장음표시 사용
151쪽
a. Verum enim vero licet quidam ex neophitis istis imperia. te egisse dici possent, non eos perinde idololatriae arguendos putaverim , si in cordis simplicitate haec egissent . Optime his favet
Hieronymus (i qui adversus Vigilantium haec ait: Zod si aliqui
propter imperitiam, et limplicitatem secularium hominum , et religiosarum feminartim , de quibus vere possumus dicere et confiteor telam Dei habent , sed non secundum scientiam: hoc pro honore martyrum faciunt . quid inde perdis 3 Causabantur olim , et Apostoli, quod periret unguentvm , sed Domini voce correpti sunt, neque enim Christus indigebat unguento , nec mari res Lumine Cereorum . et tamen illa mulier in honorem Chrissit hoc fecit, dedotioque mentis ejus recipitur : et quicumque accendtint Cereos secundum fidem suam, habent mercedem dicente Apostolo : unusquisque in sensu suo abundet. Idololatras appellas hujusmodi homines Hucusque Hieronymus. a 3. Quid igitur mirum , si Cereorum usum, ac Lucernarum, sanctissimi Urbis aeternae Presules sanctificaverint, atque ad verum Dei, ac martyrum cultum rite, recteque duxerint trans serendum
Inde igitur invecta Ceret, Luminumque paschalium a Zosimo (o
consecratio . Inde Cereorum usum, et Luminum per universas ecclesias receptum cum Gregorius Nissenus , tum Theodoretus (3 aErmant. Inde auctor sermonis inter Augustinianos nedum non improbat, sed morem hunc ad augendum per haec potissimum( hortatur verba : Qii possunt, aut cereolos , aut oleum , quod in cicin- deIibus mittatur exinani: Inde tandem variorum Urbis aeternae Pontificum ad Caesares, ac Reges epistolae, quas exhibent codex Chrotinus, atque (s Anastasius pro luminibus ad Petri sepulchrum
diu , noctuque concinnandis . Quas ob res, quae novitatis nos arguens , evomuit potius G laeus, quam scripsit, non aliter sane, quam vitrea fracta , et somniorum interpetramenta censebimus.
Em Paucissima nunc de Cereis in ecclesia distributis , ac peraedituos dono postridie missitatis, dicenda supersunt. Morem hunc Baronius, Thomasinius , Serarius, a Lupercalibus repetunt (6 . Verum quid quaeso commune habeant cum nuda ( Lupercorum excursione , foedaque corporum nuditate , Quid cum caprina pelle, quid cum scuticis, ictibusque in obvios innictis; quid , . inquam ,
m t. Theodoret. de Evang. verit. l. s. in fist D S. Augustin. genti. de Tem te l .cs3 Codex Carolimin epist. PMsim, An istas. Biblioth. ii viti Pont. y laim. cca Baron. in notia ad MartvroI.Thomasim I. a. de fest. c P. I i. serat. de Procession. I. g.
152쪽
evim his commune habeant Cereorum incensiones , et munera, Prorsus non video . Ego sane a Saturnalibus repeto, conjectura tamen ductus, non argumento . Non dissicilem , ni fallor, silperit viam Macrobius, qui, a quadam edoctus homonymia , non iri cundam Saturnaliorum assignat originem : ut enim tradit (13 ipse: Cum diu humanis capitibus ditem , et virorum victimis Saturnum placare se crederent, Herculem ferunt suasisse , ut faustis sacrificiis infausta mutarent , araI Saturnias , non mactando viros , sed accensis laminibus excolentes ; quia non solum hominem , sed et Iumina sun at: finde misper Saturnalia missitandis Cereis coepit: huc usque Macrobius. Si ergo Christus nedum verus homo , feci verum etiam Patris Lumen existat; si vere svii dicitur , immo C. v ψ-rili, hoc est Lumen de Lumbne (a patribus pronunciatur universis, quid aptius memoratis umquam nostris convenit solemnibus, ubi templo Christus est pra sens , ubi se lumini lumen offert, quam ut laeta luminum acce sione verum hoc de Lumine Lumen , hoc , inquam Lumen ad gemtium revelationem editum , devota in templum , quo se offert, suae plicatione prosequamur 2 Quid magis decet, quam ut mutua Chrissticolarum charitate , Ceret tamquam veri, mysticique luminis symbola, dono missilentur, et summa cum veneratione osculentur, custodiantur Mea haec brevis est, recensque super hac re covi ctura . Quod si rem, Sodales , non acu tetigerim , non laudem, sed veniam peto . Et haec de sacro Cereorum , et luminum usu, adversus Galilaeum, suosque omnes, ut potui, adnotavi; de caemteris moribus a gentibus ad nos derivatis, breviori, faventibus Superis, oratione dicturus . Nonis Februariis ITIT.
Philippus Trenta pro S. R. Ecclesia Bononiae praetor.
cta M et . Suturnat. l. t. e. et e. it. contra Sabellian. ibi . Totua et ex toto Deus csa limbol. Nis..is Constantiaop. eat de Iumi lamen .
153쪽
De quarumdam Neophitarum ad superstitiones gentium retinendas proclivitate. Illud, sodales, persaepe soleo ante oculos ponere , illud crebris usurpare sermonibus, rebus cunctis quemdam velut (i orbem inesse , ut, quemadmodum temporum vices, morum ita vertam tur et nec priora omnia apud veteres aut meliora , sed et mediam , et nostram, si vultis, etiam aetatem, multa vitiorum incitamenta, multa imitanda Iaudis exempla contulisse. Enim vero plerique ii minum enormes ita sunt acti in pueritia temporis laudatores, ut minorum (n perpetuam ipsis censuram , et castigationem tribullim esse credideris . Itaque hi, quoties nostrae audiunt laudes aetatis, tam vehementer excandescunt, tam severa tristitia violari aures suas, obscaeno veluti sermone, dolent, ut ad haec non magis stupeant, quam expaveant. Contra vero pauci quidam alii ita sunt vetustatis accusatores, ut quae nostrum non sapiant morem . nigra velut caligine adflata condemnent. Mea quidem sententia neutri, et utrique falluntur; cuique enim aetati vitia, cuique sum arbitratus inesse virtutes . mi secanda r usanea, ait ad rem (3 Murat
e certo e , che grandi esemes di virtu incontrano in que tempi; ma neppurmancavano aliora i vias: e se opere di Eusebio Cesariense , e de' santi Gregorio melameno , Giovanni Grisostomo , e Girotimo , per tacer dia Itri , ei assicurano non esser stati si fortunati i Ior tempi, che facetano vergo a at nostri. Quas ob res, ut ad rem nostram propius accedam , fateor, primos sane Christicolas morum fuisse simplicitate, Castitate, sanctitate conspicuos, animi vero firmitudine omnium nominum , aetatumque linguis omnino laudandos: verum eos non levi arbitror errore perfusos, qui primorum Christicolas temporum ita ubique commendant, ut omnia putent eorum dicta , factaque, quasi sesamo , et papavere sparsa i graviorisque poena alios illos
154쪽
damnandae novitatis amatores censeo dignissimos . qui nostrorum. atque Urbis aeternae Praesulum conviciatores, ipsiusmet antiquiatatis , quam accusant, vitia tantum docent, et discunt. Nemo a tem vestrum ignorat, sodales , remotos illos toto orbe Brittannos. iisque innes Batavos, caeterosque Calvinianae novitatis propugnatores , illam nobis dies noctesque Orthodoxis obi jcere Ethnic rum damnandam , ut Hunt rituum , ac ceremoniarum receptionem, quam recentiori circumscribendam reformatione censuerint. Nunt quippe maximos Romae Pontifices eo fuisse in recipiendis v iustioribus gentium ritibus procliviores, ut religionem pene ins cerint universam . Ego vero, ut superiori descripta oratione disserui , uti aliquas non inficiarer deductas a gentibus ceremonias , defaecasse , ac sanctificasse Pontifices, ita illud hodie probare comtendam non eo fuisse Neophitis obsequentiores , ut multa permis rint , aut toleraverint, sed ea fuisse vel praecipua parcitate laud biles, ut vere damnandos gentium ritus, nedum in nostra nunquam sacra transtulerint, verum etiam omnino abolenda curaverint. Ηoc igitur erit nostrae argumentum orationis, quo planum fiat, atque evidens, novos quosdam veterum aetatum Christicolas certas quandoque morum consuetudines , unde recentius exierant, non ita riagide abdicasse; ut proinde Romani Praesules, caeterique in eorum sollicitudinis partem assumpti antistites, quae vera damnanda erant, perpetua oratione damnaverint: quas ob res reliquos illos gentium ritus, quos defaecari, et in sacra nostra transferri posse auth maverint, magna cum ratione, summa cum laude translatas esse judicetis . 2. Ut autem pateat immane quantum a vero aberrent, qui omni resert1 sanctitate nascentium reputant incunabula Christiano.rum , vel illud suadere potest, plures inter ipsos vetustis ita fuisse moribus, immo etiam erroribus assuetos , ut quae olim Ethnici acceperant, in quibus diu vixerant, terrena quadam religione ducisti a veri Numinis cultu non aliena reputarent. Quare quos maxumus ille gentium Apostolus primos genuit, atque enutrivit ad fidem, eos uti damnanda temporum, ac dierum observatione inquia natos ita insectatur, ut timeat, ne latices in pertusum cribrum es fuderit suos: ita (ii enim ait: Dies obser tu, et menses, et tempora, et amissi: timeo , ne forte sine causa laboraverim in vobit. Frustra vero
ipsum insudasse arbitrabimini, si, ut reputat (a Origines , festos deorum dies quosdam ex Christicolis ita observasse, ut a diebus ,
155쪽
vero Numini consecratis, non omnino ipsi dividendos censuissent. 3. Neque sane quis putet leviores errorem hunc radices egisse, ut vel uno statim Pauli evulsum fuerit eloquio: quandoquidem vel sequiori aevo proniores in eodem servando more plures fui se Christicolas non ignoramus. Diem enim Iovis aeque, ac Dominicum , ita observabant, ut ab operibus viri, mulieres a lanificio abhorrerent: ita enim loquitur auctor sermonis olim S. Augustino tributi (t , diras in eos vovens, minasque: Audidimus, quod aliquos viros, et mulieres ita Diabolas circumveniat, ut quinta feria nec ubri opera faciant, nec mulieres lanificium. Itaqtie coram Deo, et angelis ejus contestamur, qvod qnicumque hoc obser asse volverit. nisi per prolixam, et duram poenitentiam tale sacrilegium emendaderit, tibi arsurus est Di
bolus ibi, et ipsi damnandi sunt: isti enim infelices, et miseri, qui tu honorem Iovis in quinta feria opera non faciuuet, non dubito, qtiin ipsi
opera die Dominico facere non erubescant; ideo quoscumqtie tales esse cognomveritis , durissime castigate; et si emendari noluerint, nec ad condisium
vestrum eos venire permittite .
. Verum in diebus hisce servandis, nec uno deorum cultu quosdam ex Christocolis ferias egisse; verum etiam superstitiosa fiaerum observatione ita detentos esse patebit, ita praesentibus coe-Iorum adspectibus occupatos . ut facilius ipsis fuerit stellam invenire, quam numen. Itaque illos (a increpat Augustinus per ipsissima haec verbae: Eos enim culpo, qui dicunt: non proficiscar hodie , quia Luna sic fertum, vel proficiscar, ut prospera cedant, quia ita se habet
propositio siderum: non agam hoc mense commercium, quia illa stella mi hi agit mensem: non plantem hoc anno vineam, quia bisextus est.
s. Huc autem , Sodales, eos compello impiae novitatis asscicias, sacerrimos illos religionis reformatores, qui superstitiones pe ne omnes Praesules pronuciant recepisse Romanos. Intorto egommet circa brachium pallio gradum ad praelium componens , Le nem , et quidem magnum ducem habeo Pontificem , superstiti num , malique cultus acerrimum propulsatorem, qui et pontificatus causam una tuetur, et meam . Is enim superstitionem Christia colarum quorumdam increpans Romanorum (3), eos his verbis ins quitur : Per istos remedia aegritudinum , judicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum ; adduntur et illi, qui totam humanae vitae conditionem de steliarum pendere ejectibus mentiuntur, et quod est aut Divinae voluntatis, aut nostrae, indeclinabilium dicunt esse fatorum . h. Tain
156쪽
LIBER III. DISSERTATIO II. I T
6. Tanta igitur , tamque foeda superstitio obscurioris fuit vitium aetatis , non sacratissimorum error Pontificum, quibus co di nil magis esse jam vidimus, quam ea penitus abolere, quae vel omnino non aemplectenda, vel nullo saltem defaecanda medicamine judicarent. Licet autem optimi Praesules ea omnia arguerent, increparent, laterem adhuc lavare videbantur. Adeo vana siderum observatio invaluerat, ut vel in ipsis mei Christianorum sepulchris quidam recondenda Christicolae siderum monumenta censerent, Armillam enim aeneam in Gordiani, et Epimachi coemeterio repertam , duodenisque coelestibus insculptam signis nobis tradit s dulcis (i christianae antiquitatis ostensor Boidelius. Eodem peribnet inscriptio illa a Christiano altero effossa monumento (a atque optimo viro Blanchinio dono data, ubi coelestes siderum positiones
scrupulosa hujusmodi descriptione a Scipione Masstio (3 it; correc,
PUER. NATVS DIVO. IOVI A NO. AVG. ET VARRONIANO . COSS.ORA . NOCTIS. IIII INDIT. VIII. IDVS. MADIAS DIE . SATURNI S. LYNA . VICESIMA SIGNO. . . APRIO O. NOMINE. SIMPLICIVS.I. Neque id quaeso conseatis, Sodales, facinus suisse pauci si morum et errorem siquidem hunc vulgatissimum Augustinus
fuisse testatur his verbis . Vulgatissimus est error iste , ut vel in agendis rebus, vel in expectandis eventibus, negotiorum morum ab astrologis, et Chaldaeis notatos dies , et menses , et annos , et tempora observent: quinet aevo usque infimo Nicolaus ad Bulgarorum consulta (s) respondens , atque in eodem evellendo insudans errore , verba ista fundit et Praeterea constilitis .... an sit aliqua dies, in qua non oporteat ad praeliandum exire ... Non est ulla dies , in qnibtiscumque negociis incipiem dis , vel exercendis penitus observanda .... cum non sit in diebus spes no-ιtra ponenda nam illa qtiae commemorastis, idest diei, et horae observationes, incantationes , joca, et iniqtia carmina , atque auguria, pompae, ac operationes diaboli sunt.
157쪽
g. Enim vero nec una, Sodales, dierum observatione veteres patebit aliquos detentos esse Christicolas: nam et ariolos. et aruspices, et somniorum interpretes, et mathematicos, et maleficos,
quin et pissiones ostendam fuisse illis maxime acceptos et denique animo ad superstitionem ita fuisse morigero ut neque dictum eorum neque factum, non capitis , non linguae motum damnanda vacuum religione inveniatis. Ad aurispices enim quod pertinet, ariolos, et mathematicos Venus nempe hominum . Mente (I Tacito, quod vinrabitur semper, et retinebitur eo constat illos fuisse receptos, ut neminem vestrum lateat, Sod es, quintas Marcellino (M tradente, Christiani concitaverint turbas, quaentas et poenas luerint, dum . qui usilenti successor esset futurus, ariolo vellent duce praenoscere: quamobrem cum in horrida illa subsecuta caede Thedosium The dosius patrem amisisset, qui deinceps ab aruspice, ariolo, aut mathematico responsa quesissent ultore gladio, factus postea Imper tor, feriendos esse, hac (3 orbi Romano lege indicta . Nemo armspicem consulat, aut mathematicum, nemo ariolum et augurum, et vatum
prava confessio conticescat; etenim supplicium capitis feret ultore gladio prostratus quicumque jussis obsequium denegaverit. v. At validas ita saecrilegium radices egerat, licet Iamdiu gentium sacra exulassent, ut regum etiam Longobardorum, quin, et Francorum legibus opus fuerit, quae vitium evellerent: Liuipra di si quidem lege trigesima ta) cautum est, nequis se conferat ad ario Ios, vel aruspices , ad responsum ab iliis accipiendum: magni vero C
roli sanctione (s hoc praecipue jubetur: Nemo sit, qui ariolos sinscitetur, aut somnia observeti nec sinet maISi, nec incantatores, nec
pithonta .io. Verum ad ineptiora veniamus . Ecce tibi alius alio irrinpit abusus: aurea quippe veterum regum, atque Alexandri precia Pue Magni, numismata, ad praecioso rem pedum ornatum calceis Christicolae quidem apponere consueverunt, ut perpetua illos oratione Chrysostomus increpare non desinat inquiens: Quid vero diceret Hiqvis de .... circumligantibus aurea Alexandri Macedonis numisin ta rapiti, vel possibus 3 Die mihi, an hae sunt expectationes nostrae ; tit, post crucem et mortem Dominicam in gentilis regis imagine spem sal
158쪽
ti. Sed quoniam de calceis incidit sermo , num Octaviano qui ut dirum omen horrebat, si mane sibi calceus sinister pro dextro (r indueretur num Octaviano, inquam, existimatis, S deses, sapientiores illos fuisse Christicolas, de quibus haec Ripponensis (M narrat antistes Plerumque tam superstitiosi sunt quis dam , ut etiam canem . qui medius intemenerit ferire audeant .... Hinc cum ille etiam limen calcare, cum ante domum suam transit: redire ad se tum , si quis dum se calciat iternutaverit; redire domum, si procedens ossendetur; cum vestis a soricibus roditur, plas premere suspicione suturi mali, quam praesens damnum dolere. Unde illud eleganter dicitim est C tonii , qui cum esset consultus a quodam , qui sibi a soricibus erasas eaIAgas diceret, respondit non esse illud monstrum, sed vero monstrum habe dum fuisse , si sorices a caligis roderentur .
ia. Utinam vero illos futilia haec tantum ejus aevi Christic las ostenta detinuissent : gravioribus quippe sacrilegiis verum N minis cultum infecisse in ipsamet luce terrarum Roma, in ipsamet sacratiori Petri hasilica, non sine magno animi angore Leo ille v re Magnus per haec praecipue verba testatur (3 : De talibus innis tutis etiam illa generatur impietas ut AI inchoatione diurnae lacis examgens a quibusdam insipientioribus de locis eminentibus adoretur: quod nonnulli etiam christiani adeo se retigiose facere putant, ut priusquam ad beati Petri apostoli basilicam , quae uni Deo vivo , et vero est dicata, pera
veniant, superatis gradibus, quibus ad suggestum arae superioris ascendistur , conmerso corpore ad nascentem te Solem reflectant, et curvatis cera,
cibus in honorem se splendidi Orbis inclinent: quod fieri partim ignora
riae vitio partim paganitatis spiritu multum tabescimus, et dolemuI.
13. Quid quod indeclinabilem fatorum vim pertimescere . quin, et omina more quodam novo captare, fata denique ipsa di tare consueverant Ut enim, teste Tertulliano, in partu ab Ethnbcis Lucinae riulabatur, per totam hebdomadam Iunoni mensa prinposita, atque ultima die fata scribunda advocabantur, ita scribente (s Chrysostomo simili quadam Christiani mutuata superstitione
inficiebantur, sequenti omen modo captantes, satumque scribemtes: quidam enim, infantibus nomen imposituri, lumina multa accenden bant, suum cuique candelae nomen imponentes, Petri, vel Stephani, aut Zosimi, aut Procopii, aut similium: a candes a vero , quae caeteris supervixerat, nomen puero imponebant; omenque inde captantes, ea infanti fata dictabant. Is Ad
159쪽
I . Ad haec ea sane videntur accedere, quae Bonifacius maris vr ad Zaccariam Rom. Pont. nimium dolens scribit, orans una , atque obsecrans, ut Roma eam praecipue jubeat exulare paganitatem, quae Alamanis, Bajuariis, et Francis, magnum praebebat imbiandae superstitionis exemplum. Ita (I enim ait: Alamani, Baju rii, vel Franci, si juxta Romanam Urbem aliquid viderint ex his peccatis, quae prohibemus, Iicitum, et concessum putant .... Sicut rarmant se vidisse annis singulis in Romana Urbe et juxta ecclesiam sancti Petri in die Cel nocte quando halendae Ianuarii intrant paganorum consuetudine choros ducere per plateas et acclamationes ritu gentilium dicunt quoque se ibi vidisse mulieres pagano ritu thylacteria et ligaturas in brachiis et in cruribus ligatas habere, et publice ad vendendum venales ad comparandum alii osserre .is. Quid vero de Longobardis dicam baptismo licet renatis, qui nefarium licet Arium tandem aliquando reliquerint, gentium
tamen mores vix umquam abdicare voluerint: haec enim illi, moedia inter veri Numinis obsequia , haec sane infanda miscebant, ut arbores quasdam, quas sanctivas, sacriuraque vocabant, adorarent , utque religioso viperae cultu detinerentur . Prosecto arbores has medio foro locatas, propriis viperam laribus asservatam, votis
colebant, et sacrificiis. Eximium hujus impii facinoris monumem tum sancti Barbati exhibet vita a Bollando (n, et Ughellio recem sita : Beneventano enim oppido anno DCLXIII. Constantis obsidi ne liber xto, Barbatus, nondum episcopus, superstitionem illam , publica ad populum repetita oratione, improbavit; donec securi ad infandae arboris radices acta , oppidum sacrilegio exolvit; ubperam vero, eamque praeegrandem , auroque insignem , inter ducis Romoaldi lares servatam , Theoderada ducis uxore opem praemhente , ignibus tradit, ac mirae magnitudinis calicem , pateramque, ad Domini coenam, populo exhibendam, conflavit. Inde igitur Liuiprandus Rex eos gravi poena multandos duxit: sim ad arbore rem , quam rustici sanctimam vocant, sacrilegium fecerint (3).Iy. Ex usque dictis duos, haud leves, alterum Muratorii, Masset alterum, virorum caeteroqui clarissimorum, nostraeque Italiae luminum , corrigo errores , et gemina insimul explico praecipua
Longobardorum monumenta , quorum alterum templo adhuc I catur Ambrosiatio, alterim Veronae asservatur. Aeneus igitur m
Ital. scar. In. archiepise. Benevent.
160쪽
dium circa templum , columnae insidet anguis, cuius significationem plures explicare conati sunt; mea tamen sententia adhuc nemo intellexit. Muratorius (I aeneum anguem aliam nullam ob cau-- sam putat medio templo locatum , quam ut Christi in crucem stetisti typum exprimeret, juxta illud (a) Ioannis: sicut Myses exaltavit
serpentem aeneum , ita exaltari oportet sium hominis . 1 . Ego vero (illa penitus rejecta traditione , qua anguem, non aureum, atque argenteum, sed aeneum, quidam a regio BPrantii thesauro detractum anno MII. adsportatumque putarunt. quam sane traditionem nec ulla dignam Muratorius animadversione iudicavit sic censeo, sic existimo, nil aliud illum fuisse anguem, quam eam viperam jamdiu a Longobardis cultam, cujus idolum, uti et alterum , sive Bacchi, sive Herculis e conspectu anguis adpositum , atque a ruderibus forte effossum , rudes aevi medii M diolanenses , templi ornandi , non ea colendi causa, locaverint:
idque ex pluribus coni j cio . Primo enim illud adverto , Bacchi simulacrum , quod contra anguem eodem templo exhibebatur, non sane ibi religionis, sed ornatus unice causa locatum . Ergo anguis p situs, ut templum ornaret, non ut Christum exprimeret. Secundo
neque illud omitto , anguem Longobardorum tuisse idolum , qu rum urbs post Ticinensem praecipua Mediolanum . Denique, quod omnium caput est, ex commentariis Angeli Decembrii, ab eodem mei (33 Muratorio relatis, rem colligo notatu dignissimam . Licet enim Decembrius, qui seculo quarto ac decimo scripsit, plures in hoc aeneo angue invenerit fabulas, hoc nobis tamen per haec praecipue verba largitur indicium , quod ipsemet a majoribus tradit a
ceptum e Anguem aeneum in medio templi super columna , laevaque abitantem sinuoso volumine , quod ARIANORUM IDOLUM ESSET. I S. Rem esset Decembrius agressus sane dissicilem , si Ari nos anguis religione detentos probare debuisset: attamen ista Decembrii verba diu , multumque erant Muratorio advertenda ; licet nec verbi a semet prolati vim Decembrius ipse calluerit. Non enim eo anguis Arianorum dicebatur idolum , quo anguem colere Arius unquam docuisset; Sed Arianorum dicebatur , hoc est, Longobard rum , quia nempe hi Ariana rubigine inficiebantur . Quare cum Gablia , atque Italia ferme tota Arianus nemo , si Longobardos excia pias , iueo hi sub Arianorum rectius vocabulo veniebant. Ilaec omnia evidentius comprobant vetustissima illa Mediolanensis urbis
chronica Novariae asservata, atque ab eodemmet Muratorio rerum