장음표시 사용
131쪽
uersis Entium creatorum generi . actu, quam posse peccare aegrum esse, quam posse
in aegritudinem incideres; cuiusmodi exemplis loco citato utitur Aristoteles Et secundum hanc explicationem intelligitur praesens axioma , eoque
vere restringitur antecedens. Vide placet, Suareet loco citato.
8. Actus fecundus est uobilis primo Libro . Metaphysic cap. 9. ex. II. vel , secundum aliorum distinctionem, . s. J Nomine actus primi intelligitur vis siue potentia naturalis , quae nata est actionem elicere,' per hanc actum secundum producere. Vnde alis ita clarius proponunt: Am si perfectior sua potentia; bi nomine actus intelligitur simpliciter actus secundus, qui per potentiam sue per actum primum mediante actione producitur, tanquam terminus. Caeterum Aristoteles non absolute intendit, actum secundum praecise consideratum est nobiliorem primo; sed potius , quod potentia perfectius se habeat subaectu, quam sine illo. Id enim gnificat Aristoteles eodem textu , dum inquit generatione posteriora Jfima in obstantia id est, persectione)priora sunt, ut ii puero , G homo femineci illis denim iam habet habet uermanici qe ero nou. Itaque primo verum est axioma eodem sensit , quo praecedentia de potentia actuata , comparate ad nudam potentiam. Secundo etiam abiblute verum est de actu praecise considerato , prout hic habet rationem lanisci quia finis nobilior est ijs, quae sunt ad finem : Finis mero actus es verba sunt Aristotelis ibidem hoe huius gratia potentiasu
mitur et Non enim it mistim habeant animalia mi- dent .sed ut videant, visum habent. Rubius quidem lib. 2. de Anima quqst. . num. 6. negat intenti in si actum ordine tanquam ad Enen se di-
132쪽
gniorem; sed doctrinam hanc minimc euertit. Tertib etiam absolute verum est, quoties potentia
pure tantum instrumentaliter concurrit ad produ-tiione actus eiusmodi siue termini cuiusmodi est potentia gen*ratiua , quae cum qualitas ipsa sit, terminatur tamen ad substantiam se digniorem. Ita colligo ex Suaret disp. L Metaph. scet. 6.9. Potentia praecedit suum actum lib. 9. Metaph. cap. 9. Ah ita proponunt Actus primus prior e sfecundo. J Verum est uniuersim, si intelligatur de
prioritate naturae respectu eiusdem agentis Ratio
est quia Potentia activa, de qua hic praecipue sermo est est causa, saltem partialis sui actus Atqui
omnis causa praecedit suum effectum ordine naturae: si ver intelligatur de antecessione temporis, verum est indefinites, seu de possibili; non uniuersaliter, seu de necessitate, ut loquuntur Potest enim Potentia tum activa , tum etiam passiva tempore praecedere statim actum: non est tamen necessarium, neque in qualibet Potentia, neque respectu omnium actuum nam Potentia illuminandi nόn praeis
cedit tempore omnem illlaminationem, nec Potentia materia omnem formam. Denique quoad ordinem dignitatis verum est ab soliue primo si peractum secundum intelligatur ipsa actio, siue operatio, qua mediante fit terminus Ratio huius est;
quia potentia est vera entitas permanens, actio autem modus duntaxat. Secundo etiam verun est,
de actu secundo sormaliter accepto , siue de termino, quoties hic minoris est entit iis, quam sit potentia qualis est locomotiua v. c. respectu praesentiae localis, siue Vbi Tertio etiam verum est, quoties potentia est causa principalis effectiva actas secundi;& generatim Petiamsi instrumentalis solum sit, quatcnus cum eo comparatur, tanquam
133쪽
De diuersis Entiam reatorumgenergus.
cum suo effectu; quia habere rationein causae sor-
maliter nobilius est. Vide quae diximus Titulo de Habitu, Distinctioire 'it lina ad illud est nobilis su habitu. io Actus, potentia sunt eiusdem generis. J Citatur a quibusdam e l. n. Metapli cap. . ab aliis
ex eiusdem libri cap. 3. neutro autem loco a Philosopho asseritur Solum dicit cap. 3. Eadem esse principia rerum tu omnibus generibus, siue prae dicamen
eis; Actum scilicet, lotentiam, idque secundum analogiam aliquam siue proportionem. Ad veritatem illius quod attinet, aliqui sic intelligunt; quasi actus Ic potentia snt eiusdem praedicamenti quae explicatio absolute mala est cum axioma dicto sensu manifest sit falsum. Nam Potentia loco motiua,verbi causa est in praedicamento Qualitatis: Retus, quem causat, non est qualitas e motus, vel ubi ut notauit Scotus in a. distinet. I 6. u. IO. Quare ut verumst, debet. intelligi de Potentia per septim institutat ordinata ad talem actum, ut recte docet Suareet, dis p. Metaph sect . a. nu. II. Itaque verus illius sensus est istes Potentia mactus sunt eiusdem generis, id est, Potentia per se primo principaliter ordinata ad actum subuantialem est .substatialis, ad accidentalem est accidentalis lac ni mirum sumendo nomen generis, pro generalibus rationibus substantiae& accidentis 'addo principalucri quia Potentia generativa tametsi accidentalis sit, de immediat concurrat ad productionem substantiae
non tamen attingit eam nisi instrumentaliter. Item absolute verum est axioma de Potentia mactu, ex
Mibus fit num per se , ut ex materiai forma; haec enua sunt ei usidem generis stricte, id est, sunt eiusdem praedicamenti. Denique proprijssime verum est, ii iii Felligatur de eo, quod prius est in P
134쪽
Pars quinta Titulus A IV. 71γtentia, postea reducitur ad Actum quo modo intelligitur illud vulgare Actus parentia diuersam non eoicium essentiam Lege, si placet, Suareet,
ii. Eius est Actus cuius es potentia lib. de Som. Vig. cap. i. 'ntelligiturin verum est de omni actuum actionum genere, siue immanentes illae sint, siue transeuntes de illis quidem , quia aes usPotentiae sensitiuae cuiusu odi exemplo utitur Aristoteles loco citato ipsi Potentiassent ei iudem stippositi sentientis, non denominatiue solum, ut quae procedunt ab illo , sed etiam subiective; quia tam Potentia, quam Actus sentiendi subiectantur in eodem supposito v. c. in eodem homine sentiente: de his ver, qui hcet non sint subiective in agente fiant tamen denominatiue , cum reipsa pro mirant ab illo, ut fustis explicatum est in illo: Omnis forma denominan debet esse in subiecto , quod denominat Titulo de Causa ον mali, Distinctione
12. Ex verationibus cognoscitur potentia. J Nempe cxij operationibus quae propriae sunt rebus, per se ipsis, ac ex sua natura conueniunt , hae siquimdem faciunt ad cognoscendam identitatem Viuersitatem tam specificam, quam numericam Potentiarum&rerum: Non autem ex ijs operationi 'bus , quae conueniunt ex accidente , c. propter
.ispositionem subiecti , alias calor solis non elset Unius speciei quia ceram liquefacit . lutum indu Iat, c. qui sunt effectus specie distilicti vel propter aliam qualitatem adiunctam quo pacto calor seruthiocameli consiumit aurum' digerit ferrum; calor solis Melementarius non item Sumitur hoc pronunciatum ex lib. 9. Metaphysic cete . , ubi dicitur actus esse prior cognitione , quam sit Poten-
135쪽
1 De diuersiis Entium creatorum generibus.
tia secutidum nos videlicet, quatenus per effectus mediante operatione productos rei potentiam cognoscimuS.Iχ. Ubicunque sunt operatione adaequat disin-ZIa, ibi o potentiae. Sumitur ex lib. 2. de Anim rex. 33. Intelligitur, verum est de operationibus4 actibus formalibus Madaequatis seu recipro-cisci sic ubi est hinnitus ibi hinnibilitas ubi risus risibilitas, c. Ratio est , quia operationes lactus sunt quasi effectus potentiarum argo si diuersitas
causae sumi potest ab ad aequata diuersitate effectuum , etiam specifica diuersitas potentiarum recto colligitur ex ad equata diuersitate actuum ab ij dependentium. Non autem de actibus partialibus aut inadaequatis; alioqui tot essent Potentiae specie distinctae, quot sunt actus specie distincti, quod absolut E est falsum Nam nus ridem intellectus elicit actum scientiae, erroris, fidei, opinionis, qui differunt specie. Licet enim in subiecto capaci possint esse habitus specie distincti totidem, quotiunt actus specie distincti formaliter' non tamen totidem sunt potentiae Nam habitus efficiuntur a actibus solentiae non, sed emanant ab anima, aut rei essentiaci ideo habitus accipiunt suam Vnitatem 4ntitatem, ab actibus unius speciei formaliter,&diuersitatem ab actibus diuersae specie formaliter : Potentiae non item 'uia non accipiun suam entitatem ab actibus, quamuis eam habeant
in ordine ad actus. Vide Huri ad Distua l. 1. Anima sicciri κ
136쪽
De Potentia in ordine ad obierition.
Biecta monent potentias. Lib. 2. de Antima cap. S.&alibi. Obiectum Potentiae dupliciter considerari potest, prim prout mouet, χ' prout terminat Potentiam. Obiectum prout mouet
Potentiam cogito scentem , v. c. exercet causalita
tem efficienti, quia efficienter mouet Potentiam, imprimendo sui peciem, per quam concurrit est cienter ad actum prout autem mouet Potentiam appetentem, exercet causalitatem finis. Vtroque sensti verum est pion unciatum. Obiectum prout terminat actum , Potentiam Vel Habitum est purus terminus specificans Actum, Potentiam, vel Habitum, non per Verum aliquem influxum causalem
sed per solam habitudinen Actus, Potenti t,vel Habitus ad ipsum obiectum. a. potentia Lyecificantur per actus obiectis. Sumptum est ecl. 1. de Anima c. . ubi docet Philosophus, Achus&operationes secundum rationem potentiri est e priores prius etia obiecta, quana Actus Potentias contemplari oportere eo nimiru, quod ex illorum cognitione horum notitia dependeat. Sensus verus pronunciati est istes Potentiae activae de his enim loquitur Aristoteles hconstituuntur incerta specie,&distinguuntur intrinsece dci priori, per respectum essentialem seu transcendentalem adactus adaequatos Mobiecta adaequata Extrinsec ab ipsis quidem actibus proxime; ab obiectis ver remoteantellige de ijs,quae habent obiectu; cuiusmodi sunt potentiae actuum immanentium LNam actionii transeuntiu Potentiae, uti proprie obiectum non ha-
137쪽
6 De diuersis Entium' creatorumgeneribu . bent; ita nequc speciem ab eo accipiunt, sed potius a
termino, ut explicabitur Titulo deo sotu Potro obiectum formale,seu ratio formali obiectiva Potentiae, sumitur amodo mouendi seu immittand Potentiam Vnde Potentiae censentur esse diuersae, quae versantur circa obiecta sor maliter diuersa etsi materialiter sint idem. Vi v. c. Potentia istu . Intel-
Iedliua circa obieettim aliquod materiale,quod Myisibile est 5 intelligibile: quia enim idem obiectum,
prout visibile est, uri mutat seu mouet visum, cu quadam illustiatione med ij, vel organi, aliis conditionibus propriis huic sensui; Intes lectum ver b existe-
tentem in corpore mouet per phalasmata: species externorum sensuum idcirco censetur obiectu formaliter diuersum,4 sunt Potentiae d:stinctae. Vide. placet, D. Thomam t. p. q. 77. ar. 3.3. Potentia superior reipuit uniuersaliner rarionem Osiecti , quam Potcntia inferior. Traditur. at Thoma i. p. q. 77. a. . ad i. Ratio pro nanciati est;
quia Potentia specificatur ab obiecto, Ma modo, quo versatη circa suum obiectu quat igitur uniuersalior est ratio, sub qua versatur circa suum Obiectum , tant uniuersalior est Potentia. Et ideo multa conueniunt in una ratione obieehi, quam per. se respicit superio Potentia; quae tame differunt secundum rationes, quas per se respiciunt inferiores Potentiae Et inde est, quod diuersia obiecta pertineae ad diuersas inferiores Potentias, quae tame uni supe-xiori Potentia subduntur. Sic v. c. obiectum sensu communis est iensibiles, quod comprchendit sis se visibile, audibile, c tera obiecta sensuu externoIu
Vide etia, si placet, D. Thoma l. p. q. I. a. . ad . .
. Obiectum Potentia realis es reale. J Duplex est obiectum Potentiae realis, unum directum ad quod dilucte cic per se prim Potentia ordina:
138쪽
Pars quinta Titulis se Intur; tale, v. c. i. strans visibile respectu Potentiae visuae: alterum indirectum, circa quod indirecte, per accidens, secundari biotentia versatur tale obiectum sunt tenebrae v. c. respectu Potentiae vi suae, Ens rationis respectu Intellectus, hoc posterius non specificat Potentiam , nec est necessarib Ens reale A priori autem specificatur Potentia, de illud oportet uile Ens reale,iuxta sensum axiomatis propositi. 1 uero circa pr. stantiorem materiam mersatur aut certius eam attingit, prHyantimes. 8. Top. c. a. JIntelligitur de materia obiectiva, siue de obiecto verum est non de Potentiis modo sed etiam dς Habitibus tactibus; ceteris nimirum paribus: haec enim omnia specificationem 3 dignitatem sumunt ab obiectis . a modo, quo versantur cir tua obiecta, ut explicatum est sic Intellectus praestantior est quam Potcnti sensitiva muta etiam nobilius habet obiectum scilicet omne Ens Intelligibile, de nobiliore modo in illud fertur, quam ulla potentia sensitiva sic etiam scientia Phylaca nobilior est Mathemai icis disciplinis quia res naturales in quibus occupatur Physica, digniores sunt, quam Quantitates , de quibus disserit Mathematica. c. Nullo potenti extat iraseum obiectum J Est commune axioma Philosophorum Ratio illius est; quia obiectum est id, circa quod versatur, Vel versari potest Potentia: quamobrem implicatcontradictionem , Potentiam ferri seu versari circa liquid, quod non sit, vel esse possit illiva obiectum. Sic visus non fertur in sonum, nec auditus percipit colores. Item Intellectus non percipit Enscia, tionis, nisi quatenus concipitur per modum Enti realis, quod est illius obiectum , ut pluribus explicabitur Titulo de p. tentia Intellictiva.
139쪽
si e diueris Entium creatorum generibus.
. Omnis potentia potest perciperesuum obie Livin. JVerum est, nisi aliunde interueniat aut obstetimpedimentum, Intelligiturque proprio de qualibet Potentia cognoscitiua Hinc est, quod Intellectus
dicatur potentia omnia lib. . de Anima tex. . quia cum omnes res sint eius obiectum, potest etiam om
Vid/ρι id non implicat contradictionem po-
aio feri absolutam Dei Potentiam. JPronuntiatum hoc cellissimum est,&ab omnibus receptum adeoque fide tenendum vel fidei proximum, Ut bene notat Lessius de Perfectionibus Diuinis lib. s. c. a. Pro explicatione illius notandum est, Potentiam Dei esse duplicem , Ordinariam, quam Vasque mavult dici ordinatam in Absolutam, quae est diuina vitius nullo suo decretoaut legis suae vinculo astricta, vel limitata ordinaria est diuina Potentia prout siubest Sapientiae Dei, decreto dimino quibus statuit quod factura est. Unde quod Deus potest sacere de Potentia ordinaria est id, quod reipsa facit, siue naturale sit, siue supernatu-xale. Ita D. Thomas; secundum alios, estistestas Dei, quatenus aliquid facit, aut facere potest, secundum communes leges, siue id et naturale, siue supernaturili, siue reipsa fiaο, siue hon. Sic iustificatio impi est a Deo secundum Potentiam ordina' iiam: Absoluta est illa quae praeter, aut supra com-
140쪽
munos leges operatur, utpote ad illas non alligata. Sic praeseruatio Beatissimae Virginis Deiparae a peccato originali, est effectus Potentiae absolutae. traque acceptio bona est, ut notat Suarer, Molina alij posterio tamen magis usitata. Potest itaque per absolutam se extraordinariam Potentiam Dei
feri omne id, quod est factibile ex se, id est, omne En possibile: Est autem En possibile quod non
inuoluit aliquid repugnans rationi Entis sicutrimis
possibili est , quod in suo conceptu inuoluit aliquia
destruens rationem Entis , qua Ens est Hoc autem est solum non Ens , ac per consequens solum non Ens est impossibile: omne autem, quod non est non Ens, non excluditur a ratione Entis ex vi nuuisecae suae rationis, ideo ex se non est impossibile;
si spossibile licet possit eis impossibile per comparationem ad aliquod certum agens, ut iam dicetur. Vide, si placet, Suarcit. . de Trinitate cito. a. uidquid impluat contradictionem est imgo bila per absolutam Dei potentiam. Est: hoc certissimum communiter receptum axioma traditurque a D. Thoma I. p. q. s. a. s. a Suare disp. 3o, et ph. sech. i7.ες in i p. l. s. c. s. Lalibi. Implicat. autern contradictionem, seu inuoluit tepugnantiam omne id, quod pugnat cum eisentia rei Vt, V. c. repugnat Deum mentiri quia mendacium est contra naturam Messentiam Dei; cum Deus essenti xliter sin summa ueritas. Vnde si Deus mentiretur, ellat Deus unon esset Deus; quia ponitur; non esset Deus; quia non ellet prima Veritas. Potest autem dupliciter aliquid aiplicare contradictionem,primo in te, siue absolute in existendo quo modo repu-pnat Chymaeram realiter existere, hominem elle ir-zatimatem , c. Secuna respectu alterius , iun