장음표시 사용
101쪽
nire sententiam, eo clementiorem fuisse legem, quo acriorem . eo mitiorem poenam, quo atrociorem . Id primum ipse idem su det Gellius dum ait ti) : Tertiis nundinis rapitis poenas dabant, AUT Transtiberini PEREGRE venum ibant; sed eam capitis poenam sanciendae,
tit dixi, Dei gratia horocam ATROCITATIS OSTENTU, notisque
terroribus metuendam reddiderunt. 38. Tria hic momenta notamus. Primum in disjunctiva illa aut ponimus, per quam nostra in L 33. exposita belle sententia roboratur. Secundum in ipsa mei Transtiberina venditione consistitti, crudelior enim caeteris erat ista venditio, quippequae, ut ait Tudinebus (a), extra fines eum, qui venditus esset, amandaret, ne tu agro Romano serviret; cum Transtiberina regio extra agrum Romaniun esset, et in eo agri genere, qui peregrinus diceretur, jamque sitiribueretur Etruriae : cum quo concordat Donatus (3). Te tium est in atrocitatis ostentu collocatum: haec enim atrocitas, ninvis reddita metuenda terroribus, illa apprime est, quae delinque di consilium aufert; et merito quo atrocior eo mitior fuisse videatur.3 s. Quod quidem evidentius constabit, si eamdem Romanis legislxtoribus in aliis quoque legibus pateat fuisse mentem , idem
omnino consilium , ut, severiori poena proposita, delinquentium finimos ita perstringerent, ut inviolata disciplina maneret. Presto est Pol ibius M), qui adversus invigiles in nocturnis custodiis hane ruit his verbis poenam , legemque servatam : Tribunus finem capit eoque condemnatum quasi attingit solam , quo facto omnes legionarii qua
fustibus , qua saxis inibi intra castra , ut plurimum quidem , sontem nemeant: sed , et si quis evaserit, non tamen salvi propterea sunt. Nam quae illis salas, quibus in patriam quidem redire non licet, quos nemo ansit tecto recipere 3 suamobrem qui semel in eam calamitatem inciderant, planissime pereunt. Quare cum adeo vehementer , et sine spe veniae delicta
haec puniantur , DISCIPLINA NOCTURNARUM EXCUBIARUM INOFFENSO FOENORE SERVATUR.
o. Quid, quod ex ipsismet xi I. tabulis falso testi saxum proponebatur, ut ne falsum ullum adesset testimonium : hoc ipsum ut membrorum sectionem, tamquam in speciem terroris indictam . excuset, ipse idem Gellius insinuat, dum (s 1d 'avorinum haec ait et An putas Phavorine, si xtine quoque , ut antea ex XII. tabulis quisistim testimonium dixisse convictus esset e Iaxo Tarpbo dejiceretur, mem
cad Noet. Atala. i. adi. e. v. Polib. historiar. I. s. p. as . adi Turneb. in adversari I. M. e. 3. cso Gellius noci. Attic. l. ao, s.csa Donat. da urbe Roma I. L. s.c. His
102쪽
tituros Disse tam multos, quam videmus ACERBITAS PLERUM E
PPLICII BENE , A DE CAUTE VIVENDI DISCIPLINA
EST. i. Optime igitur optimus philosophus aeque , ac jurisconsultus, Vincentius Gravina (I , cui favent nostri duo lumina prisma senatus, Ηoctomannus, inquam , et Cujacius (a in haec verba concludit et At si pluribus ereditoribus teneretur, tune erudele IN SP CUM exemplum in eum erat constitutum et IN SPECIEM, IN AM ;
NAM REVERA NIL MITIUS EA POENA . QSAE TERROREn o DELIN ENDI CONSILIUM AUFERT, ut hujus legis exis
tus demonstravit , numquam enim , ea vigente, quisquam in hanc poenam incurrit; quia , metu poenae , nemo plus aeris (33 contrahebat quam suae gubstantiae tolerarent: acerbitas igitur pestis hujus ulciscendae melioris inducendae fidei disciplina erat. a. Verum mollioribus Romanorum temporibus, ut et falsis testibus , ita et decoctoribus poena mitior evenit, quam laebulae XII. indixissent; et sectio membrorum in bonorum sectionem fuit commutata: quin immo nomen hoc SECTIO , quod membris, non bonis aptatur a membris mutuatum est, ac derivatum in bonae
quoa quidem ocultatissimus omnium inspexit Criacius, hisque notavit verbis: DAMOBREM proscriptio illa , distractioque bonorum
debitoris , quae si ex edicto, APPELLATUR SECTIO ; AC SIC, UT IN XII. TABULIS SECARETUR CORPUS DEBITORIS IN PAR.TES SECANTUR TANTUM BONA ex edicto, et fama debitoris I borat; ET PROPTEREA HAEC PROSCRIPTIO MORTI COMPARATUR . Lex xii. tabularum voluit decoctoris SANGUINEM E FUNDI ; at praetor malait SANQUINEM SUFFUNDI, QUAM EFFUNDI ; idest irrogare infamiam, INIICERE PUDORin P BLICE DISTRACTIS BONIS.
3. Quid vero aliud sane Tertulliani verba sonent . quam magni sonent verbae Ciacti Z Iu PUDORIS NOTAM (si ait ille .capitalis poena conoersa est, bonorum adhibita PROSCRIPTIONE : hie vero (d : Praetorem, ait, maluisse s undi sanguinem , quam essundi,
idest irrogare infamiam , INIICERE PUD M PUBLICE DISTRACTIS BONIS .
. Age vero, vir optime, et advertas , quaeso, quid sibi ista velit poenae commutatio 3 Quid natur is mortis in civilem fac
103쪽
ta conversio E Nihil aliud certe aptius demonstrat commutatae aditerioris poenae existentiam , quam posterior poenae facta conve sio . Susurus est enim postea sanguis . qui antea essundebatur; rubor cruori successit, infamia caedi, nam rati cimilis mors . sectioni denique
corporis sectio bonorum . et PROPTEREA ( ait Cujacius ) HAEC (ii PROSCRIPTIO MORTI COMPARA PUR: si ergo ideo morti com
paratur , quia morti successit: si bonorum sectio a membrorum sectione nomen accipit: si civili mors naturatis: si infamiae caedes: si rubori cruor locum dedit; ergo, et caedem , et cruorem, et mortem , et membrorum sectionem adfuisse certo certius habendum est .
s. Causa nunc omni ex parte perorata , non injucundum arbitror, Sodales, exponere quid, post hanc XII. tabularum legem Romanis moribus repudiatam, circa obaeratos juris fuerit; ut s re nihil ad rem desiderandum supersit. De nundinis autem, de dierum praefixione, de nexis, et addictis clarissimus noster adve sarius ita summa cum veritate disseruit, ut, si quid addam , a tum agere videar. Id igitur primo ex x II. tabulis juris obtinuit (a ut debitores, qui solvendo non essent, vincierentur, in carcerem
conjicerentur (quod quidem postremum de Cornelio Scipione legimus apud (3J Valerium necterentur, iadicerentur, capitis densque ( quod repudiatum diximus) poenam darent, permissamque soret creditoribus, si tamen vellent, partiri corpus addicti; quam etiam legis partem mos publicus repudiavit h) Itaque consensu pinpuli universi haec crudelitas erasa est, et in pudoris notam conversa fuit bonorum adhibita proscriptione (s . In sola igitur servitute lex illa mansit, servorum operibus, communis dividundi actione inter creditores distributis. 6. Anno Urbis conditae Det. lex Petellia lata , ne quis nervo, aut compedibus, ob pecuniam acceptam creditori serviret. ut ait (63 Livius. Deinde Crio Popilio rogante , dictatore Lucio Sylla , constitutum fuit, ut , qui bonorum copiam riuraret (hoc est qui juraret se in bonis non habere nexus ue esset (IJ : quam legem , pene oblitam, lex Iulia revocavit (S , cessionis bonorumheneficio introducto. q. Lege igitur Iulia beneficium cesssionis honorum obtinuit, solis quidem antea quiritibus concessum , atque inde ad provincias
Digest. de cessione bonorum . D v ter. M R. l. t. c. g.
c., Quinti l. s. a. o Terent . in tuo Apolog. c. a.
'a v rro de ling. lat. l. 6. 'S Leg. i. et vi cod. Qui bonis ced. Possa
104쪽
cias propagatum, ut codex Theodosianus nos edocet , atque Abciatus (IJ . Sed clarius omnino ex Iustinianeo codice id patet ubili 1ec (al habentur e Legis Itiliae de bonis cedendis beneficium constitutionibus ditiorum nostrorum parentum ad provincias porrectum , ni cessio bonorum admittatur, notum est: non tamen creditoribus sua auctoritate dividere haec bona, et jure dominii detinere, sed et reditionis remedio, quam tenus substantia patitur, indemnitati suae consulere permissum est. I demnitati ergo debitoris, ut carceres vitaret ( antiquo legum rigore sublato) solemni bonorum cessione consultum erat: solemni imquam; symbolo nempe illo a veteribus adhibito : Eonam solvi: de quo (3 Ηoratius . ac Gellius, et recentius Petrus G i egorius. B. : Cessionem decoctio comitabatur . multum autem a deis coctione bonorum cessio distabat: qui bonis cedebat, is alieno aere premebatur, fortunae vitio . non suo . Quam ob rem bonis cedentem nulla notari infamia h) rescripsere Severus, et Antoninus per haec quidem verba: Debitores, qui bonis cesserint, licet ex ea camia bona eorum venierint, infames non sunt. Verum , licet infamia mi, Di me notarentur, adhuc tamen, post emissam bonorum cessionem,
decoctorum vocabulo cum veris decoctoribus (licet improprie) co fundebantur , nec certis seuebantnr, quibus caeteri cives, privilegiis: bonis quippe cedentes, qui, vitio licet non suo , decoxissent Lucius Roscius Otho equestribus quatuordecim interdixit ordinibus:
veros autem decoctores, qui ganea, vel alea, vel luxu rem obsumpsissent, toto theatro abstinere iussit: quo spectat Tullii locus Antonium ita perstringentis (s) : Tenes ne memoria te praetextatum decoxisse E Patris, inquies, ista civ*a est: concedo ; illud tamen audaciae tuae, quod sedisti in quatuordecim , ctim esset Iege Roscia decoctoribus ce ius locus contitutus, quamvis quis, fortunae vitio, non tuo, decoxisset:
eodemque respicit Iuvenalis, dum ait (6 .
De pulvino surgat equeitri. Cui res legi non susscit. Caeterum qui non suo vitio , sed casu , ad incitas forent redacti,
non Carcerem sane , non vincula, non verbera patiebantur, sed
cum primum bonorum copiam durassent, id est cum propriam in piam, non proprio vitio , sibi evenisse probavissent, Carcere, omnique corporis cruciatu liberaebantur, ut optime ad rem notarunt
105쪽
q. Atqui vitio suo decoxissent, sicuti , referente (IJ Laeristio , ex Solonis lege apud Graecos . ita jure Quiritium apud Romanos notabantur (23 infamia: praeterea carcere, vinculis, et verberbbus plectebantur: I adriani vero aevo, ut tradit (3) Spartianus: caesar decoctores eatomidiari in amphitheatro jussit, hoc est, sub collo linter scapulas verberibus affecit. so. Tandem qui omnem obaerati infamiam, sive poenam es, fugere voluisset, licet de nexis, et addictis, decemviralis subl1ta lex esset, adhuc tamen voluntaria quadam addictione j vabatur: liber lenim homo pro pecunia, quam debuisset, voluntarias operas dare poterat suas, et in quamdlim, voluntariam pariter , addici servitutem , usque dum solveret is . verum ob aes alienum coacte ingenuum , servire eo temporis leges non patiebantur . ita enim ait (s
Imperatore ob aes alienum servire liberos creditoribus jura COMPEDLI non patiuntur. lsi. Quae cum ita sint, sola bonorum eiuratione, cessione . proscriptione, sola hac providentissima sanctione, primum fate mur oportet, legis XII. tabularum sublatam omnino esse servitutis acerbitatem: humanitate vero antea duce, ac philandropia, jamdiu membrorum proscriptam esse dissectionem et hanc autem , adoperta trahi non posse vel illud suadere , quod et a jurisconsultorum libris, et a jurisconsultis abhorret universis e tandem illam legis crudelitatem non fuisse a xii. tabulis imperatam, sed con- lcessam; Concessam vero illis verbis: si volet: ad obaeratos potius deterrendos . quam ad creditorum saevitiam excitandam, a lege prolatis. sa. Ηaec sunt, Princeps optime, Sodalesque omnes, quae ad tuendam jurisconsultorum famam exscripsi, meorum charitate
ad id impellente. Si quid ommisi, aut commisi , quaeso ignoscite, aut veniam date. Tertio nonas Iunias IIT s.
Philippus Trenta pro S. R. Ecclesia Bononiae praetor . DI
106쪽
In A. Gellij cap. xi I. lib. T. De Vesti , et res ibis. Antequam de Vesta, et vestalibus . Collegae optimi , vemdi s
ciam , quaedam animadversione non indigna, quae in hoc Gellii nostri capite occurrunt, adnotabo . De Labeone primum Antistio loquitur Gellius noster , jurisconsultorum facile principe . Attei Capitonis coeuus fuit is, atque advers 1rius : Capitonem Labeo juris scientia ante ivit, at non dignitate, nec gratia, ob nimiam nempe libertatem invisus Augusto, qui ut ait (I Tacitus : Cupitoni comm latum acceleraverat, ut Labeonem Antistitim iisdem artibus praecellet tem dignatione ejus magistratus anteiret: Petronius, qui scripsit, ut
senserat, de Labeone (a , ita loquitur. Atque esto quidquid Servius , et Labeo . Verum , sequiorum temporum iniquitate , scriptores , Augustis, qui erant, morem gerentes , auream Labeonis Antistii liabertatem atris nominibus decolorarunt i quippe quam Floratius (3 insaniam . Suetonius contumaciam , Gellius (s vecordiam appellavit. a. Patri mos , et matrimos Gellius noster intelligit, quibus Uterque parens erat superstes , ut ait (63 Festus ; quod boni erat ominis apud Romanos. Quare cum arcem Capitolii Vitellaniarum partium scelere incensam voluisset Vespasianus a fundamentis re cere, cum primum poneret lapidem et Ingressi milites, quibus fausta nomina (T cum pueris, puellisque patrimis , matrimisque: fausta hic obiter noto, fuisse nomina et Salvius, Felix, Fortunatus, Faustus, Constans, Statorius et similia ; infausta vero et Furius , Minutius, Curtius, Hostilius, et alia hujusmodi (8). S. Vetustissimus autem est ritus, et in sacris ipsis veteris Testamenti libris praescriptus, quem hic Gellius noster indigitat, ut lingua debiles, surdi, aut alia corporis labe affecti, sacerdotio a
Geli. c. I a. L t. Festus; die Natali . Taeit. hist. l. q. p. Li . ad Tacit. et in .
107쪽
cerentur ; nam in Levitico legimus (i) . Homo, qui de semine tuo habuerit maculam , non osseret panes Deo suo; nec accedet ad ministerium estis, si caecus fuerit, ii claudus, si parvo , vel grandi, vel torto naso, si fracto pede, ii manu , si gibbus, si lippus , si albuginem habens in oculo , si jugem trabiem , si impetiginem in corpore, vel herniosus : omnis qui habuerit maculam de semine Aaron sacerdotis , non accedet octierre hostias Domino, nec panes Deo suo. Plutarchus (a) nobis testatur, augurem , si ulcere assiceretur , ab augurio abstinuisse capiendo . Ad sacra enim puri puti, et integri debebant accedere: ulcus autem diminutio quaedam , aut saltem corporis pollutio est. . Emancipatio, de qua agit in hoc capite Gellius, juris consultis nota est universis, et sicuti quamdam maenumissionis imaginem praeseserebat, ideo servilem aliquam sapere videbatur conditionem . Prior abdicatorum status erat, qui nempe gravem propter causam domo a patre pellebantur .
s. Quae sint vero sordida negotia , de quibus loquitur Geblius . docet nos (3 optime Tullius , qui haec habet : Illiberales , et
sordidi quaestita mercenariorum omnium , quomin operae , non quorum a tes emuntur ; est enim in iliis ipsa merces auctoramentum servitutis e so
didi etiam putandi qui mercantur a mercatoribus, quod statim vendant carius ; nihil enim proficiunt, nisi admodum mentiantur: viscesque omnes in sordida orte versantur ; neque vero qnidquam ingenuum potest habere ossicina: minimeque artes probandae quae ministrae sunt voluptatum, lanii, coqui, sartores , piscatores ; adde his, Si placet, ungventarioI, Ialtatores, totum denique Itidum talarium . 6. Flamen , a filo laneo , quo apex flaminis cingebatur, pileoque sacerdotali erat nexum : urgente aestate solo filo caput fi mines cingebant. Lex Flaminica haec est: Sine apice sub Dei Do esse nec fas est. Flammea hinc dicuntur velamenta is . . Augures autem dictos ab avium garritu satis constat; inspiciendorum voluminum Sibillinorum ipsis potestas erat. Septem viri Epulonum Jovi, caeterisque diis solemnes epulas indicebant, quas ut notat (s) Dio Cassius, primo pontifices, inde triumviri. tandem septemviri Epulonum indixere . Salii a s 1ltu , et sulendo
Iam dederat Saliis a saltu nomina dicta , Armaque , et ad certos verba canenda modos . A Nin
108쪽
LIBBR II. DISSERTITIO III. . o 3
A Numa duodecim patricio ex ordine instituti , tunicis amicti vehsicoloribus , aeneisque succincti balteis, ut in palatio sacra si) c rarent . Tandem tibicen sacrorum aderat , de quo Gruterus (a
TUBICINES ROMANI QUI SACRIS PUBLICIS PRAESTO SUNT:
Sacram hi agebant musicam , quam testatur Censorinus fuisse non mediocriter (3 divis acceptam , dum ait et Nisi musica grata esset diis immortalibus, tibicen omnibus supplicationibus in sacris aedibus non adhiberentur: hinc anaglipha omnia , quae sacrificia intuentibus exhibent, numquam sacrorum tubicine A) carent, quem sacerdotis nomine honoratum vetus habet (s inscriptio:
SACERDOTE TIBICINE ALBIO VERINO.
8. Notatu dignum Gellii nostri ordinem puto, qui primo hie diales nominat stamines (idest Iovis ministerio adscriptos inde
pontifices , tertio augures. Quare bene me acturum existimo , si sacerdotum omnium velut aciem, suis contentam ordinibus, accurate disponam . Sciant igitur, qui me audiunt, Romae patriis sacris maximum praefuisse pontincem, quindecim pontifices, qui mdecim viros sacris faciundis, augures quindecim , multos haruspices , curiones triginta, curionemque ex iis maximum, quindecim tuoque deorum flamines variorum , Dialem nempe , Martialem , luirinalem . Volcanalem, Carment em , Floralem , Palatealem . Falacrum, Furinalem , Vulturnalem, Virbialem , Pomonalem, Luiscularem, Laurentalem, et Lavinalem, de quibus postremis inscriptus haec habet lapis:
P. AELIO P. F. PAPIRIO MARCELLOCENT. FLAMINI LUCULARI LAURENT. LAVINAL.
Ilis addendos censeo nostras, de quibus peculiariter mox agemus. Vestales , Panis item Lupercos, Graecam Cereris saecerdotem , Martis Salios , Potitios bierculis, ac Pinarios, sodales Tatii, s dates Augustales, et fratres itidem Arvales, qui publica, ne frugum copia deesset, vota faciebant. Ηis tandem accedunt religiosi matris magnae Ideae capillati , ct Ηierocer' deae sanctae matris Ideae , Fanatici Bellonae, Parasiti Synodi Apollinis, pontifex sacrarius Iunonis Quiritis, Archibucolus dei Liberi, Hierophantes Eecptae , decuria sacerdotum Bident tum ad expianda fulmina, du
109쪽
ces mistici Taurobolis sacri , Linteones Apollinis, Fictores ponti, ficum , filii sacrorum , patres alicujus dei , sacrati alicui deo .
prophetae heroum ornatores, pupae et famulae Bacchi a cymbalis, et alii, de quibus sparsim agunt Romanarum rerum antiquarum scriptores (i . q. Tandem ad Gellium rediens pro coronide adverto invito rum parentum filias sortiri, offerentium capi, ut Vestae inserebrent. Plirentes quippe non libenter filias dabant; ut proinde Augustus adjuraverit (ai se neptes, si aetas competeret, fuisse oblaturum.
io. Visis jam quae tradidit Gellius, dum de Vestalium egit
collegio, rem vobis gratam Collegis optimis me puto facturum . si, quae de vesta, et Vestalibus apud veteres reperi rei Romanae
scriptores, largius exponam .ii. De Vesta haec tradit (3 Ovidius . eam nempe ex satu no. et Ope gnatam, Cereris, ac Iunonis ratitisse sororem. Ex Ope Iunonem memorant Cereremque creatam Semine Saturni ; tertia Vesta si it . Mystica haec sunt, quaeque sequuntur. Coelo enim mythologi in rem adscribunt Terram : ex his omnia nata: Vestam itaque terram interpretantur, et cum Cerere, quae et ipsa Terra est confundunt; cum hoc tamen discrimine: Ceres enim Terra illa est, quae frugifera , quae humus dicitur; Vesta vero, quae globus, quae Terra uni
Stat vi Terra sua; vi stando, Vesta vocatur, alii a Terra distini unt, et ignem esse volunt ; haecque communior opinio, atque ipsim et maximo acceptior mythologicorum scripto
Nec tu aliud Vestam . quam vitam intellige flammam. cui libenti quidem calamo adstipulantur Lipsius , Spanhemius . Graevius, atque Pan vinius (6). I a. Culta primitus apud Ilium Vesta , et ex Ilio ab Aenea
in Latium invecta, mente ita ( Virgilio:
Sic ait, et manibus vittas, Vestamque potentem, Aetemumque aditis essera penetriaibus ignem .
verum qu 1lis divae imago fuerit, quale simulacrum, non ita priamo tam facile dixerim . sic enim inter se video pugnare scriptores,
ci Gniter in suis inscript. passim. . et melius auctor libri , cui titulus Antiquit tes actae , et civiles Romanorum explicatae p. IX. 13 Sueton. in August. 3I ovid. Fastor. s v. c 3 F stor. c. v. ED. O Ovid. Rast. 2. v. Evt c a Lipa. de vest. , et vest l. e. t. SP n. et Pryt. Graec. Thes. Ant. Rom. Grev. t. s. v. 68S. P nu in de Cir. Rom. c P. a ceta Aeneid. il. v. avi
110쪽
ut mythologiae ignaris quoddam quasi monstrum efforment. Nullum me Naso vestam habuisse simulacrum audacter affirmat hisus (IJ:
Esse diu utatus Vestae simulacra putavi, Mox didici ramo nulla subesse tholo :quod et testatur Pausinias , qui haec (al ait: Progredientibus in Ue tae, Simulacrum nullum occurrit: ara tantum, et in ea Vestae sacrificant: nec injuria; si enim Vesta ignis est, nulla hunc praeditum patet es figie, quare hanc eamdem Naso subjicit causam (3i: Ignit inextinctita templa celatur in illor sem nullam Vesta . nec ignis habet.
nec marmora, quae expressa Vestae ostendunt simulacra. Plerique ex nummis sedentem divae imaginem exhibent , sinistra facem stibatoriam pateram dextra gestantem . Nummus vespasiani arge, teus staentem Vestam repraesentat simpulum, hastamque tractantem
in argenteo item divae Iuliae Piae, Augusti Septimii uxoris, dextera Palladium sustinet Vesta , hastile sinistra ; et iterum in aereo Vespasiani sedens Vesta manibus pateram,hastamque tenet M .Pra terea simulacrum Vestae Puteolis inventum tradit Capaccius (s mulieris habitu , infantemque gremio gestantis: denique nummi adsunt, in quibus legitur: Vestae matri: quod virgiliano illi coha rei (o emistichio :
diluam . Si Vestam igitur communiori vocabulo ignem accipimus(cum nulla hic, ut Naso 1it, polleat effgie , cumque nihil ex eo nasci possit hoc utique sensu Vesta non certe mater, sed virgo est, atque iconoctastes; quare optime Lactantius haec ( 3 habet: Idci co enim virginem putant Vestam, quia ignis inviolabile sit elementum, nishilque nasci possit ex eo e qua etiam ratione ductus Naso rem ita con
Iure igitur virgo est, quae semina nulla remittit, Nec capit; et comites virginitatis habet .
mater, optimoque jure rerum omnium, quae ex ea gignuntur, P Tens agnoscitur , sicque cum Cerere pene confunditur, eidemque