장음표시 사용
81쪽
quia in superiori agitur de aduocatis inscriptis in matricula, sub hoc titula agitur de his qui non tiunt scripti in matricula,uel aliter, Supra de aduocatorum officio, hic de eorum priuilegio. Advocatorum ossicium laudabile,& uitae hominum necessarium, maxime principalibus praemiis oportet remunerati,ut C. eodem l . laudabile. Item eo priuilegio gaudent aduocati ut eis nulla inspectio,nulla ingeratur peraequatio,nulla operis instructio,nulla discussio, nullum imponatur ratiocinium,nullum denil eis aliud mandetur , praeter arbitrium in eodem duntaxat loco,ubi aduocationis exercent officium,ut Cod. de aduocatis diuersorum iudiciorum l. vj. BE ADVOcATII PII cI. TIT. I x.
SVpra de aduocatis generaliter,nunc de aduocatis fisci uideamus. habet R-scus aduocatum perpetuum, habet ad tempus id est accidentaliter di assumptiue,non substancialiter. Advocati fisci perpetuo absentes singulari iure contra fiscum sententia lata non tenet, ut C. eo. l. ult. 8c C. si aduers. fisc. l. h. ecff. detur. sis. I. fiscus. Caueat tamen fisci aduocatus ne fiscalia comoda occultet, ne te priuatos calumniose inquietet. Item caueat ne in causa fisci quamuis salarium nondum percepit,contra fiscum patronumve praestet,ut C. eo. l. i. sorte per contrarium intellectum non percepto salario aduocabit contra priuatum,uel ne,id quod iniquum est, statuatur maxime subauditur. In summa notandu cst,quod etiam aduersus fiscum, is qui non est aduocatus fisci,exhibebit si uolet patrocinium, dum eam, scilicet causam quam cum fisci aduocatus uel accidentaliter merat,tractauit,suscipere declinet. excepto quod superius diximus id est nisi
tutor curatorve ei,contra quem aduocauit,postea fuerit constitutus. DE ERRORE ADVOcATORUM, ET LIBELLOs SEU PRE-c Es coNcIPIENTI VII. TIT. X.
ERrant saepe aduocati,etiam scriptores libellorum sententiarum Sc precumscriptores,id est conuentionalium libellorum. Et certe si aduocati errauerunt in facto, narrando,confitendo,iudicando his praesentibus quorum causae aguntur, perinde dominis praeiudiciis irrogabitur ac si ab ipsis dominis litium Illoferatur licet ec in praesudicio distinguatur,ta in erroris quom correctione di inguitur. Ecce enim proprium errorem litigator usi ad sententiam corrigere Poterit,ut C. de iur. ignoran. l. error. Error aduocati no nisi infra triduum corrigitur nec aliud iudicio meo dissimulari uel dici potest,ut C. eo. l. ult. Nam&asas pactum quod quis fecit de successione danda sibi, prorsus est nullum. Si tamen aliis paciscentibus de sua consenserit successione,α incoseni usip ad mortem perseuerauerit,pactu ualebit. Errores scribentium preces , sententiasue norraeiudicant. Quippe si probabitur aliud fuisse sententiatum quam inueniatur
criptum, scripto non irrogabitur praeiudicium. In summa notandum est, obstare non debere quod C. eo. I. ij legitur,probari posse condemnationem non intercessisse subaudiri enim debet, sicut lcriptura perhibet, ac si apertit diceretur sed intercessit aliter,ergo non est absurdum, sed condemnatus probare debet; quia non simpliciter negat, sed di aliquid adfirmat. VT AE DE svNT AD vocATIS PARTIVM, IVDEx
82쪽
14 PLAcENTI NVs IN LIBRUM EXposuimus quid iuris sit, si aduocati male dicsit,idest in facto errantinum
audiamus quid iuris sit,si minus allegant,inquiunt,quidam iudex supplebit de facto tantum, alia de iure tantum. Ergo de utrocy, nempe etiam ere-moditio contracto iudex pro absente debet allegare ec eius partes implere, ut C. de appellat. l. uir. ex de tempore appellat. l. q. idem existimo iudicem facere debere,quando mortuus accusatur: Nam ec absentis litigatoris uel mortui absentia, dei repletur Praesentia. Cu em iudex iudicat quid aliud credi debet quam deum iudicare in Euages ijs coram positis praesentem. Item si litigatores minus dixerint iudex supplere debet ut C. eo. Supplere inquam debet antequam sententiam dicat,ut postmodum legibus re aequitati conuenientem sententia promat. Porro post Sententiam aliquado supplet ut de Ductibus. Sane in quaestionibus criminum iudex inquirere debet generaliter,quis homicidium fecerit,no specialiter id est an Titius perpetrauerit. primum cnim est inquirentis, alterum suggerentis, ut T. de quaestio. l. i. In summa notandu est, quos non obstat quod stride aedilit edict. l. i. aedilit legitur,id quod ante iudicium factum est ad iudicis ossicium non ualde pertinere, licet enim non ualde pertinet tamen utcunoe, ita
Apostulando de quo dictum est remouentur infames quandin , ideocli de
causis ex quibus infamia irrogatur audiamus. Infamis est qui fama caret. Ea propter quid sit fama,quidc, intamia,& ex quibus causis irrogetur exponamus. Fama est illaesae dignitatis status moribus & legibus comprobatus, & in nullo diminutus. Idem est existimatio, dc opinio. Consignificant enim haec tria Mocabula ut ensis, mucro, gladius, illaesae dignitatis, id est humanae naturae. Quippe dignior est homo omni creatura cum etiam ei seruiat, sed ec angelica natura: Nam 5c angelus hominis seruitio deputatus est, sicut in diuinis legitur
Sed N ex eo existimatur homo dignior,quod omnis creaturae proprietates in se admittit. Cum in animatis commune habet. scilicet cum haerbis Sc arboribus Ut uiuat, cum brutis ut sentiat, cum angelis ut discernat oc mente cotempletur caelestia,unde Ovidius j. transformationum. Pronac, cum spectent animalia caetera terramos homini sublime dedit,coelumq; uidere Iussit crectos ad coelum tollere uultus.
Et apud Vstgilium,Coelestis uigor illis est. Huius,inquam, status merito qui
fama est,si fuerit in homine integer poterit quilibet de iure iudicare postulare. Corrumpitur autem fama alias proris, ut cum libertas amittitur, alias non minuitur, ut cum circa statum quis plectitur, ut fide extraord. cognit. Sciendum luc quod infamia eli consumptio, uel absia mptio, uel priuatio famae, alias est dii nutio uel detrimentum famae. Irrogatur in fanisa alias per sententiam, alias ipso iure,siue ipso facto. Per sententiam alias per quasi sententiam, alias perueram sententiani. per quasi sententiam, puta si cui primum fustibus cor ,o preconem in υ, edi Imrαω dicatur, opus est utrol, ec uocibus Sc ictibus,ut C eo. Lfustibus. per ueram sententiam,alias ex genere poenae,alias non inspecto genere poenae. per sententiam ex genere poenae infamis redditur, ab ordine motus, relegatus, fustibus caesus. Ex criminibus tamen quae no important infamiam. poena aucta minutatae remittit infamiam,ut C. eo. l. iii. oc iiij.& sside decur. l. ad tempus. Non enim in omni crimine semcntia infamat ut T de pubi. iud. l. ins ruem.
83쪽
metri. Ex importantibus infamiam aucta mitigat, mitigata non remittit. Ita pecuniaria autem poena secus est. Nam ea si fuerit aucta auget infamiam,ut T. eo Quid ergo si sit diminuta quid esse debea aenon legitur. per sententiam iudicis, inquam, non arbitri. nam inspecto genere poenae scilicet corporalis irrogat infamiam puta siquis codem natus est ae furto,iniuria, ut bono. rapto. similibusue. Idem in cotractibus quibusdam. In criminibus tamen quibusdam distinguitur. quod si aucta sit poena remittitur infamia, si mitigata augetur ut is de decur. l. ad tempus,& ff. ad municipa. l. ordine. Sed in criminibus ex pacto, ec praeter sententiam infamatur quis,puta siquis numerauit num una pro mala coscientia ex transactione, uel se numeraturum pepigit notandus erit,secus si iussu praetoris pretium dederit,uel alias precibus suis, uel torii ueniam meruit: multo minus notatus erit, qui iureiurando sibi delato ec praestito innocentiam approbauerit,ut T. eo. l. furti pactus & C. eo. l. no damnatos. Ad haec per confessione, infamia in criminibus irrogatur,ut Teo. l. quoniam. In contractibus tamen ex Pactione cgnsessioneue nequaquam, sed duntaxat sententia. Quippe non tam rurpis est in cotractibus pactio uel confessio, ut in criminibus,ut meo. l. in actionibus. Condemnatus autem siue de delictis, siue de negotio, ita demu infamatur,si ec suo nomine condemnatur: Nam si per procuratorem litigasti,& procurator condemnatus est,procurator non notabitur, quia n6 suo note condemnatus est,sed nec tu notaberis ua nullo modo condemnatus fueris, si ab initio causam per procuratorem agitaueris, ut Teo. l. furti. 3 siquis alieno. praeterea sciendum est, quod non satis est, quod quis fuerit condemnatus actioe ex cotractu, Mel quasi,ut tutelae nisi fuerit condemnatus directa, non contraria. Item contra ius siquidem non de perfidia agitur, sed de calculo. Excipitur mandati contra ria, fortassis nec ipsa,nisi in casu Nam si pro te fideiussi ec solui,mandati si te codemnauero, famosum facio,ut ff. eo. l. furti. Illud autem sciendum est, quod noomnis actio directa ex contractu, uel quasi, infamiam irrogat, ut empti, uenditi, locati,conducti, di condictio quaelibet. Restat ut uideamus quando ipso sacto quis reddatur infamis cum ipsum factum, scilicet per se ec sol um non expectata pactione consessioneue infamat. Quippe saepe lex non sententia notat, ut T de ritu nupt. l. palam. Ecce enim mulier depraehensa in adulterio fit infamis. etiam non condemnata, pacta,confessaue. Secus forsitan in uiro. Nam Sc alia, mulier si infra annum nubat fit infamis, non uir. Sponsalia autem nec foeminae contrahere intra annum prohibentur ut T. m. l. de nupths&l. illud. Sand mulier si infra annum peperit, cum uirum elugendum non naberet, uel si a Caesare impetrauerit poterit nubere. sed Zc notanda est, quod si mulier uidua filiatam. ec uir filius tam . iussu eorum, quorum in potestate fuerint nuptias cotraxerint, non ipsi,sed eorum parentes infamabuntur. Ad haec uir qui eode tempore duasti: cores habuit ipso facto infamatur: licet posterior sit uxor tantum de facto, noritim effectus sed adfectus hoc casu punitur,ut T. de adult. Sed ec ignominiosed, missius,5 qui in scaenam prodiit. Ludicri certaminis causa,& si no luserit etiasine mercede. Sed ec qui descendit in armam pugnaturus, licet no pugnauerit, non ob virtutem, sed mercedem, sed Zc qui exegerit usuram usurarum. Et qui
Menit cotra transactionem iuratam. Mulier quo quae adsumpta tutela contras cramentum secundo nupserit. Et si mas in mulierem, uel mulier in uirum fla-κ itiose nupserit. Item ipso iure siue ipso facto mulier infamatur quae mortuo uel inpudiato marito insta annum nupserit, cum uir irracionabiliter eam abiiciens siccubuerit poenis ut authen .de nupt. Item idem fiet si mulier iniustd diuertens infra quinquennium nupserit, ut C. derepit. I. consensis. forte idem in uiro. Ida
erit si milites fundos alienos coduxerint, ut C. locat. t ult. Idem fiet si senatores
84쪽
is PLAcENTINUS IN LIBRUM ues praesecti summi uiri matrimonium contraxerint cum muliere scaenica,ut C. de natura. li. l. i. Idem fiet siquis uel siqua mancipia quaestuaria ob cauponam exercendam habuit,multo sortius filias suas siquis prostituerit,ut Seo. l. sum. In summa notandum est,quod condemnatus furti actione sit infamis,non fur
tiua condictione: hoc si furtum fecerit uel fecisse iudicatus erit. Sententia enimueritati praeiudicat, imo oc mutilat,nec obstat quod dicitur C. eo. l. si furti, eum apud quem res furtiua comperta est non infamari,intelIigo enim quod ibi fuerit conuentio facta per rei uindicationem,uel per actionem furti concepti, nota per actionem furti.Nec enim praeses prouinciae enicere potest ut damnatu sumti non sequatur infamia. sorte excipitur pater si condcmnetur. Item ut quis infametur,opus est ut condemnetur nomine suo,non procuratorio, tu torio, curatorio. item per iudicem non per arbitrum. Item propter furtum a se perpetratum, uel ex sententia sua datum, secus si ob opem praestitam condemnetur, secus si noxaliter iudicetur. Quid ergo dicemus si iudex dixerit, quia depraehendo te propter furtum ad curiam tractum surripuisse equum, ideo condemno te ut rouituas illum,uel eius precium: sorte condemnatus non erit infama, tum quia nihil ultra rem restituit,tum quia licet pro furto condemnetur,non tamen furti actione .sed rei uindicatione,uel furti condictione condemnatus creditur: secus in expilatione,& in iniuria, ibi enim sufficit codem natio ad infamiam, Iicet nuli a poena sit subdita uel iniuncta. Item in summa notandum est quia si iudex cui dixerit draste sire o ,uel calumniatus es infamia irrogatur: secus si dixerit no iniuste uel temere accusasti,ut T ad turp. l. Item iudicio meo I. Aquil. ob dolum condemnatus fit infamis. Quid ergo dicemus siquis conuentus furti, dixerit actori,nihil equidem mihi conscius sum, sed quia ad curiam erubesco trahi,nuisero tibi centum num os . hic erit infamis utiq;. Quod enim dici potest praesumitur contra eum. Idem si dixeris,quia rem tuam subripui tibi, ec quia in te peccaui numero tibi centum. Sed condemnatus actione ex contractu ut pro socio. ita demum subit infamiam iudicio meo,si hic ob dolum condemnatus fuerit,non ob culpam. Nam re tutor remotus Ob dolum non ob culpam, sit infami g. Quid ergo dicemus si minor spectaculum populo praebuit, equidem non infamatur,quia licet ex animo stulte agat, se tamen non alium laedit. Item in summa notandum est,quod sicut actio uenditi,locati, nulla b condictio etianusurtiua infamat,ita nullum interdictum nec unde ui. Item notandum est, quo linfamia reperitur etiam facti,ut C. eo. l. ea ec ff. quod met. cati . l. nec&ff. de Oh,
sequiis. Sed ec illud sciendum est, quod in C. decimo de infamibus titulus imbenitur. Item notandum est, liuod dicitur ignominiose dimissum infamari, ita de here intelligi,si is qui dimisit ignomiae causam adiecerit,uel id secerit quod pro
adiectione habeatur,puta militem ex auiorauerit, id est insignia militarci detrnaxerit,hic miles nusquam ubi Imperator sit,m Orari debeat, ut Teo. l. n. Item illud notandum, quod licet seruus seruaue,prostitu tus prostitutasie,post liberti. 1-tem no tenetur,in seruitute tamen prostitutus prostitutaue post libertatem no ninfamatur,ut T. eo. l. iiii.& l. Penuit. Item illud notandum est,quod condemn: i- ius furti si appellauerit,ec fatales omnes effluere permisit retro infamis est. Po ero si iniusta appellatio sit pronunciata hodie retro notatur,ut Teo. l. furti. Iten asilud notandu est, quod ubi pater notaretur. si filiala. mortuo marito infra an inum nupserit,non notatur ex eo solo quia ratum habeat. Praetor enim ad initii a nuptiale se retulit,ut Teo. l. quid ergo . i. Item illud notandum est,quod si cu ii praeses dixerit callido commento uideris accusationis instigator fuisse, pudo epotius oneratur quam infamia irrodatur. No enim qui exhortatur mandatori s
85쪽
DE PRoc vRATORI B vs. TIT. XII 1. EXposuimus suptii de aduocatis qui gerentes more amicis expondi eorum
desse derium, non ut eos uel pro eis sententia dicatur. Nuc audiamus de procuratoribus qui dominorum gerendo personas experiuntur, coueniuntur, condemnantur, absoluuntur, Sc inde occalione sumpta de procuratoribus etia, non iudiciorum sed aliorum negociorum audiamus. Videamus ita quid distinguatur inter hunc titulum de mandatis,quare procuratores admissi sint,quis discatur P rator, et qualiter instituat, quis instituat procuratore,quis institui debeat,de qua re,qualiter ossicium procuratoris explicetur, qualiter distatuatur. quis sit effectus procuratoris. Profecto sub hoc titulo agitur de procuratoribus causarum principaliter oc plene, de procuratoribus aliorum negociorum incia denter oc semiplene,et in duabus duntaxat legibus i. si procuratorem dc l. si precium titulo de mandatis plenissimd agitur & principaliter,de procuratoribus iudiciorum 8c aliorum negociorum. Quia negocijs suis hominis superesse uel nolunt uel non possunt receptum est ut per alios possint agere, gerere, conuenire, ut Teo. l. i. Procurator is est qui administrat scilicet iam, uel ministranda suscepit negocia aliena,vel negocium alienum, mandato generali uel speciali domini,ret,uel litis. Quippe licet tutor pro domino habeatur, tamen quia non est dominus rei,litis su ae ante litem contesta. procurator non obligatur. Sane pupillus no tamen infans tutore autore procuratorem ordinat, ut T. de adimit. tuto. l. ita, procurator quom post litem a se,uel contra se contestatam. Atqui procurator constitus ad non iudicium etiam ante negocii inchoationem procurator rite costituitur,ut Tmanda. l. si procuratorem. Procurator costituitur eo quod ponsit mandare mandatum, etia in mandatario supponente. Quippe inuitus procurationem suscipere nemo cogitur,ut C. eo. l. inuitus. Sane T. eo. l. filius iam . dicitur,quod inuitus procurator dari non solet, ita intelligo contra proprietate uerbi, id est non potest non debet. Constituere potest procuratorem regulariter homo liber,pateriam . maior sua autoritate, mentis compos, dominus rei causae te sane ad non iudicium, ut in peculiaribus etiam seruus procuratorem costituit. sed ad iudicium puta ubi in seruitutem petitur , ut T. eodem . l. seruum. Itemta filiusfamil. quando tam agens quam excipiens procuratorem instituit maxime si pater sit absens, uel pro absente habetur, uel si pater procuratorem no habet, uel si habet ,re procurator nolit experiri. Item minor cum autoritate sui de sensoris rite procuratorem instituit,uerum tamen si minor procuratorem doderit ad administrandum quamuis non legitime, si tamen procurator male ges.serit mandati minori tenebitur ut T. de mino. I. cum mandato. Item exigitur ut sit mentis compos & non prodigus,is qui procuratorem constituit. Item ut sit dominus rei uel litis,saltem ut tutor,curator , procurator te primus post litem contest. Institui potest procurator ad causam etiam filius tam . maior ut alleget causam causae,etiam prodigus,non furiosus, non accusatus pendente actione, non mulier: nisi forte pro parente,pro filio, non curialis licet ueteranus, non m
les: nisi sit procurator in rem suam uel nisi fiat sindicus sui numeri,uel nisi pro libertate,uel nisi pro eo qui ad patibulum ducitur, hocci veru est de milite etiamsi aduersarius eum admittit ut T. eo. l. si. Sane miles admissius a sciente milite postea non reprobatur,ut C. . l. ita. Idem in falso procuratore,nisi post litem c5a testatam. forte etiam si post sententia fuerit probatus falsus,ut C. eo. l. licet, tueenim controuersiae sunt nullae, iudicium nullum,nisi dominus habuerit ratum.
Sed di si minor causam agi mandauerit uel egerit si pro se sententiam reportauerit ei proderit, sed si contra se non oberit,ut C. eod. l. no eo minus. Res agenda
86쪽
13 P cENTINVS IN LIBRUM procuratori mandatur, si fuerit honesta,iuri cognita priuata,eiussis, id est pecuniaria, uel quasi honesta, ideo quia mandatum rei turpis nullum est. Iuri cognita, ideo siquis mandet ut sibicredatur,uel ut in genere credatur nihiI agitur , ut institu. mandati. Publica ideo,quia popularis actio dari no potest nisi de uia puhlica agens priuato damno ex prohibitione adficiatur,utff. eo. l. licet. Ideo diaxerim ciuilem,oc pecuniariam causam,quia criminalis causa no rite mandatur. nisi iniuriarum ab illustribus,ut T. de iniurijs,alias ad crime agitandum frustra procurator uenit. Sane ciuilem causam ex ordine quis pro se procurator agitat.1nterdum tamen pro se tantum ut illustris,ut C. eod. authen .noc ius. Interdum
interdictum de liberis exhibendis pater non nisi pro se movebit,nisi uel specialiter cui mandauerit, uel pater ualetudine impediatur, ut ff. eod. l. Pomponius. Item si tutor pupillum suum conuenit, procuratore a se dato, 8c curatore pupillo costituto, litigare debet, ut C. de inlit. dan. tui. l. ult. Perse tamen quis expedit quandocti negocium ecce enim seruus per se tantum ex possessione seruitutis in libertatem proclamat,ut is eod. I. seruum. Item aetatis ueniam a principe
impetratam apud iudicem suum non nisi per se allegabit. Item ubi emphitreta alienat ius suum, proprietarius non nisi per se nouum emphileutam in posscssionem inducit,ut C. de iur. emphi. Sed 5c forte iudex post depositum officium in prouincia quam rexit conuentus, per se di non per procuratorem respondere debebit, ut C. ut infra quinquaginta dies, Explicandu est mandatum nisi simierit renunciatum 5c tempestiue,alioquin qui suscepit tenebitur nisi subsit causa quare non sit renunciatum uel in tempestive,ut Iusti. mandati. Explicare debet
zocurator quod est sibi mandatum sicut suerit iniunctum. Ergo si cui mandata
ierit, ut emat fundum, non debet emere equum. Si cui fuerit mandatu,ut emat fundum Cornelianum, non rite emit Seianum. Item si cui fuerit mandatum ut emat quinquaginta,non debet centum emere. Et interdum tam e iure quis mandatum excedit, ec infra subsistit. Excedit si ut causam ageret mandatum suscepit,appellet,debet enim appellare di appellationis causam reddere, ut fisi tui. appell. In f ii subsistit etiam iure, puta liquis mandatum suscepit ut sundu Co
nelianum emat centum,ec quidem tacite mandatum ei intelligitur, ut postit precto minori emere,ut Institur. mandati. Interdum quota procurator quiddam facere cogitur,quod a mandato uidetur utcunq; aliud. Ecce enim is cui mandata est,ut petat legatum,de tabulis exhibendis intendere potest interdictum, ut T. eod. l. ad legatum. Sane omnia licet non sint in mandato,non tamen sunt coli amandatum, imo sunt quasi iuxta mandatum,ut T iudica. sol. l. iam tamen. Vbi autem procurator ad causam agendam uel suscipiendam datus rite procedit,distingui debet, sit ne procurator rei, uel actoris. Et quidem procurator rei si coimstet cessare mandatum admitti debet ad dcfendendum,ut C. eo. l. exigendi. C
Dere tamen debet de iudicat. soluendo, nisi dominus iam cauerit pro eo , sed re cauere debet de defendendo. Nam nec locupletissimus suis satisdatione desensor idoneus est. Sed nec qui defendit locuples habet,quo ad hoc ut a satisdatione excusetur,ubi quiS agit ueluti procurator actoris, au t costat quia habet mandatum,aut dubitatur de mandato. Si constat de mandato, non est opus ut caueatur derato, sed de defendendo. poena enim procuratoris no defendentis, id est non desensionem cauentis,haec est ut actio denegetur,ut T. eod. l. seruum,di eod. l. actionem: hoc ita si procurator sit simplex ,hoc est si procurator sit in rem suam ex necessitate in fraudem creditorum,siane procurator factus in rem ex necessitate sine fraude non cogitur defendere,ut fissi cod. l. seruum. Quid ergo dic mus quod C. eod. l. inuitus dicitur,actoris procuratorem non este cogenda suscipere defensionem,quia sussiciat implere fideinprosecto Ptiecisis no cogitur, quia
87쪽
quia paratus est,id quod ei mandatum est agere,ut ii .de iureiur. i. iusiuradum Porro si nolit agere cauet tamen cogitur defendere,vel quod melius est,etiamsi iam egit S cauet sussicit si paciatur stipulationem committi. Quod ergo Teo. l. sed oc hae legitur,procuratore qui cauet defendere eogendum nisi ex iusta causa recusauerit,etiam ad agendum sic intelligatur sicut ibidem in sequenti para- grapho habetur hoc est tunc,licet contra proprietatem uerbi etiam is defendit, qui non defendit sed cedit desistit in possessionem reipub. mittit . ubi constat censare mandatum repellitur is qui cauet ut tanqu)m procurator experiatur,etiams plenissime paratus sit satisdare. Excipitur nisi sit languine affinita telie coniunctus: is enim etsi constat cessare mandatum, dum tamen non sit euidens experiri contra mandatum,admittitur, ut T. eod. l. Pomponius: dum tamen caueat derato,& de defendendo ,ut fide negot. gest. l. si autem. Vbi dubitatur de mandam,repellitur procurator,nisi uel probet mandatum,uel caueat dominum habiturum ratum. distinguunt quida, si negatur mandatum, procurator cogitur ad illud probandu . Si dubitatur dicunt sufficit si de rato caueatur. Ego indistinctθ
ire agit mandatum Iraestare non cogitur,ac si aperte diceret alius probare conipelletur. Haec autem exceptio procuratoria ante litem contestatam oponenda
torem eue, ut G. eo. I. u L. Dissoluitur Procuratio mandata mortu AE IMmandantis re integra. Verum si procurator ignorans mandante decessisse mandatum compleuerit,rite contraria mandati agit, ut Insti. mandati . Dii solii inicquom renunciatione mandatarii tempestiva. mandantis quom reuocatione stare integra, post litis cotestationem ex ordine minimὰ. Excipitur nisi procurator magis uelit purgare conuitium,quam exequi mandatum, uel nisi sit factu ro curator in rem suam, uel nisi retention aliqua procurator uti uelit: alias no est' ferendus procurator qui sibi adserit procurationem . nam hoc ipso suspectus est: qui operas suas ingerit inuito,ut ff. eod. l. quae omnia. Ita demum a procuratote iudicium transiem pesinittitur si omnia iudicia transferantur: Coetera alias procurator hanc inconstantiam recusabit,ut T. d. l. in causae. Effectus procurationis hic est,si quis ex mandato contraxerit utilis actio domino comparatue directe pro re iudicata quae procuratori decernitur. Excipitur nisi quis procura torsit in rem suam,ut si eod. l. si procurator. Sed N procurator coaemnatus n5 debet conueniri nisi in rem suam datus fuerit,aut cum sciret cautum non esse,selici obtulerit,ut is eod. l. si procurator, Alias si procurator in causa obtinuerit ursuecubuerit solus dominus cum effectu experitur . In summa notandum est, morocurator ad unam rem tantum constitui potest,re coram,*per nuncium per epistolam,ec absens: dummodo ct certus. 5c non furiosus,ut Teod. l. i. oco.non minus ad agendum quam ad adpunistrandum .ut C. eod. l. nsi eo minus.
Item procurator dari potest re ad litem futuram,re in diem, ec sub conditione. echi perpetuum,ut Teod. l. iiij. Item in rem suani procuratore notandum est,ticere actori dominum praesentem potius conuenire, quam eum qui in suam rem orocurator factus est. Item actoris p curator non in rem suam datuspropictimnensas quas uerisimiliter fecit, potest desiderare ut sibi e24udicati actione tatis fiat. si dominus litis non sit soluendo ,ut ff. eod. l. actoris Item siquis dedit di
uersis temporόus Procuratores duos . dando posteriorem uidetur prohibuisse
88쪽
pantis erit conditio melior,ut posterior non sit procurator in eo quod petiit prior.ut Teod. l. siquis di l. pluribus. Item di illud sciendaest,quod ubicunm quis absens ciuiliter uel criminaliter condemnari potest, ibi quemlibet allegaturum
causam absentiae audiri aequum est,ut T eodem. l. seruum. Ergo mulier,miles uiginti quinoe annis minorilicet iusto iure possint a procuratioe repelli. iustiore came iure debent admitti,ut C .eod. l. exigendi. Nam di iuri res restituenda est ab eo deposita, si dominus ad eam petendam non ueniat,ut ff. deposit. l. bona.
Sed N adulter depraehensus si pecuniam dedit non iure iusto. id est ciuili quod inspicitur reposcit. Item illud notandum est, quod causae infra titudinis , ut filii, liberti,donatarii ,etiam per procuratorem potest agitari: Sed Scausa suspectitutoris,ut Eeod. l. sed & hae. Item ad res duas petendas pcurator datus unam tantum petere poterit,ut Teod. l. Ultima, non tamen si decem petantur,desei fores in quinta audiuntur,ut Teod. l. non tamen . Sed nec is cui fundus relictus
sit,si dederit decem,dando quin cespitem terrae uel modicu consequitur. Idem in luendo pignore. Sed nec is cui fundus Cornelianus relicitiis est,eius usum fructum petere poterit,nec enim usu sfructus est pars rei,licet sit pars dominii. Ite illud notandum est,quod siquis non prohibetur dare procuratore,uel dati procurator,ta dari poterit,ta dare,utis. d. l. mutus, idem in testibus puto. Item procurator qui aedificat nomine alieno si prohibitus interdicto utatur ne ei uissat: licet interdictum sit quasi actio, is tamen,quasi defensor, no cauet de rato. Diff. eod. l. non cogendum. item datus ut confestim agat,etia postea agere non poterit. Sed di licet exceptio falsi procuratoris post contestationem non possic opponi,de procuratoris tamen aetate siue furore poterit disputari. Item,sicut is uui ad causam defendendam Procuratorem dedit, causae suae adesse non prohibetur,ita regulariter is cuius nomine defensor existit: maximὸ si ante litem contestatam in praesentia fuerit,di postulet suo nomine litem suscipere, audiendus est ut K. eod. l. is,N l. Paulus. Item nec ciuitatis actor negocia publicum a pro .
curatorem agitat,ut T. eod. l. nec . Item procurator idemw uenditor, de euicti non tenetur: nisi ex pacto,sicut nec creditor,ut T. eod. l. procurator. Item quan
doci omnis procurator di actoris S rei, omnem cautionem exponit,id est de rato defendenao,de iudicato soluendo,ut in iudiciis miretis, in liberalibus & re tibii; N in restituendis minoribus,in crimine suspecti,ut Teod. l. Pomponius ι ri In fine N illud notandum est,quod ubi causa per procuratorem agitur . ues excipitur,uta ad contan mationem poterit agitari: nisi forte quosdam nonnunquam iustiores ob causas, uehementiores maximi iudicis uocabit autoritas,ut Codicis eodem lege ultima. - . Na,Lic EAT POTENτr o Risus PATRO cINivat Liris eti-
O Mesa mala exempla ex bonis initiis oriuntur,uicia etiam uirtutes imitantur. Inde qccasione licitae procuratio is,de illicita tractat. Ergo si potenti
res contra tenuiores aduocauerint, ueluti P ocuratores agentium creditorum litigaverint . in Lamabuntur,ereditores autem causae iactura adficientur. Aperta enim creditorum uidetur est; uotacitas, qui tales calumniarum redimunt ex
riores noua malitia nouus modus liberationis. Qui sint isti potentiore, in si gulis regionibu singuli iudices animaduertere poterunt, de his legitur Codicis quod met Da
89쪽
praetendunt. Tit. TU.DOssetares conuenti si possessionibus de quibus coueniuntiar,potentiorum
nomine titulos astixerunt,uel eorum nomina in litem praetendunt,plumbo Merberati metallis deduntur,ec causae amissione plectentur. potentiores autem si assensum pbuerunt,et hos ueluti famae suae Pdigos notari oportebit ut C. eo. UT NEMO PRIVATvs TITULOS PRAEDIIS SUIS VEL
alijs imponat,uel uela regalia suspendat. Tit. xvj. NEmo titulos id est prosas,aut rythmos, aut carmina, possessioibus alienis debet imprimere, sed nec uela regalia suspendere. Hoc enim ad principii possessiones pertinet. Siquis praedicta fecerit Geportabitur,quod est notabile, lilbertate privabitur si fuerit nobilis, plebeius decapitabitur,deponendi autem urfrangendi titulos, re scindendi uela, licentia cuilibet etiam seruo tribuitur sine
criminis metu. Ergo si iudex contra talem admiserit accusationem , tricenis libris auri multabitur, ut C. eod. l. q. VT NEMINI LIcEAT SINE IVDic IS AUTORITATE SIGNA
rebus imponere alienis. Tit. xvij. NEmini in lite pendente nedum uela,sed nec etiam insisnia minora, rebus quas alius detinet imprimere debet, etiam si suas, uel sibi obligatas eas esse aliquis adfirmet. Inde est,ut rebus aut tructibus apud se constitutis,signa illicitd imposita propria autoritate detrahere poterit,& postea causa agitari debe-hit. In lumina notandum est,quod titulus iste loquitur lite pendente, superiore ante litem,ec in lite,& post litem contestatam. Quippe nec tituli nec uela a pri- Mato ullo tempore debent imprimi. Sane signa minora, licet non Ille pendente, tamen ante litem motam,ec post sententiam imprimi poterunt.
patrocinij causa illicite praestet. Tit. xviij.PRohibentur tenuiores patrocinium praestare,ec potentior alius, multo sortius prohibetur fiscus qui est potentissimus,etiam ob id quod ei debetur,etiam si pars dimidia actionis ei donetur, ut C. eod. l. i. ec ii. Amplius Sc respub- alia, ut Tolosa, Narbona,similiter prohibetur. Tunc enim intelligo fiscum pa
EXplicauimus de negocijs gestis ex mandato, nunc audiamus de negocijs
gestis sponte etiam sine mandato. Ergo etiam illa negocia gesta,& haec negocia gesta ,stant in nomine generali,non ex praerogativa, sed ex uocabuloruinopia. Videamus itaq; qualiter hic oporteant intelligi negocia gesta, oc cuius, ec qualiter distinguantur negocia,quot modis gerantur negocia, quo tactiones oriantur ex negociis gestis,quibus,in quos,ec quae causae Per cotrarium nego
90쪽
t quae faciant eam si PLAcENTINUS IN LIBRvΜgociorum gestorum actionem inducant quae repetitionem, et quae celsare,& in quantum competant,& quales sint actiones. In primis tamen illud tendum est, quod edictum de negociis gestis ob maximam utilitatem introductum est, puta ne absentium pignora distrahantur,uel poenae comittendae actionem paciantur,re ne absentium bona possideantur,priescribantur,re distrahantur,ut it cod. l.i. Negocia gesta intelligo siquis absentis nomine subiit iudicia. item negocia gesta intelligo, etiamsi unum sit gestu. Idem in bonis rapi. Idemta in quare fremuerunt gentes . ec in secundo uersiculo cuius, id est uiuentis ocmortui, uiuentis ec furiosi,etiam impuberis, etiam eius qui portatur in uentre. mortui ut negocia haereditatis quae gerit personam mortui. Nam di ea quae accellerunt post mortem, ut partus, scelus,fructus, &quaesita per seruos etiam sinis uerbis non contineantur, ex aequitate tame pro adiectis debent accipi, ut Teod. l. m. Geruntur negocia quae non sunt iudicia necintercessiones, etiam o mulieres, Oc ex hoc edicto experientur et conuenientur. ut agat quis ex hoc edicto.
igitur ut eius si negocium, uel ipso gestu, uel per rati habitionem. Ipso gestu intelligitur negocrum tuum,quod praeter scientiam tuam ratiliabitione tuu est, cum non possis habere non ratum, puta si insula tua filiciatur, uel persona languens ad te pertinens medicetur,ut Teod. l. si pupilli. Rati habitione negocium iit tuum, quod re ipsa est alienum, puta siquis nomine tuo creditorem uel debitorem exegerit alienum, tui habueris ratum, ut fissi eod. l. si pupidii ι si Titii Ex negocio ita gesto duntaxat regulariter actionibus agitur. Sane licet nec sic nec
ic geratur,agitur casu aliter. Ecce enim siquis rem meam uendidit nomine suo, si eam uindicare non ualeo extra ordinem faciens uenditionem rata utpote non meo nomine celebratam, in stabsidium utili nego t. gesto. contra primum uenditorem ad pretium: ago, ut Teod. l. ult.&ssi si cert. pet. l. si seruum tribus in
dis negotiis geritur sponte, necessitate, ec irecessitatis suspicione. In primo mem aro edictum de nego. gest. proprie& originaliter ponitur, in aliis non, sed illis accommodatur. Spote gerit quis absentis negociu,uel unicum, uel pauca. Sufficit enim si uel in paucis, amici labore consui atur. Ex spontanea gestione n stuntur actiones duae directa,& contraria. Necessitate gerit curator. Ex necescat ia gestione duae nascunttir directa utilis, di contraria utilis. Necessitatis susticione gerit qui putat se curatorem esse,cum non sit. Ex hac quoin gestione nascuntur actiones duae,directa utilis,uel cotraria,utilis directa negot etesto competit domino negocioru gestorum. Cotraria competit spontaneo estori. Dixecta utilis competit adulto cuius cura administrata est. contraria utilis comperit curatori quondam. Directa utilis competit ei cuius negocia gesta sunt per eum, qui putauit se cilia curatorem. Contraria utilis competit ei qui uelut curator administrat cum non esset. Ex his quae dicta sunt patet, quod sex actiones oriuntur ex negocias gestis. Item patet,& quibus, & in quos competant ex his quae dicta sunt. In directam actionem negotiorum gestorum uenit dolus,etiam si pacto sit rem illus, culpa etiam leuis nisi quis accessserit ad negotia amici deserta, tunc enim solus dolus uenit, ut Teod. l. iij. Veniunt gesta non gerenda,nisi diligentissimus propter minus diligentem non accessit, uel nisi coniuncta persona cum facile satisdare posset non egit. Veniunt etiam usiurat, nisi conuertit aestor domini pecuniam in suos usus,uel si merit in mora restituendi. Venit in cotratiam impendium si factum est in solidum, cum pro parte fieri potuerit. Cartet . Lx V 'ς is uς Com. dixit. nisi merint dictata. Tuc enim in subsidium re usura in contrariam in tribus casia cepegit ibusuris,si suam pecuniam expendit cusolitus ellet foenerare, si dominus fuerit in mora restituendi. eadem dicantur in dire cta utili