장음표시 사용
71쪽
ter nihil ualent. Pactorum distinctiones siue diuisiones multae sunt. Ecce enim pactorum quaedam sunt publica,quaedam priuata. Publica sunt ut quae fiunt inter duces bellorum siquando inducias praebent. Privata alias sunt legitima,
alias iuri entium. Legitima ut emphiteusis, stipulatio, contractus literarum, alias sunt iuri entium ut creditoru pacta. iuri entium uero alia pariunt actio nes, alia exceptiones, alia neutrum,ut matrimonium. Item pactorum quaedam sunt tacita,quaedam expressa. Tacita pacta tribus modis inueniuntur introducta, propter rei aequitate,ut C. eod. l. h. 5cff. eo. l. qui in . propter odium ut si liti uel tacite renuncietur ut C. eo. l. iiii. Ex facto quo tacitum pactum praesumitur ut cum creditor unum de tribus reis debendi pro parte tantum tertia conue nerit, ut cu C. eo. l. si creditores . pactorum expressiorum alia sunt acce tia, alia principalia. Accessoria alia sunt de natura negotij ut de euictioe, alia sunt de substantia ut de agendo precio, alia sunt accidentalia : puta ut Codex uenditus detur ad exempla. Item accesssoria, alia sunt obscura sive ambigua, alia sunt manifesta, ut T. eo. l. ueteribus. Pactorum principalium alia sunt inutilia propter personam , alia propter aetatem, alia propter sexum , alia propter causam, alia propter paciscentis coditionem. propter rem ut siquis stipuletur dari sibili-
herum corpus uel seruum,propter utrunoe ut si pupillus in mutui causa num e rei pecuniam alienam. Propter causam,alias propter naturam ut siquis stipuletur ab aliquo de corporis ludibrio .alias contra iura. Contra iura, alias contra leges ut contra legem Iuliam de fundo dotali, alias contra senatusconsul ta, putatii domus diruatur causa negociandi: Alias contra principu rescripta, ut de parte litis praestanda, alias contra praetorum edicta, puta ut res per merum exto queatur alias contra Aedilitia edicta, ut pecus morbosum uendatur, alias contra plebiscita, puta ut munus non modicum praesidi detur. Item quaedam pacta sunt inutilia, quaedam uero turpia,ut de homicidio faciendo. Quaedam non honeste interposita ut de haeredis instituendis. Quaedam sunt alias inutilia quia ius eis non adsistit. Horum pactorum quia ius eis no assistit. Quaeda fiunt int tilia propter subiectam poenam, ut siquis primo stipulatus alii, poste a sub poristia stipuletur sibi,si non detur illi: ualet quidem in pacto poena, no ut agatur mea,sed metu sequentis poenae aliquando paretur ei. Quaedam sunt inutilia, ita ut nec poena subiecta ualeat uel firmet ca Hoc fit alias fauore, alias odio. fauore puta siquis pepigerit se ducturum uxorem aliquam, ec subiecerit poenam, nec primanec secunda tenet promissio: quia matrimonia regulariter uinculo poenae astringi non debent. Odio,puta siquis stipuletur ab aliquo quod furtum faciatita si non fecerit stipuletur poenam,certe ne una quidem stipulatio tenet. Licet enim pactum teneat ne agatur de furto facto non tamen ualet ne agatur de fumto faciendo. item no ualet pactum ne agatur de dolo futuro. Sand ne agatur depositi etiam in futurum ualet licet in ipsa uideatur id ipsum esse quod est ne agatur de dolo,sLeo. l. si unus 3 illud ec pacta. Item pactorum inutilium quaedam sunt superuacua, quaedam iniqua. Iniquum pactum est extortum dolo de non Ietendo. Superuacuum est extortum postea etiam fide bona de repetendo. Sufciebat enim creditori replicatis,ut Teo. iurisgentium. Item pactorum inutiatium quaedam sunt inutilia ipso iure, quaedam per exceptionem. Item quaedam sunt inti tilia quia fiunt contra uerba legum, quaedam quia fiunt cotra mentem eorum. Quaedam sunt inutilia ab initio ut extorta dolo ,quaedam ex postfacto.
Ut priora rupta n posteriora. Quippe in his casibus pactu prius a posterius tollitur ipse iure quo ad naturale debitione,ut T. de solui. l. Stichu: nepe si soluitur postea quocul errore repetitur,ut C. eo. l. creditori. Eliditur dutaxat exceptione ec replicatione: Sicut em pacto facto de no petendo remanet actio ila excipi
72쪽
4 PLAcENTINUI IN LIBRUM tur, ita pacto facto de repetendo durat exceptio quia replicabitur, ut T. eo. l. fionus 3 pactus. Ita tamen nisi quis pepigerit se non intentare actionem turpissimam, uel actionem bonae fidei re adhuc integra. his enim casibus tollitur actio ipso iure per pactum,sicut stipulatio per stipulationem,si hoc agatur. Item acceptilatio, quae pactum nudum est licet solenne si utilis fuerit,ipso iure actionEtollit. Hactenus de inutilibus pactis,nuc de utilibus pactis. Vtilium pactorum scut dictum est quaedam sunt expressa, quaedam tacita. Quaedam principalia
quaedam accessoria. Item quaedam sunt nuda,quaedam indiva. Nuda quaedam fiunt per se,quaedam in contractu non in continenti, sed poste per se facta pariunt retentionem non exceptionem, sed actionem . nisi in dote re costitutione. In contractu etiam postea facta nuda pacta pariunt exceptione, si fiunt ad eam:
Sane si fiunt ad actionem,postea nisi sint de substantia negotii actionem quidem non pariunt, sed exceptionem:etiam si ad id non fiant, ut T de contrahen. empl. I. pacta. Pacta induta modis quin y uesti utur. Rebus ut mutuum. uerbis, ut stipulatio. Literis, ut chirographum. Consensu formato in nomen speciale transeunte , ut uenditio locatio. Ned ec lege dicta in re sua tradenda uestiuntur pacta ut C. eo. l. lege,non tamen omni lege: Ecce enim si creditor paciscatur ut pro decem mutuis sibi reddantur xi. uel dentur usurae,nihil agit. Sed Sc si data dote matrimonio copulato pater etiam incontinenti paciscatur simpliciter eam sibi reddi nihil agit,ut infla de iur. do. l. auia di depact. conuen. l. quamuis . Sed
di si tibi ea, quae pro colonis conducti praedij prorogasti, dominus sine stipulatione promiserit conueniri non potuit,ut C. loca l. si tibi. Sed & si fundo uendiato simplici pacto exccperis ut in eum liceat inferre mortuum nihil agis ut T derelig. l. quod si. Ite pactorum utilium quaedam nomen habent, quaedam nomine carent. Nomen habent contractus nominati, ut mutuum, uenditio,iocatio,
commodatum,pignus,depositum,mandatum,pro socio, stipulatio. Nomine carent pacta,quae sunt in nominati co tractus, ut do ut des, do ut facias, facio ut des, facio ut facias. Sed ec in nominata pacta sunt ea quae in cotractibus sui. ite pactorum utilium quaedam fiunt ad agendum, quaedam ad defendenda. Quaedam ex parte actorum,quaedam ex parte reorum,quaedam incontinenti, quaedam postea. Quae fiunt postea pariunt exceptionem non actionem, nisi sint de substantia negotii, uel nisi de eis faciendis stipulatio praecessit: tunc enim pacta rostea facta etiam retro id est incontinenti in contractu facta aestimantur , quia
ipulationi inesse credutur, ut C. eo. I. petens. Item pactorum utilium qine damsunt realia,quaedam sunt personalia. Quaedam transeunt,quaedam non, ut C. eo. l. ex conuentione. Quaedam nituntur iure singulari,ut pacta militum ad dia
scrimen praelii pergentium: puta,ut superstites succedant decedenti. Quaedam nituntur iure communi. item quaedam fiunt de dando, quaedam de faciendo. item quaedam fiunt adfirmative, quaedam negative. item quaedam in diem ce tam,quaedam in incertam. item quaedam fiunt pure , quaedam sub conditione item conditionalium quaedam incipiunt a praecedenti pactione, quaedam a conditione. A pactione alias nuda , alias obligatoria. Quae incipiunt a conditione, alias ab ea quae pendet ex insidii s fortunae, alias ab ea quae pendet ex arbitrio nsonat. Haec omnia pacta siue hae stipulationes quando committantur,ct quando purgentur, quando non ,ex summula I. si pacto quo poenam C. eo. tit. Γc. Nex carminibus. Subdita si fuerit pacto stipulatio poenae &c. plenissim i colligere
licet. Item pactorum utilium quaedam pariunt actiones,quaeda informat, quaedam elidunt, quaedam adiuuant, quaedam perimunt. Pariunt ec informant iudicio meo in contractibus stricti iuris,ut T si cert. pet. l. lecta. quaedam in conu
ctibus bonae fidei,ut Teo. l. iuri entium: hoc ita . si in continenti fiant. An . . A plius
73쪽
s EcvNDYn coDIcis. . filius in strictis iudiens non tantum noua actio, id est praescriptis uerbis, sed pariter 8c uetus informatur. Sed ec siquid fuerit datum nec fiat quod conuenit, ut id ciuod datum est repetatur,codicito generatur. Elidunt pacta quae sunt aci exceptionem. Adiuuant quae sunt ad replicationem .perimunt actiones turpes reex consensu proficiscentes re integra. Item pactorum utilium quaedam sunt ta-
. - . - isteriori riura iam comoetentia Quaedam quibus iura competituss de acquir. haere. l. ii l. ut n. ae legat. l. 1.Mua. UM, ΗΘ UIUA L -- w--
re Quam pacto remittere. Nec enim proprie repudiamus nisi ea quae iam nobis delata sunt,ec quae si uellemus ea admittere possemus ut isde acquir. haeredi. l. n Zc ff. de regu .iur. l. qui potest. quod quis se uelit. Voluntas ergo ab haerede futuro accomodata est legatario ut occupet legata ante haereditate aditam ca aditionem non noceat quia fit de relictis quia adfinior extunatur repudia tioni quam pactioni, ut is quorum legat. l.j., quod praetor ait. Vires pacto ium: cui dictum est sunt quinq;. pariunt actione,pariunt exceptionem informant elidunt quoq; et adiuuant. Porro etia aliquando perimunx licui iam dictum est sed tunc pacta naturam pactorum excedunt, ec stipulationis oc accepti lationis Dires assiimunt. Nam ec sicut superius dictum est contra sui naturam haereditatem transferunt,ut inter milites,ut C. eo. l. licet. Item contra sui naturam dominium transferunt, ut societatis forte pactum, di secudum quosdam uenditio collata in locum sacrum: alias enim non pactis,sed traditionibus,& usucapionibusta longis praescriptionibus, dominia transferuntur. Transieruntur inquam traditio bus expressis N tacitis. Expressis ut si res manualiter tradatur iusta causa praecedent regulariter. Tacitis,ut per pacientiam, per exceptionem usu -ctus et aliis modis, quos in summa Institutionum de rerum diuisione fas est m-2ni . Fit autem traditio corporis ex prel sim sicut dictum est alias re una tradita hi t instrumento tradito , ut tradatur res ,alias puta Codex uenditus .qui continetur in instrumento,debet intelligi. Sed Θc per confestientiam dominium contis it transferri,ut siquis se monachum fieri arrogariue passus sit. Nam his modi sicut aditione, societate,bonorum possessione dominia tras feruntur. Transferuntur inquam sicut dictum est non tamen per hominis factum sed perlegis imperium. Hoc enim modo transeunt haereditaria legata commissa ad fisci fidei commissa illicita. Quippe ipso iure horum dominia quaeruntur, ut Institui.
Dei peris. Ad haec ndagare oportet quid sit,uel quomodo debeat intelligi
ou dicitur,si pactum sit remotum a iure communi non debeat seruari. Profe-go oactum est remotum a iure communi, ut per contrarium intelligatur quod est ut ita dixerim)admotum publico iuri puta siquis paciscatur in kis mi blici id est ne dolus futurus praestetur,ne tributa dentur, sic enim paciscarion licet Ergo ius commune dicatur quod est collectitium,quod priuatum est in singulis id est quod alicui iam competit,uel copetiturum est. Et de his sicuta in in os inacisti licet de iure publico,imo contra ius publicum non licet, pro um Dostea poenitentia acta ante litem ab alio cotestatam ,si uolet aget, ut T. de
sepii chro u lat' l. iij. Amplius pactum contrat rare
74쪽
4sPLRcENTINUI IN G2RVM morbosum,uiciosum seruum,fundum pestiferu,paciscatur ne de morbo queratur,ne pro uiciosis experiatur. Idem dici potest de senatusconsultis. Ecce enim filio familias accipiente mutuam pecuniam pater urgebitur contra senatusconsultum si renunciauerit Macedoniano. Item mulier quae intercessit artabitur si dixerit non usuram Uelle iani remedio. Quid ergo dicemus ad has antinomias quomodo resolvemus Haec iuris aenigmata qualiter enodabimus quas Ieges inducemus,quos iuris articulos allegabimus,ut sussicienter respondeamus secto ita respondendum dic distinguendum puto. Pacta quidem prima siue principalia quae fiunt contra iura praedicta,id est uenditio morbosorum pecorum celebrata per uenditorem ctiam ignarum,numeratio numorum contra Maced nianum Senatuscon. intercesso mulieris omnino nullam uim habet uel per exceptionem, obstat enim exceptio. Quippe emptor morbosi pecoris precium repetet si pecus redhibet. Mulier quo* iuris ignara si ex intercessionesine iudice
solueret repetere posset, filiustam . minime. 'Atqui pacta prima siueprincipalia sicut iam dictu est quia interdicente lege facta sunt, inutilia sunt, oc nulla uim habent per exceptionem. Excipiunt enim si conueniantur pater,mulier,morbosi animalis emptor hoc ita,nisi iuri sibi copetenti renunciauerint, haec enim pacta sequentia siue secunda id est de renunciando facta,cum non interdicente iu
permittente sint conserta ualent,& Omnimodam uim habent. Quamuis Κsenatusconsulta, Ac aedilium edicta inhibeant pacta prima id est morbosi pecoris uenditione,pecuniam filiosam. creditam, mulierem intercedentem admitti non tamen prohibet emptorem, filium tam .&mulierem renunciare suo iari imo licet culcit renunciare his quae pro se sunt introducta. Excipitur ubi conuenerit ne pignus uendatur, ne precarium ante diem praelixu reuocetur, ne exceptio ulla in iudicio obiiciatur,ut maritus in solidu excutiatur, ut dos ulterioridie soluatur,ut ab eo a postulare prohibitus est postuletur, ut seruus comunis contra socium torqueatur,ut fundo fructuario: etiam consentiente fructuario. seruitus imponatur,us pecunia non soluta die prae fixo pignus efficiatur creditoris,ut T. de pignoribus . vij. disside preca. l. cum precario, etff. siquis caul. l. sedec ec T. de pact. dotali edie,5 fide postulan. l. quos phibet. C. de quaest.
l. seruos,& T de usu fruct. l. sed Sc siquid. sorte uicum dici potest,quod ideo scimptum est ualere pactum contra ardalitium edictum . quia no est principalis pars iuris id est una de septem partibus iuris scripti, sed est pars partis id est praetorii iuris. In summa diligenter attendendum est,quod pactum quod fit de haereditate obuentura, alias ualet, alias non ualet. Valet,si duo plures te paciscantur deluccellione tertia illo tertio consentiente θc consensum postea non reuocante ut C. eo. l. ult. Valet quot inter socios si paciscantur haereditatem, siqua obuene rit,sie communicaturos ut m pro socio. I. iij. Item ualet pactum de futura succensione liberti praestanda emptori, eo scilicet in casu cum dominus seruum uenditum non tradidit sed manumisit, ut T de act. cmpl. l. siquis. Sed oc is qui est in-ltitutus idemc, impuberi substitutus,si uendidit haereditatem de qua fuit institutus, pacisci potest: imo cauere debet quod haereditatem sibi ex impuberis substitutione obuenientem praestabit, ut T de haere. uendi. l. h. , 4. Praedicta omnia pacta ualent quia cessat malitia oc sublata est sipes acerbii lima. Non ualet pactude futura siccessione, si duo pluresuepaciscatur de successione tertii, illo inscio. , FO sed 'on resistente, uel consentiente,sed non in consensu perseuerat te. idem forte fiet si praedictis concurrentibus alter alteri non uice mutua haereditatem tertit spopondit. item pactum, quod fit a patre cu filia ut succedat cum fratre ex parte aequa,uel de dote conuenta no habeat regressum ad bona pate na,non ualet: A quia sit inter patrem et filiam contra bonos mores.quia adimit liberi
75쪽
sEcvNDVM co DI cIs. et Q libertatem testandi,& quia meritis non pae is ad obsequia paterna adstringendi sunt filii. Sane iudicio meo pactum quod fit de haereditate obuentura ualet, quippe nuncupatur de successione futura, sed quod fit de obuentura haereditate
non ualet: Nam dc talis transpositio alias non absimilem uarietatem inducit. Ecce enim si dicimus hic est magister Petrus artis literariae praeceptorem designamus, si dicimus hic est Petrus magister aliquando cerdonem, aliquando loco ivspsorum purgatorem significamus. Item in summa sciendum est, quod nemo simplici pacto se potest praegrauare,ut non liceat sibi suum locum aedificare uel dedicare, ut T. eo. l. nemo. forte stipulatione hoc fieri potest. Item 5c illud sciendum est,quod agnatio, filiatio, paternitas, libertas, pacto repudiari n6 possunt. Ut is. eo. l. ius agnationis,ec C. de patria potest. l. abdicatio. Item 5c illud dicendum est , quod si conuenerit ne dominus a colono ad petat,colonus tamen non ideo minus petere poterit a domino,ut T eo. l. si conuenerit. Sed oc illud sciendum est,quod si pupillus in eo esset ut ab haereditate delata abstineret. ideo tu tor cum creditoribus decidit, tutor idemq; creditor eadem parte contentus esse debebit in quam alios creditores prouocauit, ut Teo. l. cum in eo. Quippe qui Dego cia aliena susceperit idipsium in se pati debet quod in alijs egit,ut st. maiid.
. si negocia. Adhaec ec illud nosse expedit quod si creditor debenti sibi centum dixerit si mihi quinquasinia usip ad dies quinquaginta dederis residuum tibi
accepto seram sicci creditor nolit accepto ferre quinquaginta, in solutis quin-rainta infra dies quinquaginta debitor paeli uel doli utetur exceptioe, ut T. . si intra . forte simili ratione siquis cui dederit ut secum transigat, nec is qui accepit transigere uelit iste qui dedit si conuenietur, licet non rei transadiae pacto doli tamen utetur exceptione. DE TRANsAcTIONIBUS. TIT. III i.
E Xplicauimus de paelis in genere, nunc audiamus in specie id est de transa
'ionibus. Vel aliter disseruimus de paelis gratuitis ec aequis nunc loquamur de pacliis non gratuitis di iniquis. Omnis enim transae io iniqua est. Et quidem iniqua est rei intuitu, aequissima est ratione finis & paeli. Videamus ita quid sit transactito,unde dicatur, ad sit aequitas transactionis, quis possit transinere, quis non, di de qua re,& de qua non, quae sit inspeetio mixta, quae sit distin filo transaditonum,quis sit effectus earum. Transactio est de re dubia Sc lite incerta decisio non gratuita id est aliquo dato uel promisso, ut C. eo. eo. l. transiaetio di hoc quoi iit alias uere, alias per interpretationem. Ecce enim si duo instituti oc inuicem sibi restituere rogati transegerat, licet nihil sibi dent, ius tameinterpretatur eos dare quamuis nihil detur et alterum alteri uice mutua dare. Sequitur de re dubia de incerta lite id est per litem alias coeptam, alias futuram. Nam dic ante litem contestatam rite transigitur.ut C. eo. l. causas & ff. de condi. indeb. l. eleganter. Quarta dicta est transaetio quasi actionis transitio, ab aetione enim transit qui transigit,& is qui agit proeria transigere dicitur: sed di is cuquo agitur transigere dicitur,sed abusi e,ut C. eo. l. h. Transactionem seruari Utile et t. Si enim expedit seruari simplicem paelione multo magis di transa 'ionem. Sed oc non dominus ut tutor curator rite transigit Nempe nullus legitiis
mus reprobaretur,ut C. eo. l. fratris, aut quia tot lites emergerent quod terminari non possent, aut quia siquis alius est litium sinis legitimus, di transactio est non minus litium finis legitimus. Transigere potest dominus, compos mentis maior XXV. Paterfam. liberam habens administrationem. Sed ec non dominus rite transigiῆ ut tutoricurato procurator simplex minime, ut T. de procurato. D 9
76쪽
.madato: em si sit Caesarisycurator,ut Teo. l. nuIli ec C. eo.I. praeses. Tratae re licet de statu a sonae.& primitive de seruitute,accidentaliter ut de emacipaui, ne,de specie,de quatitare,de priuato crimine,de publico crimine,ql poena sanguinis ingerit: praeterquam de adulterio propter castitatis priuilegia, de publiaco crimine quod poenam non adimit minime ι praeterquam de fallo instrumento,quod quidem crimen quandoc, publicum est,nec uitam adimit, ut falsi testamenti,quando adimittit falsae monetae. Item de alimentis futuris sine prael re transigere no licet,ut C. eo. l. de alimentis: nisi longe meliorem alimentarius obsequioris uitae suam reddiderit conditionem. Item de re iudicata transactio facta no ualet,si tamen cesset esse iudicatum.& si negetur,ualebit,ut T. eo. l. post.
Idem si ignorari potest. Idem si sit appelIatum uel appellari possit,ut T. eod. l. repost. Idem si restitutionis causa pendeat ut C. eod. l. si causa. Sed nec de conre Dersh s quae ex testamento pendent transigi potest,nisi inspectis cognitis ue his testameti,ut Teo. I. de his. possunt em uerba esse inspecta uel cognita, ec ta- mem lis mouetur,& praestatio denegatur. Quid ergo si post rem pro certo aediscatam fuerit transactum,ec quidem nihil agitur quoad hoc ut sine causa perimatur,sed siquid fuerit datum extenuabit iudicatum v t Teo. l. ec post. Porro iudiacio meo post transactionem ec post iudicatione. 5c post acceptilationem lis sopita cum pacto poterit restaurari, ut C. eo. l. si diuersa. Mixta inspectio seruatur meo iudicio, quia licet res talis sit,de qua transigi potest,ec persona sit talis quae
transigere potest,non tamen ea persona de re filiorum emancipatorum ad corii incommodum transigere potest,ut T. eo. l. de re filiorum. Sed nec transactio matris non tu tricis filiis praeiudicabit,ut C. eo. l. transactione. sed nec procuratoris
simplicis, sicut superius dictum est. Transactio alias celebratur bona side, alias dolo: in fide bona nisi fiat quod conuenit,exceptio cum effectu obstabit , di replicatio locum non habebit. Si non seruetur a transigente quod conuenit,si prima actio uiuit,instaurabitur,ec per replicationem adiuvabitur: si acceptu a tum est de dolo agitur,nisi di de dolo transactum sit,sine dolo tamen: Sicut enim de re facta transactio dolo,non ualet, ita nec de dolo per dolu iudicio meo,ut fisside condit. inde l. eleganter. Si dolo fuerit extorta transactio ec sine acceptilatione, si excipitur,perpetuo de dolo replicabitur: licet non nisi infra biennium contra dolosum de dolo agatur,ualebit ergo transactio facta de quo debet,& a quo dehet,&sicut debet,& cui debet. Item transactio alia est specialis,ut C. eo. l. age. alia generalis, ut c. eod. l. sub praetextu. Item transactio alia innititur solo coi sensii partium, alia innitur consensu di partium,& amicorum,& iudicum. Itemtansactio sit alias generalibus uerbis ec est generalis ut C. eo. l. sub praetexta
lias fit generalibus uerbis 8c est specialis:siquis enim de specie certa uel quantiatate egerit Sc transegerit, seψ nihil amplius petiturum scripserit , Iicet generalia
uerba profuderit,non tamen eo minus de aliis poterit agere, subauditur enim eo nomine,ut C. eod. l. si de certa,ec C. de solui. inquisitio, ecff. de pact. dota.Lij. Item transactio alia simplex,alia duplex. Simplex est illa quando alter tranagit, alter est is cui transigitur,alter accipit, alter tribuit. Duplex est quado uicio transigit,& uter est is cui transigitur, uteri accipit,utere, tribuit, ut C. eodes s super. Item transactio alias recipit conditionem tacitam, ueluti siquis auunculo puta transegit,eo in corde concepto qui ab co haeres instituet,licet enim non instituatur transactio non irritatur, ut C. m. i. si maior. Idem foret hoc in casula dicio meo si conditionem expressisses, alias secus,ut C. de condict. ob causam tis repetendi et T de condict. ob cau. l. in . Coditionem tacitam recipit transactis, puta siquis ex falsis instrumentis transegit inest enim coditio tacita si instrummta sint uera,ut C. eo. Mi ex falsis. Idem Puto si ex salsis instrumentis tui amento
77쪽
a iudice delato, secus existimo si metu iurametia me delati alicui transegi, puta
si is cui detuli iuramentum admisit oc iurare uoluit. Rescinditur aute transactio Praedicta per transigentem,non per eum cui transigitur. Esset erum absurdum si is cui transigitur audiretur quod falsum instrumetum adduxerit. auditur etiam is qui transegit etiamsi iurauit, similis conditio tacita subintelligitur,ut C. de nonum e. pecu. l. uir.& T loca. l. quaero. Legitimae transactionis eiectus hic est, ut
ei qui conuenitur exceptionem pariat, si pacto paret, sicp conuenit, quod si nihil
tale conuenit,exceptio ei,non tamen repetio eorum quae dedit,competit,ut C.
eo. l. cum proponas hoc ita si transactum est forte etiam idem est si non transigi gatur. Sed oc praescriptis uerbis is cui transigendu fuerat agere poterit iudicio meo si ei non transigatur. Porro si is cui transigitur pacto non pareat, distinguitur utrum re actio uiuat, aut extincta sit. de dolo agitur sicut nam dictum est si tamen nec biennium excesssit, nee dolo transactum sit. Si uiuit ad eam reditur,
sed si excipiatur,de dolo uel intactum replicatur,ut aduersarius ad obsequium Placitorum urgeatur,ut Codicis eodem. l. siue. Hoc ita, si actio uiuit in tali uita, ii enim spirat praescriptis uerbis agitur non de dolo, non pristina. Ecce enim si pro fundo quem petebas, praedium transactionis causa traditum fuerit euictum, non de dolo agitur, quia prior de rigore competit: non pristina, qttia cum effectu obstat exceptio, nec competit replicatio. Cum nec de dolo. nec pristina agi possit,constat , quia ob euictionem agi debeat, in subsidiu praescriptis uerbis asitur,pro praedio, inquam, non de quo transigitur. Sufficituis qui tra it destituit, nec enim titulu praebet ei cui transigitur, sed is cui transigitur praebet ei cui transigit. Sed re quod dicitur conuenit praedium dari,oportet intelligere tradi. Nam cum uenditor non teneatur,ut rem accipientis faciat;
multo minus is cui transigitur,ad id teneri debebit. Sed nec obstat quod conuenit dati praedium liberum,est enim uerbum liberum principis non paciscentis, Ut C. eo. l. cum proponas. Item si mater exhaeredata transegit, nec accepit oc decessit, querelam nisi fuerit praeparata etiam ad filium non transmittit. in patre secus est hodie. Sessis fuerit contestata, ab haerede non instauratur, si fuerit remisi se a matre: licet enim mater si uiueret querelam pos Iet repetere , filius tame noli ualet id emere,sed nec de dolo hoc in casu filiis datur, quia nec iure .pprio, nec haereditario. Item nee ad querelam rediri potest,uel quia pacto ipso iure speciali ratione querela tollitur,quo ad haeredem, licet no quo ad matrem. Vel si non tollitur propter odium tanquam sublata censetur. Cum ergo nec prior , nec de dolo competit, constat , quia aliqua competere debet praescriptis uerbis actio datur, ubi stipulatio non intercessit,ut C. eo. l. cum mota. Forte etiam praescriptis uerbis actio nascitur,ut C. eod. l. si pro fundo iure speciali, siue calualiter . Vel quod melius puto non nascitur sed datur. Ait enim Imperator in l. csi mota danda est,ec in I. si pro lando actione ciuili subdita. Nec enim ex transactiois pacto nasci potest actio,ut C. eo. I. siue oc C. de pact. l. cum proponas. Ideo asit non nascitur ex transactione actio quia licet transactio rigore inspecto uideatur facio ut des , tali tamen iacio ut des,ut ita dixerim actio non oritur: uel quia
in transactione nec adest nec abest, uel si adest ec abest, incertum est quid absit uel ad adsit,uel quod melius puto magis proprie dici potest non facio ut des. quam facio ut des. Nec enim qui transigit facit id est desistit. Quod autem dicitur ex transactione actio non nascitur transigenti, intelligitur,quia uel prima Mel de doli nouam actionem habet. Porro ei cui transigitur non tamen compoit exceptioineae dictio datur,si transactioni factae non statur. sed si post d, tionem non transigitur,dantipraescriptis uerbis sicut superius dictum est actio datur. nec moueat quia datio inpore ob caesam iacta actionem parit transigem
78쪽
s. PLAcENTINUS IN LIBRvnti,cessatio mim . Est enim fortior datio quam nuda pactio, id est transactio
Item nec obstat quod dieitur in transactione duos contractus notari posse do ut facias, iacio ut des I primum actionem parere, secundum minime. Item nec illud moueat quod C. eo s.cum te,transactio contractus appellatur, nec em proprie contractus est: licet duos uideatur in se continere contractus, nec proprie quasi contractus est,imo nuda pactio. licet notabile oc mirabile uideatur continere in se contractum geminum, quorum primus ut iam dictum est actionem parit,alter mini . Inde est quod mirabuntur ut transactio dicatur nudum pactum. Quippe sicut dictum est transigere improprie dicitur qui transigit no is cui transigitur. Transactio inquam ut dictum est cum sit nudum pactum ne a
contractus est,neon quasi contractus: imo,ut certiorem rationem sequamur,magis proprie distractus est,nec em qui transigit dissimilis est ei qui soluit. In summa notandum est,quod transactio tenet, etiam si non Aquiliana stipulatio, sed simplex pactio intercessit,ut meo. l. ij. Sed 5c ubi Aquiliana interponitur lites in suo statu remanent,de quibus non est cognitum cogitatumve. Libericlitaten enim captiosam interpreta io prudentiam iresit,ut meo. l. v. Item siquis ignorans ea quae in testamento erant transegerit no tam paciscitur quam decipitur. ut Teo. l. iiij., . i. Ite transactio, quae de alimentis certis, ec protecto in futurum debitis interponitur,etiam praetore autore,improprie trans actio dicit, sed aequi uoce transactio id est sinis siue refutatio nuncupatur. Similis est de fideicommisso uicissim relicto facta transactio, ut C. eo. l. de fideicommistb. Item & illud notandum est,quod transactio facta de hominis conditione .ec maxime pro libertate ualet,ut C. eo. l. ult. Item ec illud sciendum est, quod siquis cotra transactionem per principem iuratam uenerit ipso iure infamis erit, ut C. eo. l. siquis Amplius sciendum est,quod si transigenti non fiat, uel detur quod conuenit, ad pri' mam actionem acceptolatam non reditur,sed excipitur de dolo, uel in factum replicabitur: sicci aduersarius ad obsequium etiam nudo pacto promistarum urgebitur metu actionis pristinae, uerum iudicio meo in aduersarius poterit duplicare,si uelit,re adhuc idem conuenit facere, maxime cum nihil agentis intertit etiam ante litem contestatam. Sed nec amplius transigens petere poterit uel d hebit, etiamsi sibi dari placita repraesentata necdum probentur, nec offerantur. ut C. eo. l. si maior. Amplius in summa sciendum est, quod transactio non minorem autoritatem habet quam res iudicata,ut C. eo. l. non minorem . hoc quan tum ad exceptionem. Item minorem habet autoritatem quia no parit actionem
nisi secundum quosdam in l. commodati oc in l. si pro fundo. Sed & maiorem id est multipliciorem autoritatem habet transactio quam iudicatio. Quippe quando interponitur ex consensu eartium oc iudicantium, iudicatio nullius conse sum exigit nisi iudicantium. Sedoc propriis maiorem autoritatem habet. Ecce enim miles licet possit excipere post iudicationem ante solutionem, non tamen poterit iudicio meo post transactionem. Sed N secundum quosdam seb praetextu specierum postea repertarum instauratur iudicatio .ec non transactio. Sed di per errorem calculi lata sentetia quando rescinditur,transactio minimὰ . i
It cepe ut transactio fiat per errorem calculi ec ideo de errore calculi loqua mur. De errore calculi ita debet intelligi. id est de transactione quae fit per errorem calculi, id est computationis posito eo per quod fit,pro eo quod fit ut
Hunc Macriae diem numera meliore lapillo.
79쪽
tur. Sed di causae examinatio calculus appellatur,ut C. de iussit. l. rem non nouam. Item sententia definitiua calculus nuncupatur,id est quia per eam lis calcatur id est terminatur,ut C.de appell. l.si actor. Et quidem errore calculi reue lato lalsitas exulabit, ueritas praeualebit: nisi transa cito intercesierit, uel iudicio contineatur expressim. Tunc enim sententia adeo nulla est quod non est opus Ut rescindatur,nec est opus appellatione,ut per appellationem infringatur. Sane si iudex errorem non expreiserit, sed duntaxat in corde conceperit ec sic pronunciauerit sentetia tenebit. Ecce enim siquis in corde suo putauerit quod xxv.ec quinquaginta faciunt centum,ideol dixerit, Luti Titi condemno te in centum sententia tenet, si uero expresserit di dixerit, quia depraehendo te ex hac specie debere xxv. ex alia quinquaginta,ideo codemno te in centum sententia
nulla est. Nam 5c si iudex aixerit censeo hunc potuisse testari licet hic impubes fuerit sententia ualet. Quippe nomen impuberis expressum non est, si uero fuerit expressum . puta si iudex dixerit, Censeo hunc impuberem testari potuisse sentcntia prorsus nulla est, ut T quando sent. l. i.
Abito tractatu de edendo incidenter de pactis et transactio ibus Im perator ad materiam suam inseruit. Cum ergo de edendo & inius uocando diximus,de postulando adnectamus. Quippe postulatio nibus opus est,ut iudicia uentiletur, iurgia discutiantur. Uideamusitam quid sit postulare, re qui non possint postulare ut sic per consequentia intelligamus,qui sint illi qui postulare ualeant. Postulare est desideria suum uel amici,in iure apud ea qui iurisdictioni praeest exponere. Hoc fit astendo siue intendendo,uel aesiderio alterius contradicendo .uel excipiendo uel nefando. A postulando remouentur quidam, alias sentcntia, alias iure. Sententia
alias ad tempus,alias in perpetuum. Ad tempus prohibitus postea postulabit, perpetuo postulare prohibitus,non, ut C. eo. l. i. Et quidem indistinctὰ prohibituς apud neminem postulabit superstite prohibente,si uero apud se prohibitus fuerit, apud alium oc prohibetis succestarem poterit postulare,ut Teo. I. puto. Iure prohibetur quis,alias iure principum , alias iure interpretum,alias iure praetorio. Iure principum remouentur litium redemptores,Bc qui non sunt catholici ut C. .l.siqui,& l. nemo. Iure interpretum remouentur ciui sunt iudicaturi
uel arbitraturi ut C. eo. l. quisquis & Teo. l. i. Sed & qui adsident non postulabunt ut T. de assessio .l. nemo. lure praetorio tripliciter. Quippe alii in totum repelluntur, alii pro se tantum permittuntur,alil pro se Sc pro certis alijs personis
Dostulant. In totum repelluntur prorsus surdi di minores x . annis, nisi procedant in publicum caulam absentiae allegando, non causam causae reddendo,ut C de procurat. l. exigendi ec Teo. l. seruu. Sed & in aetate praetextata, aut Paulo maiore,fertur Nerua filius publice de iure respondisse. Pro se tantum permittuntur caeci,oc muliebria in corpore suo passi,& qui alia maxima turpitudinem contraxerunt. Et pro se oc pro certis personis postulant mulieres,interda etiam cui ex leniore causa efiiciuntur infames. In summa notandum est, quod etiam
tiberii re maximὰ literis eruditi postulare potant,u t C. eo. l. q. Item re illud sciendum est,quod de exilio reuersus ritis postulat, nec adhibetur distinctio quo
erimine silentium uel exilium sit irrogatum,ne cui scilicet poena tempore determinata contra fidem sententiae ulterius porrigatur,ut Teo. l. Imperator. Hoc
ita intelligo crimen sit leuius nec importet in lamini insta potest intelligi.
80쪽
quia licet sit infamis pro se non postulabit, di pro certis personis'. Item eos
quos praetor apud se postulare prohibet etiam si aduersarius eos postulare pa-ciatur, omni modo prohibet, ut Teo. l. quos. Item illud notandum est, quod ex causa Dhibitus pro alio postulare,potest ex ea quae infamia non irrogat,ideoq; ius postulandi pro omnibus non aufertur,in ea tamen prouincia pro aliis no repostulat in qua praeses fuit qui sententiam dixit in alia uero non pronibetur licet eiusdem nominis sit ut Μuia ec Germania. DE AD vocATII DIVERSORVM IVDI cIORUM.
Λ Udiuimus de postulationibus in genere,nunc audiamus per singulas spe
ut accies,id est de aduocatione 5c procuratione. Verum quia dignior est condicio aduocatorum, de aduocatis primo dicamus. Videamus itaq; qui dicantur aduocati,& quot nominibus nuncupentur,ec quid debeant agere ut honore tur, ec quid debeant omittere ne puniantur. Advocati sunt omnes omnino qui causis agendis quoquo studio operantur, ut T. de uariis cognit. l. i. Advocat quis interdum pro se, interdum pro alio,interdum de iure tantum, interdum defaelo tantum, interdum deutrom,interdum allegado causam causae , interdum allegando causam absentiae. Hi dicuntur non tantum aduocati,sed Sc rogati, Sccausarum patroni,& milites, inermi militia idest literatoria militantes. Militant nant patroni causarum, qui gloriosae uocis confisi munimine laborantium uiatam, ne amittant quod habent, Zc ut acquirant quod nonda habent, posteros defendunt,ne plectatur,ne infamentur, ne in seruitutem detrudantur . ut C. m. l. aduocati. Et temperare debent ab iniuria, nullam cum cliente suo colarant pactionem, ex industria n6 protrahant iurgium: honori suo non putent esse detra-eium si ius non habeant sedendi,cum necessitatem elegerint standi. Item de parte litis pacisci non debent, sed ne x desalario immoderato , id est quod excedit centum aureos in causis singuIis: Hoc enim salarium oc non amplius, aduocato de iure promittatur pro facundia aduocati,pro magnitudine iudicij pro consuetudine fori ut m de uar. cognit. l. i. re C. de postul. l. siqui. Item gaudeant aduocati quia quidquid quaesierunt ex sua professioe ultra peculium castrense hahebunt,ec post patris obitum praecipuum uindicabunt, α de eo testari pote tetiam uiuente patre communi tamen iure,ut C eo. l. fori. Caueant tamen aduocati in matricula scripti ne contra rempub.a qua aluntur aduocationem exerceant. Excipitur nisi fiant tutores curatores te,tunc enim etiam si aduocauerint prepub. contra decessorem minoris uel in minorem,postea tamen uersa uice contra rempub. etia in eadem causa pro minore poterunt aduocare,ut ff. de postul. l. puto oc I. ult. Item caueant aduocati ne praeuaricentur. Nempe probato crimitie,ec extra ordinem punientur. 8c iterato quaeritur de causa etiam post sentet tiam. forte di post solutionem adinstar corruptorum testium oc falsorum instrumentorum ab iudice delatorum 8c iuramentorum. In summa notandum est, Delamento absentiae patroni causae ex ordine finita causa non instauratur,ut C. de postul. l. uelamento. Item sicut iam dictu est, in eodem negocio nemo deberesse aduocatus, iudex, adsestarue ex ordine,ut C. de postulan. l. quisquis. DE AD Voc ATIS DIVERSORVM IVDIcUM. TIT. v Ilia
SVpra de aduocatis diuersorum iudiciorum diximus,nunc audiamus de a uocatis diuersorum iudicum. Inter huc titulum ec superiorem distinguitur,