장음표시 사용
91쪽
pietate imbuendas praecipit, Itaque sinquit) enitendum pro miribus , ut et sanctos more=, et bonas literas simi Iedoreantur adolestentuli , quando alterum sime altero facere nullo modo licet. At s in altero peccandum foret, potior mibi ratio υiυendi Mneste, quam vel optime distendi videretur. Milo enim, eos nullas scire literas ornatos moribus , quam omnia scire male moratos, malitque simi
limos ese daemonibus, qui etsi multa sciunt nam id ideo illis iuditum es a Graecis nomen ) μι tamen quam Pessimi. Quantum praeceptorum VirtuS, vitiumve Prosit, aut noceat parvalorum moribus, ostendit exemplo
Leonidis paedagogi, qui Alexandrum vitiis imbuit, quae robustum quoque, ac maximum Regem ab illa inlli- tutione puerili sunt Prolecuta Benacensem Ty pographiam , Aldinae , ut infra doc bimus, propemodum aemulam , Annales Typographici
referunt ad annum I 123. quo Ciceronem de OG. Amicit. Senech. Paradox. cum Comment. divertorum editum Tusculani apud Benacum commemorant. Itaque eorum Annalium conditori minime comperta fuit, non
solum Editio illa, quam supra allegavimus, Rudimentorum Perotti anni i48 o. opera impressoris Benacensis evulgata, sed etiam alia haec an. 1319. Institutionum Manutii. Quum enim eo ipso anno 13I'. laudetur ii iisdem Annalibus Florentina earum Institutionum Editio , facile colligi potest, & Benacensem eosdem memoraturos, si exploratam habuissent. Institui cies M nulli iterum excusas fuit Ie Tusculani ab eodem Paganino a n. i I 32. declarat Editio, quam pariter ad manus habeo.
92쪽
dem Brixiana ingenia vindicarunt . Fervebat ea tempestate, cujus literariam historiam nostra haec tu. cubratio prosequitur , inter Rhetores concertatio de Oratoris Fine, pugnantibus aliis pro sententia Cicero. nis , aliis vero eidem Quintiliani sententiam praeferentibus ἱ eoque contentionis ardor evasit, ut Venetiis in Divi Stephani aede in frequentillimo Patritiorum , Senatorum, doctorumque Viroram consessu fuerit ea de re disputatum a Marino Becichemo adversus Rapha lem Regium praesentem, At audientem . Actionis nujus
celebritas describitur a Paride Stephanio in Epistola ad Hieronymum Bononium , quam ipse Marinus Praelectioni suae in Plinium inseruit. Ibi Stephanius postquam narrasset, funebrem laudationem in Joannem Baptistam Scytham a Marino, quum eam provinciam tam
Sabellicus, quam Regius detrectassent, viginti horarum spatio fuisse compositam, de in Templo Divae Mariae Formosae ab hora vigesima prima usque ad tenebras rectitatam , eique universam Civitatem plausisse, ac praesertim , summae auctoritatis , oe probitatis, disinique judicii Viros, Bernardum Bembum, oe Murcum Dandulum Preconjultos, c,' Equites, Equestris quoque ordinis Viros Georgium Hemum, et Andream Trivi anum, Antoniumque Jusinianum , et Petrum Pasibulicum Patritiorum Principes , aliorique Senatores amplisimos, quos recensere in finitum esset, ex junioribus Angelum Gabrielem, et Petrum Bembum Patrisios utraque lingua eruditissimos, G
93쪽
sidicos, et Dris, et Humanitatis, ut vulgo appelluntur Professores, inter quos Brognorum, Sabellicum, Regium,
ei Amaseum; id inquam quum narrasset Stephanius, Actionem, quae ad propositium nostrum modo spectat, his verbis describit : suid plura ' tota CiSitas in laudem, et admirationem peregrini, ignotique Oratoris conmersa es ς confirmataque in ea opinione non multis post diebus, tum in Θmnasio sepius, tum in asside Divi St phani celebri illa concione , quam contra Regii praemitis, et audientis disiceptationes fulminavit, ad quam a dieu- dum concurses fuit omnium, quotquot in Urbe sunt sit
rati, O literatorum amatores. Interfueri ut pr.eterea bis omnibus Nicolaus Micbuel Divi Marci Procurator, Enninent sunt Equites Zacbarias Contarenus , oe Franciscus Maurocenus, Dreconsultus Mirinus Georgius, omnis I Dialo opbi.e decus, Lite e Sirinus, atque Tbrouus, et Flayiciscus Bragadiuus , eloquentissimi Seuatores. Praetereo Cousantinum Priolum , meuerabilem senem usum, qui in media concione clamavit, quum Marinum ex pulpito desieu-
dentem amplexus esset, Beatus venter, qui te portavit,
Dominicum Contarenum, Laurentium Priolum, et mero que Ereratorum fautores. Praeterimitto Capellos , Coutar m=, Navigerios, Barbaros, Foscaros, ct reliquos allidrios Patristi generis auditores s quique interfuerunt etiam
Secretarios, ct cales Notarios appellant) Viri graves, Gaspar Vidua , Georgius Niger, Marcus Beatianus, Ber- nardinus Ambrosius , Francisicus T apetra , item Frau-
ei sicus Benedictus, Daunes Ros, ct alii ejusdem ordinis
non ineruditi jumnes. Eam de Fine Oratoris Dissertationem pro suggestu recitatam Marinu Petro Paschalico Diqitiguo by Gorale
94쪽
transmississe reperio cum Epistola, cujus initium est : In maximis R, P. occupationibus, et altissimis sudiorum tu rum laboribus concionem nostram videre cupis, limatisrumoque judicio tuo perpendere, ut audiendo probasi, quibus argumentis Rapbaelem Regium praesentem , et audientem in Disi Stepbani AEde confutaverim.
Haec de celebri illa controversia a nobis sunt praelibata , ut Lector statim dignoscat, Brixianam literaturam, quo doctius, & selidius in ea dirimenda labor vit, ut mox videbimus, eo insignius meritam fuisse de Oratoria Facultate, cujus scilicet maxime interest , ne de ejus scopo disputantes , a scopo longius aberremu S.
At priusquam de Christophoro Barzirio , cui laus illa
debetur , sermonem instituam , Lectorem insuper m nitum facio, tot, tantosque nactam admiratores Venetiis Dalmatae hominis doctrinam, atque eloquentiam, magnumque postea Brixianae Academiae ornamentum
habitam, haud parem existimationem in Patavina demum Cathedra obtinuisse. Fidem hujus rei mihi facit Epistola a Petro Bembo data anno I 12 s. ad Joannem Baptistam Rhamnusium , qua ob denegatum Ioanni Hilpano, doestissimo Professori, ducentorum Floren rum augmentum, impendentem hujus e Patavino Gymnasio discessiim vehementer conquestus, remque ejus Gymnasii, Marino Georgio Moderatore , in deterius
quotidie prolabi , postea dolet solum Becichemum
quem Becichum vocat) Rhetoricen ibi, magna ludi infrequentia, profiteri; quum anno proxime elapso eidem Gymnasio Romulus Amasaeus , quo nullus inter Italos in ea arte excellentior, valedixisset. Eam Bembi Epi-
95쪽
Epistolam ignoravit nuperus Scriptor Hist. Gymn. Patav. dumTomo I. pag. 3II. confidenter assirmat, Amasaeum Graecam linguam Patavii usque ad annum I s 26. docuisse . Ignoravit praeterea aliam ipsius Petri Bembi Epistolam ad Romulum ipsum Amasaeum datam anno I 126. qua Becichemo jam mortuo eundem ad Patavianam Cathedram revocat, Bononiensi ex coeli bonitate, ex Gymnasii amplitudine, ex rerum tranquillitatΣ , ex stipendii summa, ex tituli honorificentia , ex amic tum copia, de fide, utique praeferendam. Utraque Bem-bi Epistola cuique satis obvia in volumine Epistolarum ejusdem. Quod ibidem subdit nuperus ille Scriptor de Amasaeo, Puid egerit, ubi m&ras traxeris pos annum iblum i sα 6. ipso, alisque tacentibus ignoramus, ostendit, atque ipsi ignotas fuisse alias Bembi Epistolas, quibus de Bononiensi Amasei domicilio edocemur, multoque magis mutuas illas Io. Baptistae Egnatii ad Romulum Amasaeum , & hujus ad illum, quae inter Epistolas Claror. Viror. leguntur anno I s 3 o. datae. Invitatus ab L- gnatio Amasaeus, ut Venetis Scribis, bonarum artium
ut nec ignaris, sic plane sitientibus, praelegendi munus susciperet, his verbis rescribit: Erat in extrema pagina tua de Thilesiana conditione, in quo tuam de me benemerendi prisinam euram agnovis mea tamen causa, in boc genere quod labores , nibiI es . Bononiensium me Senatus Ornavit, atque bonesusit accumulatis e , cs' se quidvis potius, quam me a st diselli , passurum pr.es meri. Et ego abbine annum fere tertium in quinquennium Ορeram locavi meam. Capio S.C. annua cera simia H-S , II sve malis aureos coronatos CCC. oe es cum audit t ibi
96쪽
mibi negotium per temporum intervalla boris singulis, non plusquam nonagies toto anno. 9uιe quoniam inibi conditio turbulentissimis temporibus in clicio mansit, non dubiato, quin jam tranquillis , oe pacatis firmior , ae prolixior etiam tutuma sit, eum praesertim ad eam tuendam, atque
etiam augendam, neque optimorum civium voluntas, neque Iummorum hominum studia, nee Clementia Pont. Mariae, si quid ad rem attinet, Coaris etiam imias Imperatoris gratia defutura videatur. Amasaeum hunc ut hoc etiam notem ) quemadmodum & Petrum Bembum, Paridis Stephanti Epistola illis accenset, qui priori Be- cichemi Actioni in AEde Divae Mariae Formosae inter
I. Christophorus itaque Barzirius Brixianus , quum Matthaeum Collatium Siculum , 8e Bonifacium Bembum Brixianum immoderatius disceptare de Orationis Fine conspiceret, ac Ciceronem , Quintilianumque, duo praecipua eloci uentiae, optimarumque artium lumina, auaximeque sibi inter se convenientia, committere , ac veluti capitali dissidentes odio alterum in alterius exitium falsis criminibus armare, atque impellere, hortante Helia Capreolo libellum composuit, a Presbytero Baptista de Fariango Brixiae impressiim anno i 492. qua ex Editione Prooemium illico recitabo. Grissophori Barrigit de Fine oratoris pro Ciceronis,ct Quintiliani assertione ad Heliam Capreolum Brixianum patritium.
FEcerim ne tibi satis, Helia suavissime, in eo, quod a me
de Fine oratoris Gebas, te libenter scire velle, tute vim debis. Ego hoc tantum tibi vere possum assirmare, me quum tua causa, quem ego non possum hoc maxime non & am P. II. L re,
97쪽
t eolere quod unus mihi videre, & liberalibus hu)us re ,& colerς 3 q duibux humana vita eXcolitur, modi distiph0yy ά ά . um ominum imprimis studiosus, egregie dedixu libenter,& haud negligenter hoe quodcunque est D g' Η iudieio stitu non suscepisse , VM ' i' hundi Nam quemadmodum,qui 34
mmu u 'la' Ghihi ' s sibi pereulserint , eos , qui ipsu fini ut Von sati sibi inre' is convenire , sed
diversa sentire , atque praecipere , & odiosum ' & maxime adversum , quum unum probare , alterum eli, cc m- hi h um vitare oporteat, sitquQ p τ'
viros sibi i psis consentientes, atque constantes, id vero &oratum est , & discentibus percommodum . Quamobrem
at ue damnare, qui quum nonnulla, oc, ut sibi Vine Dantur, non mediocri essent erudionis opinione, existimarunt, se non sat . multa scire, eaeteris visum iri ; nisi ea excogitarent, aut comminiscerentur, quibus claros auctores , optimmode se meritos ignorantiae, vel improbitatis ta facerent. Quum ii interim tantum ab omni reprenentione abessent, quanto illi argutuli, & impudentes calumniatores verae eruditionis, Omniique modestiae magis inqpPraetereo in praesentia e termium genere non pauci de duobu= xὴφ VN 'η' ,6 Coiii bus , quam fieri poterit , modestissime dicam , tio Siculo, & Bonifacio Bembo, qui se Brmianum arie rit: viris quidem quod ego haud idῆς ' is eselis, sed & satis ingeniosis, verum quos ιm-d hendi studium squod sere evenit parum modestos, ac circumi pectos ostendit. Hi namque i ut nost V de dicend Icultate, quam Rhetoricen appellamus, diffptantes, quude Oratoris Fine, ut eorum scripta multis exemplis edita demonstrant , dissentiunt, suamque cupidius post. que astruit, eo indignitatis processere, ut Ciceronem, tilianumque, duo praecipua eloquent Iae, Optimarumqulumina, maximeque sibi inter se convenientia , Comm i
98쪽
ac veluti capitali diffidentes odio, alterum in alterius exitium falsis criminibus armarent, atque impellerent . Quod quiadem quum non solum imperitis, sed & plane doctis nonnullam tantis indignam auctoribus opinionem non sine aliqua ad eloquentiam aspirantium haesitatione posset ingenerare, adortus sum te hortante ostendere duos illos eloquentiae principes, M. inquam Ciceronem, & Fabium Quintilianum, quum in caeteris rhetoricis praeceptionibus sibi convenire; tum de Fine oratoris nihil, aut quam minimum discrepare, simulque ostendere, quae contra illi Matthaeus, & Bonifacius commenti sunt, ea omnino vana & falsa essta. Quod qui . dem meo judicio, ita & perseci, & affecutus sum, ut aliter posthac aliquid alerere, aut prorsus sentire, nefas existimem. Opus sane eo rectius, atque honestius , quo doctissimos , &Praeclaros viros insectari, ac lacerare turpius est, atque indignius . Est autem tri secta nostra haec omnis lucubratio. Primo enim ea ponimus, quae circa propositam de Fine oratoris quaestionem censuimus asserenda. His subjungimus, quae contra a Matthaeo, & Bembo disputantur. Postremo, qua
Contra nostras politiones esse videbantur, argumenta certis rationibus resutantes,verum, perspicuumq; relinquimus in rhetoricis institutionibus Quintilianum a Cicerone nusquam dimen. tire. Accipies itaque, amice optime Helia Capreole, pustulum a me tibi proximis noctibus lucubratum , quo sive expectationi tuae satisfecimus, sive minus, tibi utcumque mO. rem gessime, gaudemus ..
Susceptam exorditur Barzizius tractationem ab eximiis laudibus, quibus Quintilianus in lib. 1 o. suarum
Institutionum Ciceronem exornavit, qui scilicet vim Demosthenis, copiam Platonis, jucunditatem Isocrati se Enxerit, qui non pluvias aquas colligens, sed vivo gurgate exundans, dono quodam providentiae genitus fuerit, in quo totas vires suas experiretur eloquentia, qui ipsa illa , quae extorquet, impetrare eum credas, & quum transversum vi lua judicem ferat, tamen ille non rapi
99쪽
videatur, sed sequi, qui non immerito ab hominibus aetatis suae regnare in judiciis dictus est, apud nos erogvero id est consecutus , ut Cicero jam non hominis nomen, sed eloquentiae habeatur, omnibusque demum spectandus sit, veluti exemplum , unde ille se pro cisse sciat, cui Cicero valde placebit. Hisce laudibus recitatis, Barzizius noster in hunc modum ratiocinatur:
Potuit his suum de Cicerone judicium, quantique illum faceret , expresius nobis ostendere s Potuit divini illius ingenii vim, ubertatem, suavitatem, magis suspicere , amque extollere ' Et tamen, si Diis placet, audebunt alia qui , nuintilianum Ciceroni opponere, inque iis ipsis Orato riis Institutionibus, quibus illum oe regem, oe Deum facit, diCersa illi, atque contraria sentientem, ac praecipientem asserere 'In capitibus subsequentibus plura habet satis solida, de Rhetorica in genere, de materia Rhetoricae , de civili quaestione, quid sit, de Oratore, quid sit, & qualis esse debeat, & quodnam suum Ossicium I propriaS au
tem ad argumentum accedens cap. am controversiam
De Fine Oratoris lib. I. cap. IO.
FInis, ut Philosophis placet, est cuius gratia secundum
rationem agens agit omnia, vel finis eli , quo ubi peri Ventum est, omnis agentis intentio, operaque quiescit, Vel iuriis est ultimum agentis actum terminans, vel ultra quem in suo genere non est progressus. Sunt vero finium genera duo, unum, quod generale, vel commune, alterum, quod Particu lare appellant. Et generalis quidem, sive communis finis est, quo omnia, aut pleraque reseruntur, ut cum dicimus, Deum omnium rerum finem esse , idest omnia creata est e, ut omni- Potentis Dei virtutem, sapientiam, & bonitatem testentur.
100쪽
Ita & quum dicimus inserioris Mundi finem hominem esse phoc est, quae in inseriore hoc Mundo sunt hominis gratia uni. versa esse . Et humanarum disciplinarum finem esse hominem ad selicitatem disponere ; hoc est doctrinas omnes idcirco excogitatas , atque inductas esse , ut homo ad capessendam felicitatem, ad quam per naturam perductus est, magis disponatur, atque exerceatur . Particularis autem finis est, quo particulares res terminantur. Et hic item in duplici est differentia. Est enim qui liber sit &absolutus, nullique omnino eventui subjacens , sed suum semper consequens officium, uti eorum, quae in sola intelligentia confistunt; ut Theologiae finem dicimus Deum, quantum huma. nitus fieri potest, cognoscere , &Astronomiae itidem finem eorum, quae certam, necessariamque suae productionis ex astris causam habent, intelligentiam. Est & finis, qui ab eventu pendeat, ut eorum, in quibus intelligentia cum exteriore acta connectitur, ut medicinae, rei militaris, mercaturae; in quo genere & Rhetoricam, hoc est hanc facultatem oratoriam jure comprehendimus. Et in hujusmodi rebus necesse est, duplicem finem statuere, unum quidem ex artificis intentio. ne, & quem agens quidem semper sibi proponit, sed eum consequi non in sua solius, sed & in fortunae non minus sit potestate, ut tametsi medicinae finis agentem movens sit sanitas, & rei militaris Victoria, non semper tamen aut illa sanat, aut haec vincit. Ira & mercatura, quamvis propter parandas divitias, & facultas oratoria, ut auditoribus peris
suadeat, exerceatur, non tamen aut mercator ex negotiatio.
ne semper ditatur, aut orator ex apposita dictione semper persuadet. Quamobrem necesse est, & alterum quemdam interiorem finem in hujusmodi artibus statuere, eumque ceristum, & quo artium quaelibet suum semper artificem suis praeceptis, atque Observationibus perducat. Et hic quidem finis artificis officium complet, & neque ab eo separari potest, nec ultra illud usquam pertendere . Atque ita & medicinae finem dicemus non sanitatem, quo licet intendat, non semper pervenit, sed, qui perpetuo suus in illius est potestate, apposite ad fanandum mederi . Et militis non victoriam, quae semper dubia & incerta est; sed quod ex sua a