장음표시 사용
161쪽
8 De Euersis Entium creatorumgeneribus.
&cognoscitur per propriam speciem quando enim res simplex ita intelligitur, se per tota cognoscitur. Si ver loquamur de cognitione rei, nec ut in se est,nς per propriam speciem , sed de ea , quae hauritur, ex alionaedio prius cognito, praesertim non adaequa te rem simplicem repraesentante sic non repugnat , rem simplicem conceptu in adaequato concipi&intelligi, imb ita cognoscine cesse est:non quod pars eius cognoscatur pars ignoretur; Sed quod indiuisbue illius esse in adaequa te concipiatur. Hinc cum lacus ex creaturis, utpote inadae
quate cum repraesciat alitibus cognoscitur in hae vita, dicitur ab Apostolol. Co. s. ra cognosci, em parte. Ex hoc pronunciato deducunt aliqui infideles , quia non cognoscunt omnia de Deo , quae credunt fideles, simpliciter dicendos esse non cognoscere Deianὶ sed totaliter ignorare; etianas agnoscatit Deum esse, taliquas de illo veras cognitiones habeant. Ita quidam sentire volunt D. Thomam 2.2. q. 2. a. . ad 3. Verum ex dicto pronunciato non recte id infertur Polliunt enim illi per verum conceptum, quem habent, attingere rem illam , quae est Deus,non quidem secundum partem ipsius aliquam , sed secundum se totam , quamquam non at- tuagant ita ibialitervi adaequate, ut fideles attingui per cognitionem fidei; qui nec ipsi Deum totaliter absolute,&omni modo cognoscunt, quo est cogno- cibilis uti neque beati in caelo per visionem beatificam est enim infinite cognoscibilis caninis auistem cognitio creaturet est finita. Vide, si placet, Ualentiam 2.2ciis p. i. q .p I. sub finem. 3, Compositi non cognoscitur nisisciantur comps- emia. Loommentatorint. I. de Interpi et cap. 3. Ratione mas ignat Albertus M. ibidem quo maria compositi rincipia , sunt partes componentes.
162쪽
Quae autem suiu principia essendi, sunt etiam principia cognolcendi,ut ei spicuum est ex dictis. . numquodque cognoscitur prout si actu. . . Metap. c. ii J Sensias est nihil cognosci secundum quod est in potentia ted secundum quod est actu patet hoc manifeste in cognitione sensitiua , Ne que enim visus inc percipit coloratum in poten tia, sed coloratum in actu, simili modo Phantas de intellectus percipitrem namquamque prout habet,quod actu sit per suam essentiam obiective in intelle Au siue existat a parte rei, siue non. Et secundum hanc restrictionem intelligi debet pronunciatum, alioqui veritatem non obtinet, ut patet in cognitione ieruna praeter' tardan futurarum, vel etiapossibilium. Estque haec explicatio conformis menti Aristotelis, qui loco citato declarat id exemplo
Geometriae, in qua reducendo in actum per diuitionem siue realem sue mentalem, id quod in potentia continetur in lineis continuis, peruenitur ad cognoscendas veritates Geometricas. Vide D. Thomam . p. q. 87. a. in corpore&alibi Potest etiam intelligi de notitia quae via inuentionis acquiri solet ex effectibus, quo sensu Albertus M. de animalibus i ii Trach. a. cap. D inquit operamis ariscium cognoscitur ex operatione. Nempe via ordinaria in ordine ad nos , qui ex opere potentiam, expotentia inuestigamus rei essentiam. s. Omni cognitiopraesupponitisum obiectam: Psumitur ex eodem cap. verum est eodem selisi,quo iuxta mentem Aristotelis explicatum est effatu praecedens Praesupponitur enim obiectum potentiae co-vnoscenti, non necessarib, quoad existentiam realem adtualem Vt patet in cognitione possibilium praeteritorum , sed uiscit existentia obiectiva, uti duplex est, una est smul cum actu secundo co-
163쪽
86 De diuersis Entium creatorum generibus.
gnitionis, vel etiam illum quod amodo equitur, quia ita esse praesens nihil aliud est, quam actu cognoici: praeter hanc necessaria est alia , antecedens ordinerationis ipsum actum cognitionis, inua si quasi causa seu ratio, ob quam illa cognitio ieipsa in praesenti versetur cilcarem, quae dicitur obiective praesens. Haec obieci tua praesentia nihil aliud est quam habitudo quaedam , seu certa dispotitio rei, ob quam cognitio aliqua circa eam versari potest; estque in praeteritis praeterita in futuris futura connexio praedicati de subiecti. Atque hinc docent
Theologi Philosophi , praescientiam Dei defuturis contingentibus non tollere contingentiam oclibertatem rerum iebri mi liaec cognitio speculatiua sit,non practica, irae supponat suum obiectum, non faciat. Atque, ut loquuntur Theologi: -- curanonsum futura, 'maprascit mur,sed deo praesciuxtur ia futura sunt. Prius ergo est in signorationis esse futurum, quam praesciatur latu
DISTINCTIO IV. De potensia cognoscitiua in ordine adsensium.
i. r Mnis nostra cognitio pendet a sensu. L. i. Poster cap. 1. alibi. J Non intelligitul
hoc modo, quod omnis nostra cognitio etiam incenlectiva alicuius rei dependeat a cognitione sensitiva praeuia eiusdcm rei multa enim sunt, quae per se subnentum cadere non possunt, Vt Deus, intelligentiae,&e sed intelligitur, quod omnis nostra cognitio pendeat sensu, aut sensitio cognitione illius aut
164쪽
alterius rei, atque hoc modo in hac vita venimus incognitionem rerum insensibilium, ut Dei Angelorum per cognitionem abstractivam nostri intellectus, praeuia sensitiva cognitione effectuum aut aliarum rerum similium. Etenim intellectus noster possibilis intellectionem exercere nequit sine speciebus intelligibilibus;cumque eas non habeat con-
genitas , scuti intellectus Angelicusu sed sit veluti tabula nuda , in qua nihildum actu depictum est. datur in nobis intellectus agens , qui eas producit in intellectu possibili non potest autem eas producere , nisi beneficio phantasmatum , quae militer dependent i sensi externo. In hanc quoque sententiam verum est illud: Nihil es in intellectu quod non prius fuerit in aliqua sensu, de quo insta Titulo depotentia intellectiva. Dist. . a. materia prima non es quoad nos per se cegπUcibilis. l. i. Physic. c. 7. Ratio est quia noster intelle'ctus non potest per sensum acquirere propriam eius speciem tensus enim solas species accidentium recipit per se sed nos materiam cognoscimus per analogiam ad arte facta, ex transmutatione rerum accidentali, aemadmodum enim in accidentali tras mutatione aliud est subiectum,aliud forma acciden tali sita in substantiali aliud est materia, aliud forma substantialis. At ver b secudum se potest materia cognosci,cognitione directa propria, per pro 'priam sui speciem: quo pacto cognoscitur ab intelligentiis, beatis. Itaque verum est Axioma si loquamur de materia respectiuὸ&quoad nos. non autem si loquamur de ea absolute secundum se. Quo magis res es materialis , e minus cognosci ἴilis. Sumit ut ex eodem cap. dc e l. i. Posteriorum c. 1. Nempe secundum se siue ex sua natura. Ratio est; quia materia prima est causa, cur res minus
165쪽
88 De Euersis Entium creatorumgeneribus.ficile persecte cognoscatur. Nam modus cogito scendi si: quitur modum essendi vi conflat ex dictis. Atqui materia i non solum quoad nos , per se non est cognoscibili. sed etiam est Ens in se consu-
sum de imperfectum cum statuta potentia, remotissima ab omni determinatione formae. Quo res es remotiora materia, eo perfectiorem habet cognascendi gradum. l. I. Posterior. c. 2. Nem pessecundum se, eo sensu quo dicuntur ea esse notiora natura quae remotiora sunt a sensu&materia. Sic Deusin Angeli, qui sunt incorporei, dicuntur natura notiores , ac perfectius sunt cognoscibiles, quam substantiae corporeae. Item uniuersa lissima praedicata, quae abstrahunt a corpore,ut Ens, cum suis passionibus,dicuntur notiora uniuersalibus corporeis, ut sunt Vivens , animal, c. ita exprese Aristoteles loco citato Ratio horum perspicua
est ex dieiis distinctione 3 huius Tituli.
D. Potentiasensium in communi. DISTINCTIO PRIMA.
Entire commune es omnibus animalibus. Sumi - tur exl. 2. Posterio tum c. s. t. 17. Vbi do
cet Pliilosophus Potentiam sensitivam omni inesse animati Ratio est , quia sensitiuum esse per se pri-mb fluit ex gradu animalitatis , qui est vitima perfectio animalis , ut sic quo modo potentia discurtiua fuit ex ultima persectione naturae humanae, id est,
166쪽
Pars quinta Titulus XXXVII. 89
ex rationalitate. Ac proinde sicliti discut suum esse per se prim conuenit proprijssime omni homini; ita sentitiuum esse per se prim b immediate const, uetiit omni animali, ter hoc mediate hominibus, equis, leonibus, aliisque omnibus brutis quatenus scilicet gradus animalitatis in ijs includitur. a. Sensus recipitformassinet nateria. J Citari solet
ptiuus est, siue potest recipere,formas idest imagines siue species qualitatum sensibilium sine subie-eto, sine modo essendi reali ac materiali quem habent qualitates sensibiles,v. c. visus colorem sine subiecto, in quo est, per speciem coloris, quae non
habet est reale coloris, sed intentionale. Declarat
hoc loco citato Philosophus similitudine sigilli, cera enim imaginem sigilli recipit , non ipsam sigilli
materiam. Vide, splacce,Con imbrice se ad textum citatum ubi docent ex Theophilo, de huius pronunciat interpretatione non leue esse apud quosdam Philosophos dissidium. 3. Q uda seu pereipitur hoc agedo simu movet. Sumi ..tur e l. 2. de anima c. 3. Sensus est, omne id, quod sentitur, hoc esticienter ni ou et potentia sensitivam,
vel per seipsum , vel per vicaliam sui specie na, crquam ex communion sententia concuriit ad actum in genere causae efficientis iuxta illud obiecta mouent fetentiar, de quo supra Titillo de potentia geneyalim. Hinc capit citato dicitur sensus cste potentia passiua, S l. 2. de animat. H8. Philosophus inquita. tire Ii quoddam pati, quia alterari est quoddam pati; Atqui lenius, dum sentit,alteratur, recipiendo fritice tipeciem ab obiecto imprcssam quae alteratio per te non est corruptiuari sed pei sectiva; ergo sensus, dum sciatit pati cur & per consequens potentia
167쪽
so De diuersiis Entium creatorum generibus. sensititia est passiua non quod nihil omninb agat, ut
voluit Iandunus; sed quia sensatio quae est actio,iralis, non sit sine interueniente .lsilone. . Vnsrhensus Umus es oppositionis Sumitur ex Lx de animat. 66. Ubi docet Philosophus , visum esse, i sibilis de inuisibilis, auditum audibilis, inaudibilis,&ita quemque similiter sensum. Ex t Io 2.&.ios. Vbi dicitur visus II lummis tenebraru auditus soni silentij, sicuti generatim: Habitus cir priuati sunt eius potentiae. Dicitur ergo Vnus sensus, ni elle oppositionis 'uia versatur circa suum obiectum eius priuationem; non quod
hanc per se sentia positive, sequoniam sentire est quoddam pati: at sensus non potest pati seu recipere speciem impreisama priuatione , cum haec sit
non ens sed legat ui quo modo visus dicituc percipere tenebras , quatenus apertis oculis nihil videt. Porro sub hac generati oppositione continentur aliae magis pirticulares. Ut visio albi nigri, gustatio dulcis&amari c. quo sensu vomina est illud: Contrariorum eurime spoielia, de quo suo loco. s. en fenestis sunt anima. J Est comi nune dictum Philosophoru Diad. itum m analogica supU O-ne Fenes a Quemaci moduenim per senestras&portas aditus patet ad n ueriora domus& ciuitati Spta externas cubili urcru obiecta per fenestras portassensuu penetralia metis humanae siubeunt. ab animai pra percipia tui iuxta illud mihil est in intellectu quoa nῆρrius fuerit in sensu,de quo ritulo de potentia
ellcctiva. Auceti aperi: net illud. Mors intrauit pir ovestras. Praeceteris aut e sensibus visus ad variarui cim cognitionem propria intactioiae ac litu eda maxime conducit ut docet Aristoteles i. i. Metat initio; i 'lato idem allis aranῖ, oculis acceptam Philoso-ΡL ιmrefeci, in Timaeo Similiter auditus scientiae
168쪽
Pars quinta Titulus XXXVII. 79t
perdoctrinam compalandae plurimum inseruit. Vt in specie distinctius explicabitur infra. Nil nisicorporeum caditsub senseum. Sumitur exl. 7. Phys. t. H. MI 2.&referturam Thoma l. p. q. so. a. I.in Corpore. JRatio est,quia omne incorporeu&spirituale est extra seu obiectum. Vt phiribus explicatum est, Titulo depotentia generatim. Vide Hurta - do disp. 7 de anima, ubi tota sectione prima veritatem huius pronunciati astruit.
i. res agit in sensum ita ab ea cognosci r su-V mitur ecl. 1. de anima cap. 6 Hinc est,qnod sensus nonnunquam errare videatur, ut cum visus, aestimatiua vis baculum in aqua iudicat stactum, aut colores esse in iride,&collo columbς; quia nepe haec agunt in sensum, non cum ijs conditionibus, quae ad sensationem recte faciendam necessariae sunt: Error autem iste ad intellectu potius quam adsensum pertinet, ut notant Conimbricenses in hunc locum. Quod si verbies agat in sensum,positis omnibus requisitis,& sublatis impedimetis,ex parte organt,medii,distantiae, obiecti secundum ita agnitudinem,locum, situm. c. recte ab illo percipi poterit, secundum hanc explicationem verum est illiad.
et Senseo non decipitur circa proprium biectum.
Ibidem i. 6 L l. . Metap t. zo Ratio est, quia
omnis potentia nata est recte percipere suum Obiectum, si aliunde nullum sit obstaculum. Vnde si baculum extrahas cx aqua,apparebit ni teger qui antesvidebatur fractus, ita de ceteris. Porro secunduco munem modum operandi. admissis quibus latit
169쪽
9 1 ab uiuersis Entium creatorumgeneribus.
impedimentis, facilius decipitur sensus circa sensibilia conamunia, quam circa propria ut docet Aristoteles i. s. de animat. 6 i. Ha haec verba Sensus propriorum es verus , aut raro admodum fuscipit falsita rem Ut cum apprehendit albedinem me subiem quod non e salbum. Et paulipost motui magniturifum sensibilia commvnia , circa qua maxime contingit fensum decipi. Sic v. c. nauigantes non eriant circa colorem littorum, Marborum; sed circa motum, dum ea putant moueri&c. Lege, si placet, Rubium in l.
3. Error sensuum ad Uimatiu.impertinet.' Nommeςstimatiuae vel intelligitur sensus interior, ut in brutis; vel etiam iudicium litellectus, ut in hominibus. Sumitur effatum ex iam citato textu 2 . . . Metap.
ubi inquit Philosephus meque enim sensur propriὸ fallaxe sedimaginati non est idem qu d enses. Ite
exi. 23. ibidem, aliis locis. Itaque sensus ex er-nus de quo proprie intelligitur pronunciatum huidens baculum in aqua quasi fractum, mi colores iniride, aut rem longe distantem minorem , quam re uera fit; non errat propite neque decipitur; sed con- naturali modo ii suum obiectum fertur. Errat verbaestuarativa iudicans bactatum vere esse curuum, aut veros colores,aut solem, . c. non excedere magnitudinum modii. Vnde etiam Christus, in quo nullus unquam error, siue quoad sensum , suo quoad intellectum est e potuit, eodem modo utebatur sensibus, quo&nos haec timen erat det fierentia; quod cum esset plenus omni scientia, non ferret iudicium iuxta primum dictamen sensuum ted secundum e. etain rationem; quia sciebat, quod tanta vel tanta distantia repraesentaret obiectum tant b, vel ambi Ninus, ipse intelim totam obiecti magnitudinem, de qualitatem accurati Time pernoscebat, lea docet
170쪽
λsque disp. 6 i. in . p. cap. 9. Neque probatura quibusdam, quod ait Suare t. i. ii 3 p. disp. 2 sec. . diuinam virtutem corroborasse sensum Christi, visu obiecta distarent, siue prope essent,nunquam tamen aliter ea apprehenderet, quam sunt; Vt v. c. solem ab oculo Christi visum esse, non instar alicuius modi, sed tantum omnin b, quantus in se
. Sensus oesensibile in actu necessariinunt viisl sumitur exl. . de anima c. t-t. I r. JUbi docet Philoso pisu si sensus &sensibile famantur in Potentia, non ea necessari bellia simul cupossit esse color,nullo exi. stente visu,&contra At ver bri, truq; sumatur actu, Vtruque simul esse, seseque reciproca necessitudine ponere,ac tollere, cu una sit utriusque operatio; iuxta illud ex eodem c. desumptum Sensus o se ibilis dem en actus: quod de ea operatione intelligi debet, quam obiectum per suam speciem una cum potentia edit quae non est aliud , quam rei selisibilis perceptio quae fit ex unione potentiae sensitivo, cum obiecto vel obiecti vicaria specie , ut pluribus expli cabitur Titulo De actibuspotentia cognoscitiua. S. Sensis percipit se praesentia. L 2. de anima c.
s. t. 6o. Vbi inquit Philosophus necesse es fens bilei fum adesse. Et rugio est; quia obiectum , quod
per eipsum non est prae siens potentiae immediate,scntitur per speciem : haec autem naturaliter pendet ab obiecto, non solum inesse & fieri , sed etiam in conseruari, ac proinde ne exiguo quidem tempore potest sine obiecto permanere. Quo modo etiam lumen ne quidem imperfecte seu remisse potest conseruari naturaliter, nimiuminosum sit actu praesens. Est autem pronunciatum intelligendum de sensatio.
ne extrema cum detur memoria sensitiva praeteritorum Item dc potetitia nMurali, non vero de siu-