mucro, mucro, qui paratus es ad caedem, limatus, ut sulgeas, &c. Denique consequentia idem mendum redarguunt, scilicet: Reuertere ad vaginam tuam, &c. s enim mucro prouocatur ad vaginam Bredire, necesse est exemptum fuisse . quod si ed ctus erat, quorsum illi praecipiatur evagina teὸ Legendum itaque,evaginare, unica voce, non duplici. Atque haec de littera . Quod vero attinet ad sententiam vatis, ea videtur esse: Clama adue sus filios Ammon, de dices o o mucro, mucro euaginate, de limate; vel , euaginatus es, de limatus, exemptus .ut alios interficias,limatus,vi alios teria refacias. Dum enim saeuis in Israelitas, Ammonitis internecionem intentas.
Paria. Septuaginta: Excitare. ut splendeas in vi sone tua vana, de in diuinando mendacia. Quod Polyclitonius, & Theodoretus ita explicant: At non gladio, sed ijs, qui eo usi sunt, vaticinatur. salsem vero vaticinium , de inanem visonem appellat, quippe quae aliena esset a vcritate . nam etiamsi vera tunc praesignificabant, attamen ea, quae ex sacris Prophetis diuinam sententiam nrinunctantibus, audierant, praemonstrare visi sunt. nam improbitate,ac nequitia pleni impuri daem nes,Nabucdonosori, quae a prophetis erant praenunciata ,suggerebant; ludaeis vero per salsos prophetas contraria praedicebant, pacem illis pollicentes , & hostium fugam; vi Deo non obtemperantes, sed resistentes, usitataque Dei prouidentia destituti. hos bus ab ipsa iustitia traderentur, de ipsorum oracula vera declararentur. In eandem sententiam Scholiastes: Excitatus es quidem. in-gin annuam i cuius vice liodie legimus mari t grati vaginam. Praererea pro reuertere, videtur
legisse aen haseb; imperativi modi, cu hodie lega
mus 22nhasab. cuius loco R. David ponit sui rum , Nunquid, inquit, reducam gladium in vaginam te Verum haec verso non eonsentit sententiae sequenti ita Lerita gas oeios es, maeeaso ι . pcrperam itaque adiecit particulam, ut sensuin distorqueret. Simplicius Hieronymus per imperativum vertit eam vocem,quomodo vertenda est, quibui- labet subiecit is punetis, quae facile apud Hebraeos commutantur,etiam in verbis persectit . t 'ost hane Orationem septuaginta addiderunt. Et ne diuos ris, vel ne maneas, ae si diceret,ne amplius grassequit, Babylonie, ad supplicium Iudaeorum: sed di- D ris, de sauias extra patriam, eo potius reuertere
tum inter pri tatione. verum, re firmum v ticiniu est, quod es tu comproba isui natione usus es, de mendacibus, ac inutilibus teipsum tradidisti . Verum etiamsi res eum exitum habuit, idcirco habuit,quia ego ita antea praenunciaucram contra indigenas,& incolas ciuitatis. Ethoe est illud: ρ,-- -- d Adde. Qui quidem auctores reserunt salsum vaticinium ad sortilegium, quo Babylonius instructus suit ad inse, tandam viam dexteram versus Hierusalem.Verum hae interpretatio contextui , de sibi ipsi repugnare vid tur,quantumuis ab illis coloretur. nam vanum, demendax vaticinium dici non potest id , quod ex
oraculis prophetarum depromptum est, exarumq. habet,verbis per omnia respondentem . tale autem fuit vaticinium diuinotum Nabuclidonosoris, impium quidem illud , de execrandum, ut pote Equod ex pacto,cum daemone inito, conceptum est, sed nullatenus vanum. aut mendaxi immo verax de stabile. nam secundum eorum praedictionem v bem obsedit, expugnauit,eepit,incendit, &c. R pugnat 3e contextui, quoniam in ea sententia vix potest versus cohaerere cum praece icti .neque cum sequenti. Quot sum enim vates,prophetans contra filios Amman , atque aduersus eos lacesens
emi tum Eladium, diceret : O mucro limate ad
In Deo, qtio eνearis es legunt multi codices Latini. quomodo etiam septuaginta transtulerunt, de s quentibus iunxerunt orationem eo , ri γ ,ωwέrimm ι en tot op tuto,Ogegeianile . Alii vero legunt m Do , ct eum praecedentibus nectunt,
quibus consentit Hieronymi commentarius, qui eiusmodi est: Reuertere ad vaginam tuam. id est, in Babylonem ad locum, in quo iactus es, δe creatus, ut in terra natiuitatis tuae iudicem te. sensi unautem loci in hunc modum explanant Polychro. nius, de Theodoretus Itaque cum imperasset gladio, ut ceruicibus admoueretur eorum, qui ne sarie, ac sceleste vixissent, quippe eum illorum finis, de exitus iam aduenisset i imperat eidem gladio, dicens: Reuet tere in vaginam tuam,' ne diuersoris in loco, ubi natus es, in terra tua iudicabo te. Vobis autem,inquit, o Babylonii, quos gladium appello omnium, cum seceritis, quae denunciari; non hic , sed in vestra ipsorum terra poenas a vinbis repetam impietatis. Scholiastes vero adiecit: Cum Hierosolymis ad exitum perduxeris tuum tepus, ns in Iuuaea,sed in loco, in quo factus es par pari reseram. nam de Babylone conqueritur Deus
Deus ipse. qui ad c tectione populi, cui ty
rannos permittit, enaientia tuo.
300쪽
vero ma H Urimos eo iam, Ge. Locus,quem A rem exhibere 3 an quia Babylonius iustum susce-isai. citat Scholiastes, extat Isaiae 4 . idemque argumentum tractat caput Isaiae decimum, cuius bona pars est dilucidus eius loci,quem tractamus. com mentarius: Va Assur, inquit, virga iurans mei. olacatas ipse est, in manti eorum mugnasio mea . Ipse autem non siea,suras rari se eis eius non ita em -- έ I, sed ad onserendum reis cor eius , O ad meraecis ne gentium non paucarum , ct eris, tam inpleueris Dominus cancta opera sua omo e D , cto Hiermi istiGrabo suo famis Munitis eoiati verba arrogantia , quae ex tumore superbiae oriuntur rex sinser, o super gloriam ah ια nas oratio, eius s stuosum eius supercilium, disti eis m for ad ne manas mea fera, ct in sapientia mea intelleis, eo ab-pit bellum aduersus vibem, periurio Sedechiae lacessitus . Assyrius contra eam per tyrannidem in uast decebatque diuinam iussit iam ut ducem staeum uictoria remitteret in proprias sedes,& ut inuasorem e conuerso in ipla expeditione mulctaret an potius quoniam Sennacherib non modo iminatus est populo, sed etiam conuiciatus numini , cum Nabu sidoacis, in perfidum portus Re- igem duxisset exercitum ob diuini nominis viol tionem vindieandam ΘD UOxdum suo e Daegnationem meum, is igne μνινιι mei si pati m se . R. Dauid idem omni- R. David nosignifieari putat secunda versus parte , atque prima nisi quod vehementiore iram innuit trans-
flati Iram nos potiti/-, o principes eorum depraua- B latio appost ab Succendam, inquit, di excitabo su-
i es se , o saevitum stiam Ioabis sis ex se iis tau Aet pii,more Aegyptiorum,qui oppressi runt Israel, vi
rasu supeν eum Dominus Mentitiam patiatam iuxta plagam caedem, Madan in petra O es, dee. Eii, seminuituti est capite decimumquartum sequem Smmes, inquit, Drusolam Istam contra regem Ius tinis. rorem meum in te instar sufflantium in ignem, ut accendatur vehementius. Polychronius,&The res his.
doretusi Quam sit facile quiduis diuinae pote tae, Theodor. per haec ostendis. ut enim,inqsit. in uillare facile est, ita facile admodum, S promptum est omnis genetis terapplieijs a tacere. Hieronymus a Item 1-- . morari Prophetam in metaphora gladii existimat: Faciam te, inquit, igne consumi,' tradam te in manibus hominum stultorum , & imperit rum P qui artem non habent cudendi gladios , de
acuendi , ut nequaquam ultra acuaris,lim cris ,&fulgeas ad Meldendum, sed ss ignis cibus,&c Iurata quem icti sum , ignis, fornacem ignis fgnificat. nam in fornace suillamus metallum, quod Er H nr Iis modo cessauit exacti , quiluit trabat ' C conssare volumus . cuius metaphorae meminit
iugum eius,5 c. Verum haec verba aduersari viden tur vaticinio Mechielis. Ille enim Babylonium iudicandum praedixit in terra nytiuitatis sum, postquam consummasset opus Domini ad quod clesti. natus fuerat in ludaeam. Isaias autem in terra sancta conterendum minatur, & in montibus sancti, consensui conculcandum. Huic obiectioni responderi posset, qui quidem germanum loci lensum mini videtur
In manus virorum barbarorum fabricantium eorruptiones . quam versonem superiori versu in te pretatus est Hieronymus . Porro Hebraea vox nata nimis, boghar utrumque signiscat pecuinii in , insipientem,& barbarum, vel furibundum; nec abs te. nihil enim est furithis do stultius , neque insipiente
truculentius. Scholiastex veto: Barbaris, inquit, sitias pro crudelibus positum est. Polyclitonius addit Medorum , & Perlatum impetu in in Babyloniam indieat iis verbis, qui omnia genera machinarum,
Elias, ah rode Sennacheri Assyrio, quorum ille in terra Nati ado - sua impietatis poenas luit, expugnata per Cyrum notae. N Babylone ; istius vero exercitus in montibus sancti, Angelico gladio trucidatus . vi in libris Re tam Legi- gum scriptura testatur. Raod ii instes de Babylo bu . nio Rege sermonem esse Isaiae illumque conterenduin in montibus sanctis praedicere i respondeo, Vatem de utroque esse locutum. primum quidem de Babylonio, ius progeniem conterendam pro. erat , per quem intellisit Nabuchdonosorem ;atque in eo vaticinio contentit cum Erechiele . deinde vero de Sennacheribo illius praedecessi, i re, quem proprio cognomine appellat Assyrium. quoniam regnum tenebat Assyriorum, eumque in assecutus. nam Hebraea ad verbum ita sonant Dabo te in manus hominum ardentium , qui architecti sunt perditionis. hoe est, instrumentorum ad aperdendum . nam eandem vocem usurpauit noster vates sit pra, cum ait : VA Di lae habet vas ρ, Lupera iunis is mana sci. Et Chaldaeus sic conuer- ''tit: Qui artifices sunt ad dis ipandum. Videlicet, qui machinamentis construendis vigent. igni eras dis . id est, aedisseia tua leni consa grabunt.
dio terrae, id est, intra terram, absumetur a terra. xt nemo ulciscatur sanguinem tuum. Simile es il- euis esu in ludiob. Tora ne operias sanguinem meam, d . Vel terr ,
am vaticinarur Con sensu, est sine nil sericordia trucidaberis non col y modum duae pr*di' lige nicta sum cruorem vicini, uel cognati inultus montibus sanctis conculcandum vaticinatur Cons mant itaque sibi mirum in mod in duae Pi di ligem reatum cruorem vicini, uel cognatictiones prophetarum. te planget. nullus cadauer tuum efferet sed in san .
Verum dicat quispiam. Quid est, quod My- sui ne tuo volutaberis, ibique tabesces. Fortastium in montibus Israel perdere voluit Deus, Ba - 1e etiam haec phrasis valet idem, quod palam, au-bylonium autem in terra sua iudicare maluit an dacter , inuerecunde caedem exercebunt milites. quia Babsonius minister erat diuinae vindictae, atque ad hoc munus accitus, & conductus, ut sibi ravidimus, Assyrius non item ; di par erat Deum li- ctori suo non modo mercedem , sed etiam lion quasi dieat: Non in angulis, de rectissus clanculum.: ed in medio terrae, in plateis stilicet, & compitis etfindent sanguinem tuum: neque cruorem operient, aut cadauer ablaondent, ut solent occisores,