장음표시 사용
141쪽
quae scripsit, eur publicum timuit ξ si laba , cur scripsit e Olim puerilegimus, Intemperantis esse arbitror, scribere quidquam, quod occultari uelis. Rogo, quis est iste d0lor quid a stuant quid insaniunt quod praeconem repuli figuratum Θ quod nolui me subdolo ore laudari ξ quod sub amici nomine, inimici insdias deprehendi ξ Frater & collega in praefati uti
cula uocor, di satis aperte exponuntur crimina mea, quid scripserim, quibus in caelum crigenem laudibus leuauerim. Bono animo secisse se dicit. Et quo modo nunc eadem inimicus obiicit, quae tunc amicus laudauerat ἡ Voluerat me in interpretatione quas praeuium si qui, & auctoritatem operi sito ex nostris opusculis mutuari. Suffecerat semel dixisse, quod scripseram : quid necesse fuit eadem rursus iterare, & stelluenter ingerere,&, quasi nemo
sibi laudanti crederet, ipsa dicta replicare Non est tam solicita de audientium fide. smplex&pura laudauo. Quid metuit, ne illi sine testimoniis dictorum meorum in meis laudibus non credatur Videtis nos intelligere prudentiam eius, ct praedicationis diasyrticae strophis in scholis saepe iussi e Simplicitatem obtendere non potest, in quo arti sex deprehenditurmalitia. Semel, aut, ut multum, bis errasse, sit casus i cur prudenter orat,& crebro, & sic per totum texit errorem, ut mihi non liceat ni re quod laudat Prudentis fit erat, & amici, post reconciliatam sim uitatem etiam leues suspiciones sugere; ne, quod fortuito iecisset, consulto lacere putaretur. unde & Tullius in commentariis causarum pro T. Gabinio, Ego, inquit, cum omnes amicitias tuendas semper putaui summa religione, & fide, tum eas maxime, quae essent ex inimicitiis reuocatae in gratiam: propterea quod integris amicitiis ossicium praetermissum, imprudentiae, uel, ut grauius interpretemur, negligentiae excusatione defenditur: post reditum in fratiam si quid est commissum, id non neglectum, sed uiolatu putatur, nec imprudentiae, sed perfidiae assignari solet. Flaccus quoque in epistola, quam scribit ad Florum , Male, ait, sarta gratia ne auidquam coit, & rescinditur. Quid mihi nil cprodest, quod si inpliciter errasse se iurat Ecce obiiciuntur mihi laudes eius, ct crimini datur simplicissit mi amici non simplex nec pura laudatio. Si auctoritatem suo operi pi xur Lebat, uolens quos sequeretur ostendere: habuit in promptu Hilarium consessorem, qui quadraginta ferme millia uersuum origenis in iob &psalmos transtulit: habuit Amsrosum, cuius pene omnes libri huius sermonibus pleni sunt :& martyrem Vinorinum, qui simplicitatem suam iii eo probat, dum nulli molitur insidias. de his omnibus tacet, &, quasi columnis Ecclesiae praetermissis, ine solum publicat, & nihili hominem per angulos consedi tur. Nisi sorte eadem simplicitate, qua amicum nescius accusauit, illos ignorasse se iuret. Et quis ei credet, uiro eruditissimo,& qui tantam habeat scientiam scriptorum ueterum ,
maxime Graecorum, ut, dum peregrina sectatur, penes amiserit; quod iecentissimam moriae uiros & Latinos nesciat Ex quo apparet, non tam me ab eo laudatum, quam illos non accusatos r ut, siue laus illa est, ut stultis persuadere conatur; sive accusatio, ut ego ex
uulneris mei dolore sentio; nec in laude haberem aequalium gloriam, nee in uituperatione latium. Teneo epistolas uestras, quibus accusatum me scribitis esse; & hortamini, ut respondeam criminanti; ne, si tacuerim, uidear crimen agnoscere. Ad quas respondi, fiteor:&quamuis laesus sic amicitiae iura seruaui, ut me sine accusantis accusatione defenderem ;&, quod unus Romae amicus obiecerat, a multis in toto orbe inimicis dicerem iactitatum ;ut non uiderer homini, sed criminibus respondere . Aliud est, si pro iure amicitiae accus tus tacere debui , a tutatam ab co faciem, atque, ut ita dicam, haeretico statore conspe iam, ne sinplici quidem aqua diluere; ne ille mihi secisse putaretur iniuriam. Haec vox nec hominis est, nec ad hominem, aperte amicum petere, crimina eius sub pers a laudatoris
exponere . & illi ne hoc quidem liberum derelinqui, ut se catholicum probet. & laudati nem haereuci, quae illi obiicitiar, non de assensu haereseos, sed de ingenii extitisse admiratione respondeat. Placuerat ei, sue, ut ipse uult uideri, compulsus erat in Latinam linguam uertere, quod nolebat . quid necesse suit, me Iarentem, di tantis maris atque terrarum diuisum spatiis, inserere quaestioni ξ opponere inuidiae plurimorum ut plus mihi laudando noceret, quam sibi prodesset exemplo Nunc quoque, quia renui laudatorem, & uerso stylo
docui me non esse, quod meus necessarius praedicauit, dicitur serere, & tres contra me libros uenustate Attica texuisse, eadem accusens , quae ante laudauerat,& obiiciens mihi in translatione Urigenis nefaria dogmata, de quo in praesitiuncula laudationis suae dixerat Sequar regulam praecessorum, & eius praecipue uiri, cuius superius secimus mentionem i ui cum ultra septuaginta libellos Origenis, quos Homiliti sappellauit, aliquantos etiam e tomis in Apostolum scriptis transtulisset in Latinum: in quibus cum aliquanta offendiucula inueniantur in Graeco, ita elimauit omnia interpretando, atque purgauit, ut nihil in
142쪽
deprauauit, & accusator Origenis mei q. studiosus in uno eodemq. opere dc illum, ti uel errasse, uel bene sensisse testatus est. Non potest me nunc inimicus haereticum diuretc , quem a fide sua dudum nodiscrepare praefatus est. Simul q. de hoc ab eo quaero, quid sim uelit sermo moderatus de dubius Nihil, inquit, in illis, quod a fide nostra discrepet, Latinus lector inueniet. Fidem suam quam uocat eam ne, qua Romana pollet Ecclesia Z anniam, quae in Origenis uoluminibus continetur si Romanam responderit; ergo catholici sumus, qui nihil de Origenis errore transtulimus. sin autem Origenis blasphemia,fides illius est: dum mihi inconstantiae crimen impingit, se haereticum probat. sue bene credit laud tor meus , consessione sua me assumit in iocium; siue male, ostendit me ideo ante laud tum, quia participem sui putabat erroris. Sed aduersus illos libros, qui per angulos gam
riunt, & surtiua accusatione me mordent, cum editi fiterint, de de tenebris ad lucem proces.serint, atque ad nos uel studio statrum, uel temeritate aemulorum potuerint peruenire, respondere conabor. neque enim magnopere formidandi sunt, quos metuit auctor suus prodere, do tantum confoederatis legendos esse decreuit . Tunc aut agnoscam crimina, aut diluam ; aut in accusatorem, quae sunt obiecta, retorquebo ; de ostendam, quod hucusque silentium modestiae fuerit, non malae conscientiae. Interim apud tacitum lectoris iudicium purgatum me esse uolui, de grauissimum inter amicos crimen refellere ; ne prior laesisse uid ar, qui Sc uulneratus nequaquam contra persecutorem tela direxi, sed meo tantum uulneri admoui manum . quem obsecro, ut absque praeiudicio personarum culpam in eum referat, qui lacessuit. Nec laesisse contentus, quas aduersus linguem, semper t. taciturum tres elucubrauit librosi et Marcionis de meis opusculis fabricatus est. Gestit animus de illius repente doctrinam, dc meam inlperatam uecordiam cognoscere. Fortasse breui tempore didicit, quod nos docere debeat, de , quod illum scire nullus putabat, subitum eloquetiae flumen ollendet. Sic pater ille Deus faciat, sic magnus Iesus, incipiat conferre manum. Quamuis librauerit accusationis suae hastas , de to: is aduertum nos uiribus intorserit: credimus in Deo saluatore, quod scuto circumdabit nos ueritas eius, de cum Psalmista cantare,ci poterimus: Sagittae paruulorum fictae sunt plagae eorum. Et, si constiterint aduersum me 'castra , non timebit cor meum. Si steterit aduersum me proelium, in hoc ego sperabo. Sed haec alias: nunc ad id reuertamur, quod coeperamus. Obiiciunt mihi sectatores eius . cer aliaq. arma expediunt fessi rerum, quare libros Uri genis, noxios, de ecclesiasticae fidei repugnantes, in Latinum sermonem uerterim. Ad quos breuis di succincta responsio est: Tuae me, irater Pammachi, de tuorum litterae compulerunt, dicentes, illos ab alio fraudulenter esse translatos, de interpoliata nonnulla, de uel addita, uel mutata. Ac, ne parum epistolis haberem fidem, misistis exemplaria eiusdem translationis, cum prae satiuncula laudatrice mea. inae cum l issem, contulissemq. cum Graeco, illico animaduerti , quae Origenes de Patre, do Filio, de Spiritu sancto impie dixerat et quae Romanae aures ferre non lioterant, in meliorem partem ab interprete commutata: cetera autem dogmata, de ange-orum ruina, de animarum lapsu, de resurrectionis praestigiis, de mundo uel mundis Epicuri , de restitutione omnium in aequalem statum, di multo his deteriora, quae longum esset retexere, uel ita uertisse, ut in Graeco inuenerat, uel de commentariolis Did, mi, qui Origenis apertissimus propugnator est, exaggerata de firmiora posuisse: ut, qui in trinitate catholicum legerat, in aliis haereticum non caueret. Alius Drstan, qui non esset amicus eius, diceret: Aut totum muta, quod malum est ; aut totum prode, quod optimum putas. Si propter sinplices noxia quaeque detruncas, de ea, quae ab haereticis addita simulas, in peregrinum non uis transferre sermonem; caede quidquid est noxium. sin autem ueritatis iadem in translatione conseruas; cur alia mutas, de alia dimittis intacta Quamquam aperta consessio est, in eodem prologo emendasse te praua, dc optima reliquisse. ex quo non interpretis libertate, sed scriptoris auctoritate teneberis, s quid in iis, quae uertisti, haereti cum comprobetur, de manifesti criminis argueris, iccirco te ueneni calicem circumlinere melle uoluisse, ut sinu lata dulcedo uirus pessimum tegeret. Haec de multa his duriora inimicus diceret f. de te non ut interpretem mali operis, sed ut adstipulatorem in ius Ecclesiae traheret . Ego autem, memet tantum desen disse contentus,in libris simpliciter,quod in Graeco habebatur, expressii ; non ut aederet lectoriis, quae interpretabar sed ne crederet illis,
143쪽
ret illis. quaerit ante transtuleras. Duplex inopere meo utilitas fuit, dum & ira reticus au ctor proditur, & non uerus interpres arguitur. Ac, ne quis me putaret iis consentire, quae uerteram; interpretationis necessitatem praefatione muniui, de docui, quibus lector non deberet credere. Prior translatio laudem auctoris continet; secunda uituperationem. illa lectorem prouocat ad credendum,ista ad non credendum . mouet. ibi & ho inuitus laudator assumor; hic in tantum non laudo, quem transsero, ut cogar accusare laudantem . Eadem res non eadem mente persecta est : immo unum iter diuersos exitus habuit. Abstulit quaerant, dicens ab haereticis deprauata: & addidit quae non erant, asserens ab eodem in locis aliis disputata: quod nisi ipsa loca monstrauerit, unde transtulisse se dicit, probare non poterit . Mihi studio suit nihil mutare de uero . ad hoc enim interpretabar, ut mala interpret in conuincerem . Putatis me in teipretem Proditor sui, prodidi haereticum, ut Ecclesiam ab haeresi uindicarem. Cur Origenem in quibusdam ante laudauerim, praelatus huic optaostendit liber. Nunc sola interpretationis meae causa redditur, quae cum pietatis habeat uoluntatem, non debeo impietatis argui, prodens impium, quod quasi pium ecclesiis tradebatur. Septuaginta libros eius, ut meus necessarius criminatur, in Latinum uerteram, &multa de tomis. Numquam de opere meo fuit quaestio, numquam Roma commota est. Quid necesse erat Latinis auribus tradere, quod detestatur & Graecia Z quod orbis accusat Ego per tot annos tam multa conuertens numquam scandalo fili: tu ad primum&solum opus, ignotus prius, temeritate iactus es nobilis. Docet ipsa praesitio, & Pamphili martyris librum pro defessione Origenis a te esse translatum. Et hoc agis totis uiribus, ut, cuius fidem martyr probat, Ecclesia non relatet. Sex libros, ut ante iam dixi, Eusebius, Caesariensis episcopus, Arianae quondam signifer factionis, pro Origene scripsit, latissimum & elaboratum opus: & multis testimoniis approbatiit, Origenem iuxta se catholicum, id est, iuxta nos Atianum esse. Horum tu primum librum uertis sub nomine martyris. Et miramur, si me, homunculum parui pretii, Origenis laudatorem uellis, cum martyri calumniam seceris Paucis q. testimoniis de Filio Dei & Spiritu sancto commutatis, quae sciebas displicit ra Romanis, cetera usque ad finem integra dimisisti; hoc idem faciens in apologia quasi Pamphili, quod & in Origenis translatione fecisti. Si iste Pamphili liber est de sex libris; quis erit primus Eusebit In ipib uolumine, quod tu Pamphili simulas, sequentium librorum facta mentio est. In secumio quoque & reliquis dicit Eusebius, quid in primo libro ante iam dixerat, & quod eadem repetere non dcbeat. Si totum opus Pamphili est, cur reliquos libros non transius s alterius, cur nomen immutas Taces : ipsae res loquuntur : uidelicet ut crederent martyri, qui Arianorum principem detestaturi erant. Quid tibi animi fuisse dicam, amice simplicissime λ te ne potuisse haeretici hominis libro martyris nomen imponere Et ignoras te sub auctoritate testis Christi, Origenis lacere defensbres Pro eruditione, qua polles ,& inclytus - -κ me in occidente laudaris, ita ut κομπονον te omnes tuae partis nominent, non reor te ignorasse Eusebii, & Pamphilum martyrem nihil omnino operis condidisse. ipse enim Eusebius, amator & praeco & contubernalis Pamphili, tres libros scripsit elegantissimos, uitam Pamphili continentes: in quibus cum cetera miris laudibus praedicaret, humilitatemq. eius foret in caelum, etiam hoc in tertio
libro addidit. Quis studiosorum amicus non suit Pamphili λ Si quos uidebat ad uictum n cessariis indigere, praebebat large quae poterat. Scripturas quoque sanctas non ad legendum tantum, sed & ad habendum tribuebat promptissime, nec solum uiris, sed & feminis, quas uidisset lectioni deditas. unde & multos codices praeparabat, ut, cum necessitas poposcisset, uolentibus largiretur. Et ipse quidem proprii operis nihil omnino scripsit, exceptis epist
lis, quas ad amicos sorte mittebat; in tantum se humilitate deiecerati ueterum autem tractatus scriptorum legebat studiosissime,&in eorum meditatione iugiter uersabatur. D
fensior Origenis, & laudator Pamphili, dicit Pamphilum nihil omnino scripsisse, nec proprii quidquam condidisse sermonis. Et hoc dicit, iam Pamphilo martyrio coronator ne habeas suffugium, post editos ab Eusebio libros hoc Pamphilum scripsisse. Quid facies Θ Eo
libro, quem sub nomine martyris edidisti, uulneratae sunt conscientiae plurimorum. Non ualet apud eos super Origenis damnatione episcoporum auctoritas, quem putant a martyre praedicatum. Nid iacient epistolae Theophili episcopi e quid Papae Anastasii, in toto orbe haereticum persequentes, cum liber tuus, sub nomine Pamphili editus, puenet contra epistolas eorum, de episcopali nomini testimonium martyris opponatur od fecisti in libris άρχοῦν, hoc facito & in isto uolumine οδm ρας . Audi consilium amici: nsi te paeniteat artu tuae et uel dicito tuum non esse, ues ab Elisebio presbytero deprauatum. Vnde probari
144쪽
ibi poterit , quod a te translatum est Non manus tua tenetur: non tantae es et
clama, quae ego laudatus a te in desensione mei locutus sum. Eusebius, Caesariensis episcopus, cuius supra memini, in sexto libro mili Origenis hoc idem obiicit Me hodio episcopo, & martyri, quod tu in meis laudibus criminaris; & dicit: Quo modo ausus est Methodius nunc contra Origenem scribere, qui haec & haec de Origenis locutus est dogmatibus ξ Non in huius loci, pro martyre loqui: neque enim omnia in locis omnibus diuerenda sunt: nunc teti pisse suiliciat, hoc ab Ariano homine obiici clarissimo eo et quentissimo martyri, quod tu in me di amicus laudas, &ossensus accusas. Habes occasi nem & de praesenti loco, si uelis, mihi calumniam stri iere; cur nunc & Eusebio detraham, quem in alio loco ante laudaui. Alterum quidem nomen Eusebii, sed eadem, quae silper genis uocabulo, est calumnia. Laudaui Eusebium in ecclesassica historia, in digestione temporum, in descriptione sanctae terrae: & haec ipsa opuscula in Latinum uertens, meae lino hominibus dedit nunc ex eo Arianus sum, quia Eusebius, qui hos libros condidit, Arianus est Si ausus fueris me haereticum dicere; memento praefatiunculae in qua fidei tuae me esse testaris: simulq. obse , ut amicum quondam tuum opostulantem patienter audias. Contra alios digladiaris: aut facis calumniam , aut pateris. quos accusas ,&a quibus accusaris , ordinis tui sunt: recte, an per m , uos uideritis. mihi etiam uera accusetio contra fiat rem displicet: nec reprehendo alios ; sed dico, quid ipse non facerem . Tantis spatiis terrarum separatus quid peccaui in te quid commerui an quia origenisten me non esse respondi numquid defisso mea accusatio tua est e et tu si non es
Origenistes, uel non fuisti; credo iuranti: si filisti, suscipio paenitentem. quid doles . si id sum , quod esse te dicis An quia αλὶ Origenis libros post te transferre ausus sum, S interpretatio mea suggillatio putatur operis tui Quid poteram ficere ξ missa mihi est
laudatio tua, idest, accusatio mea. tam fortiter me prolixeq. laudaueras, ut, si tuis laudiubus acquievissem , omnes haereticum me putarent. Vide , quid Romanae ad me epistolae clausula teneat: purga suspiciones hominum,&conuince criminantem; ne, si dissimulaueris, consentire uidearis. Tali constrictus articulo, interpretaturus eosdem libros, ausculta, quid scripserim. Hoc mihi praestiterunt amici mei, non dixi, amicus meus; ne te uiderer arguerei ut, si tacuero, reus, s respondero, inimicus iudicer. dura utraque condicio: sede duobus eligam, quod leuius est. Simultas redintegrari potest : blasphemia ueniani non meretur. Animadueriis inuito mihi & repugnanti hoc onus impositum; & futuram ex huiuscemodi opere simultatem, necessitatis excusatione curatam. Si interpretatus esses libros αερο, absque meo nomine; recte querereris, in reprehensionem tuam a me postea esse translatos . nunc autem iniuste doles, in eo opere a me tibi esse responsum, in quo a te la dando accusatus sum. quam enim tu laudem uocas , omnes accusationem intelligunt.
Constet apud te, quod accusaueris: non indignaberis, quod responderim. E stoi tu bono animo scripseris , di homo innocens , di amicus fidissimus , de cuius numquam egressum est ore mendacium, me nescius uulneraris: quid ad me , qui percussus sum num iccirco curari non debeo, quia tu me bono animo uulnerasti Consessus iaceor stridet uulnus in pectorei candida prius sanguine membra turpantur: & tu mihi dicist Noli manum adhibe, re uulneri, ne ego te uidear uulnerasse E Quamquam di ipsi translatio magis Origenem, quam te, arguit . tu enim emendasti, quae addita ab haereticis arbitratus es: ego prodidit quod ab illo scriptum Graecia uniuersa conclamat: quis rectius arbitratus sit, nec meum, nee tuum iudicium est r utriusque s pra censoriam lectoris uirgulam sentiant. Tota illa epistola, qua pro me satisfacio, contra haereticos&accusatores meos diripitur: quid ad te, qui & orthodoxum & laudatorem meum te esse dicis, si asperior sum in naereticos ,& illo. rum in publicum strophas profero laetare inuectione mea; ne, si dolueris, haereticus esse uidearis. Quando sine nomine contra uitia scribitur; qui irascitur, accusator sui est. Prudentis hominis fuerat, etiam si dolebat, dissimulare conscientiam, & cordis nubilum frontis serenitate discutere. alioqui, si, quidquid contra Origenem & sectatores eius dicitur, in
te dictum putas i ergo & epistolae papae Theophili, di Epiphanii, & aliorum episcoporum,
145쪽
pra, quae de Alexandria, & Aegypto Origenistas pelli iubent, me suggerente dictata sunt.
Vt Romanae urbis ponti . miro eos odio detestetur, meum consilium fuit . ut totus orbis post translationem tuam in Origenis odia exarserit , quem antea simpliciter lectitabat, meus operatus est stylus. Si tantum possum ι miror, cur me non metuas. Ego ille moderatus in epistola publica, qui diligenter caui, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te sia tim breuem epistolam, expostulans sit per laudibus tuis: quam , quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conuersatione iactitaret cuius exemplum huic uolumini lubdidi; ut scias, quantum dolorem quanta moderatione necessitudinis temperaui. Audio praeterea, te quaedam de epistola mea philosophice carpere, & hominem rugosae frontis, adductiq. supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Iudaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum, si pro Barhanina , ubi est aliqua uocabulorum similitudo , scripseris Barrabam; cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum , ut de Eusebi O Pamphiulum , de haeretico martyrem feceris. cauendus homo, & mihi maxime declinandus; ne me repente, dum nescib, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo sapientiae columen,& norma cistonianae seueritatis. Ego non illum magistrum dixi, sed meum in scriptu ras sanetas studium uolui comprobare: ut ostenderem me sic legisse Origenem, quo modo& illum audieram. neque enim Hebraeas litteras a te discere debui. An iniuria tibi isela est,
quod pro te Apollinarium, Didymumq. sectitus sum Numquid in illa epistola Gregori,um, uirum eloquentissimum , non potui nominare, qui sui apud Latinos impar est, quo ego magistro glorior, & exulto Sed eos tantum posui, qui in reprehensione erant: ut similiter me Origenem non ob fidei ueritatem, sed ob eruditionis meritum legisse testarer . Ipse Origenes, & Clemens, & Eusebius, atque alii complures, quando de scripturis aliqua disputant,&uolunt approbare quod dicunt , sic solent scribere: Referebat mihi Hebra ust &, Audiui ab Hebraeo: &, Hebraeorum ista sententia est. Certe etiam Origenes patria chen Huillum, qui temporibus eius fuit, nominat ; &tricesimum tomum in Esaiam, in Esa. 19 cuius fine edisserit, Vae tibi ciuitas Ariel, quam expugnauit David, illius expositione concludit; ut, cum aliter prius sensisse se dicat, doctum ab illo, id quod est uerius, confitetur. Octogesimum quoque nonum psalmum, qui scribitur: Oratio Moys, hominis Dei: & r liquos undecim, qui non habent titulos, secundum Huilli expositionem, eiusdem Moysi putat i nec dedignatur, Hebraeam scripturam interpretans, per singula loca, quid Hebaeris uideatur, inserere. Lectis nuper papae Theophili epistolis, in quibus origenis exponit errores, dicitur obturasse aures suas, & auctorem tali mali clara coram omnibus uoce damnasse; & dixisse, usque ad illud tempus se ignorasse, quod tam nefaria scripserit. Non recuso; nec dico, quod alius diceret sersitan, non potuisse eum ignorare, quod interpretatus est : cuius apologiam scriptam ab haeretico sub nomine martyris edidit i cuius defensione etiam proprio uolumine professus est: aduersum quod in sequentibus, si dictandi spatium fuerit, disputabo. hoc loquor,cui contradicere non potest. Si illi licet non intellexisse, quod transtuliti quare mihi non liceat ignorasse libros Hei, quos ante n6 legi; & eas tantum homilias legisse, quas transtuli; in quibus nihil esse mili, ipsius testimonium est Sin autem contra sententiam suam nunc me in eis arguit, in quibus ante laudauerat; undique strictus tenebitur. aut enim iccirco me haereticum hominem laudauit, quia eiusdem mecum dogmatis erati aut nunc frustra inimicus accusat, quem prius ut orthodoxum praedicauit. Sed sors. tan tunc errores meos quasi amicus tacuit; & nunc iratus proseri, quod prius celaverat. Quamquam non mereatur fidem inconstantia, & prosella inimicitiae suspicionem habeant mendacii: tamen audacter conseram gradum, uolens scire quid haereticum scripserim : ut aut cum illo agam paenitentiam ,& Origenis mala ignorasse me iurem, ac nunc primum a
Papa Theophilo didicisse impietates eius; aut certe doceam, me quidem bene sensisse, sed illum more suo non intelligere . Neque enim fieri potest, ut in eisdem ad Ephesios libris,
quos, ut audio, criminatur,& bene& male dixerim;& de eodem fonte dulce amarumq. processerit tui qui toto opere damnauerim eos, qui credunt animas ex angelis conditas,
subito mei oblitus id defenderem, quod ante damnatu. Stultitiam mihi obiicere non potest, quem disertissimum, & eloquentissimum in suis opusculis praedicauit. alioqui si ullata uerbositas, sibulae potius, &garruli hominis, quam eloquentis putanda est . . id in illis libris proprie accuset, ignoro . fama enim ad me criminum eius, non scripta uen i .Cor.ν runt: & stultum est, iuxta Apostolum, puSni haerem uerberare. tamen in incertum respondebo,
146쪽
g H nec ad certa perueniam. α --ω meum docebo senex, quod puer didici, multa Ἐὰν Q dictionum, &, pro qualitate materiae, non solum sententias, sed& scriptura- Qina uariari . Chrysippus & Antipater inter spineta uersatur. Demosthenes & AeschyςDritra se inuicem fulminant. Lysias&Isocrates dulciter suunt. mira in singulis diue omnes in suo perfecti sunt. Lege ad Herennium Tullii libros, lege rhetoricos, ut, quia illa sibi dicit inchoata&rudia excidisse de manibus , reuolue tria uolumi- fiam Oratore, in quibus introducit eloquentissi in os illius teinporis oratores, Crassum &Roxonium disputates,& quartum Oratorem, quem iam senex scribit ad Brutum: tunc intestiges, aliter c6poni historiam, aliter orationes,aliter dialogos,aliter epistolas, aliter c6mentarios. Ego in commentariis ad Ephesios sic Origenem, & Didymum, & Apollinarium secutus sum , qui certe contraria inter se habent dogmata, ut fidei meae non amitterξ ueritatem. commentarii quid operis habent alterius diri edisserunti quae obscure scripta sunt, plano sermone manifestant: multorum sententias replicant:&dicunt i Hunc locum quidam se edisserunt: alii sic interpretantur: illi sensum suum&intelligentiam his testimoniis,&hac nituntur ratione firmare: ut prudens lector, cum diuersas explanationes legerit, & multorum uel probanda, uel improbanda didicerit, iudicet quid uerius sit, &, quasi bonus traperita, adulterinae monetae pecuniam reprobet. Num diuersae interpretationis & contrariorum inter se sensuum tenebitur reus , qui in uno opere , quod edisserit, expositiones
posuerit plurimorum Puto quod puer legeris, Aspri in Virgilium & Sallustium commentarios, Vulcatii in orationes Ciceronis, Victorini in dialogos eius, & in Terentii com c dias praeceptoris mei Donati, aeque in Virgilium, & aliorum in alios, Plautum uidelicet,
Lucretium, Flaccum, Persium, atque Lucanum . argue interpretes eorum, quare no unam
explanationem secuti sint, &, in eadem re quid uel sibi, uel aliis uideatur, enumerent. Praetermito Graecos, quorum tu iam scientiam , &, dum peregrina sectaris, pene tui se monis oblitus es : ne, ueteri prouerbio , sus Mineruam docere uidear, &in siluam ligna portare. Illud miror , quod Aristarchus nostri temporis puerilia ista nescieris. Quamquam tu occupatus in sensibus, &ad stritendam mihi calumniam cernuus, grammaticorum &oratorum praecepta contempseris, parui pendens e tam post anfractus reddere, asperitatem euitare consonantium, hiulcam sugere dictionem. Ridiculum est, debilitati & stacti totius corporis uulnera pauca monstrare. Non eligo , quod reprehendam r eligat ipse, quod uitio careat. Ne illud quidem Socraticum non edebuerat: scio suod nescio. Nauem agere ignarus nauis timet: ADrotanum aegro Non audet, nisi qui didicit, dare. quod medicoru est, Promittunt medici: tractant fabrilia labri. Scribimus indocti, doctiq. poemata passim . Nili forte se litteras non didicisse iurabit: quod nos illi de absque iuramento perfacile credimus t uel ad Apostolum confugiet profitentem: Etsi imperitus sermone, non ta- Cor. men scientia. Ille Hebraeis litteris eruditus, & ad pedes doctus Gamalielis, quem non eru- Αct.1 abescit, iam apostolicae. dignitatis, magistrum dicere , Graecam facundiam contemnebat, uel certe, quod erat humilitatis, dissimulabat: ut praedicatio eius non in persuasione ue horum, seu in signorum uirtute consisteret: spernens alienas opes, qui in suis diues crat: quamquam ad imperitum & per singulas instar tui sententias corruentem, numquam pro tribunali sedens Festus diceret: insanis Paule, insanis: multae te litterae ad in laniam conuer Λct.16tunt . Tu, qui in Latinis mussitas, & testudineo gradu moueris potius, quam incedis, uel Graece debes scribere, ut apud homines Graeci sermonis ignaros aliena scire uidearis ; uel, si Latina tentaveris, ante audire grammaticum , ferulae manum subtrahere, de inter pamitulos in χυσγάρ,- , artem loquendi discere. Quamuis Croesos quis spiret,& Dario silitaterae marsupium non sequunturi sudoris comites sunt, & laboris, sociae ieiuniorum, non saturitatis, continentiae, non luxuriae. Demosthenes plus olei, quam uini , expendisse dicitur ,& omnes opifices nocturnis semper uigiliis praeuenisse . Qiiod ille in una littera secit exprimenda, ut a cane rho disceret: tu in me criminaris, quare homo ab homine Hebraeas litteras didicerim. Inde est, quod quidam inerudite sapientes remanent, dum nolunt discere quod ignorant . nec Horatium audiunt commonentem : Cur nescire pudens praue, quam discere malo Loquitur de sapientia, quam sub nomine Salomonis legimus: Inm, Sap.r liuolam animam numquam intrabit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis.
Spiritus enim sanctus eruditionis fugiet dolum ,& recedet a cogitationibus stultis. Aliud est, si, uulgi lectione contenti, doctorum aures despiciunt ,& contemnunt illud elogium, quo procax imperitia denotatur: Non tu intriuiis indocte solebas, Stridenti miserum stipula disperdere carmen quasi non cirrhatorum turba, Milesorum in scholis figmenta d
147쪽
cantet; & testamentum suis, Beorum cachinno membra concutiat, atque inter scutrarum epulas nugae isti usinodi stequententur. Quotidie in plateis fietus hariolus stilliorum nares uerberat, de , obtorto scorpione, dentes mordentium quatit: & miramur, s imperitorum libri lectorem inueniant indignantur, quare inigenistas scripserim inter se orgiis mendaciorum foederari. Nominaui librum, in quo hoc scriptum legerim , id est, sextum Strom leon Origenis: in quo Platonis sententiae nostrum dogma componens, ita loquitur Plato in tertio de republica libro: Veritas quoque scistanda magnopere est. Si enim, ut paulo a te rectissime dicebamus , Deo indeccns, & inutile mendacium est hominibus quandoque utile, ut utantur eo quasi condimento atque medicaminet nulli dubium est . quin huiusmodi licentia medicis danda sit, & ab imprudentibus remouenda. Vera, inquit, asseris: ergo principes urbium , si quibus di aliis hoc conceditur , oportet aliquando mentiri uel contra hostes, uel pro patria, & ciuibus . ab aliis uero, qui uti mendacio nesciunt, austetendum Eph. 4 est omne mendacium. Origenes. Et nos igitur illius praecepti memores: Loquimini ueritatem unusquisque cum proximo suo et non debemus dicere, quis est proximus meus ὸ sed considerare,quo modo philosophus caute dixerat: Deo indecens & inutile esse mendacium, hominibus interdum utile:& quod ne pro dispensatione quidem putandus sit Deus aliquando mentiri. Sin autem commodum audientis exegerit: uerbis loquitur ambiguis ,& per aenigmata,quae uult, profert: ut Sc ueritatis apud eum dignitas coseruetur;&,quod noxium esse poterat, si nudum proserretur in uulgus, quodam tectum uelamine proferatur. Homo autem , cui incumbit necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum me-dacio, quo modo condimento, atque medicamine ; ut seruet mensuram eius ; ne exce-Iud. ii dat terminos, quibus usa est Iudith contra Holofernem,&uicit eum prudenti simulatione F estςr 3 uerborum. Imitetur Hester, quae Artaxeius sententiam diu tacita gentis ueritate cor rediit:
Gon. 7 et in prynis patriarcham Iacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio. Ex quo perspicuum est, quod, nisi ita mentiti fuerimus, ut magnum nobis ex hoc aliquod quaeratur bonum, iudicandi simus quas inimici eius, qui ait: Ego sum ueritas. Haec ori senes scripsit, negare non possumus; scripsit in iis libris, quos ad posectos & ad discipulos loquebatur ; docetq. magistris mentiendum , discipulos autem non debere mentiri . Qui ergo bene mentitur, & absque ulla uerecundia, quidquid in buccam uenerit, confingon stat res . magistrum se optimum probat. Illud quoque carpere dicitur, quod secundum psalmum interpretans, pro eo quod legimus in Latino, apprehendite disciplinam,& in Hebraico uolumine scriptum est 'ta para nascu bar, dixerim in commentariolis meis, adorate filium. Et rursum omne psalterium in Romanum uertens sonum , quasi immemor expositionis antiquae posuerim, adorate puret quod utique sibi esse contrarium omnibus patet. Et revera ignoscendum est ei, signoret linguae Hebraicae ueritatem, qui interdum& in Latinis haesitat. V a nascu, ut uerbum de uerbo interpreter, , id est, deosculamini dicitur: quod ego nolens transsene putide, sensum magis secutus sum, ut dicerem, adorate. quia enim, qui adorant, solent deosculari manum, de capita submiti
Iob. 3i re; quod se beatus Iob elementis & idolis secisse negat, dicensi Si uidi solem cum sulgeret,& lunam incedentem clare: & laetatum est in abscondito cor meum, & osculatus sum manum meam ore meo: quae iniquitas maxima est, de negatio contra Deum altissimum: et Hebraei, iuxta linguae suae proprietatem, deosculationem pro ueneratione ponunt: id transtuli, quod ipsi intelligunt, quorum uerbum est. a Bar autem apud illos diuersa significat. Matth. o dicitur enim&filius, ut est illud : Bariona, filius columbae,&Barptolemaeus, filius Ptole-M ζ io maei, &Barthimaeus & Bari heu de Barrabas. Triticum quoque de sticarum fasciculus Se et G'' 3 ctus ac purus. Quid igitur peccaui, si uerbum ambiguum diuersa interpretatione conuer-δ' ' ti di qui in commentariolis, ubi libertas est disserendi , dixeram: adorate filium in ipso
corpore, ne uiolentus uiderer interpres, de Iudaicae calumniae locum darem, dixerim: adorate pure, siue electe: quod Aquila quoque, de Symmachus uastulerunt . Quid ergo ecclesiasticae fidei nocet, si doceatur lector. quot modis apud Hebraeos unus uersiculus explanetur Origeni tuo licet tractare , innumerabiles msidos introducere, & rationabiles creaturas aliis atque aliis uestire corporibus; Christum q. dicere saepe pasili,&saepi passurum a ut, quod semel profuit, semper prost assii metur tibi quoque ipse tantam assumis auctoritatem. ut de haeretico martyrem, de Origenis libris haereticoru adulteria mentiaris rmihi non licebit disputate de uerbis, di in tamentariorum opere Latinos docere quod ab Hebraeis didici nisi enim& prolixum esset , S redoleret gloriolam: iam nunc tibi ostenderem, quid utilitatis habeat magistrorum limina terere , & artem ab artificibus discere: de uideres ,
148쪽
interpretationi materiam praebuit; dum unusquisque inter dubia, quod sibi conueuidetur, hoc transfert. . id ad peregrina te mitto Reuolue Aristotelem, & Al sq um , Aristotelis uolumina disserentem quanta ambiguorum sit copia, eorum i
cognosces: ut tandem desinas amicum tuum in eo reprehendere, quod ne per somnio quidem aliquando didicisti. Sed, quia Paulinianus, frater meus, de commentariis ad quaedam ab eo reprehensa narrauit, & pauca ex his memoriae tradidit, mihiq. ipsa demonstrauit locat non debeo subterfugere ; quaesoq. lectorem, ut, si paululo in proponendis & diluendis criminibus longior fuero, necessitati det ueniam. non enim alterum accula, sed me nitor defendere, de obiectam haereseos calumniam refutare. In epistolam Pauli
ad bhesios tria Origenes scripsit uolumina : Didymus quoque & Apollinarius propria
opuscula condidere: quos No uel transferens, uel imitans, quid in prologo eiusdem operis scripserim, subiiciam. Illud quoque in praelatione commoneo, ut sciatis Origenem tria uolumina in hane epistolam conscripsisse, quem & nos ex parte secuti sumus; Apollinarium etiam, & Didymum quosdam commetariolos edidisse. ex quibus licet pauca decerpsimus :& nonnulla, quae nobis uidebantur, adiecimus, siue subtraximus r ut studiosus statim in principio lector agnoscat, hoc opus uel alienum esse, uel nostrum . Quidquid ergo in explanatione huius epistolae uitii potuerit demonstrari, si ego illud in Graecis uoluminibus, unde in Latinum uertisse me dixi, ostendere non potuero: crimen agnoscam; & meum erit, quod alienum non fuerit. tamen, ne rursus uidear cauillari, &, hac excusationis stropha, seidum non audere conferre; ponam ipsa testimonia, quae uocantur in crimen. In primo statim uolumine testimonium Pauli, in quo loquitur, Sicut elegit in ipso nos ante consit. Eph. itutionem mundi; ut essemus sancti & immaculati coram ipso: sic interpretati sumus, ut electionem non iuxta origenem eorum diceremus, qui prius fuerant, sed ad Dei praescientiam referremus. Denique diximus; quod autem electos nos, ut essemus sancti di immacuia lati coram ipso, li est Deo, ante Abricam mundi, testatus est; ad praescientiam Dei pertinet; cui omnia futura iam facta sunt; &, antequam fiant, uniuersa sunt nota. Sicut& Cal. iPaulus ipse praedestinatur in utero matris suae et & Hieremias in uulua sanctificatur, cligitur, Hierii roboratur, & in typo Christi propheta gentibus mittitur. Certe in eoositione ista nullum Gimen est: &, Origene dicente contraria, nos ecclesiasticum sensum secuti sumus. Et, quia commentatoris est officium, multorum sententias ponere; & hoc me facturum in praefatione promiseram: etiam inigenis absque inuidia nominis eius explanationem posui , dicens: Alius uero, qui Deum iustum conatur ostendere, quod non ex praeiudicio scien- Itiae suae, sed ex merito electorum unumquemque eligat, dicit ante uisibiles creaturas , Ium, terram, maria, & Omnia, quae in eis sunt, fuisse alias inuisibiles creaturas, in quibus & animas, quae ob quasdam causas soli Deo notas deiectae sunt deorsum, in uallem l crymarum, in locum asilictionis de peregrinationis nostrae, in quo sanctus constituriis oraiabat, ut ad sedem pristinam reuerteretur, dicens: Hei mihi, quia incolatus meus prolonga- Psal. t istus est, habitaui cum habitantibus cedar, multum peregrinata est anima mea. Et Aposto- Rom.ν lusi Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius Et, Melius est reuerti, Phili p. t&esse eum Christo. Et alibi i Antequam humiliarer , ego peccauir & cetera his similia, Psal iis quae longum est scribere. Ani inaduerte, quid dixerim: Alius uero, qui Deum iussum conatur ostendere; conatur ostendere , inquam, non ostendit. Sin autem in eo scandalum pateris, quare latissimam origenis disputationem breui sermone comprehenderim, &lectori sensum eius aperuerim; atque ex eo tibi occultus illius uideor esse sectator, quia nihil ab eo dictum praetermiserim: uide , ne hoc iccirco fecerim, ut uestram calumniam declinarem; ne me diceretis, quae ab eo serii tersunt dicta , tacuisse ,&illum in Graeco robustius disputare. posui ergo omnia, licet breuius, quae in Graeco reperi: ut nihil haberent di scipuli eius noui, quod latinorum auribus ingererent . iacilius enim nota, quam repentina, contemnimus. Exposita autem interpretatione eius, quid in fine capituli dixerimus, ausculta. Non enim ait Apostolus, Elegit nos ante constitutionem mundi, cum essemus sancti & imma lati: sed, Elegit nos, ut essemus sancti, de immaculati: hocest, qui sancti &immaculati ante non fuimus, ut postea essemus. quod & de peccatoribus ad meliora conuersis dici potest t&stabit illa sententia i Non iustilicabitur in conspectu tuo omnis uiuens: nt, idest, in tota uita sua, in omni, quo in mundo isto uersatus est, tempore. Quod quidem ita intellectum, &aduersum eum ficit, qui, antequam mundus fieret, animas dicit esse Hectas propter sanctitatem, & nullum uiuum peccatorum. Non enim, ut ante iam dixi-
149쪽
inus, eliguntiar Paulus ,& qui ei similes sunt, quia erant sancti & immaculati, sed eliguntii
& predestinantur: ut in consequenti uita per opera, atque uirtutes sancti, & immaculati Lant. Et audet quisquam , post huiusinodi sententiam , nos Origenis haereseos accusare Decem & octo serme anni sunt, ex quo istos dictaui libros, eo tempore, quo Origenis nomen florebat in mundo, quo αρχοῦν illius opus latinae aures ignorabant: et tamen professus sum fidem meam, &, quid mihi displiceret, ostendi. ex quo, etiam si in ceteris aliquid haereticum monstrare potuisset inimicus, non tam dogmatum peruersorum, quae&hic,&in aliis libris sepe damnaui, quam improuidi tenerer erroris. Secundum iocum, quem mihi ab eo reprehensum frater ostendit, quia ualde friuolus est,& apertam sui prae-Eph. i seri calumniam, ponam breuiter. In eo testimonio, ubi Paulus loquitur: Sedere eum sutiens ad dexteram suam in caelestibus, super omnem principatum, & potestatem, & uirtu.tem, & dominationem, & omne nomen, quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro, post multiplicem expositionem , cum ad ministrorum Dei officia per . nissem, & de principatibus, ac potestatibus, & uirtutibus, ac dominationibus dicerem, etiahoc addidi i Necesse est, ut subiectos habeant, & timentes se, & seruientes sibi , &eos, quia sua sollitudine roborentur . Quae distributiones ossiciorum non solum in praesenti rum, sed etiam in futuro saeculo erunt: ut per singulos profectus, & honores, ascen sicines , di descensiones, uel crescat aliquis, uel decrescat, & sub alia atque alia potestate, uirtute, principatu, & dominatione fiat. Et post exemplum terreni regis , totamq. palatii descriptionem, perquam diuersa ministeriorum Dei ossicia demon strabam, addidit Et putamus Deum, dominum dominorum, regemq. regnantium, simplici tantum ministerio esse contentum Θ Quo modo archangelus non dicitur, nisi qui prior est angelorum: sic principatus, & potestates, & dominationes non appellantur, nisi subiectos aliquos habeant, & in. serioris gradus. Sin autem putat iccirco me Origenem sequi, quia profectus, & honores, ascensiones,& descensiones, incrementa, & imminutiones . in expositione mea posui: sciat multum interesse, de angelis & seraphim de cherubim dicere daemones & homines fieri, quod afirmat Origenes ; & ipsos inter se angelos diuersa ossiciorum genera esse so titos, quod Ecclesiae non repugnat. quo modo & inter homines ordo dignitatum ex liboris uarietate diuersus est , cum episcopus, & presbyter , & omnis ecclesiasticus gradus habeat ordinem suum ; & tamen omnes homines sunt; sic&inter angelos merita essedi uersa,& tamen in angelica omnes persistere dignitate , nec de angelis homines fieri , nec rurium homines in angelos reformari. Tertius est reprehensionis locus, quod, dicen Eph x te Apostolo : Vt ostenderet in saeculis superuenientibus abundantes diuitias gratiae sitae in bonitate super nos in Christo Iesu : nos triplicem expositionem posuimus; in prima, quid nobis uideretur; in secunda , quid origenes opponeret; in tertia , quid Apollinarius simpliciter explanaret. Quorum si nomina non posui, ignosce uerecundiae meae: non debui eos carpere . quos imitabar ex parte , & quorum in Latinam linguam sententias transserebam: sed dixi , Qui diligens lector est , statim requiret. & dicet: & rursus in fine: Alius uero hoc, quod ait, ut ostenderet in saeculis superuenientibus abundantes diai. uitias gratiae suae, ad illam intelligentiam transfert. Ecce, inquies, sub diligentis lectoris persona origenis sententias explicasti. Fateor errorem : non debui diligentem dicere, sed blaspheinum di quod si fecissem;& aliquo scissem uaticinio te istiusmodi naenias sectaturum, etiam calumniae uerba uitassem. Grande crimen, si Origenem diligentem dixi esse lectorem: cuius septuaginta libros interpretatus sum: quem in caelum laudibus tuli di pro quo compulsus sum ante bienium breui libello tuis contra me praeconiis respondere. EGesesiarum magistri im a me dictum esse Origenem, in tuis laudibus obiicis: & putas, quod pertimescere debeam , si, diligentem lectorem me illum dixisse, inimicus accuses. Sol mus& negotiatores parcissimos, & fiugi seruos,& molestos paedagogos, &argutissimos Lue. iε lares, diligentes uocare. Et in euangelio uillicus iniquitatis prudenter quaedam fecisse dicitur: & prudentiores sunt filii huius haeculi filiis lucis in generatione sua: & serpens sapien-
Gen. 3 tior erat omnibus bestiis, quas secit Dominus super terram. Quartus reprehensionis i
Eph. 1 cus exordium secundi libri possidet, in quo hoc Pauli testimonium exposuimus: Huius rei gratia ego Paulus uinctus Iesu Christi pro uobis gentibus i & quia per se locus ipse manifestus est, eam tantum partem ponam explanationis, quae patet calumniae. Vinctum Christi Iesu Paulum esse pro gentibus, potest de de:martyrio intelligi; quod, Romae in uincula coniectus, hane epistolam miserit, eo tempore, quo ad Philemonem, & ad Colossenses,& Philippenses, in alio loco scriptas esse monstrauimus. Ves cate, quia in plurimis locis lectum
150쪽
, uinculum animae corpus hoc dici, quo quasi clausa teneatur in carcere; diciae opterea I aulum corporis nexibus coerceri, nec reuerti, & esse cum Christo, ut per gentes per eum praedicatio impleatur dicet quidam alium sensum in hoc loco intro- quod Paulus praedestinatus h sanctificatus ex utero matris suae ad praedicationem, antequam nasceretur, postea uincula carnis acceperit. Et in hoc loco triplicem,
upra , expositionem posui; in prima, quid mihi uideretur; in secunda, quid Origenes scxeret; in tertia, quid Apollinari iis cotra illius uadens dogmata sentiret. Lege Graecos comentarios ; &, nisi ita repereris, crime fatebor. Quod est in isto loco peccat si meum Illudia irum, pro quo supra respondi, quare non eos, a quibus dicta sunt, nominarim Superstuum erat, per ungula Apostoli testimonia, eorum nomina ponere, quorum me opuscula translaturum, in praetatione signaueram. Et tamen, uinciam dici animam corpore, donec ad Christum redeat, &, in resurrectionis gloria .corruptiuum & mortale corpus, incorruptione & immortalitate comutet, non absurdae intelligentiae est. Vnde & Apostolus, Miser Rom. ego, inquit, homo, quis me liberabit de corpore mortis huius ξ Corpus mortis appellans, quod uitiis, & morbis, & perturbationibus, ac morti subiaceat, donec cum Christo resurgat in gloria, & fragile prius lutum, excoquatur seruore Spiritus sancti in testam solidissimam, demutans gloriam, non naturam. Quintus locus ualidissimus est, in quo ex pontates illud Apostoli testimonium: Ex quo totum corpus compactum,& conglutinatum per Eph. omnem iuncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis ficit in aedificationem sui in caritate, latissimam Origenis expositionem, de eosdem sensus per diuersa uerba uoluentem, breui sermone constrinximus, nihil exemplis & assertionibus illius auserentes. Cum q. peruenissemus ad finem, haec subiecimus. Igitur & in restitutione omnium , quando corpus totius Ecclesiae, nunc dispersum, atque laceratum, uerus medicus Christus Iesus sanaturus aduenerit, unusquisque secunda mensuram fidei & agnitionis filii Des, quem ideo agnoscere dicitur, quia prius nouerat,& postea nosse desiit, suum recipiet locum, & incipiet id esse, quod iuerat: ita tamen , ut non, iuxta haeresim aliam, omnes in una aetate sint, idest, omnes in angelos reformeniatur ; ted unumquodque membrum iuxta mesuram &ossicium suum persectum sit: uerbi gratia, ut angelus refuga id esse incipiat, quod creatus est: ut homo, qui de paradiso fuerat eiectus, ad culturam iterum paradisi restituatur: de reliqua. Miror te, hominem prudentinsimum, non intellexisse artem expolitionis meae: Quando enim dico: Ita tamen, ut non, iuxta aliam haeresim, omnes in una aetate sint positi, idest, omnes in angelos reformenturios tendo ,&ea, de quibus disputo, esse haeretica,&ab alia haeres discrepare. Q insunt ergo duae haereses una, quae dicit omnes rationabiles creaturas in angelos reformari; altera, quae asserit unumquodque in restitutione mundi id fore, quod conditum est . uerbi gratia i quia ex angelis daemones sunt, rursum daemones angelos heri: & animas hominum, ita ut sunt conditae, non in angelos, sed in id, quod a Deo sunt conditae, reformari; ut& iusti,& peccatores aequales fiant. Denique, ut scias me non meam explicasse sementiam , sed inter se haereses comparasse, quarum utramque in Graeco legeram, disputationem meam hoc fine compleui. Iccirco, ut supra diximus, haec apud nos obscuriora sunt, quia sum κυ-ς dicuntur in Graeco :& omnis metaphora, si de alia in aliam linguam transieratur ad uerbu, quibusdam quasi sentibus, orationis sensus & germina suisecantur. Nisi haec eadem in Graeco repereris; quidquid dictum est, meum putato. Sextum, quod & extremum mihi obii- cere dicitur, si tamen nihil in medio frater oblitus est : Cur illum locum Apostoli interpre- Epiustans, ubi ait: Qui uxorem suam diligit, se ipsum diligit : Nemo enim umquam suam carne odit, sed nutrit &ibuet eam. sicut & Christus Ecclesiam: post simplicem expositionem, Origenis posuerim quaestionein, ex cuius persona tacito nomine dixerim: Opponi nobis potest, quod non sit uera sententia dicentis Apostoli. Nemo umquam carnem suam odit: cum, morbo regio laborantes, pthisi, & cancro, & distillationibus, mortem uitae praes rant, & sua oderint corpora: & statim, quid ipse sentirem, adiunxi: Magis itaque ad cam intelligentiam sermo reseratur. Quando dico, Tropicam: doceo, uerum non esse, quod dicitur, sed allegoriae nubilo figuratum. Ponamus tamen ipsa uerba, quae in origenis libro tertio continentur: dicamus, quod illam carnem, quae uisura sit salutare Dei , anima diligat, de nutriat, & ueat eam, disciplinis erudiens, ct caelesti saginans pane, & Clitisti sanguine irrigans; ut resecta, & nitida . possit libero cursu uirum sequi, & nullo debiliuratis pondere praegrauari. Pulchre etiam in similitudinem Christi nutrientis & Buentis Esclesiam.&dicentis ad Hierusalem: Quoties uolui congregare filios tuos, ut gallina congre Matth. ,3gat pul-