장음표시 사용
111쪽
τ3 me diuersiis Entium malorumgeneribiti
suam ircamu , inquit quam ob causam ille rerii Au Bor generationem c hoc iniuersum constusit: Βοηsserat, bonus autem nunquam aliqua de re inuidia tangi-ιur ergo cum liuor a Deo alieni limus esset omnia iqu/mum fieri poterat millimasieri votuit. Ita Plato, indeque colligit, Deum omnia fecisse Bona consentanee illis, quae Moyses tradidit c. I. Gen. Communicasse item omnibus creaturis bonitate suam, easque sibi simillimas, quantum serret earum conditio, reddidisse, ideoque ut inserti Dionysius Areopa gita hominem quem quasi quoddam sui simulacrum finxerat, consilij libertatisque compotem diuinae quoque visionis ac felicitatis aeternae participe reddere voluisse. In eandem sententiam Philo, lib. de Mundi opifice. Si quis, ait, vellet cansam huius,ni uer is pisci perscrutari, ii aberraret, opinor a suo, diceret, quod quidem priscus Sapiens Bonum esse Pa'
tremae conditorem, ideoquesuapte natura bonitare ninuidis subsantiae nihil bonum exse ipsa habenti. . Inuidias mitium diabolicum. J Nimirum per antonomasiam quia solus diabolus illius reus; insxpiabiliter ac signater reus; vi docet D. 'August. l. i. de Doct Christiana, ubi addit: Non enim diabo udicitur, adulterihi commisis dotium fecisi, millam alienam rapuisited homin sani inutiasti. Siquidem:
Inu Mia diaboli mors introimi in orbem terrarum. Imitantur autem illam, quinant ex parte illius Sap. 2.1. Inuidentia es peccatsem iustisiimum. Ita comm niter dicitur,quia in suum auctorem reciprocum est, eumque iustissime cruciat serimit, ut pulchre docet S. Prosper lib., de vitii sin virtutibus. Vnde illud vulgare Inuidia alterius macrescit rebus opimis. Ita quidem,ut quant uberius crescit virtus alterius, &virtuti annexa felicitas, tanto sortius inualescat malitia invidiae,&inuidum torquens, misera ciuD
112쪽
dem, rapidaque crudelitas Verissim Chrysologus:
susiniunt pro peritates hominum, tot tormema sunt iu-
s. Excellenti nimiae sunt odiose Ethic. c. IPatet experientia aegerrime enim homines ferunt, alios sibi nimiu anteire,praesertim sit aequales aliqua dosuerint, aut familiares, ut notat ionysius Halicarnassiaeus l. 7. Vnde recte Tullius in Laelio contentionem ac certamen honoris ac gloriὰ peste vocat amicitiae, ex qua maximae saepe etiam inter amicissimos extiterint inlinicitiae;& ratio est,quia honoris cupidus selus habere uis, Gillo cateros anteire. lib. 1. Mag. Moral. c. 7. solus inter alios praeeminentiam desiderat,in consortis impatiens, caeterorum depressionem quaerit atque hoc proprie repugnat Charitatis legibus&amicitiae, quae aut parem facit aut accipit. 7. Dctantia comes es inuidia. DPatet loc expe tientia; uui enim insolentius iacti igni vel fortunae munera,vel corporis aut animi dotes,aliorum sibi inuidiam conciliant, irauibus sese periculis expo-n ut fit enim persaepe ut Nemesis exaudiat,in iacta 'tiae materiam auferat. Itaque qui sibi cbnsultum velint, post seant taciti, si quae adsunt munera Diuum. 8. Inuidus es vicinoru oculus die sumitur ex lib. 2. Rhet ubi docet Philosophus, inter vicina cognata, interque eiusdem conditionis homines nolleotiri aemulationem,&inuidiam, frequenter non bene conuenire inter eos, qui in eiusdem, aut similis ossici sunt administratione obluctum, scilicet aut honorem, M.tgloriam, quibus certatim inhiat: Eodem non nid alludit Ouidius hoc disticho.
Fertili. segetes alieno semper in agro Vicinumque pecusgraηdiu mber habet.
significat Poeta humanis ingeniis vitium illud ego
113쪽
De diuersis Entium creatorumzeniribus.
insitum, ut ex inuidiae hi mulis alienam sociem magis nairentur, stram contemnant, fastidiant.
9 7 Iagnam mi est nonsentire mus inuidiae. Suamitur ex lib. . Eth. c. . Ita generosiores serae ad canum latratum lente respiciunt,ac plurimune aspectu quidem dignatur. Sic etiam viribus ingenti sco. pulo fluctus a talia sibi iniurius,dum integer assilit, fractus reijcitur, irasque sui bibit ipse furoris, quod proprium est omnium invidorum.
Oncordia res parua crescunt, scordia maximae dilabuntur. J Scitum istud aureo dignissimum calculo ex occasu Romani Imperi suum ortum habuit,ex quo eius etia veritas manifesto apparet Laudantur Romani cocordiae mutuae: unionis nomine lib. i. Macha. c. g. v. I 6 his verbis Commi iuntini homini magistratumsuum perfng los annas, omnes obediAntini,c non es inuidia neque eius inter illas Et sane quamdiu ita coniuncti inuice ac, niti fuere, mundi totius imperium obtinuerunt Minimicis omnibus praeualuerunt. At vero postquam ciuili inter se concertare bello coeperunt, tota vis illa protinus
dilapsa est, iuxta illiid: 3. Omne regnum in fimum diuisum deselabitur. JEst hoc diuinum Seruatoris nostri Christi elogium
Luc. II. V.I8. Pronunciatum, cui consor mite Plato
docet, nihil afferri posse Reipublicae periculosius, quam discordiam dissensionem,nihil e contra dari utilius, quam mutuam ciuium inter se pacem, c6sensionem, recte siquidem a Liuio dictum est: 3. Vires imper, in consensu obedientiumseunt. lib. 3. Decade. I. Qua de causa omnes congregationes de Respub licet caeteroqui barbarae, aliqua semper
114쪽
unione ordine inuicem colligantur, ut nimirum ab uno omnes capite, aut multis Rempublicam resimen repraesentantibus dependeant. Hoc etiam
in ipsis animalibus cernere est; nec solum in apibus in iis, quippe naturalis instinctus, quem ad regimen politicum habent in primis est admirabilis verum etiam in lupis, leonibus4 aliis seris. Cum enim specie quaeque suae conseruationem quaerant, aliqua sempe inter se nione connectuntur , imb ipsos quoque daemones ut spiritus sint diisensionis laizaniorum, vel ipso Christo teste minime credendum est, hac ipsa de causa ab inuicem dimentire. Vide, si placet,Venerabilem Bedam lib. . cap. in II. Lucae sub initium Vide etiam,quae dicuntur ad illud:
Virtus initafortiorseipsa di persi Tit seq. d. 3. . Discordia agnatum cit uir disso inendae lib. s. Polit. c. . J Rationem assignat ibidem; quia nisi mox
componantur, dissensiones eorum, qui auctoritate plurimum in Republica valent, totam Republicam sensim in partes trahunt Monet sententia generatim omnes ostensas protinus esse sarciendas , ne insimultatem modium degenerent , quoniam malo inium initiis facilius obsistitur quam incrementis, talibi explicatum est.
s. Debi multitudo ibi confissio. Intelligitur de
verum est, quando multitudo ordine munione caret, ut in exeicitu male disposito, tumultuatio
nam si ordinata ea sit inita, quaedam potius hie rarchiae est species Valet hoc pronunciatum in eos, qui in disputationibus sine ordine ,sine melliodo, sine
conneatone, Quasi concionabundi multa effutiunt, quod est familiare praedicantibus haereticis, quos verbi ministros vocant Tales autem quam maxime coercendi sunt intra limites certae materiae, ne exuaa in aliana dilabantur in restringendi ad formam
115쪽
38 me iuersiis Entium creatorum generibus. syllogisticam, ut argia menti vis appareat. Vide, si pla.
cet Becani Manuale praelud. l. 6. Bezumgeritur, ut in pace uiuatar Sumitur ex
lib. io .c.7. J Vbi Philosophus Negotia fuscipimus,
inquit, it otium habemus, s bellum gerimus, it in pace degamus, de infra: Nemo namque bellum expetiiserere gcrendi causa belli, neque bellum bellum parat:
mi obitur enim crudelis qui eo sanguinulentus; id est, sanguinis humani sitiens peisitur es faciat amneι a cas huies, ut pugna, caedesquefiant. Indicaturitaque hoc dicto finalis causa belli,quiest pax,omnibus ex se amabilis expetibilis. Morale, iam olim a condito mundo plurima ubique terrarum, d omnibus pene seculis bella gesta sunt, quae singula pacem sibi pro fine praefixam habuerunt, .nihilominus quia quam hac rarus inter mortales pax firma di uniuersalis stabiliri potuit: Nulla igitur salus vera in hoc mundo,pacem caelestis Patriae certam immutabilem te poscimus omnes l
DE POTENTIA GENERATI M. DISTINCTIO PRIMA.
Varia Potentiae acceptio. i. I OTENTIA generatim sumitur dupliciteri h Transcendentaliter. Praedicamentaliter. Potentia transcendentaliter accepta, dicitur de qualibet potentia siue illa pure obiectiva sit, siue realis siue activa, siue passivi siue substantialis silue accidentalis. Quidquid enisa est princi
116쪽
pium agendi aut patiendi, id generali hac rationepotentia vocatur. Atque hoc sensu 9. Metaph. c. I. etiam habitus ut virtutes&artes, quaesiunt quilitates primae specie , inter potentias numerantur. Item qualitates tertiae speciei, quae sunt proxima principia agendi; ut calor frigus, sub hac transcendentali acceptione Potentiae comprehenduntur. ' Potentia praedicamentali terri presse sumpta, est secunda species Q ualitatis; ad quam pertinent omnes rerum proprietates facultates. Haec diuiditur ab Aristotele L s. Metaph. c. 2. in Actiuam de Passiuam. Vitiusque variae subdiuisiones sunt,ut patebit exsequentibus.
i. Mnis potentia fundatur in aliqua essentia, ut i Phyci cona. o. Intelligiturin verum est, te omni omnin potentia,cum proportione adluam e sentiam 'principaliter autem Myropria locum habet in poteritia naturali , quς est secunda species Qualitatis: h c enim, sicuti a rei essentia araturaliter dimanat, ab eaque parte rei distria guttur ita in eadem ex sua natura radicaliter fundatur. Vnde a. Malis es essentia rei, talis c potentia. mempe cum proportione inter substantialia me essentiam rei,&facultatem seu potentiam accidentalem, ut si illa v. c. inter alias substantias eximia sies; haec quoque inter potentias ceteris patibus , excellenserit. Si illa pure si iritualis sit; h c quoque pur ab illa dependent spiritualis erit. Si illa materialis, haec
117쪽
7 o De amersis Entium creatorumgeneribus. spiritualis cise ioni'terit; sed ellentiae sucinitii liciatis gradu erit proportionata. Item, 3. Qualis est pol Milo rci , talis etiam si a L us. Velum est eodem sciasu, quo effatum prςcedens. Vt quia potentia intellectiva ex sua natura persectio est, qua:a sit sensitiva, haec dignitate superat Vegetatiuam; etiam actus intellectionis sensatione. ct sensatio vegetatione quoad entis nobilitatem pii stat. Hinc est, quod, ut aiunt Philosophi,ex opere potentiam 3 ex potentia intelligamus rei ellentiam. Quale enim est est rei, tale proportionaliterestri solleri operari, a conuersi, ut alibi pluribus est explicatum. Porr virtutis productitiae, aut potentiae cuiusuis persectio vel intensio non sempermetienda est exterminis aut effectis sed ex inopi acntitate&operandi modis Saepe enim cauta vaessendo persectior, effectum habet in causando impersectiorem, Ut Angelus V. c. non producit effe- istum tam nobilem, quam homo generas hominem; qui terminus dignitate supera omnes effectus, ad quos in naturali potentia est Angelus.
. . cui δεμ iunones aptum essestae , non es aprum perari sine alio. Ratio est; quia sicutis res habet adesse, ita ad operari, ut dictum est suo loco: Ergo si non potest esse, nisi dependenter ab alio, ctiam per se nihil agere poterit , nisi denendentecab alio. Sic creatura, quem adnaodum existere nequit independenter a conseruatione Dei Creatoris cita neque operari quicquam Valet, nisi concurrente
3. At eodem res habet esse operarid Nempe hoc Operari, seu hanc potentiam operandi, quae pendet ex illo este, seu quam connaturaliter postulat ex vi illius esse, iuxta illud: Qui dat formam , dat confe-qμentia ad formam de quo vide, si lacet , quae dixi -
118쪽
mus Titulo io distini'. 6. Eodem sensu intelligi poti si illud: A quo res habet esse ab eodem habet magis
e minus esse l. 2. Top. c rustimo. Manendo scilicet in eodem genere forinaliter, ut sciat a quantitate est, C 2nsum, sic ab ea dum est, magis aut minus este exter .aim. Dixi ita pollia intelligi; quia secudumelias considerationes non semper locum obtinet, veconsideranti perspicuum fiet. 6. Finitarum rerum sim lasent mires infinitarum infinita. Jac seitur a Themistio iiij I ii Uc. t. 82.&fimitur ex i. i. de Caelo c. 7. t. 7 I. brinquit Pli losophus Vires infimi um insulii, G mra sinit a.
finitorum sinitam Ratio est; quia omne En habet virtutem sibi commensuratam dc proportionatam, ut docetur in 6. Physicorum lc clarum est ex dictis Finiti verba dinfinitum nulla est proportio, Vt explicabitur Titulo deustitione sic Potentia diuina est infinitae persectionis in genere Entis; scuti ipsum csse Deici tum quia conuenit illi modus operandisne dependentia ab alio; qui modus nulli creaturae
competere potest cum requirat persectionem sim pii rinfinitam Quinctiam quia eminenter includit omnia possibilia, cin latitudine suoru obiectorum nullum habet terminum. Potest enim Deus,
quidquid secundum se est possibile, siue quidquid in
se non impli cat contradictionem,iuxta illud Gen. p.
V. I. EI Deus omnipotens. At vero
7. Omnis crea tura sicut essentium it polenἰiam f- mitti,, Sumitur lim textu Ra io per-st et dictis sitia illa sibi commensu aralunt quale cum i est esse rei taleri pollia operari. Leo e si placet, Suare Trach. I. in I. p. L . cap. s. I. una. . Hinc Aristoteles i. i. de Caelo c. i. docet,
Potentias Murale definiri maxim , ac pessi hi
119쪽
as diu sis Entium creatorumgeneribus.
id est certum ac definitum habere terminum ultra quem progredi nequeant, eoque termino persectionem eorum aestimari, iuxta illud:
8. potentia rerum expl3catar permaximuin quod ic.
I. I. de Caelo c. ii. V si Petrus ferre posit o libras, potentia illius non debet, nec potest explicari aut definiri perlibrasa oo cum possit portare plures; sed semper explicandari definienda est,per stam-mum quod potest. Simili modo
' impotentia rei explicatur per minimum quod non . Ibidem. IVt si Petrus tantum so libras queat portare, dicemus eum non posse portare undecim. Objicit sibi Aristoteles, contradici um praecedens Potentiam videndi explicamus per minimum quia iulum dicimus perspicacissimum visum, qui potest rem minimam videte, ut muscam in fastigio turris : Ergo potentia non explicatur, per maximum quod ic. Respondet idem; maximum quo potentia terminatur explicatur , illud dici, quod est excellentissimum respectu potentiae, siue in se sit mole maximum, siue non minimum ver in Quantitate , respectu potentiae visiuae est excellentissimum, ideoque maximum illa enim est maxima seu perspicacissima potentia videndi, quae potest, c teris paribus, vidererem minimam. Simili ratione proportionaliter dif- currendum esstde Irimm Quo non Iuxta hunc scia- sum vera quoque est explicatio illius: io Vbi datur mala mina distantia , datur e maxima. l. i. Metaph α 6. Rationem huius asa gnat D. Thomas in Comnaentarior, quia non datus processus in infinitum. Idem supponit Aristotcles hoc loco,&ideo non probat huius Propositionis ita lationem; sed tanquam certum sumit, icuti datur in QMalitatibus, v. c. maior minor distantia, ut virtutis Yta. ira etiam dati maximam, ut viι-
120쪽
eutis ut 8,&minimam uti. Itaque secluso processu in infinitum, qui solum datur in rebus possibilibus, de quibus non est sermo; aut in diuisione contilaui; vel aliqua proportione, quae inde resilitat; optima estillatio in absolute verum pronunciatum. II. Non omnia pessimus omnes. J Verissime id dictum esse non modo de rebus diuersaruti specierum; sed etiam de indiuiduis unius alicuius speciei, ut humanae v. c. ad se inuicem collatis perspicuum fit,
tum ex consideratione corporis ipsius, tum ex consideratione animata Ex corporalibus consideremus piritualia, inquit S. Hieron. l. i. aduersus Pelag. alius melox est pedibus; sed non fortis manu. Ille tardus sn--
cessu fedfortis in praelio est. Hic pulchram habet faciem; sed tarda iocis sici alius tetram, sed alii mο- ulati rue cantat. Illum ingeniosum sed obliuiosum: hunc memorem sed tardi videmus ingenij. Eandem naturae ac vitium dissimilitudinem idem S. Doctot saepius probat in Declamationibus, dc in . Scripturae commentarijs. In eandem sententiam Salvianus . de Prouident. , non tam de singulis hominibus, quam de plenis nationibus loquens: Omnes, ali, gen res sabem cutipeculiaria mala,ita etiam quedam bona. Idque inductione probat referens nationem quadam
perfidam esse; se judicam aliam impudicam sed
minus perfidam populos quosdam mendaces , sed hospitales alios crudelitate efferatos; sed castitate venerandos. Vide, si placet, qu diximus supra, ad