장음표시 사용
81쪽
quem postea puerilis aetas usurpavit ; eadem ergo erat praetexta Pueris, ac magistratibus , quibus habitus debetur honoris .ao. Insuper haec addit ad rem Saturnalium scriptor (i : Tam quinius Priscus de Sabinu egit triumphum : quo bello sium suum annos quatuordecim natum , quod hostem manu percusserat, pro concione laudavit, et praetexta donaoit; insigniens puerum , ultra annos fortem , prahmiis virilitatis et honoris 1tqui praetextam puero tradens Tarquianius . praemia dedit honoris et ergobeamdem puero , quae propria erat magistratuum , praetextam adtribuit . Quae vero sequuntur Macrobii verba causam hanc omnino faciunt peroratam;ita enim (a)ait : hinc deductus mos, ut praetexta in usum puerorum nobilium usura
paretur ad OMEN ET CONCILIANDA UOTA UIRTUTIS. Qui
nam autem modo usurpaeta ad virtutis omen vestis illa fuisset, nisi habitus fuisset honoris, ac magistratus Eadem ergo praetexta pueris , lic magistratibus. a I. Praetextam quidam existimant vestem fuisse triumphalem , moti ex eo Tullii (3 loco , magnus praetextams eo die fuit: quibus et favere videtur Suetonius , qui de Tiberio haec M) habet umbem praetextatus, et laurea coronatus , intravit. Verum non ita facile
id auserim assirmare: locus enim Tullii triumphalem habitum liqui.do non designat; poterat enim Pomptius, vir egregius, modesti ri pr1etextae habitu, quam triumphali ludis interesse; licet palm tae togae . seu triumphalis induendae iure polleret. verba vero Suetonii contrarium probant, si contextum , qui sic (s se habet,
legamus: triumphum distulit, moesta civitate Clade Variana, nihilom, nus Urbem praetextatus, et laurea coronatus intravit: si vero triumphum egisset, palmata veste , ac triumphali insignis ornatu, non praetextatus. , egisset . II. Diversam itaque vestem dixerim triumphalium: cui quiadem nostrae sententiae adstipulari videtur (C Tacitus, qui de Britanico haec ait: Britanum in praetexta , Nero triumphalium veste transvecti sunt, ut Spectaret popuIus hune docore Imperatorio . Optime etiam nostrae sententiae favet Plutarcus in Mario - , dum ait peracto triumpho iisdixit senatum Marius in Capitolium ; atque sive ivi oblitus . sise fortuna elatus, assuit trivmphalium veste: mox vero senatum id aegre ferre sentiens abiit, assumptaque statim praetexta , reversus est .
82쪽
a 3. Triumphalis itaque vestis 1 praetexta dissimilis : illa enim alba purpureis intexta limbis ( ut supra g. T. atque g. adnotavimus ; haec, a triumphalibus gestari solita , purpurea, auroque distincta fulgebat: quare haec habet in Aemilio Plutarcus (I : Hu- Itis A emitius purpuream vestem intextam auro indutus: et Livius (M: victor Paulus auro , purpuraque D ense ac denique (3 Ovidius .
Vidistis ornatos cerata per atria picta Veste triumphalis occubuisse seneT.
M. Vestis igitur haec proprie picta dicebatur, ut mox a Nasone habuimus; facitque ad rem Livius, qui hanc vestem pictam , ac triumphantium propriam appellat. Dicta fuit et palmata a palmis acu pictis . de qua Martialis haec (s habet:
I comes . et magnos illaesa merere triumphos, Palmatae ire ducem , sed cito . redde togae ;et suetonius (C: Cransus 'ugi in veste palmata: Servius itidem de hae verba facit ( ) inquiens : palmata , quod uiam meruerint; qui repo lassent de hostibus palmam, ac Sidonius demum Apollinaris haec ait (8 :
meritisque laborum Post palmam palmia Uenit. as. Aevo Caesarum senesCente non Contenti consules pra texta , pictam usurpavere; quin immo consules, ac praetores, qui vera erant, simplicique praetexta , cum libertas vigeret. ornati, pictis postea usi sunt, quae consulum , praetorumque propriae
sunt factae . Perbellum ad rem afferam Lampridii locum . qui haec apte (s confirmet: pictam togam non umquam , nisi consul, accepit. et eam quidem , quam de Iovii templo sumptam alii quoque accipiebant
aut praetores, aut consuleS: quare suam merito vestem , suumque appellans praemium , hanc pictam, palmatamque consul Ausonius sic Gratianum (ivi alloquitur : palmatae vestis meae ornamenta disponis feliciter, et bono omine ; nam iste habitui , ut in pace consulis est. tu in victoria triumphantis: et alio (i i) loco Vix trabeam , pictamque togam, mea praemia , conita
Palmatamque hanc, oblita, nedum abjecta, pene praetexta, pr priam consulum vestem dicunt sequioris aevi scriptores (ia . Ia a 6. Enim
83쪽
26. Enim vero illo senescentis , immo , et morientis Urbis aeternae saeculo , ita fluxi Romanorum mores, ita novo quodam luxuriae genere inquinati, ut, si Ammianum (I consulas Marceblinum, uec a miseraetione , nec a rubore censeas abstinendum rprobra enim , aliaque his majora . dissimulatione jugi neglecta , ita Or natius exarserunt, ut nec Epimenides ille Cretensis, si fabularum ritu ab inferis excitatus redisset ad nostra , solus purgare sussceret Romam ; tanta plerosque Iabes insanabilium sagitiorum oppressit. Itaque veteri illa Qubritium disciplina sublata , consules sive ordinarii sive suffecti, a simplicis nedum usu praetextae abhorrebant, verum etiam, bigis invecti, novum , atque inusitatum , nullo acto bello, triumphum
agebant. Testis mihi sit Symmacus, qui natali Urbis die ( quem Plinius (a in x I. Κώ. Majas incidisse tradit suffectum consulem
triumphali curru narrat, fracto crure , sublatum: quod pessimi ominis ostentum non sine horrore per haec ipsissima reteri (3 verba et illud ante omnia interpetratio tristis horrescit, quod natali Urbis mssectum consulem currus evoluit per ferociam bigarum, quae triumphum
vehebant. Itaque palmata amictus, et consulari insignis ornatu fracto crure sublatus est .aet . Non igitur mirum , si Romana gens serro dudum, ac rin te insignis , dum in haec fluxit incitamenta libidinis, suo tandem fuit proxima exitio et neque mirum , si gentium domina fuerit. quousque ad concilianda vota virtutis una et simplex praetexta via ret . De hae dixi, ut potui: ardua insuper, et clivosa quaedam , quoad potui, explanavi. Eis interim universis, tu Praesul ampli sime, qui mea haec omnia nova quasi lampade lustras. vos Cois
gae optimi, non faveatis, sed ignoscatis, oro, atque obsecro; non enim vestrum huic operi favorem stdprecor, vestram tantum deprem cor iram .
84쪽
Ouoniam de avrea Bononiensta praetoris praetexta in superiori si I s. dissertatione habita est mentio. non abs re me facturum puto, si quas habui, tam in auspicandis , quam in ponendis praetoriis Bononiae fascibus, orationes Gelati corollarium huic operi quoddam, nectam.
AD AMPLIssinos EoNONIAE CONscRIPTos PATREsPRESENTE AC PRAESIDENTE LEGATO
Quod plurimis erat sane pertimescendum clarissimis in hac republi. ea viris, praetorios fasces cum imperio auspicantibus, id hodie mihi est maxime optandum. Quos enim equos, equitesque, quos clipeos, quae vexilla, quem eductum, Patres Conscripti, vidistis gladium , ea omnia praetoriae potius dignitatis ornamenta, quam munimina conspexistis. Non enim dissicillima hodie video mihi age, da bella, non agmina ducenda, hostium moenia expugnanda, non Reges iterum post terga vinciendos. Vos, clarissimi Patres, vetus. tae victorum gloriae non indecora pacis insignia praetulistis, vos, pacem bello praeponentes, universa haec vestra Romanae Sedis, maximi Sacerdotis potestati, et fidei, ac tutelae subdidistis ; p catum vos, obsequentemque animum erga Romanos Pontifices, numquam ilitis laudanda libertatis reformatione, confovetis. Alacri ego igitur vultu sceptrum, et fasces, et auream praetrataim, prahtoria omamenta, suscipio ; quippe qui Tulliana illa verba in me quasi dicta esse video , ocium mihi habendum esse cum dignit te , negotium sine periculo . Quid ergo mihi aliud superest quam vobis, atque amplissimo ordini vestro gratias agere, qui me tanto ornandum honore duxistis p Ηic mihi certe haeret aqua; non enim grates oratio complecti ornando, non potest numerando pedicensere; ut juvet eas justo potius silentii obsequio praeterire, quam inanis facundiae molestia describere. Si quod igitur praetereo , id melius me praestare intelligatis, nec alienae eloquentiae, nec alienae
85쪽
DICTA FUIT RALENDIS et LIIS MDCCLXXVI
PosT PRAETURAM BIENNIO ADMINISTI TAM.
IN PONENDIs FAset Is Us Ad Patres conscriptos,
PRESENTE , AC PRESIDENTE EODEM OPTIMO PUNCIPE .
Illud apud Romanos rerum dominos juris obtinuit , ut qui amplissimos magistratus pro concione adipiscerentur,constitura die eosdem pro concione ejurarent. Morem hunc nostra est sapiens imbiata respublica et hic enim praetor pro concione suscipere , hic magistrxtus insignia ponere coram optimo Principe lege jubetur; ut, ubi summa cum laude fasces traduntur, ibi nulla cum labe rest, tuantur . Illud vero mihi hodierna die fortunatissimum, quod non adstantes video Metellos, qui, ut olim Marco Tullio magistratum ponenti, innocuam mihi hodie concionem intervertant. Me sane recreat, ac reficit Presentia optimi Principis, qui pro sua in nos clementia, atque animi magnitudine , innumeris nos in dies hen ficiis auxit, ornavit. Patrum vero Conscriptorum, excelsique Senamtus ea filii humanitas, ea omnium una sententia, ut in ipsis vel nostris praetoriae dignitatis initiis ad amplissima haec ipsa denuo terenda subsellia , ad hos fasces resumendos praetorem iterum (i designaverint. Haec profecto tanta sunt, ut ad debitas grates agem das graviorem longioremque orationem expostularent. Verum si ad simplitudinem beneficii praedicandam vires omnino sunt impares, ipsa tamen accepti benificii amplitudo satis est atque super, ut
extet ad memoriam nedum nostram , verum etiam posteritatis sempiternam .
Dicta Lalendis Quintilibus MDCCLXXXVI. DIL
Licet designatus , Praetor iterum e - rio recta Iani , meaeo , Ira tionis est Factus men metor esse nora potuit et ab optimo enim tener ita uditor et quo in munere s quadrien Principe Ien tio Bonaompagnio , et Pur rem nio iam eonfecto , versatur Rctus su rissimul, et Bononiensem provinctam cum Mn-- iurentinua . MDCCLxXXII.
86쪽
In A. Gellii cap. I. lib. I x.
De obaeratorum dissectione ex lege XII. tabularum ,
in qua quaeritur quid re ipsa lex in obaeratos indixerit. Quod erat mihi maxime pertimescendum, hodierna die accidit,
optime Princeps , in qua cum clarissimo viro mihi video esse decertandum, quem tu , bonique omnes, atque ego potissimum sus fragiis universis, eruditorum aetatis nostrae facile principem judicamus . Mihi autem cum eo, tamquam cum hoste congredi, cum injucundum ob communem amicitiam , tum vero ob eximiam ejus virtutem , atque elegantiam ita periculosum videtur, ut facile caussam desererem , nisi me ad eam tuendam jura omnia tam pietatis, quam honestatis impellerent . Novam enim, et ante hunc diem p ne inauditam, novique generis criminationem clarissimus vir ad te, Princeps optime, detulit: juris consultos omnium generum, aethram , ordinum , ab Augusto ad nos usque , ( si duos, aut tres, neque sane Latii, aut Italici littoris , Bin chersoechium nempe, Haer dum, ac Robertuin (I excipias) ita desipuisse, ut eorum ferme caput nec tribus anticyris umquam sit sanitati suae restituendum . Judicium autem esse vides, optime Princeps, non de Gellii litteris ( quod ferendam sane haberet jacturam sed de juris comsultorum pene omnium fama, indigna criminatione accusatorum . ut proinde fatuos veteres, stultissimos hic reputet recentiores , nosque in eam velit sententiam adducere, ut clariora illa nostri senatus lumina, Ciactas, inquam , Ηottomanos, Gothostedos, Gravinas , Caeterosque ejus notae viros, in XII. tabularum legibus explicandis vel maximas nugas egisse vel somno saltem indulsisse
dicamus. Turpem autem , ne dicam impium , plerique fortasse judicarent , si ego homo jurisconsultus jurique dicendo plurimis abhinc annis addictus causam hanc omnino desererem . Ilanc igitur, optime Princeps, Sodalesque omnes , alacriori quidem animo h dierna die tuendam aggrediar, in qua me non mediocriter recreat,
ci I Erimheri eli I. i. e. r. ita mea , insideri Rerata. de auetorie. rer. iadi me. l. a. Pitis . at debit in sectione , et Rii. tabul. aas, s. Robaria rer. iadicat. l. a.
87쪽
ac reficit praesentia doctissimi Praesulis (i , qui, licet amplissimi
sacerdotii curis distineatur, nostra tamen non despicit studia lit rarum . Ad vos igitur , veluti ad reciperatores meos , sermonem hodie convertam , vobisque lubens caussam, quae mihi cum sorti Psimo est adversario, dijudicandam exponam . Quod si sirs illi, et natura dedit, ut quidquid velit suadere valeat, semperque valeat, mihi caussa dat, ut hodie valeam, magnisque viribus valeam. Ndique vero magnam me consequi puto victoriam ; si enim rem ita, uti omnes credunt, fuisse dixerim , vitavi denique culpam . non laudem merui: te vero , qui contra censes, vir clarissime, licet rem non acu tetigeris, summis adhuc omnes in coelum laudibus evehent. a. Verum, Sodales, quae tam novae sint inspiciamus fundamentx sententiae. Negat ipse per XII tabulas secandi corporis obaerati facultatem fuisse concessam , sed Mam operarum sectionem insilitam esse contendit. Id vero I. ex verbis legis suadet; II. ex Iegis aequitate , a nece dicenda, saevissimaque membrorum dissectione abho rente ; III. denique ex membris ipsis numquam a legis aeditione
3. A postrema hac nobis objecta ratione ordiar; utque cum eo quam liberaliter v et aequo illud animo, libentique concedam , si ldis aeditione Ed nos usque numquam obaerati hominis corpus fuisse dissectum , legem ipsam numquam Romae executioni mandatam . Age vero , vir optime , tu , qui dialecticis disciplinis maxime polles, ubi nam gentium audisti : non moribus inducta
lex, ergo non lata diu non servata , ergo non aedita 3 Tu, vir clarissime, cui sane omnia suppetunt, quae consequi ingenio h mines aut sapientia possunt, optime nosti, quod per leges licuisset Quiritium, Romanis quandoque moribus sero ruisse receptum , quandoque moribus elim omnino repudiatum .
. Licuit per leges Quiritium, licuit per leges XII.tabularum
filium nulla nec dicta causa, nec cognita, pro lubitu patris exponere , interficere (a , plures vero filias ob miseram patrum egestatem expositM. plures legimus paterno judicio necatos, neminem sane patris lubitu interfectum . crudelem hanc enim licentiam, immanem hanc saeviendi pro arbitrio facultatem Quiritium mores re pudiarunt . Licet autem moribus nou 1ccepta, lex tamen lata . s. Verum sid gratiora veniamus. Matronis, tradcnte Livio o). pro
cia RQua Imeriae tune episcopus, mem da iura Scald. lib. e p. g. Ethua nnatim Mn n. Archiepiscorumus . Titi lib. ca, Dionis. Alia m. i. n. P.
88쪽
LIBER II. DISSERTATIO III. dis
tro auro ad liberandam a Gallis Romam, collato , gratiae actae .
onosque ille fuit habitus, ut earum, sicut virorum, post mortem solemnis esset laudatio. Erat enim, ut ait Plutarchus (ii, magna in
Urbe auri inopia . Ibi magistratibus deliberantibus, qua id rati
ne confici posset, mulieres habito seorsim consilio, mundum suum omnem aureum contulerunt; filiique auri pondus talenta octo: quas Senatus , praetio postea persoluto , remunerandas statuit . ut d iunctae , perinde atque viri, in funere laudarentur; antea enim mulierem publice laudari mortuam erat vetitum . Hoc Senatus consultum anno tercentesimo quinquagesimo octavo fuit editum, post actum nempe a Camillo de Vtientibus triumphum: illud autem mirum , tribus ferme a concesso honore seculis legem conticuisse, moeribus non acceptam , licet gratam , licet maxime honest1m, licet summa cum laude promulgatam. Nam Popiliam, Catuli oratoris matrem, primam omnium hoc honore affectam scribit Cicero per
haec verba: In eo quidem genere scio me, et omves, qui assuerunt , . deIectatos esse vehementer, cum abs te, Catule, est Popilia mater vestra Iav- data ; cui primum mulieri hunc honorem in nostra civitate tributum puto.6. id , quod lege ipsa XII. tabularum res suas sibi habere
uxorem vir poterat imperare Z Contra vero per annos fere sexcentos lex illa obmutuit; neque ideo quisquam non latam asseruit, licet Tertulliano teste (a , per immensum prope annorum curriculum nullum senserit domus ulla repudium . T. Verum ut propius accedamus ad nostra. a lege XII. thhularum permissam in obaeratos membrorum discissionem Praeter
verba legis , de quibus inferius loquar ita nitide tradit Gellius (3).
ut vel unus quaestioni huic nostrae dirimendae satis esset; nisi vos Gellium persaepe, sodales, quasi hac ipsamet xii. tabularum lege in ipsum agentes, altero ad frontem sublato , altero ad mentum depresso supercilio , praeberetis in frusta lictoribus dissecandum: atqui si paulo aequiores esse velitis, vel illud admittatis oportet,
Gellium in hac sane re neque a vero, neque a recto siberasSe . Geblius siquidem virum jurisconsultum inducit Caecilium de hac legi-hus permissa membrorum sectione disserentem . Quis autem Gelblium pastoritia fistula non irridendum plane duxisset, si Caecilium in scenam protulisset XII. tabularum ignarum, quas Romani, ut Petroniano utar vocabulo is , pueris adhuc nascentibus induebant, quas teste (s Tullio ut necessarium carmen pueri ediscebant
89쪽
8. Quid, quod Labeonis, Tiberiano aevo (i XI I. tabulas exisplicantis, libros Gellius se vidisse testatur Ita ne vero Gellium , ita Caecilium nobis imposuisse dicamus, ut vel omnino mentientes, vel saltem vocum latinarum expertes fuisse arbitremur 3 PM ce tua, vir clarissime, liceat dixisse: Qui Gellium ita condemnat, is potius in suo, quam in aliorum judicio conquiescit. p. Neque illud objicias, quaeso , cum annis Gellius plane sexcentis a decemviris vixerit legis latoribus, quanti hujus aevi nostrates, tanti esse faciendum. Nollem enim (Ηomerico verbo utar tuorum a septo dentium verbum hujusmodi excidisset. An ignoras, quaeso, vir optime, quot, quantisque Gellius niteretur vetustatis praesidiis, quae nos uno vel inani desiderio vix complecti posse fatemur 3 An nescis infinitam voluminum molem multis a Gellio seculis barbarorum excursione periisse E Num te latet Boetii usque, longeque post Gellium, aevo, bibliothecarum comptos , nitentes- ue adhuc ebore (a) , ac vitro parietes 3 Ulpiam vero, eamqueuplicem librorum immensitate bibliothecam, locatamque ibi Si-.donii statuam Apollinaris extremis ferme Romanorum stetisse temporibus (3 quis ignorat 3 Verum, ut quanti sit Gellius in hac noestra maxime re faciendus, inspicias, illud advertas quaeso , in eadem Vlpia Traiani bibliotheca linteis. atque elephantinis libris uditustissima legum Romanarum volumina fuisse recondita ; ista vero Gellium nostrum agnovisse, legisse, manibus pervolvisse . Ita enim ait: Edicta veterum praetorum, sedentibus forte nobis in bibliotheca templi Trajani, et aliud quid quaerentibus , cum in manus incidissent, legere: atque cognoscere libitum est h) . Tu vero Gellium, veterum monum mentorum collectorem , Ulpiae diu , noctuque insidentem , post duas pene annoriim miriades , in antiquis legibus perlustrandis avides aequare nostratibus, ad quos nec Tullius integer, nec Livius, nec Naso pervenit 3 Qui, nisi pauci solertes cucullati quaedam
Pauca veterum monumenta servassent, an Capitolium steterit, ignorarent 3 i
esse dicatur. Gellio enim adstipulatur Tertullianus haec ipsissim mei verba pronuncians et Iudicatos in partes secari a creditoribus leges erant; consensu tamen publico crudelitas postea erasa est , et in pudoris notam capitalis poena conversa est, bonorum adhibita proscriptione (S .
90쪽
LIBER II. DISSERTATIO III. et s
h II. Pluribus autem audio te . vir clarissime , reponentem. atque illud praecipue tientem, nec tanti esse Gellium , nec tanti e se Tertullianum qui fidem sibi concilient. et obsequelam; vel quia ambo multis quandoque scateant erroribus, vel quia nemo non via deat , quantum uterque a Labeone XI I. tabulas expIicante distaverit. Vide , vir optime, quam tecum benigne, ac liberaliter agam . quod1sseris, non aegre dissitear, lubens admittam, te licet non lateat, subduriusculo fortasse rem unicuique videri posse . Gellium , qui Lubeonis paginas se legisse a sermaverit, tamquam improbi , impindentisque mendacii, convictum arguere . Verum si quis in scenam prodiret, et Labeoni aetate proximior, et Labeone doctrina praestantior, qui eamdem , ac Gellius, veritatem historiae propugnaret, quis nam hodie, sublato digito, non se victum agnosceret Pr deas vero tandem: Felix orator quoque Maxime (I , prodeas tandem, Gloria Romanae stulatiliane togae (al, his enim tui te verbis coeui Juvenalis, ac Martialis appellant. E ce tibi , vir optime , orator ille summus, qui , ut ejus vitae auctor (3 observat, Prima iratim juventa celebrare forum , atque in summis patronorum celebrari occepit, ad eamque virtutis et ingenii commendationem repente pervenit, ut non ei solum maximae quoque caussae des rent vir , sed et notarii, qui but dicentis verba exciperent, uti sto a studiosis hominibus conducerentur: ecce tibi summus ille causarum patronus , qui de corporis obaerati dissectione, naturae licet legibus Iarum consona, lege tamen XI i. tabularum permissa, haec preci seoquitur verba : sunt quaedam non laudabilia natura , sed jure concessa.
ut in xii. tabulis debitoris corpus dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit (U . I a. Age vero, vir optime , quid his verbis clarius p quid ad rem optabilius 3 Num Fabium hunc reputabimus morum Romanorum , aut civilis juris ignarum, quem summum omnes caussarum agnovere patronum qui patroni nomen adscribit nemini morum. legumque scientiam non plene callenti Ita enim loquitur ipse (s : iuris civilis necessaria scientia est, AC MORUM, AC RELIGIONUM REIPUBLICAE, quam capesset. Quo autem modo patronum se caussa rvm non falso dixerit qui, quod est in caussis potentissimum , sit ab altera