Artificiosa methodus comparandorum hortensium fructuum, olerum, radicum, vuarum, vinorum, carnium & iusculorum, quae corpus clementer purgent, & variis morbis, absque vlla noxa & nausea, blandè succurrant. Autore Ant. Mizaldo ..

61쪽

Nira mitisrhena. alis Dacia.

riace tum

notandum.

macerationis plantarum Venenis pugnatium, ra dices imbueris,& frequenti rigatione,eaque te pestiua, perfuderis, vitem habebis antidotariam, alexipharmacam, pestifugam, & venenorum, ac venenatorum omnium hostem capitalem: adeo ut nullum animal veneno imbutum, sub ea st bulari audeat,ac stationem aliquam capere. Quinetiam aiunt acetum ex vino viris huius aptidot riae & theriacatisfactum, necnon uuas passas,miaram habere facultatem contra toxica,pestilentem aerem & morbum, venenatorum morsus, ac alia

pleraque.Quibus deficientibus,proderunt etiam, vitis eiusdem folia trita, & venenatorum ictibus apposita. Quod si rurs9s horum omnium pen ria fuerit, cinis sarmentorum hominem a pericolo vindicabit. Nam & citra theriacem vitis c iuscunque sarmentum, aduersus morsum canis mire auxiliatur, modo non fuerit rabidus. Aut res sunt nequis putet meum esse commentum Poenorum S Graecorum geoponici ac medici, Minter hos Florentinus, qui haec posteritatem latere noluit. Caeterum hic nec omissum velim, nec intactu, quod si de huiusmodi vitibus medicatis sarmentum transferendum, aut inserenduaccipiatur, vires sui medicameli, ut de arboribus diximus, vix resipiet, nec materni medicaminis gustum retinebit . Quare oportebit noua infi sione, eaque assidua, vim senescentis succi iter re & suscitare, ut scribit Neapolitanus Palladius, rerum agri doctor non aspernandus.

62쪽

NEDICA ARTIFICIA. Quomodo carnes gallinarum, caponum, perdicum, lumborum, phasianorum, pullorum, anserculorum, turturum,alaudarum turdorum, similium alitum: Adhaec,hard 'um, agnorum,sepusculorum, cuniculo

rum, porcellorum, similium quadrupedum media camentose fiant, Ῥt corpus ab excrementis blandὸpμrgare queant. CAP. XIII.

Ex praecedentium explicatione & doctrina, si

cile fuit colligere non posse rationi, aut seis. V t sui, aut experientiae,aut doctorum virorum sententiae consentaneam csse illorum opinione qui νεώ disti, negant vires seu potestates certo generi a forma ctra cornmu substantiali contributas quae in temperamenti ' - - aut materiar proprietate consistunt) aliis nonnu- qua rebus natura & specie distinctis comunicari: id quod viis multis,&ex scompositionit,trao mutationumq; variis,in fructibus, oleribus,radi cibus , vitibus & vinis, hactenus pro tenui nostra Minerua utcunque ostendere sategimus. Hinc nimirum, nec frustra, nec temere Galenus multis in locis testatur lac caprae quae scammoneam, &rithymallos vel marina brassicam depasta suerit, purgatorium euadere. Id quod etiam Hippocrates non de capra modo, verum etiam de mulieri- misandribus affirmat: putatque hinc non parum referre, quo siue mulier, siue animal cibo usuin sit, cuius lacte salubriter uti velis, siue Lanus, siue marasino de aegrotans febre, aut ad infiniuioru probam alimoniam. Cum itaque sic res habeat, ut quo cibo vescuntur animalia, illius odorem & vires resipiant ac redoleant quodammodo corum ca

63쪽

Quomodo fani purIa

nes: cum laetigerae pecudes, & boues, quem delinxere salem ut est apud poetam in referunt in lacte saporem, imo vero in butyro & caseo, cum iuniperum oleant turdi qui illius baccis perlibenter vescuntur, quidni etiam astum quarumdam,& quadrupedum iuniorum medicatis robus & pabulis, ut mox dicemus, educatorum, medicatas eorundem vires & facultates in propria carne & pulpa reserant, & hinc medicame tosa ea caro & purgatrix euadat Sed quona,i quies, modo, id assequetur ξ ut priscos medicos S philosophos,qui ea de re scripterunt, in pta sentia omittam, ex recentioribus, pro multis, unum Thomam Erastum proferam,quem paucis audire graue non erit. Docuit me,ait,aliquando

praeceptorum meorum unus, purgatorias reddere gallinarum carnes, &bene successit in huc modum. Decoquenda sunt purgantia pharm ca, ut helleborus, scammonium, agaricus,tithymalli, & smilia, cum tritico, aut hordeo. Hoc solo exsiccato si vescantur longo tempore galliant, vel huiusmodi volucres aliq)purgabit earum caro comesta, nec erit admodum insuauis & gustui ingrata. Haec ille. quod artificium non ad solas gallinas, capones, perdices, phasianos,& holus plumae alites alias, sed etiam ad quadrupedia animalcula quaedam, Vt hcedos, agnos, lepusculos . porcellos, & huius pili similia,prudenter accommodabis, medicato, ut diximus, dom stico eorum pabulo. Nam de agrestibus hic non loquimur, sed domi vel educatis, vel educandis. Verumenimuero, precium operae istius fuerit eundem

64쪽

ME DIC A ARTIFICIA.I8 eundem Erastum rursus audire, eam in rem alibi paulo plenius & planius ad hunc philosophante modum. Hellebori radix, inquit, in aqua cocta, medicatam eam reddit & purgatoriam: indua si maceratus panis aut triticum a gallina dies iquot comedatur,& in chylum, ianguinem,& carnes in eis permutetur, tum demum occidatur, coquatur, & a quopiam homine edatur, I roculdubio purgandi vim & facultatem,ab hel eboro contractam, per tot substantiales mut tiones conseruasse deprehendetur. Hoc si criquis, obsecro, adeo insaniet ut in tali carne se mam hellebori,aut huius essentialem potestatem quaerat. Erunt itaque haec, clim in praecedentibbus , tum iis quς deinceps dicentur accipienda de

viribus quae in temperamenti aut materiae pro prietate consistunt. Non sum nestius plaerosiaque etiam magnates seperiores alites vel animalcula exenterata ac plumis, & corio exuta, inse cire purgantibus medicamentis simplicibus, ut vhabarbaro,agarico, his sennae,semine cartami,

radicibus polypodij, epithymo, & similibus,

uno,duobus,vel pluribus simul,addito cinnamomo, semine anisii, vel foeniculi, necnon herbis parti aegrotanti idoneis & congruis: tum demum haec omnia ventri alitis, vel animalis inserta, consititoque ostiolo,per quod immitia erunt,igni lento torrenda committere: ut vaporosi media camentorum horum substantia imbuta caro, &, ut sic dicam, insuccata, medicamentosi & purgatrix euadat. Alij farctam in hunc modum albtem , & his medicis mistellaneis intus saturatam,

rum facultatibus. Alius mοδ'

65쪽

MMM .. pingui iustulo incoquendam deponunt, eoque . . in decocto purgante una cum carnibus salubritersm -- utuntur : & hinc corpus a grauantibus excre mentis blande repurgant. Sed de his hactenus scriptum sit, ut aliis suum demus locum & o

dinem .

Haec itaque de medicandis arboribus, fructubus, oleribus, radicibus, vitibus, vitis, vinis, de carnibus satis erunt . Quae si placuisse, &grata fuisse intellexero, quae apud nos latent & pulchriora, & praesta tiora, ex Vmbra in lucem communi iuuandi studio profe-

remus.

66쪽

SIS, MEDICI ARTIFICIA PERPULCHRA COM PONENDORUM V I N 6-rum, quae diuersis morbis blande ac iucundo succurrant: cum pristo ac recenti quorundam catalogo, & auxiliis. est priscos medicos udio ac diligentia perquinuisse, quonam modo diuersis affectibus corporis Manimi, cum curandis, tum ex-

α. citandis, vina artificiose comcinnarent, & medicata facti manu.

raret. Qualia sunt Theophrasti apud Heracleam Τηρ ' Arcadiae,quae viros dementabant: Athenari apud λ, H,a' Thasitos, quae somnum accersebant,& fugabant: UPlinij Arcadica,quae foecunditatem foeminis ii

portabant,& viris rabiem. Adhaec Troezenia,quae qui biberant,negabantur generare: S Lycia quae qui gustaverat,his soluta aluus firmabatur. Hinc, scilicet, variς illae,apud M. Catonem,uino ru comcinnationes. d varios affectus: necno apud Dioscoridem: dc ante iam dictos omneis, apud Poenorum & Graecorum geo ponicos ac medicos, sicuti suo loco deinceps ostendemus Horum arti- 'ficia omnibus pene morbis citis,tutd ac iucunde, necnon ut aliquid de meo addain quam minimo, auxilianria,cum legissent posteriores medici,hinc fortasse consulto moti fuerunt,ut medicamenta quaedam purgantia,vino macerarent,& horis alia quot infunderent, ad concilianda ei medicamen-

d iij

67쪽

rates mira in corru

to sim facultatem. Quod, Dij boni, quanto applausu, & corporis totius consensu sic hauritur lQuas, obsecro, vireis in corpore clementer ac blande ita non exerit ξ Quam suauitate medic mentis & rebus, quibuscum miscetur, non ad fert 3 Quas facultates cerebri,ventriculi, iecinoris,cordis & intestinoru non roborat,substantiae, ac naturae suae familiaritate,quae nobis amica est, assueta,&,penc dixerim, congenita Θ Hin imirum Galenus noster, Falernum Mithridatio, &Theriacae miscendum praecepit, Vt multorum Mmarorum, quibus constant antidota illa, iniucunditatem tegat, & ventriculo qui amara aue satur, suauitatem conciliet, contetricemque eius vim roboret. Recte itaque ac prudenter sole tes medici factitia vina excogitarunt, quae facuutates impressoru illis medicamentorum, celeriter ac iucunde toti corpori, essentiae tenuitate, ac familiaritate distribuerent, & a variis affectibus illud opportune liberarent, absque noxa,taedio,ac nausea. Horum compositiones multiplices, de artificia diuersa, tibi candide,ut omnia, propone

re ac paucis exponere, nec detrectabo,nec grin

bor: ut habeas e multis quae pro arbitrio seligero

& sequi possis.

Vinorum medicamentosorum artificiose aliquot concinnationes, tam per 'vindemiam,quam alio quouis tempore aggrediendae. C A P. I.

Vi V DEMIAE tempore, mustum ex albis racemis, iis ue optimis, ac minime vitiatis ex

68쪽

pressum si albo vino delectaris) vel ex aliis com

paratum , seliges ac sepones: & ante quam efferueat, in doliolum, cadum,lagoenam,vel aliud v, sculum, ex munda & proba materia concinnatu, opportune infundes. Sed ita,ut prius selectς in teriae tuae medicae, lotae ac purgatae,in dictum v sculum descenderint: siue herbae fuerint illae, seu radices, flores, semina, species, aromata, fructus, grana, aut res aliae quaevis medicamentosae, qua-xum facultates mustum imbibere, ac prae se ferre satagis. Quod eqodem duodecuplam propo tionem habere debet ad dictas materias plus, mulnus, pro intensiore & remissiore illarum sapore, odore & qualitate. Id ubi factum erit, scutellauno latere aperta, vel illo aliquantulum sublata, vinarij tui vasis osculum, & supremum spiraculum, operies: ut faecessensim ab imo ad summum tendentes, liberum habeant emissarium,& quod medicato halitu ac feruore sursum volitat, despumatum ad inferiora retrudatur. Vbi feruor resederit, & despumatio cessauerit, vas omnino replebitur, quod pro aliis deinceps diactum velim &, ne quid effluat, diligenter stipabitur,ac loco idoneo in usum seponetur: qui post

duos menses opportunus erit. Vides quanto artificio hic elaboratur, & quasi a natura conficitur,&,Vt ita loqua incorporatur, quod iniectum &comprehensum est.Nam per naturalem musti calorem ,validamque ebullitionem, interna rerum infusarum, necnon confusarum fit agitatio, velitatio &impressio.Qua vinii,multo superius,viri

bus propriis eas spoliare, sibiq; proprias facete,

. d iiij

pulcherH-

Arguta philosophia m

69쪽

imbibere, &, ut theologice loquar,transsubstantiare, viis,modisque omnibus molitur, ac tandeassequitur. Ex quo medicamentosum euadit,&hinc v1 admodum penetrabili, artifice industria, . instas, conceptasque rerum immissarum,sibique . creditarum facultates, ad omnia corporis membra, in nictu oculi oucunde perfert ac distribuit, absque ullo naturae gravamine, taedio, nausea, aut fastidio: sicuti probatum, expertum, ac summe obseruatum habemus, scimus, ac vidimus. Hoc primum est concinnandorum vinorum a tificium paratu admodum facile, sed mihi vicu RHotatio que suspectum. Nam periculum est, ne musto

superio M immersae, aut natantes materiae, ex mora, locinatura, dissiatione praepedita, de aliis, vitium trahant, ac vinum ita labefactent, Vt aetatem ferre non possit, sed in vappam illico abeat, aut a te tempus acescat. Quare praestaret, seruore viani sedato,& despumatione facta, illud elutri re, & in alterum vas transfundere: inclusasque materiaS excludere, procul amandare.λNisi malles aliud mullum illis superfundere,&hinci comparatum vinum, quod priore multo erit imbecillius, pauperibus aegrotantibus elargie dum custodire. Est altor modus quamplurimis usitatus acs eis, diis familiaris , cuius talem habeto formulam. M mo M. dica: materiae,pro concepto cuique scopo electς, in optimi musti iusta quantitate scomparato ad id vase idoneo) tantispercoquuntur, & temperato igni, ex semiustis carbonibus accensio , tan

diu leniter bulliunt, spuma ad unguem exclusa, donec

70쪽

MEDICA ARTIF et Αἰ etidonec pars tertia, plas, minus, absumpta fuerit: aut mustum ipsum, rerum immissarum saporem ac odorem exacte imbiberit. Id ubi factum est, noctem integram adopertum vas, cum suo vino & materiis quiescit, sequente luce, per viamineum colatorium Omnia transmittuntur, ac

vinum ita percolatum alteri musto sed minoris quantitatis in vase ad id accommodo, diligenter

remiscetur , & transvasatur : aptato ad sum muni eius spiraculum & emissarium operculo, qua nuper scriptum est formula : ubi perfecte deferbuit,& defaecatum est, rite impletum,operculatum & clausum, loco idoneo, in usum custoditur, ac seponitur. Sed rursum modus iste i tinnitia quanquam non ignobilis) sua non Vacat suspi- sviri. iicione, ob rerum immissarum ebullitionem plus m s. aequo fortasse) maiorem vel minorem, intensiorem aut remissiorem, nulla graduum basi in his praescripta & obseruata. Nam sunt multa quae longam coctionem sustinent, alia vero bre uem: cuius si non habeatur perspecta ratio, uti res decoctorum resoluuntur, & in fumos illico

abeunt. Quare satius esset, ac multo consultius, C.,sie, medicas materias tadiu in musto macerare, donec noran miliarii naturam ac facultates, tam gustatu, quam odoratu,induitIe ac ebibisse deprehendetur.

Quod ubi costabit, lenta ebullitione eaq; leui, negotiu, quo dictum est modo, factu ab-

ω soluetur . .