장음표시 사용
161쪽
'' 16, M si istium Ieeensetur. Primum salum De
162쪽
latur Astronomicum, quod est causarum, effectuumque 1 in xies ineluctabilis ab astrorum vi, et energia provenietis. Sextum salum est mahumedanum, quod est absoluta et immutabilis causarum, et esseetuum ineluctabilis series, libera quidem in Deo, in ipsa vero serie rerum necessaria. IIis addi potest satum Christianum, quod Providentiam melius vocabis, de qua Postea. 598 Vstrum illa sata repugnant. Repugnat nempe Democriticum, tum quia fulcitur salsa hypothesi alomorum non productarum, de quibus sequenti capite disseremus θ. 6l2ὶ; tum quia Deum e medio tollit; tum quia casum probat in fortuito atomorum concursu; tum quia libertatem humanam eliminat. Repugnat Stoiciam , quia Dei, hominumque libertatem necat, Deumque proinde imperfectum
reddit, honitatem ac malitiam actionum nostrarum exterminat. Bepugnat Spinodisticum , et quia salsa doctrina unius substantiae nititur, et quia Deum imperfectissimum, peccatorumque auctorem efficit, et quia ornuem aufert libertatem. Bepugnat Aristoteliciam, quia auseri Deo libertatem, et mundum, quem creatum caPite sequenti monstrabimus, aeternum supponit. Repugnat auronomicum tum quia libertatem. destruit, tum quia nulla datur inter sidera, et nostras animas counexio, tum quia et in terra plurium phaenomenorum causas repertinus. Re Pugnat demum Mahumedanum, quod neeessitatem statuit, qua humana libertas omnino aufertur. Do his vide Genuensein Elem. Met. c. 3. Prop. 185. ad 189.), St clienaum scism. seci. i. c. 3. , Del Giudiis Ontol. c. 15 art. 4.). Nam diutius in hisce satis confutandis immorari, esset tempus frustra terere; quia omnia salsis
h3pothesibus nituntur, quas liue, illucque, in hac Ideologia
599. Magna quaestio hie discutienda nobis offertur. Mundus hic habuitne ortum, an seinper extiteritZ Α seipso existit,
an vero ab alio enle existentiam receperit Z in quavis aetate haec quaestio agi lata suit. Sex circa ipsam hucusque, quod sciamus, habentur sententiae. Itaque s. mundum aeternum esse, et quidem sua oritatum forma, sunt arbitrati Aristo-
163쪽
teles, Proclus, Ocellus, Lucanus. Fuerunt quidem. qui sententiam Aristotelis mitigare, aut omnem erroris suspicionem ab eo removere conati sunt, sed actum egerunt, quia nimis aperta est hae in re kristotelix doctrina. Vide Antonium Genuensem Elem. T. S. Dissert. l. e. 2. S. et Disser. 2. λ. 2. Putarunt vero maloriam aeternam Thales, Anaximander, Anaxogoras, Archelaus, Socrates, Plato, aliique ex sch la Ioni ea; sed eam a mente divina in ordinem redactam dixerunt. idem sensisse Pythagoras, plurimique Stoici er
duntur. Certum tamen est, gentes orientales iere omnes, exceptis Hebraeis. Chaldaeos, Persas, Sinenses, Aegyptios, Phoenices, ludos ex schola Sankra Rapilae, uti refert Cousinus C res de Umst. de la phil. lec. 6. 7. 8.), credidisse terram cum aqua permixtam ab aeterno extitisse, dietos proinde chaolvom; atque ab igne, quem veluti Deum hahebant, et colebant, illam suisse ordinatam, sicque omnium Terum fuisse productricem il). IJem tenent audior systemalis naturae, Dapuis ius, Volnerus. 3. Hateriam aeternam quoque probarunt Democritus, Heraclitus, Epicurus, Lucretius, Sival O Lampsacenus: sed hac in re si agularis Eu eorum opi-Dio. Rebamur ipsi, ouo esse omnium rerum principia, RIenum, idest atomos , et imaue scilicet inctium; illas numero, istud vero extensione, et numero, infinitum. Dixerunt Porro, hujusmodi atomos esse ex se ab aeterno existentes; FBria sigram, et exigua magnitiarine, imo et pondere, uti P tavit Epicurus, donatas; in infinito vacuo continuo voI, an tes motu s&0MO, uti Democrito, directo, et declinatoris , uti Epi euro inrisii; agitatas in se mutuo impactas. Postea Tepulsas, inde e Socistis eohaesisse, atque sua collisione et
eo uaesione mundum, Omnesque tu eo res efforinasse. Hanc
absurdam opinionem, quam a Mosco Phoenicio, et Anaximandro ortam derivarunt eruditi D. s. 20. , et ipse probavit Mauperi uisius, et Helvetius, uti apposite notat Spagnius i De mundo. ρ P. 2. reci. l. x K. Orpheus, Hesiodus, Pythagoraei aliqui, Porphrrius. Iani blicus inter illos recen-Sentur, qui clocuerunt , mundum. ex spin Dotura divina ab aeterno si uxisse, imo divinam naturam quamdam pariem ein se. 5ia Celeri omnes e reatum mundum, et materiam putant;
ast aliqui inter quos Suarius, Daries ius, Ut uehi erus, sunt
lil chaos signifieat μα iam, o lum hiatum, inane. De ipso Reai dus t Theog. ν. 116. ait: primo omnium quidem chaos fuit, et MindaTellus lato putrest yraedia
164쪽
arbitrati, saltem potuisse mundum ab aetertio creari. 6. Demum 'ui mundum creatum nulli mode insciantur, de tem pore disputant, in quo a Deo ipse creatus sit. 600. Quare in sex articulos totum dividimus caput , ut claritati consulamus. Loquemur proinde in primo de mundi aeternitate: in secundo de aeternitate materiae; in tertio de atomorum systemate; in quaxto de mundi emanatione adivina substantia; in quinto de creatione mundi in tempore, et ejus possibili late ab aeterno; in sexto tandem de tempore, tu quo mu udus creatus sit.
60 l. Quum de mundi aeternitale disputationem insti
uimus, mundum ab aeternitale existentem , sua vestitum forma, suoque ordine compactum supponimus. Alia siqui dem est dispulatio de mundi aeternitate, et alia de aeternitate materiae. Licet enim, qui mundum aeternum asserit, materiam quoque mundi aeternam Supponat; non omnes ta men, qui materiae aeternitatem tribuunt, ii auc quoque mundo largiuntur. Hoe discrimen est tuler primam et secundam
602. Miandus itaque uon potest esse aeternus. Siquidem s. mundus profecto est ens compositum ex pluribus en tium seriebus, quarum quaeque et ipsa composita est sq. 588. . Verum ens compositum est contingens S. 3ll. 7.). Ergo mundus est ens contingens , ideoque aeternus esse nequit S. 308. 9. . 2. Omnia. quae in mundo sunt, continuis mutationibus. Α a vicissitudinibus subjiciuntur, corpora quaecuinque , t ominum animae, bruta; uti quotidiana docet experientia. Imo struel uin Ta mundi, seu ratio, qua partes ejus universae ad singulas, et singulae ad singulas, alque ad universas reseruntur, est continuo si uxa, et variabilis. Sed quod mutabile est, contingens sit oportet 6 307. ὶ, ideoque non semper existeus. Ergo mundus
non semper potuit existere; ideoque aeternus esse nequiti 3. Quod aliter concipi potest, ac est, quodque existentia ex PO liari potest, quin sequatur absurdum, eerte aeternum eSM H quit; quia aeternum est necessarium, et necessarium neque
aliter concipi potest ae est, neque existentia orbari sL 308. 6. ). Sed mundus, et quae in mundo sunt, aliter concipi pos-
165쪽
Sunt ae sunt, et existentia possunt expoliari, quin sequatur absurdum. Nonne enim potest concipi inundus aliter ac est Quodnam sequeretur absurdum, si lupiter quatuor non haberet satellit 3 si terra splendesceret, et sol foret opacus 3 Si Iovis moles aliorum planetarum molem non vinceret Τ Si terra non existeret lino si totus, quantus est universus, numquam extitisset Iundus itaque aequit esse aeternus. A.
Si mucidus foret aeternus, ait doctissimus Gerditius Demonstrat. mathem. coni. t e terra. de la mae. art. 3. dissere.
i. in, quaevis solis revolutio infinitas solis revolutiones sequeretur, quia, si finitae numero Praecedentes admitterentur revolutiones, initium solis revolutio habuisset, ideoque mundus non foret aeternus. Sed infinitae numero solis revolutio-Nes re Pugnant, quia repugnat series numero infinita S. 3l3. P. ). Ergo et repugnat mundum ab aeterno extitisse. 5. Idem dic de materia hujus mundi, quae extensione doua lur. Nam si mundus aeternus sit, aeterna est materia, et quidem materia extensa. Sed extensio in materia sinitane est, an in sinita3 Si finitam dicis, eerie matella, et prolude mundus aeternus
esse nequit; quia quod est silitum, augeri Potest, et quod augeri potest, aliter esse potest; ideoque contingens est i S. 307. ,
et Proinde non aeternum. Si vero die is insiuilam, dicis simul dari partium numerum in sinitum, quia extensio est partium extra partes positio S. 509. ). Sea numerus infinitus
repugnat, quia si est numerus, est quantitas; si est quantitas, Bugmenti est capax; si augmenti est capax, numquam infinitus esse potest. Igitur mundus aeternus esse nequit. 6. Quod ero mun)us reapse non sit aeternus, ex eo quoque colligi potest, quod omnia novitatem in hoc mundo praeselerant. Sed de hoe in quinto arti eulo hujus capitis disseremus. 603. Ad labe saetandam hane demonstrationem plura collegerunt adversarii. Ponunt l. progressum causarum, et e sectuum contingentium infinitum, quem tamen non eodem modo explicant. Aliqui quidem seriem rectilineam admittentes, unum ab alio, tertium a secundo, et ita deinceps risque in infinitum derivari eommenti sunt. Alii vero circularem Seriem Probantes, omnes hujus mundi substantias centies , et millies, et infinitis vicibus, modo nasci, modo corrum Pi, aliasque efformare, hasque denuo easdem vicissitudines subire, quin unquam hoc Phaenomenoti finem haberet, autumarunt S. 35I. 8. J. Dicunt 2. ex contingentia singulorum en tium, quae in mundo existunt, haud sequi totam contingentium seriem, ideoque mundum ipsum esse contii genterui uam
166쪽
neque unitales sunt numerus, et numerum efformant, neque singuli milites sunt exercitus, et milites singuli exercitum componunt; plures causae unum essectam producunt, lieet singulae illum nequirent producere; unum Organum animal non efformat, efformant vero omnia simul sumpta. 3. D mum arguunt hoc modo. Series causarum subordinatarum absque ultima certe esse potest, quidui absque prima760ά. Sed haee absurda sunt. Nam prima in objectione haec latent pugnantia. Repugnat numerus causarum, et enseetuum infinitus. Siquidem, si numerum dicas, uuitatum colletionem dieis; si eollectionem unitatum asseras, asserissimul capacitatem augmenti, alioquin numerus nou kret, noularet magnitudo, non foret quantitas; si capacitatem augmenti probes, probas simul, numquam hane capaeitatem terminum invenire: si hoc confitearis, confiteri simul cogeris, sine fine esse hanc capacitatem; ideoque numerum eum sine semper concipere, et admittere poteris, imo teneberis. Sed quod finem, seu terminum habet, infinitum non est g. 312. . igitur infinita causarum, et effectuum contingentium series sive rectilinea, sive circularis om uino repugnat. Vide Gerdi- Ilum loc. eis. art. s. et 2.). Deinde repugnat, seriem esse necessariam, dum contingentibus constati Sumnia seriei est profecto colleetio terminorum, qui eam efformant. Si itaque lemniini seriem efformantes contingentes sunt, tota seriei summa et contingens erit. In quonam enim suae necessitatis rationem
haberet ilia seriei summa 3 Non in entibus contingentibus, quae eam componerent, quia nemo dat, quod uou habet; non extra illa contingentia, quia nullum aliud ens in hac progressus infiniti hypothesi datur. Igitur series illa, quaecumque sit, infinita esse nequit, alias necessaria foret. Demum repugnat, infinitam serie in sine ente, quod illam veluti sustentet, ex istere; quia quaevis series primum unu in Supponit, a quo tota series pendet, uti tota catena unum primum Supponit annulum. Hoc unum porro infinita vi pollere debet, ut in sinitam seriem sustentet. Sed in serie contingentium nullum est, quod hac vi gaudeat, quia quodvis contingens finitum est, et infinita vi donari nequit. Constat itaque, eausarum, essectuumque infinitam seriem contingentium nulli mode posse existere, ideoque uec mundum esse necessarium, ideoque
605. Ad 2. responsio eruitur ex antecedenti responsioue, ex qua Patet, numquam ex contingentibus seriem necessariam
exsurgere. Neque ad rem laetunt allata sxempla. Siquide in Di siligod by Cooste
167쪽
natura collectionis ea est, ut sequatur illam singulorum, Θx quibus collectio enascitur.. Quare collectioni negandum est, quod singulis collectionis partibus negatur; tithuendum vpro quod partibus saltem in asiaequat e. et inchoati e convenit.
Ita numquam videntem vocabis multitudinem caeco tum, quia nullus ex illa caecus videt: numquam numerum dices Berorum coacervum, quia nullum Zeru in habet aliquid, ut numerum componat: numqua ui cogitantem putabis materiast cumulum, quia nulla ex illa pars inchoativam habet cogitandi vim. E contra numerum recte appellabis unitatum collectionem , quia quaevis unitas aliquid ponit, ex quo numerus efficitur; exercitum autumabis militum catervam , quia quivis miles inchoat exercitum; animal dices organorum omnium collectionem, quia quodvis organum ad totum concurrit. Priino sensu accipienda sunt conlingentia, quae nil necessitatis continΘnt, nil immutabilitatis, imo omnem necessitatem ex suo excludunt conceptu. Quomodo igitur uecessitatem ex is lentiae valent colle et ioni largiri 3 Igitur recte ex insum cientia contingentium ad existendum iu serimus, totam conlingentium seriem ad existendum ex se esse insus sicientem, Seu esse contingentem. 606. Ad 3. demum dicimus, seriem causarum sine ultima Don repugnare, quia haec ullima nil in causas influit antecedentes; et quia in ipsa serie quaevis causa suum producit esseclum, qui in causam abit, novumque esseelum producit; et quia omnes hujusmodi causae subordinatae primam supponunt, a qua omnes pendent. Ast non ita est dicendum de serie sine causa prima, qua desciente, omnes illae seriei causae subordinatae in Sufficientes sunt, quia nulla est neces
g07. Hateriam hic aeeipimus pro quibuscumque elementis, ex quibus mundus corporeus efformatus est, sive molem confusam, sive chaos, sive atomos, sive materiam Pilinam, sive corpuscula vocabis sS. 57q. . Materiam enim hie accipimus sine dispositione, sine forma, sine ornatu, sed veluti rudem, ac indigestam quamcumque molem. IIaec est secunda Seu
168쪽
s08. Materia neqtiit esse aeterna. Quandoqui idem illud non est aeternum, quod sine existentia concipi potest, quin sequatur absurdum; sed materia sine existentia concipi potest, atque existentia expoliari, quin aliquod sequo lurabsurdum. 2. Si materia sorpt aeterna, a nullo pendere deberet, alioquin principium ab illo haberet, a quo penderet; sed
materia improducta. et aeterna supponitur dependens a Deo,
qui pam disposuit. Ergo foret dependens et independens,quod repugnat. 3. Supposita materiae aeterni late. et a Deo in ordinem dispositae, Deus iniquus suisset, quia sibi subj cisset materiam, qua ex sua natura erat ex se existens, et ab ipso independens. ά. Si materia foret ne terna, seret quoque necessa
ria. ideoque immutabilis g. 308.). Sed materia continuo mulatur, uti unicuique patet. 5. Si materia foret aeterna , foret quoque infinita, ideoque infinitis partibus conflaret. Sed numerus infinitus repugnat s6 3l3. 7.ὶ. 6. Si materia foret aeterna, et proinde infinita, finitisne partibus. an intensive infinitis constaret Z Non primum, alioquin infinitum oriretur a finito s 5. 582. n. s. in . quod esse nequit; non alterum, alioquindarontur infinita entia infinita, quod etiam repugnat. y. Si materia foret aeterna, ideoque infinita,' totum repleret spatium infinitum; ergo nullum vacuum sOret. nullus motus, quod experientiae opponitur. 8. Si materia foret aeterna, existeret a se, ideoque esset ens necessarium, ac proinde aliquem etiam haberet existendi modum necessarium, quia sine aliquo exi flendi modo concipi nequiret, si existeret. Sed nullus existenis di modus tu materia est necessarius, quia aeque concipi potest in motu , et in quiete, hac, aut illa modificatione decorata. 9. Si materia esset aeterna, et proinde necessaria, quaevis ejus particula necessaria foret. haberetque suum existendi modum necessarium. a quavis alia particula inde pendentem, ideoque nulli subjecta. Ergo numqua in variari, numquam aliis modiseationibus subjici, numquam suo modo essendi expoliari possent materiae particulae. Hoc vero cum experientia pugnat. Palet igitur materiam aeternam esse non posse. T lam hanc demonstrationem paucis ae eleganter protulit Emus
,, Materies porro, seu massam intelligis omnem, se Seu varias ejus partes, consistere numquam
se Absque inodis potuit: non hunc, aliumve requireresis Per se, naturamque suam quia quos semel olim ,
is Per se, naturamque suam tenuisset ab aevo,
is Numquam hos ex ulla posset deponere causaὶ, Dissiliam by Cooste
169쪽
M Ast aliquem semper, nempe liune aliumve, perinde est. ,, Ergo quos habuit primos, servatque tenaces, o Vel quos deponit semper, semperque resumit; ,, nos quum non habeat per sese, habuisse uecesse estis Ab alio. Et quoniam revera tempore nullo,, Stare potest informis, et omni eassa figuram Materies, sequitur per se consistere nullamis Materiem, atque ab eo totum hoc sumpsisse, quod habet, ,, A quo etiam hoc sumpsit talis vel talis ut esset. D Propterea quidquid per se est variabile, non est
,, Aeternum; et pendere aliquo ex moderante necesse est. Glis materies nequit ergo aeterna vocari:,, At si materies non est aeterna, creari
,, Debuit e nihilo; Per sese non fuit unquam, D Est tamen; e nihilo semper existere debet M. 609. Ad haec reduci possunt, quae maleriae aeternitati savere videntur. i. Hateria, et quaevis eius particula est Sem-Per in motu, ae numquam quiescit; motus igitur est materiae essentialis; ideoque posita materia ab aeterno existente, eum motu stare potuit. 2. Si materia non foret aeterua, ad aliquem finem creata suisset; sed nullus finis eonei pi potest, et
6l0. Ad l. dicimus, motum haud mater Iae competere vi essentiae, quia materia ad motum aeque ac ad quietem est indisserens, et in motu eonei pi potest aeque ae in quiete; porro quod enti eompetit vi essentiae numquam ab ente abest. Ex quo sequitur, materiam non esse aeternam; eum enim ipsa nequeat existere nisi in motu, vel in quiete; cumque ad motum, et ad quietem sit indisserens; illa determinatio, quae necessario haberct ad motum. vel quietem debet, ab alio certe derivatur. Quoniam vero existere sine aliqua nequeat determinatione vel ad motum, vel ad quietem; patet, una eum hac determinatione existentiam reeipere debuisse. Si euim tu finges, materiam extitisse sine determinatione ad motum, vel ad quietem, admittere cogeris, extitisse absque ulla determinatione, nempe absque ullo existendi modo, quod certe esse nequit,
quia quodvis ens, dum existit, debet aliquem existendi modum habere. Quare ex hoc ipso, quod materia ad motum, et
ad quietem sit indifferens, recte eruitur, ipsam aeternam non esse. Neque materiae particulis motus est essentialis, si collective sumantur; quia in hae hypothesi, antequam ratione re ziproca agerent, flatum quietis haberent; nam aliquem stalum existentiae debent habere, et actio, quam quaelibet par Disiligoo by Corale
170쪽
ticula tu alteram exerit, supponit aliquem existendi statum, qui nequit esse nisi status quietis, quia actio ita supponitur
ex reciproca actione orta, ut, si unu in elementum existeret,
nullam haberet actionem. Porro hic status quietis ante actionem repugnat, quia motus, et quietis status aequa competit materiae, quae in quiete esse nequit, neque in motu, nisi ab alio ad alterutrum statum determinetur. II1pothesis proinde destruit seipsam. Deinde actio illa reciproca partium materiae alique in profecto existendi statum supponit; hic status existendi non dependet ab actioiae, quae sequitur existentiam, et existentiae statum. Igitur ab alio hic existentiae status derivatur; sed hoc aliud non est certe ipsa materiae natura, tum quia nulla relatio distantiae, situs, loci est materiae essentialis; tum quia modo inquiete, modo tu motu est, quin naturam mutet. Igitur aliud ens requiritur, quod ad aliquem existendi statum determinet illas materiae particulas, ut ad invicem agere possint. Quare hoc aliud illis particulis statum existendi tribuens, existentiam, quae sine illo statu existendi concipi nequit, etiam largitur. Posito autem hoc alio, quod
existentiam, et existendi statum largitur, non amplius aeterna materia est, et ratio reddi potest, cur ad motum, vel adquietem determinetur. Igitur neque materiae, neque materiae
partibus motus est essentialis; neque proinde aeterna fingi potest materia. Vide Gerdilium aipsere. 2. lo c. cie. in . 6li. Λd alterum vero respondemus, aliquem certe finem sibi Deum praestituisse, uti videbimus in sequenti capite. Imo omnes philosophi, cum in natura aliquid inveniunt, aut detegunt, sinem semper, ad quem illud dirigitur, noscere nituntur, pro certo babentes, omnia finalibus causis essecta esse , uli notat Stenari Enytiis. de Phil .monsect. s.ch. 2.ar.2. S. s. i. Finis quidem singularis et immediatus alicujus entis ignorari potest; sed finis semper adest, quia ubique ordo videtur, ubi-rue infinitae sapientiae argumenta. Nonne oculus ad videnum datus est, auris ad audiendum Z Quare igitur non videmus auribus, ac oculis audimusZ Falsum vero est, ex usu derivari sitiem, quia ante usum finis supponitur in agente, uti artifex primum finem respicit, et postea horologium componit. Omuia ad aliquem usum praestabilita sunt, ideoque ad aliquem finem ex usu obtinendum, sed antea respectum. Vide