장음표시 사용
51쪽
pRIΜVM co D lcis. Hde re milita. l. desertorem. Multo magis iuris naturalis errore labens, si parentem pulsaueris,uel uiolenter in ius uocaueris , faceres, quod no debueris: uel inopem non exhibueris .omitteres quod facere debueris,exhaeredari iure poteris ut in authent. ut cum,de appellat. cognos Nempe plus culpae,ius naturale,quagentium,ciuile, uel Praetorium in praedictis casibus admittit si iuris ignaro non arcitur multo minus conscio. Idem in animale ae vase uicioso uendito locato-e,5c siquis rem uenerabilem uendit,ec ignarus ec conscius tenetur. Item siquis renuntiauerit maternae haereditati, hi praescriptioni,nuorabili exceptioni, factum ignorans : nisi crassa sit,ec supina ignoraneia,iuuabitur. Ecce enim repelltis casibus, si non detraxeris falcidiam . quod putaueris amplas facultates superesse,& cognatum eredideris mortuum lare:& parentem patronumve, & si- quem iniuria affeceris, alium esse existimando,damnificari non debeas: nisi iusta afficiaris ignorantia,ut insti. maiid. At enim sunt casus,in quibus omnis iuris ciuilis,uel praetorii ignaro succurrituri ut si filius mutuam pecuniam acceperit, si quis sine causa se obligauerit, si mulier intercessierit, uel postea sine iudice soluerit: siquis id quod iure naturae non debuerit soluerit. Sed ec si prolata seria
Itura uice testamenti, quod aut falsum,aut selennibus destitutum,cum salso coaerede haereditatem diuiseris,in priore casu omnia uindicabis aloe condices,utfffam. her. l. cum putarem , Non obstante eo quod naturale debitum dicatur agnitum. Nem enim cohaeredi antea debitor constituitur quam de communibus perceperit,α in communibus deliquerit impedinthie. haec caeteri. Ego autem puto in casu posteriore non aliquid posse condici propter exceptionem descenaentem ex uoluntate defuncti iusta, tamen minus selenni, ut C. de fideico. l. si creditoris. Quanquam ut existimo non fit locus his,sive per rerum, siue per falsum cohaeredem diuisio fiat,ut C. detur. 8c fact. ignoran. l. iiij. de simplici enim diuisione non insecuta traditione ea lege cauetur,etiamsi non solidam successionem obtineas. Est alius casus .in quo iuris ec facti tam ignaro quam conscio fertur auxilium: siquidem falsa demonstratio nemini praeiudicat, ut si maternum fore respondeat, quod fuerat paternum, uel contra: oc praecipue extra iudicium , sed in iure licebit poenitere responsi, confestionemq; suam corrigere uis ad sententiam, ut si de interrog. act. per plurimum quidem refert confiteamur aliquid esse.& non debere,ut C. de repu. haere. Interdum tamen ueritas, ecfigmento, di falsa demonstratione superatur: puta iudicatione,transactione,te Iigione confessi,aceepti iusto errore, temporis cursu, fictione legis Corneliae, ecpost lit. contes a. sed fal. causa relicto non oberit. Ex praedictis colligi potest iuris ignorantiam regulariter nemini de damno certando nocere,ut superius in quibusdam casibus ,α notatum ec distinctum est. Nocet autem iuris ignorantia aliquando, imo re saepissime, etiam in damno uitando: puta si deliqueris. ubi subripueris, uel te uendi ad pretium participandum pallus fueris, etiamsi minor anno. xxv. inueniatis: nisi quatenus miseratio aetatis poenam mitiganda suaserit,hoc. ubi contra minorem criminaliter agitur,praeterquam de adulterioni aede mino. l. auxilium. Sed nec in furti actione minori succurritur, nisi pro fure decidere uel confiteri potuerit, ec negare maluerit, ut T de minor. I. si ex
eausa. Tibi quoi tutis ignaro sicut dictum est non succurritur, si naturale dobitum agnoueris. Naturale debitum intellige propria, uel conuentione, uel ex uoluntate,siue ab initio, siue ex post facto. Ab initio si uel per pactum nudum quid pepigeris. Ex post facto si iudicatus fueris uel transegeris. Ex his enim musis,si uolueris,non repetis: nisi mulier fueris, post intercessionem solueris ut Tde condict. indebi. l. qui exceptionem. uel nisi nomine seruilis intercessio
pia extra causam peculiarem sine iudice quid solueris,ut T de fide.l. sed si serui.
52쪽
Sed si ex aliena uoluntate quid debitum solueris, licet ante indebitum,omnino non repetis: puta si legata integra per iuris errorem, sed uolun talem defuncti praestiteris. Lo facto quo* extraneo quid debitum, a te postmodum confessione propria, uel inficiatione: ut infra aa l. Aquiliam, ec in testato uenerabili loco relicto quae duo per inficiationem crescunt incipit deberi. Inde est quod efficaciter tenearis,ec si solueris, ad repetendum non admittaris, ut infra de obligat. ex qua. contract. Quanquam aut iuris ignorantia, ius ciuile uel praetoriu ignorantibus de damno certantibus no noceat, lucru tamen captare uolentibus mamaioribus foeminis omnino no prodest. Ergo mulieres ignarae iuris circa ius suum uel substantia damna passae iuuantur in omnibus causis, in quibus 8c mares in copendi js minime, sicut 5c mares. At uero in quin. casibus, etiam per iuris ignorantiam mulieres damnum non subeunt, etiam seorsum a maribus, puta si intercedant: regulariter hodie se ipso iure tuentur, mulieribus quoq succurritur ut eis de integro caueatur,ut ff. qui satisda .coganu. de die.& ff. de eden. Subue nitur etiam si se detulerint. Et si legatum sibi adscripserunt,ut iis de iur. sic. l. ij. Scsside fal. l. diuus . si a debitore locupleti ad inope nouauerit, ut is solui. matris. si cum . At hic cum ignorantiam Praetendis,aduertam quid ignoraueris,ignorans
ruid feceris , te faciente quid obtigerit,delictu an negotiu: quid quoq; postulesesensionem an actionem, cuius iuris errore lapsus lucris naturalis an ciuilis. Item aduertam priuilegio gaudeas nec ne, ut si fueris minor, foemina, agricola Item aduertam contendas de lucro uel damno, siquidem iuris ignorantia omnibus in lucro obest,id est non prodest praeterqua minoribus, ut C. eo l. quamuis Alijs prodesse debere, non foeminis nec rusticis,ego me legisse non memini. Sane error facti,etiam in lucro non obest imo aliquando prodest,ut in usucapione. Porro iuris ignorantia regulariter sicut dictum est in damnis uitandis non nocet, puta in profestione materna, in non debiti solutione, in diuisione cum falso cohaerede,& ex ordine in mulieris successione. Siquis sine causa obligetur uel liberetur. Si quis a filiolam. per iuris errorem mutuam pecuniam accipiat. si liber se seruum, uel dominus seruum suum uel liberum etiam per iuris errorem profiteatur. Item siquis non putans se liberatum cum soluerit, alii ex mandato domini soluerit. Idem si in eo casu cum dederit uolenti creditori aliud pro alio in solutum , iterato secerit solutionem. Idem in casibus similibus,siqui ponsunt reperiri. Ex his quae dicta sunt colligere postiamus, quod istae tres regulae rumpunt naturaliter causam inhibitionis, repetitionis,exceptisiis: praeterqua in muliere intercedente,& in legato integre praestito per errore facti. Ite iuris ignorantia omnibus in lucro nocet, praeterquam minori, di militi,ut Teo. I. ul. Iuris ignorantia in damno nemini nocet excipe nisi res cadat in nomen criminis, uel
nisi res longe ulterius procedat, forte ad adiudicationem, quidue similiter, ut infra ad i. Aquiliam: ad inficiationem, uel transactionem, ueI naturalis debiti agnitionem. in his enim potius ex ui subsecu titiorum damnum infligitur. Aut propter iuris errorem. Nam etia supra de legibus subsecutiuum reddit id debitum utile,ut in metu, in quo contra leges est actum: hocc, sicut de legibus diximus ut alias propter soluentis consensum, alias propter foeneratoris odium, alias propter quinquennale maiusue silentiu . Nam di quod fuerat in uoluntate inutili relictum, si fuerit per triennium praestitum, oblisationem constituit in posterum . Ouid ergo dominus quod antea non debebat ex transactionis causa uel smili, si promiserit uel soluerit, cur non in damno iuuatur c Et cur quis damnificatur , si tributarium uel emphyleucum canonem suo tempore non soluerit, uel nauigiu excusauerit, si ex inutili testamento uel pacto nudo debita soluetit. Certe in praedictis omnibus ideo non iuuatur, quia si repeteret cum deberet,
53쪽
cum deberet, lucrii captaret item cotra fide promissam ueniret. item cotra delia istum iuuaretur,ubi non praeberet nauigia. Quid ergo dicemus,si quis parente
patronum ossenderit,no exhibuerit, non redem erit: non iuuatur,quia ius naturale uel quasi, ignorat, O quia delinquit. Cur ergo creditor admittens muliere intercedentem per iuris errorepericlitatur Respondeo, no damnificatur,quia debitore conuenire potest. Ite faenerator cura filios patreue no repetit c respondeo, quia ius quasi naturale ignorauit debuit em suspicatipatre a filio facile necandu , si filius no habet unde soluat iudici. Sane mulier infra annos pupillares, licet alias puniatur, in proprijs non damnificatur. Sane siquis cu consanguinea contraxerit, incestum etiam in matrimonio admittit, ec quia peccauit, ec quia ius naturale ignorauit. Quid ergo dicimus, siquis per iuris errorem non fecerit non respondeo, quia ius quasi naturale ignorauit, debuit enim scire credito mhus se illigari cum adit: tunc enim uidetur contrahere ergo si non teneretur, Ontra suam quasi promissionem uersaretur. Item siquis per iuris errorem quid tum Piter secerit,uel soluerit,ut non repetat sufficit quia delinquit. Item quid diciamus siquis periuris errorem in I. Aquilia negauit, trans actionem damnosam subhi, sinistram sententiam reportauiae respondeo, iste ueritati praeiudicat, ecreddit utile quod ab initio est inutile. Quid ergo dicimus, si mas pro alio interis cesserit,quia per iuris errorem crediderit quod artari non debuerit Respondeo non auditur, ne contra fidem ueniat, ne uanus 5c inconstans habeatur. Sanὰ mulieri succurritur propter sexus fragilitatem,ct ei iterato editur, masculo minime Nam cum primam editionem admiserit iuri renunciauit, ec ideo post quasi contra primam ueniens non debet audiri. Item quid dicimus si a locuplete debitore ad inopem nouauerit profecto non iuuatur, sed merito damnificatur. damnum enim quod quis sua culpa subit sentire non intelligitur, ut T. de regii.
iur. l. quod quis. Quid dicimus si mas se in fiscum detuleriae profecto damnificatur, quia seipsum detulit. id quo dicemus,si legatum tibi mas adscripserite' ec quidem damnificabitur, quia ius quasi naturale ignorauit: debuit enim scisse ec suspicari sinistram Psipitionem de se potuisse haberi, ne plus sibi adscribat,quam testator mandat aut relinquit. In lumina ex praedictis colligere licet, quia in uitando damno iuris ignorantia nemini nocet misi sicut dictum est id sat propter uim subsecu torum, uel quia simpliciter ius non ignoratur, uel quia ius naturale uel quasi, ignoratur,uel quia delinquitur, uel contra fidem promisisam uenitur, uel quia si auxilium daretur lucrum captaretur. Illud sane praetereundum non puto, quia siquis rem suam apud alium constitutam putans sibi licere per iuris errorem inuaserit, uel u acantem occupauerit, damnum subit: ecquia deliquit,& quia ius quasi naturale emptor ignorauit,damnificatur. Quid ergo dici potest, si filius emancipatus, uel extraneus haeres alius, insta annum non adierit, an ne postea iuuetur respondeo: nd damnificatur, sed no lucratur. DE PRAE cIBvs IMPERATORI OFFERENDIS, ET DE quibus rebus supplicare liceat. TIT. π IX.
QVa ratione post tractatum diuinorum sacrorum adnectitur de sacerdotia
- hus, id est de ministris eorum, eadem ratione post tractatum legum, id est humanorum sacrorum, audiamus de sacerdotibus eorum, id est magistrati-hus. Quippe magistratus Ulpianus iuris sacerdotes appellat,& quia magistr tuum omnium ec dominus, Oc caput est Imperator, de Imperatore loquamur.ec quia dominus Imperator non temeta, sed simpliciter poplitibus flexis pal- hiis ex ordine nexis,adiri debet, de Imperatore uideamus. Exponamus ita b
54쪽
qualiter adiri debeat, di per quem,& pro quibus rebus. Adiri debet sicut dicta
est simpliciter cum humilitate ec deuotione, non temere: non per reu criminis maiestatis,eiusue filiu, sed neoe per consimiles,non per seritu, nisi deserat reos maximoru criminu, uel quia serui dominus dicatur interfectus,ec maxime a coseruis. Supplicare licet de praescriptione moratoria non peremptoria, de iure, aequo, n6 iniquo. Quippe rescripta cotra ius elicita ab omnibus sunt refutanda dicunt quida sunt util refutanda, etiam si fuerint sine mandato impetrata, si iuerint contraria iuri communi, publico .fiscali. Ego autem puto etiam si fuerint cosentanea omnino esse refutanda, si fuerint per emendicatu suffragium elicita: nisi sint in omni causa iniquitatem auferentia, uel crimen indulgentia, ec hoc est qae excipitur: nisi sorte aliquid est quod no laedit alium,scilicet nullo modo, uel modice, uel crime supplicanti indulgeat: hoc enim nemini debet incutere indignationem,si Imperator exerceat misericordia di pietatem. Sed Sc liaec omnia in- si1 in titulo iij. plenius exponemus. In summa illud sciendum est, quod Imperator moratoriam praescriptionem concesserit, ut fideiustar detur a debitore creditori ualebit, ut C. eo. l. quoties. Nec uideatur absurdum . si princeps dilationem indulgere cum possit, crimen ec infamiam abolere ualeat. rem meam alie nam efficiat. Item illud sciendum est, quod licet a sententia praesecti praetorio non appelletur, tamen supplicatur etiam praefecto & principi. Non autem nisi semel si tamen principaliter cognouerit. Si enim cognitio naturalem sententiam tulerit, id est super alterius iudicis sententia pronunciauerit, tunc nec semel supplicabitur,ut C. ne liceat in una eademq; cau. Illud praetereundum non pu
to, quod si seruus a domino opprimatur, supplicare poterit ec principibus & iudicibus aliis,alioquin si statueretur iniquiis me & ineptissime fore. Item ec illud Iraetereundum non puto, quod di ubi a sententia praeseeti praetorio principi
upplicatur,non eo minus sententia executioni mandatur: si tamen uicior side-
iubeat quod facta supplicatione omnia restituet, si legitima retractatione sententia resoluatur. Eryo licet post appellationem no tamen post supplicationem omnia pendent,ut C. eo. authen. quae supplicatio. Sed 5c in eo secernitur supplicatio ab appellatione, quia supplicatur non nisi semel, prouocatur saepius , ua
Tmperiali celsitudini facta impetrataci rescriptio pro contestatione habetur. I, haeredi ec in haeredem perpetuat actionem: ita tamen si actio, super qua sucrit supplicatum, fuerit annua oc praetoria. Ciuilis verooc praetoria perpetua,ut furti actio , non nisi solitis ec communibus modis perpetuatur: puta Per con- restationem, per conuentionem. Nempe θc in hoc ultimo casu, tanquam lite contestata cum mortuo, etiam poenalis transit Sc perpetuatur a filo,ut i f. de act. ει obligat. l. constitutionibus. Excipitur nisi is,qui fuerat conueniendus,erat in absentia, uel furore, uel potentatu laborat, uel infantia. In his enim quatuor casibus, etiam per simplicem conuentionem, quaecun actio in rem hypothecaria perpetuatur,u t C. de anna. except. l. Penuit.
UT LITE PENDENTE, VEL POsT PROVOcATIONEM,
aut desinitivam sententiam nulli liceat supplicare.
55쪽
P Irivri eo diciti oriposuimus qualiter supra sit supplicandum principi. N a quo, de quo
nunc audiamus quo tempore. Post definitionem causae non licet principi supplicare facta prouocatione: sed nee ante prouocationem, nisi a sententia praefecti praetorio. Hoc enim in casu supplicatio admitti debebit,quia in subsidium inuicem appellationis fit. Item post litem contestatam. nec appellatur.
nec datus iudex recusatur,nee supplicatur. In tempore enim medio non est locus remedio. Sane post contestationem, si actorum, re per interlocutionem pronunciatorum no fiat aeditio,porrigitur supplicatio, ut C. eo. l. n. Enimuero ante litem motam principi, de causa supplicare licet, si fiat sicut debet, di de quo debet,& per quem debet. Post contestationem regulariter sicut dictum est supplicare non licet, sed non post cauta definitionem. Ergo qui licitam prouocationem omisit perpetuo silebit,nisi forte iubeatur per restitutionem, uel per ex ceptionem,uel per subsidiariam contra praefecti praetorio sententiam supplicare , 8c haec in silperioribus distinximus. In summa illud notandum esse puto, quod pro eo iure quod non est in controuersia, liceat quocunq; tempore stipplicare,puta ut liceat de flumine publico aqua ducere,uel in publico aedificare.
per mendacium fuerit aliquid postulatum.uel
impetratum. TIT. παILDIximus supra de rescriptis illicitis elicitis, sed modic8, nune audiamus plenissime. Rescripta contra ius commune, publicum, fiscale elicita, sunt re sutanda. dicunt quidam sicut supra diximus) si fuerint etiam sine mandato impetrata. Contra ius commune elicitum, si impetretur ut actio iudicati legitima resoluatur. Contra ius publicum, si impetretur ut in mari, in flumine publico aedificetur cum magno aliorum incommodo. Sane meo iudicio etiam iuri prae εrato triplici contraria rescripta impetrata sine mendatio sunt admittenda. Contra ius fiscale elicitum rescriptum, si impetretur, ut res fisti uicapiatur, capitatio non praebeatur, quadriennii praescriptio a fisco non obiiciatur. profecto contra praedicta iura impetrata rescripta sint refutanda, hoc ita: si sint contra ius eli. cita siue sint contra ius prodita, id est si sint iuri contraria, siue sint iuri cognita. Nam qualiacun* sint rescripta,si sint contra ius elicita,id est per improbitatem mentiendi impetrata, ab omnibus iudicibus sunt resutanda: sic tamen elicita interdum sunt toleranda, ut si modicam iniquitatem contineant, di ad hoc pertianet subiecta exceptio,nisi forte ecc. Ecce enim matrimonium illicitum susceptis liberis stare permittitur,ut C. de nupt. l. di si eontra. Curialis sacerdos factus non retrahitur, ut C. de episco. Sententia conditionalis non retractatur, ut Tquando. appell. sit. Creditor ex pacto ingressire possessionem fundi sibi obligati licet praeside autore debuerit ingredi, a praeside tamen non praecipietur expelliot C. de pig. l. creditores. Ergo sicut dictum est elicita rescripta,id est in precibus ueritate omissa, quanquam stibtilius non possint dici nulla,impetrata tamen non sunt irritanda: si tamen ut dictum est non immodicam laesionem adferant. Ex his recte colligitur , rescripta contra ius elicita , qualiacunm sint iuriemiIi uel gentium aduersa, peremptoriam puta praescriptionem indulgentia. fore omnia rata. At enim si diuinis,alijsue naturalibus praeceptionibus obvient non sunt seruanda. Inde est quod si quispiam expressim rogauerit ut liceat sibi testari qualiter uoluerit, quomodolibet testatus, nequaquam dicendus est deis cessisse intestatus. Verum siquis intestabilis testamenti factionem simpliciter rogauerit, princeps Romanus indulserit, non tamen nisi iure communi testari .. i. C ij
56쪽
PLACENTI NVs IN LIBRUM poterit. Nem enim credendum est Romanum principem qui iura tuetur huius
modi uerbis obseruationem testatorum uoluisse subuertere, ut C. de inossi test. Quare enim non debent ualere rescripta, quae Imperator supplici ex mera liberalitate indulget,non distinguenda principis fide, non exploranda principis de iure scientia, quia non de eius licet disputare iudicio: nam princeps Romanus nihil perperam agere uel dicere, uel ignorare,quod ad ius pertineat, existimandus est utpote cum in eius scrini js sint omnia iura posita, ut C. de test. Oc quare quod princeps statuerit tuum ac tibi debitum transferre non ualebit cum ad hoc ipsum tacite interdum moueatur a lege. Ecce enim dominum serui ad mittit,ut pretium a fisco percipiat, cum seruus adulterinae monetae fabricatorem, in publicum detulerit,ut C. pro. qui cau.ser. l. serui. Sed Zc rem tuam,quam princeps uel fiscus ut suam alienaverit,in dominio habere desinis. In praedictis tamen casibus aduersus fiscum ec principem regrestiis infra quadriennium habetur, ne inde iniuriarum nascatur occasio, unae iura fluxerunt, ut C. unde ui.
l. meminerint. Sed ex eo sententia dicta firmatur, quia quod principi placet lex est, dic legis habet uigorem,pro iure tamen statuendo. Sed 5 ex eo,quia siquis suppliciter impetrauit,ut in publico loco aedificet no est credendum, ii i cu incomodo magno aliorum id faciat. Ne enim sic conceditur: nisi sorte id sibi concedi impetrauit, ut is nequid in loco publico. I. it. Rescripta itaq; quae sunt prodita contra ius, tua exceptione praedicta, non ualebunt, ipsis aliquando obstatura , qui impetrauerunt: quoniam quod quisl iuris in alium statuerit eodem iure uti debet, ut is quod qui scp tur. In summa sciendum est,quod si mendaci
rum praescriptio obiiciatur, ueritas inquiri debet. Nempe enim uera per mendacium sunt extorquenda. Nam ec mendacium uero admixtum iuuat uerum, excusationem tutoris etia iustam euacuat,ut si ex fal. allegat. Multatur autem iudex qui praecum falsitatem argui uetuit. Nam ec si Imperator uel dominus Papa mandauerit, ut in possessionem quis mittatur, de ueritate tamen precum inquiri oportet, si mendaciorum praescriptio obijciatur, ut C. eo. I. iiij, oc unde ui l. meminerint. desinant ergo timere miseri episcopi,non expauescant stulti is
mi praelati, qui putant si non effectui mancipauerint, quod precise eis iniungitur, se debere puniri, ac se de iure posse degradari. Nempe rescripta per mendacium impetrata non tialent, quia extra allensium principis aestimantur elicita, ut
C. qui milita. non pol Cl. v. &ssi de appellat. ld. Saepe enim quaedam in sermone tacite excipiuntur, ut in restitutione natalia quae priuilegium in se contianet Sc concessionem seruitutum , ut T. de natali. resti. I. i. ec in diuinis post trifiduum Niniue subuerteretur Nec uideatur absurdum, si rescripta nullam modicam te iniquitatem aequitate pacti in se continent multo fortius tolerati debet autoritas rescripti.
DE DIVERSIS RES c RIPTII, ET PRAGMATIc Issamstionibus. TIT. π XIII. ἰEXposuimus supra de rescriptis quae non ualent, nunc audiamus de his
quae ualent. Et quidem rescripta ualent, si ius commune continent. Item si
ius singulare indulgent, si tamen id quod induinetur in Codice, puta si immunitas tributorum hodie concedatur alteri ecclesiae, sicut olim concessa est Thenionicensi ecclesiae. Item respripta ualent sicu i dicitum est quae nullo modo laedunt uel modice,uel quae crimen remittunt, etiam si permendacium extorque' antvrcita tamen ualebunt si habuerint purpuream inscriptionem di principis
subscriptionem dc quasi eius subnotationem,ut C. eo. I. iiij. Item diem,ec Comsulem
57쪽
PRIMVNi co D IcIs. t sulcin,uel Imperatorem domini hodie incarnatione continere debet, ut C. eo.
l. iiij. Item in rescriptis expressim inseri debet si preces ueritate nitantur. Ait enim Imperator nimia aditione petentium se re concedenda re non concedenda concedere. Ueruntamen iudicio meo di si hoc non fuerit insertum, non ideo erit rescriptum inualidum tita tamen hoc puto distinguendum, si, quod est diaetum, impetranti inserret rescriptum compendium: ne 3 ab eo contra queni producitur probetur quod sit extortum per mendacium. Enimuero si non fuerit insertum si preces ueritate nitantur contra impetrantem praesumitur. Ergo si ex eo impetrator uelit obtinere , necesse habet probare se apud principem ueriatatem asseuerasse. Nam Sc in instrumento idem dicitur, ut si iudici uideatur
susipectum, is qui producit probet, si uero fuerit in prima figura ei stabitur fissi
per aduersarium probetur falsum,ut C. de probat. I. ult. DE sTATVIs ET IMAGINIBVs. TIT. xxIIII. MVpra de nrincipibus,nunc loquamur de eorum statuis 5c imaginibus ad hoonorem. Licet statuas erigere nulli alii, nisi alicui Imperator expressim permiserit. Sed non eo casu ex descriptionibus tenuiorum rusticorum uel estentia sumptus au t praestationes colligi debent, sed a magistratibus statuae erigi de-hent: ergo si iudices contra fecerint ec honores amittent, oc emolumenta quae fuerunt consecuti in quadruplum fisco praestabunt, ut C.eo. l. i. DE HIs QFI AD STATUAs,cONFUGIUNT.
HI qui ad principis statuas consuiliunt, si causas habuerunt ob quas consigere debuerunt etiam legibus,ta a iudicibus defendentur: si uero per maliciam confugiunt, ut in alios creent inuidiam uinculis publicis mancipabuntur , ut T de poen. l. capitalium. Sane siquis confugerit ad immi regis statuam, id est ad omnipotentis dei ecclesiam minime turpiter extrahitur. Nam ec alias qui per principem deierat punitur, qui per deum, impunitus relinquio tu ut C. de iureiur. l. si duo&l. iurisiurandi. DE OFFMIO PRAEFEcTI PRAETORIO RUM ORIENTIsec Illyrici. TIT. π XVI.
EXplicauimus de principe qui est caput omnsum magistratuum: Nuncauis
diamus de alijs magistratibus qui sint principis tanquam capitis membis Horum membrorum quaedam sunt superiora , id est hominum ut illustres , alii sunt medii ut spectabiles, alii sunt inferiores ut clarissimi, sici primo loquamur de illustribus. Alii gerunt armatam militiam, alii inermem. Horum alij sunt extra urbem, alii in urbe, Ergo primum audiamus de praefectis, postmodum tractabimus de alijs illustribus, sui in urbe constituti, alias sunt in palatio alias extra palatium . praefecti sunt vij. tres sunt illustres: priesectus praetorio Oriem eis. praefectus praetorio Illyrici. praeseditis praetorio Africae. Est aequartus qui
iocatur praefectus urbis. Sunt alii extraordinarij: praefectus annonae, piactus
Guilum, praefectus Augustalis,hic dicitur praefectus Aegypti, ut C. de postu- Ian. l. i. sicut ubi legitur quem esse praefectum operis publici, uel esse praesecta aerarii .intellige abusive dictum,id est praepositum,ut H. nequid in loco publico Lij.ibi enim dicitur,praesecti praetorio duo.id est Orientis α Illyrici sunt excet
58쪽
3. PLACENTIηVs iri ψῖRVM lentissimi. de his primo dicamus. hi praesecti tria habent specialia. Ecce enim ab
eorum sentenchs non appellatur. item contra eorum sentencias nulli restituunt nisi iidem ipsi. item formam a praefecto praetorio datam obseruari generaliter oportet,ut C. eo. l. q. ita tamen, si princeps contra non statuerat. porro iudices alii hoc non possimi, nisi potestatem condendi iura specialiter a principe acceperint, ut iuris interpretes,& Praetores. DE O pr I cIo p RAEFEcTI PRAETORIO AFRIcAE, ET DE omni eiusdem dioecestos statu. TIT. παVII.
PRaefectus Africae, similiter praesectus praetorso, tui sedes est urbs Romani Imperii aemula,id est Carthago,ut C. eo. l. i. Sub hoc titulo l. i. Iustinianus
sese esse ultimum seruum Christi confitetur. Ilcm in hoc titulo legitur l. h. quia milites ideo instituuntur ut per eos prouinciae uindicentur ec defendantur. Item ibidem legitur,si praesectus Africae. Africae castella di ciuitates deprehenderit, minimae magnitudinis esse, poterit minuere, oc ad competentem formam rediagere,ut per milites melius ualeant custodiri. Ergo Imperator multo magis poterit efficere. Sed oc dominus Papa de duobus episcopalibus unum, di de uno duos emcere ualet. DE OFFI cIO PRAEPEcTIivRBI. TIT. πα VIII. DRaesectus urbi cunctis potestatibus quae inter urbem sunt excessit,ut C. m. X l. iij. Curet ergo praesectus urbi ut sit praefectus re oc utilitate, sicut praesectus est nomine. Praesectus urbi omnia crimina punit,ut Teo. l. i. Non tamen militares uiros,ut C. de offit. mani. milit. punit autem crimina quae in urbe per petrantur,ec extra,infra centum lapides: Si ultra delictum fiat, ad officium com rectoris Italiae ec prouincialium magistratuum pertinebit. Seruos querentes de dominis ut manumittantur uelut non male tractentur, patronosti egentes delibertis*coquerentes,ut ab eis alantur,audiet. Tutores in tutela grassantes, uestu telam redimentes punit . ut spectacula pacifice cernantur, ec officia urbis sine fraude exerceantur prouidebit. Item curabit ut caro uendatur pretio iustoecne fiat morbosa, ut T. eo. l. i. ' DE OFFI cIO MAGIsTRI MILITUM. TIT. ππIπ.ET magister militum illustris est,hic inquam causas audit inter milites, sed
di inter non milites,& inter militem. Quippe iudex alius militem punire non potest, ut C. de iurisdict. l. magisteriae. ec C. eo. l. i. nisi se subdiderit miles iudici alit,ut C. de pact. l. penult. uel nisi in prouincia alterius iudicis deliquerit etiam maxime leuiter: tunc etiam praeses militem puniet, ut T. de ossi . praesi. L praeses. ec C. ubi senato. l. i. N C. ad I. Corneliam desica. l. i. ec authen. qua in prouincia. In summa sciendum est, quod omnes illustres, ec praesecti praetorio,
ec praefecti urbi, & magistri militum . di quaestores, in dignitatibus exaequati sunt,ut C. de praesect. prato. N praesect. urb. oc magistris militum.
59쪽
-2-- .comcIs. νSVprii de illustribus, qui sunt in urbe, ec extra palatium, nunc de quaestore dieamus qui est in palatio. hic libris Imperialibus uacabat, Ac principis apiaees in senatu legebat, di candidatus principis uocabatur,ut Teo. rescripta bula labat. Erat 8c alius quaestor qui homines torquebat. Erat oc tertius qui anno nas colligebat, di quaerebat. DE OFFIcIO MAGII TRI OEFicIORUM. TIT. αππI. Ηφust, de illustribus, nsic audiamus de spectabilibus qui gerunt mediam administrationem,ut authen. de reb. eccle. non alte. ult. Talis debet esse magister ossiciorum quem stipendia meliora labors prolyxior fecerit anteire, ut C. eo. l. h. Ad ossicium huius pertinet principi quotannis significare, ruemadmodum numerus militum se habeat castrorumcp series procedat, ut
SEd comes sacrarum largitionum spectabilis est, per hunc princeps emersiis stipendia largiebatur, hic sorte erat procurator Reipub. qui Iogista nuncupabatur. DE OFFicIo cOMITII RERUM PRIVATARUM. TIT. π XXII LSEd 5c Comes rerum priuatarum speelabilis est. hic sorte erat procurator Caesaris siue priuatae rationis . hic habebat hoc praecipuum quia eius iussis, principis seruus haereditatem adire poterat in quam princeps institutus fuerat, ut Teo. l. i. Item causas audiebat inter priuatum N Caesarem, sicut superior inter priuatum di fiscum. DE OFricio coMIτIs ORIENTIS. TI f. XXXIIII.
Comes Orientis quoque spectabilis est, ad quem honorem Curialis ad
mitti non debet,ut C. eo. DE OFFIcIO PRO coNsPLIs ET LEGATI.
PRoconsul quos spectabilis est,re habet plura specialia. Beee enim insignis
prouincia,puta Plirigya quae Consuli decernebatur sub eo erat, nec insignes prouinciae sub praesiduous regebantur. Item proconsul semper sub se habet legatum suum quasi quendam ordinarium. Eum mittebat aliquando ante se in prouinciam, ut ibi iudicaret antequam proconsul in prouinciam uenisset, ut K. eo. l. aliquando. Item proconsul postquam egressius est urbem gerit proconsularia insignia , ut T. eo. l. i. Item etiam antequam ueniat ad prouinciam sibi decretam,exercet iurisdicionem uoluntariam non tamen contentiosam, cpotestatem gladii. Caueat tamen ne etiam in sua prouincia fiscalem causam auciat. Sed N amplius quam sex fascibus uti non debet, ut T. eo. l. nec Zc I. procon
60쪽
D PLACEN Tinvs IN LIBRUM ris est: nragis enim prouincialem seruari morem oportet. Caveat quo ut non semper,nec ab omnibus,nec omnia xenia suscipiat, ut T. eo. l. solent. Caveat quo* proconsul ne eius uxor in prouincia delinquat, quia in hoc casu perinde punieturae si ipse deliquisset. Legatus proconsulis non principem sed pro n-sulem qui iudicaturus est consulere debet,ut meo. l. solent. Item legatus eausam ciuilem audire poterit & terminare, criminales maiores poterit quidem audire, sed terminandas ad proconsulem debebit remittere,ut C.eo. Li. DE OFFIcIO PRAEFEcTI AVGPS TALI s. TIT.: παπVI.
DRaesectus quos Augustalis sipectabilis est. hie tributa per Aegyptum colli
A gere debet,ut C. eo. l. i. hic ordinariorum sub se iudicum examinandi flagicia, re non amouendi uel puniendi, sed super his referendi habeat potestatem.
Ed& Vica in magistratus erant spectabiles. horum relationes Iibenter audi
Imus, ne administratorum decrescere uideatur autoritas, ec ne eorum uoces ueluti prophanorum Preces a nostris adytis repellamus, ut C. eo.l. i.& ij. DE OFFI cIo P RAETO RVM. TIT. π XXVIII. II Raetor quot spectabilis est. huius est iurisidictio decreta interponere in tute I lis, in curationibus, in restitutionibus,m uendendis praediis minorum. Hoeita si haec agantur Romae,in prouinciis enim sussiciunt praesides. Sed & ad praetoris ossicium praecipuerertinet ut iura condat, edicta hub breviloquio & compendio , & in albo conscribat. Albi huius corruptio inducit iuvicium quingentorum solidorum,utis de iurisdict om .iud. I. siquis. Horum praetoriorum edictorum compendiosa breuitas amplam materiam praebuit iurisconsiliis interpretandi &resipondendi de iure. Responsa enim dicuntur interpretum,edicta praetorum, consulta senatorum, rescripta Imperatorum, plebit cita plebeiorum. In summa sciendum est,quod is solus praetor constitui debet, qui Romae larem habet, uel a natiuitate, uel a constitutione. Nam re barbarius Philippus Romam uenit praeturam petiit& accepit,ut Teo. l. ult. Praesidis nomen, quod est generale omnium magistratuum, prouincialis magistratus propter inopiam nominum sibi ueluti proprium uendicauit. DE OFFIcio RE TORIS PROVINCIAE, ET UT NULLI patriae suae administratio sine speciali permissu prin- Vcipis permittatur. TIT. παXIX.
DRaeses prouinciae purgare debet prouinciam suam malis hominibus,& eosa opprimat & re aciat,ita si fuerint sibi subditi: porro alienigenas poterit reiicere non punire, nisi sorte sicut superius dictum est eius iurisditionem sponte
subierint, uel nisi forte in ea prouincia contraxerint, uel nisi ibi peceaverint. Cum tamen non sint mulieres,nec clerici: nisi sorte & hi ibidem leuiora admisorint. Item curare debet, ut in prouinciis tecta sint sarta,& aedificia coIIapsa restia tuantur,ut T de ostii praesi. l. praeses. Item curare debet ne tenuiores a potentioribus opprimantur,ut C. eo. l. moderatores,& sside ossit. praesi. l. illicitas. Item praeses pecuniariam multam minuere poterit, ut T eo. l. illicitas. Sa ne pPraesidatum