장음표시 사용
51쪽
simplantentur, aut serantur , quae hinc emergent arbores, medicamento su in nescio quid prae. se ferent. Quae res in surculis aut ramulis, ex simili arbore detractis, & alibi inserendis, vel pangendis, locum vix habet: nec etiam in medicata P repta arbuscula, si transplantetur ac transeratur. Nam pro tro Pio' nisterni lactis&loli genitalis negata facultate, M εμ ' sublatoque nutricis as ueto ubere, succos oblita priores, merito a proprio temperamento, eoque medicato, in aliud degenerare potest. Quare si
voles ut ad ingenium redeat,& vires medic mento fas, pene exhaustas, resumat, medicata
alimonia,quibus dictum est modis, refocillanda, ac instauranda tibi erit. Nec id solum in transpl tatis &transatis locum diabet, sed etiam in iis G μ quae nec coeliam nec solum mutant.Vnde par erit m s,' quotannis, aut saltem qu0que biennio , recens medicamentum, sue simplex, siue compositum, aut antidotum, vel quiduis aliud, denuo illis a αommodare. Quemadmodum ex Graecis Florentini Georgicis,transcripsit Neopolitanus Pauladius, & plerique illo antiquiores. Quomodo non medicati fructus, tam aestiui, quam au-
. tumnales, decerpti σ domi asseruati, medica ine: si evadant i corpus repurgarepsin
maliis o a cinequaquam flentio dissimulabo, quod L d a multis summe desideratum,&cupide e IV μ- petitum inquies.Quomodo ci ro, facile, &quouis tempore, quilibet repositos
52쪽
fructus, sue verni fuerint illi, siue aestiui, seu a rumnales, ita possit componere, ut Aenienter &absque nausea aluum moueant, de subducant, corpusq; a superfluis excremetis libere ac blande 'vacuent. Si patiente aurem mihi praebueris, pau- ου cis docebo. Omnium primum a sido. quopiam Pharmacopola tibi comparasis purgantia si quot medicamenta simplicia,ex eorum classe quet violenta no sinat. Qualiassent Rhabarbaria,ngaricus,sen polypodiuim,epithymus, seme cartanai, myrobalani, thamar Indi, & similia. Vbi unum, aut duo ex his, scopo tuo idoneis, probe siclege ris,m medici consilio legitimas ac sanas portiun-culas, negligenter, si opus erit, fractas & conti sis,horis aliquot, cum tantillo cinnamomi &s nainu anisi, infundes, ac macerabis, in sero lactis, Oxymelite, piissana, vino, aqua,aut blando quopiam liquore, ut visum tibi erit, pro corporis tui S partis anni,necnon aeris teperamento &statu. Deinde quidquid id crit,percolabis,clemeter ex primes calidis cineribus' apto valculo , supe pones: ibiq; horis aliquot insuccabis,ut loquitur Collimella,co puncta locis multis pruna, persica, pyra, ficus,cotonea,vel cerasia: ex nis quae tibi ad manu erunt,nihil refert,modo Sole palla fuerint, vel clibano, ut diximus, resiccata, aut aliter asseruata. Vbi liquore illo medicato, & iusculo, assatim imbuta erunt,& pro rugosis obcsula apparebunt, valdeq; turgebunt,tum demit medicame tosa habebis alimenta, quae absque ulla molestia, corpus soluta aluo,blade repurgabiit. Rem eat dem icoliciter etia experieris in Vuis, quas Dama-
53쪽
ANTONII MIZAL DIscenas nuncupant: magno . Ventriculi ac hepatis commodo, sed detractis prius,& ex illorum pul-CorfὸCh. pa seclusis vinaceis. Si in luauem quempiam gu-tra' ost-3 sthim,ut amarorem, acerbitatem, vel quid simile, IV' prς se tulerint medicata isthςc alimenta,saccharo optimo, aut puluere glycyrrhizae,vel cinnamo mi, facile tegi, ac dissimulari poterit: adhaec aniso condito, vel coriadro praeparato, aut huiuscemodi artificio quopiam aromatico & dulci, pro cuiusque gustu ac palato'. Quidpiam igitur ex iis pretegustabitur, aut una maducabitur, vel sumpto illo medicamentoso cibo, statim deglutiςtur, ut
contraria contrariis emendentur. x
Est modus quida expeditus & salutaris, ita coquendoru in foculo cydoniorum,& aliora quorumcunq; fructuum maiori ut corpus a grauantibus excremetis absque ullo taedio, torminibus ac fastidio clementer purgent: imo Vero purgan do, viscera roborent. H unc qui nosse volet,velle
autem debent omnes, percurrat aream tertiam,
capi septimi, nostri Horti medici, seu Alexi hepi, qui nuper reru multarum accestione locupletior& emendatior in luce prodiitullic inueniet quod placuisse queat. Sed de his fusius agemus paulo post: in vino Cydonite, & Hydrometo. Ioannes Langius, illustristi morum Comitum Palatinoru medicus doctiss. in quadam epist' laad Cyrteru, de medicatis fructibus adhuc scribit
modum . Accipe aquam aut vinum, in qua vel scamonea, vel tithymali cortices, aut turbith,vel id genus fortium medicamelorum, maceratu sit: in quo pruna sicca ex Damasco,caricet,vuς pas , donec
54쪽
donec turgescant, maduerint. Haec absque ullis torminibus suum leniter expurgant. Nam haec sola virtute medicamentorum,exuta eorum substantia, imbuuntur. Hactenus ille. Cognoui qui antea commentoratos nobis fru- Quarevictus, tam siccos quam recentes, nullo modo ma- mod M. cerabant, sed cum purgantibus medicamelis smplicibus, eis a medico praescriptis, & modice fractis, si opus erat, raroque linteolo deligatis,pr norum modo in vino aqua temperato, coquebant : & addito saccharo multo albissimo delic tis palatis edendos proponebant: vel solum eorum iusculum propinabant, dc decoctorum carnem per seiaceum excernebant,ac mundo vasculo repositam, in usum idoneum, & tempus opportunum accurate custodiebant: de eodem bo ue, ut dici solet, lora trahentes, unaque & eadem fidelia duos parietes dealbantes. Noui alios, qui fructus iam dictos, post lon- utilissimgam macerationem, quo nuper dictum est mo- modus. do, blande siccabant in clibano,&iterum,ac te tio macerabant, & demum resiccatos, pyxide in cludebant, & quoties opus erat, excludebant, ac in usum opportune conuertebat,resperso multo saccharo optimo. Si vigebat aestus, in aqua ros cea macerabant: si hyems erat, suffocatis in vino pauco aliquot eorum buccellis, & copiosa sac- , chari aspergine dςalbatis, libere utebantur, &quidquid erat vini superbibebant. Sed ut quod Domπm sentio vere dicam, non sunt haec temere tent n---
da absque docti medici consilio, perinde atque ' alia pleraque hactenus scripta. Nam ille selecta
55쪽
ANTONII MI et ALDImedicamenta, aegrotantium affectibus,aut sanorum praecautionibus idonea seliget, de ad legitimum pondus, ac do sim,Vt loquuntur,omnia deducet, iudicioque & arte singula teperabit. Imbvero suopte Marte, iuxta hanc methodum, noua comminiscetur artificia: quando non omnia possumus omnes. Quomodo laclaca, borrago, portulaca, Cr olera alia,
ra, fraga, grossulae, frambu lae, similes frue fusae plantae, deiectorias facultates induent, Cr sapores aeodores arios admittent. CAP. X.
Si ad medicationes olerum, radicum,& plant,
rum multarum, prudenter referas quae de medicandis arboribus nuper scripsimus, nouo hic sermone opus non erit. Verumen uero , quia plantae radicibus ia' solidis non innituntur, quam arbores,nec tam robusto donantur corpore, nascunturque plurimum seminibus, vel im Plantationibus,ac Dreuioris siqnt vitae, idcirco de illis peculiarem hic instituemus narrationem. Si IIertensi m itaque semina platarum titulo capitis huius pro-r '' politariim, aut aliarum, maduerint triduo, Vel ' quatriduo antὸ quam serantur in iusculo mace' rationis purgantium medicamentorum simpliactu, initio huius opusculi descriptoru, & siccata, Primi m bus iteratis remaduerint,ac ita optimae terrae, pingui simo saturatae,& diligenter subactae,com- nussa fuerint,quidquid inde nascetur, medicat rum seminum facultates ac in genium referet. Idem
56쪽
Idem etiam continget, si medicamentosa illa macerationis aqua,vel iusculo, seu cremore quopiam) pullulantes plantulas, dc adhuc lactescuntes, aliquot diebus, velut ex nutricis ubere, stillando,& non mergendo,aut inebriando, oppo tunis horis foueris ac rigaueris: hinc enim alui lutionem facilem & corporis purgationem ab iulis conciliabis. Si grauis aestus inscriora torrebit, eodem liquoris haustu illas sitientes, affatim, &identidem, sed teipestiue, ut in arboribus diactum est in refocillare, ac recreare poteris. Sunt qui per adolescentiam plantarum, radices carum blande circunfodiunt ad capillares us. que fibras, sed absque ulla iniuriosa tractatibne& eradicatione . Tum demum, purgantia medicamenta simplicia, proposito scopo selectae, de nonnihil contusa, si opus erit, earum nudatis radicibus sparsim iniiciunt, ac disseminant ut in arboribus diximus) regestaque terra adobruunt, consepeliunt, ac ita educari, crescere, & medicamentari permittunt. Quod a multis factuni, de salubriter expertum, vere stio. Nonnullis abunde satis est dii plantulas transiserunt, in scrobiculum illis defossum mittere ac substernere selecta medicamenta: deinde stercorata terra, & si opus erit, irrigata, omnia con dere, ac ita coelo &solo committete. Modos hos requires ex medicationibus arbuscularum . Et
quae de liquoribus, dc succis medicatis ad plantarum radices infundendis, tradita fiunt, eadem etiam ad sapores, & odores de coloribus dubia to) prudenter,ac soletter coaptare poteris,exem-
57쪽
H . A plo Aristoxeni Cirenei: qui, ut scribit Plinius, a 'hh--.patria desciscens philosophia, & helluonum vo-
' ' l forati ac collegio subscribens,natas in sortis lactucas,vesperi vino mulso rigabat, eoque potu, donec satis ebibissent, satiabat: ut postridie, cum . illuxisset, placentas virides a terra missas,se hab re veditaret: dignum helluone inuentum,nedum philosopho. Sed in medicamentoso plantarum mangonio & artificio versatum satis. Manu itaq; ex hac tabula mox ebo, ubi admonuero, quod PQAraiae plantae,quibus a natura inest purgatrix quaedam notatu ἐρ- lubricitas, ut violis maritis & maluis: aut lactea
I subitantia & dulcedo,nonnihil etiam deiectoria, ut lactucis: vel nitrosus si iccus, & ob id medic
mentosus ac deiectorius,ut brassicae & betae: aut lenta & excrementitia humiditas, Vpportulacae: hς, inquam,& similes plantae,cura admodum Q-licita, medicamentissique multis non indigent, ut medicatae,ac purgates evadant, cum id natura fore comparatum habeant: & ob id modica alter tione indigent,ut medicamento sae fiant. De pe-ponibus,cucumeribu s,& huius plumae aliis, non dissimilis erit ratio, ob succum excrementitium,
aquosum,& nonnihil lubxicu, quo large scatent.
Vires γariis modis medicatas reddere, χt earum ,uae, O ina ex istis expressa, aluum clementer moueat, er corpus ab Aue molestia purgent. CAP. . XI. y φη me cvNDv M vindemia, ubi vites ablaquean-
μμ m I, intum putabis ei rei satis esse vini, tot
Vbia. Vites ablaqueato, & lignato: earum radices ci
58쪽
cum sarrito & purgato. Postea,veratri radices in pserim pila contudito,& circum vitem ponito: his ste diu. cus vetus, dc veterem cinerem, ac duas partes te rae circum addito. Radicibus vitis terram insuperinlicito. Hoc vinum seorsum legito. Si voles teruare in vetustatem ad aluum mouςndam, seruato : nec commisceas cum caetero vino . De eo cyathum sumito, & misceto aqua, ac bibito ante coenam: sine periculo aluum mos Aliter,cum vites ablaqueantur, piam, ne admisceas caetero cum viiculos veratri atri circium ponito circum radices,& terram insuper inlicito. Per vindemiari de his vitibus, quod delegeris, seorsum seruato, cya hu . in caeteram potionem indito,aluum mouebit, &postridie perpurgabit,sine periculo. Haec ad verbum M.Cato in suis de re rustica Commentariis. Africanorum & Graecorum geoponici ac medici, Catone multo antiquiores, hac incedui via. Sarmentum quod pangendum est, ima parte fimditur, trium vel quatuor digitorum mensiira, su- blataque medulla, simplex medicamentum purgans & deiectorium, ex his quae primo capite recensuimus, contusum, medullae loco intruditur.
Vel compositi alicuius pulpa quod praestantius
est immittitur. Postea,vulnus aut fissura,ne quid effluat, idoneo emplastro tegitur,deligatur,&itas armcntum terrae mandatur. Haec Florentinus, ex Graecorii geoponicis & medicis unus, & post eum Palladius. Recentiores satagunt,ut vitis ablaqueatae raduces emundentu deinde purgantis alicuius media M
59쪽
acamenti compositi flaccum,uel ex simplicis alicu ius maceratione liquorem,affusione & rigatione, per dies aliquot repetita, affatim coimbibant Mexhauriant, maxime, dum noua de grauid' palmite gemma tumet. Hoc peracto: terram radicitibus regerunt, & ante omnia diligenter caum sine
tum gelidus & nivosus spiret Aquilo,radices percellens , ac vires medicamentorum obtundens. Qui ex vite hunc in modum medicata nascentur
racemi,deiector' erunt ac purgantes, perinde a que vinum ex illis expressiunt, ii cuti scripsit & ata notauit idem Florentinus, libro primo & secumdo suorum Georgicon .Modus hic sane quam focilis est, ac valde expeditus, 't testatur Arnaldus avillanoua, ob c usas in Arboribus expositas. Hinc nimirum visa, repertaque est vita,ut ille idescribit,cuius acinus quilibet aluum clemeter mouebat, habebaturque res ea pro summo miraculo. Qui vitis & vinis albis oblectantur, vitem ac vina huiuscemodi medicata sibi comparabunt: qui rubris, contra: quando, velle suum cuique est, nec gustu vivitur uno. Est alius modus comparandorum huiuscem di racemorum facultate deiectoria praeditorum cum suis vinis,quem nec tacebo,nec tibi dissimulabo. Sarment* ex genero sis vitibus, Opporruno tempore seligutur, & in vas aliquod semiplena purgantibus potionibus, vel medicamentosis liquoribus, maceratione longa paratis, deponuntur : deinde illis terra optima remiscetur,ac tantisper resoluitur,irrigatur & curatur, donec sarmetorum & flagellorum oculi nitantur exire. Id ubi, sit
60쪽
M E o I C A ARTIFICi A. ic sit , more vitium caeterarum, idoneo loco ci cunspecte panguntur, summaque habetur cura, ne iniuriosa tractatione. vel tantillum ostendan- Notandumtur,& hinc ex suo membro excutiantur.Qui inde m
nascentur racemi, pro facultate succi ac liquoris, quo imbutus fuerit palmes,medicati euadet,pe inde atque vinum quod ex illis exprimetur.
Aliae vitium, lauarum ,rinorum . medicationes pulchrae ingeniosae, ad somnum, contra venena, m
Eτ s r que hic scripturi sumus,facile & explic
te colligi possint ex praecedentibus, dicam nihilominus de illis aliter, paucis ac breuiter,quam tum feret materia. Si loco purgantiu medicame- viti, somnitorum compositora, aut diluti eoru , vel decocti PE uor smplicium, quidpiam ex iis antidotis,quq somnuconciliant, in liquorem solutum, ad vitis radices ablaqueatas, tempestiua rigatione estuderis, vel hypnoticas &somniferas plantas iisdem radicibus consepeliveris: aut circum plataueris ut vult Dioscorides, in vino phthorio) tam uuae quam calcata dc pressa ex iis vina, domnum facile conciliabunt . Idem fiet, si truncum vitis selectum,
ut de arboribus diximus, Gallica terebra, aut ha, pcrforaveris, de eadem antidota foramini intruseris, ac vulnus, quo ostensum est modo, th ctaueris, obduxeris, ligaueris, ac Deo & naturae permiseris. Si theriacem, mithridatium, aut vim anti-lexipharmacum aliud, eo intruseris sublata si