장음표시 사용
121쪽
De eadem magis in particulari. r. 'ET Irtus unita fortior seipsa disperia. Surnitur
V exl. I. Metaph. c. r.&refertur 1 Themistio in l. 6. physic. t. 37.&a D. Thoma in L 8 Physic lec. 2. t. 79. Nomine virtutis intelligitur hoc loco vis seu potentia agendi, siue naturalis .con- genita, siue etiam acquisita : Haec enim si unita sit, dc astricta sue colligata, sortior est seipsa, aut alias mili dispersa voldistbluta Sic intenditur calor in balneis, puteis fontibus, ventriculis per hyemem. Item in serro candenti, prunis calce tua, si aqua aspergantur : Nam frigus hybernum constringit terram; unde exhalationes calidae non possunt exspirare , sed reprellia in sinu terrae uniuntur, aer ram ac aquas, quibus se facile insinuant, propter subtilitatem , adeo calefaciunt, ut quasi subiectis ignibus sumenti eu aporent. Item frigus hyeme constringit cutem toros animalis quibus clausis, spiritus calidi continentur in animali inuo fit, ut animal indigeat copiosiore alimeto. Simili de causa candens serruac pruna inardescunt; quia aspersione aquae, subtiliores lacriores partes ignis constipa tur de prohibetur egredi, quae optest in introactae
in ferrum de carbones, vina suam, utpote nita,exe runt velle mentius. Sic virtus vegetatiua in vitibus, putatione palmitum luxuriantium collecta sortior euadi, uberiorem fert fructum. Idem patet
in qualibet ordinata collectione rerum, ut exercitu, ciuium 'nitate, c. iuxta illus Concordia res parua
crescunt discord=a meturi dilabuntur. Vide, si placet,
122쪽
Para quinta Titulus XXXIV. 7 s
explicationem illius: Omnem naturaliter sie corrumpentibus resistit Titulor dist. 3. Et istius parui corpore acuti sunt mente Tit. 21. dist. 7. Ex hoc pronunciato deducunt Theologi , multorum hominum precessimul per modum unius .Deo oblatas, magis efiicaces esse, ceteris paribus quam si omnes essent separatim oblatae ideoque Ecclesiam in necessitatibus curare, ut multi simul ad orandum conueniant. Vide, si placet, Egidium de Coninc K q. s.
Ex Boetio refertur ab Alberto M. in l. 2. de anima, trac. I. c. . Intelligitur autem& verum inde virtute seu facultate superiore quae eiusdem generia ordinis cum inferiore, vel formaliter, vel eminenter,
eodem sensu, quo explicatum supra Titulo de Quantitate, distin ultima in paraphrasi illius stri suspρ- is id, ηο maius est,potes etiam,quod eis minus. Porro in potentiis ordinatis, quidquid praestat inferior, essicere etiam: praestare potest superio. sed nobiliore modo, sine impersectione, cum qua Operatur inserior Quomodo intellectus, v. c. cognoscit obiecta sensibilia eminentiori modo , quam sensus: hic enim percipit materialitervi conciet bille verbina materialiter abstracte, ut notati Thomas . p. q. 66.4 I ad . . Potentia libera pssitis omnibus ad gendum requisitispois agere γ' nonagere. Sum Pronuntiatum hoc exl. 9. Metap. c. s. ostendimus supra Titulo
e Causa efficiente Distin. 1 nunc breuem illius perspicuam explicationem subnectimus. Itaquc sensus est , Potentia libera habens complet om nia necessaria ad productionem suae actionis, potestillam producere εἴ no producere, pro libitu. Dicitur autem potentia haberet omnia ad agendum requisit ,
123쪽
De diuersis Entium creatorumgeneribus
si habeat intrinseca necessaria ad operationem rite meo cursum Dei in actu primo praeparatum id est, si Deus paratus sit cum illa concurrere; ac denique si obiectum proportionatum sit,i debite approximatum nec aliunde ullum interueniat obstaculum. Hoc sensi verum etiam est illud potentia rationales habent se ad opposita Sumi tui ex l. 9. Metap. cap. . t. 3. LVbi Philosophus de variis potentiarum generibus agens, docet eas, quaecum ratione sunt, valere in opposita, silueus contrariorum, ut alij legunt: habent autem se ad opposita respectu eorum, quae sub conuenienti ipsorum obiecto continentur,in ad quae non naturaliter siue necessari b inclinantur ut ex professo docetur in materia delibero arbitrio Rationem assignat ibidem; quia, ut ii quit, Resti eadem manifesatis emo priua tioncmetua. Ceterum opposita accipi possiunt, vel priuatiue , vel positive, seu contrarie, quae respondent duobus modis seu partibus Libertatic nimirum quoad exercitium, desquoad specificationem: priori modo clarum est, solam potentiam liberam
vi sic posse in opposita, per se loquendo, id est, positis omnibus ad agendum requisitis posse agere dc
Non agere, amare: non amare&c atque haec Li-hertas contradictionis vocatur. Posteriore modo
contrarietas proprie est inter effectus positivos. Et hoc etiam modo potentia rationalis producere potest effectius contrarios, siue eliciendo, ut amando v. c. vel odio habendo siue imperando , aut exequendos haec dicitur, libertas contrarietatis. Sic
medicus sequod est exemplum Aristotelis potest
eadem medicinet arte vel sanare aegrum vel interfice, re, uni applicare medium salubre, alteri nocivum,&c. Quare potentia rationalis hoc loco non solum
intelligitur intellectus: voluntas sed omnis etiam
124쪽
illa , quae consequitur gradum intellectualem, ut sic siue elieitiue rationalis sit, siue imperative
executive cum subordinatione ad priorem potentiam; quo sensu Aristotcles i. I. Ethic. c. Ia appetitum sensitiuum hominis vocat rationalem per participationem. Vide, si placet, Suare t.' Metaph. c. 2. in idice copioso. Becanum de libero arbitrio
c. 2. q. . alios. s. Potentia naturalis positis omnibus adagendum requisiit , agit necessario A. 9. Metap. c. s. Sumitur hoc loco naturale prout opponitu libero,&idem valet, quod ne cellarium Ratio pronunciati est quia in hoccbntra distinguitur potentia libera a naturali; quod illa positis omnibus ad agendum requisitis,pro suo placito pollit ageres non agere, siue maneat indifferens; haec vero necessitetur ad operationem. Nisi videlicet aliunde interueniat impedimentum per hoc enim tolluntur praerequisita. Vide, si placet, D. Thomam in l. 9. Metaph. lech. . t. o. secundum hunc sensit intelligendum est etiam illud:
6. Potentiae irratio viae determinata funt ad unum J . . sive ut loquitur Aristoteles i. 9. Metap. c. . textu
citato Irrationalespotentia sunt una inam; rca
lidum inius calefaciendistius. Differunt itaque potentia liberari nece ilaria item rationalis cirra tionalis, non solum, quod haec sit det ςrminata ad unum Illa ver,contraria possit efficere; sed etiam, quod illa positis omnibus ad agendum requisitis, operari possit&non operari, ideo per se possit in opposita haec et b, si omnia adsint, tantum possit operari: sin autem non adsist tantum possit non operari Et ideo solum per accidens dicitur posse huius odi opposita. Quam differentiam docuit Alistoteles lib. 9. Metaph. c. 9. in .ec verba: γεtcn-
125쪽
De diuersistitium creatorumgeneribses.
ei amnes contradicti ni sunt , quacunque fecundum rationem per se, sena irtute possunt agere, non
agere Irr ales vero, eo ipso, quod adjunt, mel ab
sunt contradictionis erunt eadem id est, solum quia possu.n esse de non esse applicatae , possiunt interdum
agere' nonagere. Vt recte notauit Suarea in eum
locum Vide, si placet, quae dia imus supra, de causa libera necessaria. 7. Omni potentiae actius naturali rιθοnde passiua proportionata Sumitur ecl. 3. de Antina t. ir sub initium capitis s. Ratio est; quia nulla potentia creata est activa, nisi ex pr supposito subiecto; cum non pbssit agere ex tillulo, iuxta illud: Ea nihil nihil sit, Titulo de Causa E Friente, distin h. s. Omnis autem
potentia naturalis creata est prout hic naturale sumitur: go necesse est, ut simili nodo potentiae illic Ol ei pondeat in rebus creatis aliqua potentia receptiua..istus effectus; alioqui talis potentia am-ua superflua esset, S otiosa in crum natura: Atqui, Natura nihil patitur otiosexu, ut explicatum est Titulo de Natura distinci: 1 deTstulo de causa Finali, Distinct. . Eadem ratione conuincitur, quod:3. Omni poterat pa situ rejondet AIiua propor-ripnata Sumitur ex eodem textu 7. Alioquin enim talis potentia esset frustrat superflua in re-xum natu ia, si nullum daretur agens, per quod reduci pollet in actum Ponitur autem hoc pronunciatum de potentia passiua, absolutei simpliciter: superius, et, lepotentia activa restringit ut ad naturalem; quia supernaturali potentiae Dei, v. c. ast
da non resfondet alia passivi, quae sit adaequatum susceptiuum actionis illius , quia Deus potest agere extra omnem potentiam passiuam ex nihil potest producere, si tamen minus propric amatur potentia pasaua, dici poterit onmi onmini potenti
126쪽
silet crus ueriti pernat irati activae respondereali liram passi: poteratiae creatrici Dei passiuam logicaria, in cnon repugi antiam essendi potentiae eiusdem activae ulternaturali, ad producendos in subiecto effectu sq:ioldanii nordinem supe- Iantes V. C. gratiam in an in a rationali, passiuam itidem obedientialem ad eosdem effectus recipiendos. Quomodo potentiae diuina operanti in aliter, siue ad modum agentium naturalium respondet in rebus creatis potentiae passiua naturalis. Vide, si placet, Becanum Tractatu de Beatitudine, cap. r.
a. Tri 'stra es patentia, quae non reducus ag .ctum Sumitur ex lib. . de Anima di refertur a Simplicio in lib. 3. Phys. t. iti t. 1 . JRatio pronunciati est; quia Actus est finis Potentiae physicae realis,ac perfectio illius saltem extrinseca, ut constat ex dictis. Vnde Potentia, quae nullo modo,&nunquam redigitur , aut reduci potest adsitum actum, dicitur elle frustra quoniam caret, ct frustiatui fine suo , ad quem amat uia est ordinata. Dixi primo, quae it modo redigitur 'uia, licet diuisibilitas contii a v. c. in infinitum, non actuetur,
quoad omnes partes colle situ et si etiam intellectus humanus qui est potentia omnia, ut explicabitur infla non omnia in hac vita intelligat: Neque hic tamen, neque illa censetur esse frustra. Num diuisibilitas Quantitatis actuati potest secundum
singulas partes disjunctivo tutellectus nos fi
127쪽
rio De diuersis Entium reatorumgeneribus.
potentia actuatur ex praecipua parte in singulis in diuiduis humanae speciei, in aliis quidem magis in aliis verbminus, idque vel in hac, vel in altera vita, ut dicetur, Titulo de potentia intelli cIiuaa istincti. i. Dixi secundo quae nunquam potuit satis enim est, si aliquando habuerit suum actum, tametsi in posterum eo semper caritura sit. Dixi tertio, actum suum,
siue eum, ad quem a natura Potentia ordinatur,
quoniam loquimur, cintelligendum est axioma non de qualicumque acti secundari, sed de illo, quem Potentia principaliter intendit in respicit tanquam finem suum; ut clare significat Aristoteles hoc dicto: a. Frui ira uicimus calceamentum cum non est calceatis lib. I de Caelo t. 32. J Atque itinc perspicuum fit, Potentiam Dei non dicendum fitille frustra, etiamsi nihil fecisset, aut productura Vnquam fuisset ad extras quia hςc non ordinatur ad effectus, vel actus huiusimodi tanquam ad finem .persectionem suam; sed in se est absoluteri infinite persecta, ut docent Theologi Itaque propositum axioma verum est de Potentia creata, quae realiter refertur ad suos actus Falsum de increata, siue diuina, quae non refertur realiter nec dependet ab actibus. Vt recte notauit Iulius Scaliger Exercit. χχ o. in Cardanum, ubi inquit: 3. Fotentia Dei sui sius eis, non actuum. J Ratio manifesta est ex dictis quia nimirum gloriosi Dei Potentia, quae sola omnipotentia est, ac dicitur: non ordinatur adactus extra se, tanquam ad finem,
cum sit ipsa in se persectissima δε non distinguatur realiter ab Essentia diuina, quae est actus purissimus,&vltimus rerum omnium finis , ut explica
tum est, Titula de Causa inali Ex dictis quoque perspicua fit veritas istius : A potentia ad actum
128쪽
non valet consequentia videlicet affirmative monenim sequitur sadest Potentia ligo adestri victus: Potest tamen valere consequentia negative hoc modo: Non est Potentia; ergo nec actus.
. Esse in actu prciantius es , quam esse in pu
Sumitur ex lib. 9. Metaphys cap. 9. ex lib. 1. Physic tex. 12 ubi ait Philosophus, Actu cum aliquid si , metis e se dicitur , quam cum es inpotentia. Sic omnium iudicio melius est bene agere , quam posse bene agere , esse sanum actu, quam posse sanum euadere , esse iustum de probum actu, quam possie solummodo talem es.. Ratio ex quia omnis Potentia naturalis ex se ordinatur ad situm actum, tanquam ad suam persectionemri vel intrinsecam , vel certe extrinsecam, ut pluribus explicatum est , Titulo de Ca a siciente generatim, Distinct. 2. Sicuti enim o tentia actuatur per suum actum ita etiam per illum perficitur: Non quia ipsa simplex entitas Potentiae , in sua essentiali ratione crescat, sed uia illi superadditur aliqua persectio , quae est veluti complementum illius, quaeque illam in optimo perfecto statu constituit. Ac proinde, sicuti Potentia, quae nunquam potest reduci ad actum fruastia est, & plane ignobilis , seu potius nulla Potentia dicenda, iuxta ea, quae dicta sunt ita e conatra iii Actu esse , qteris paribus , arguit dignitatem Potentiae. Sic , Verbi causa, pertinet ad praestantiam Potentiae cognoscitiuae Dei clangelorum , quod in perpetuo sint propriae cognitionis actu. Vt bene docet Aristoteles lib. D. Metaph. t. I. ex quo sumptum est istud s. Si Deus non esset in acti, non esset Deus. Dii utat eo loci Philosophus de operationibus
Primae Intelligentiae sue Dei, ad inti Lix specia-
129쪽
ue De diuersiis Entium creatorumgeneribus.
tim de intellectione siti, aitque . Si nisu intelligat, Ied ita se hanat, ut dormiens , quidnam prseellenserii miiasi dicat , nihil eum vel parum nobilitatis habiturum, ac per consequens , nec suturum Deum, si non sit in actuali operatione ; cuius ratio est , quia in Deo non est distinctio realis actus primi secundi, ad intra sed uterque pertinet ad simplicissimam eius substantiam, unde nocipso , quod non haberet actum secundum ad in-tia , sequeretur , neque haberi unquam posse. Nam in his, quae ex propria natura aeterna sunt, non differunt esse .posse , ut docet Aristotelis lib. i. de Caelo capite ultimo. Si autem haberet actum primum , de non posset habere actum secundum, idem actus primus haud dubie esset imperfectu: sicuti anima , si non posset esse principium vitalis alicuius operationis , imperfectis ima rei. Vide Toletum in cap. s. Ioannis ad illa
verba : Pater meus et I Me modo operatur , c ego operor. Eadem de causa sapientissima rerum omnium parens Natura nihil patitur otiosum S ex illius ordine ac imperio dum vivit, G. Animal semper laborat Hib. 7. Ethicor cap. vltimo. Id est, semper est in aliqua operatione, qualiscumque demum illa sit & per hane in actu constituitur neque id, quando vigilat solum quomodo praesens effatum , a quibusdam non recte restringitur sed etiam tempore quietis nocturnae somnus enim virtutum quidem animalium quies est sed labor naturalium ut bene pio nuncia Sanctus Thomas de Somno Uig. lect. quarta. Vtriusque sensus moralis es Eeax est in homines desides de ignavos, quorum potentia seu
facultas bene operandi est veluti gladius in vagina
130쪽
reconditus , qui tetra rubigine exeditur. Vide, si placet, quae diximus illud tem Ormatura nihil aguntfrui ira, nec quicquai fatisntur otiosum Titulo de Causa Finali, Distinct. I.
7. Esse in Ectu ebus eis, quam esse in potentia
in bonis , non ier in malis. J Ita praecedens axionii , quod habetur lib. 9. Metaphys cap. limitat statim Aristoteles ibidem Rationem addit; quia eadem potentia est contrariorum actuum, ex quibus unus est bonus , c alius malus' semper
enim unum contrariorum habet rationern priuationis , cita habet rationem 'ali respectu Potentiae ; ideoque Potentia sub actu bono semper pei sectius se habet , quia melius est esse bonum simpliciter esse in actu quam est in statu indifferenti ad bonum malum. E conuerso nutem melius est, seu minus malum, est in statu indifferenti ad bonum malum, quam definite iam esse in deteriori statu. Si dicas, omnem actum, siue bonum , siue malunt , addere persectionem aliquam Potentiae ac proind melius est Potentiae , ab cie talem actum , quam omni prorsus actuatione sui ellia destitutam. Respondeo verum id esse si Actus Potentia considerentur in genere naturae, o procedere de persectione physicaseis entitatiua , quae additur potentiae per quem mlibet actum realem quo sensu nulla restrictione indiget i sed absolute, iuuersaliter verum est axioma praecedens Secus res habet , si Potentia Actus considerentur in genere mori vel si mactu positiuois imperfecto non spectetur physica
realis persectio, secundum quam actua Potentiam ; sed priuatio aliqua , ratione cuius habeat aliquam rationem mali siue moralis siue naturalis. Sic enim deterius est haud dubie , peccare