장음표시 사용
181쪽
8o De diuersis Entium creatoram teneri M. DISTINCTIO III.
i. 'Darandi senseus dignitate si medius, neces
te postremus. Traditur a D. Thoma .p 78. ar. . Ratio est quia istis remotissima cogitol-cit, auditus inns distantia tactus justus attigua
haerentiaque duntaxat odoratus autem nec rem O
tissima, nec iit gua tantum , ted mediocri interuallo disi ita. Item species odoris minus spiritales sunt iam visitesvi audibiles defaecatiores tamen quam
tactiles justabiles in uia hae semper coniunctae
sunt cum rebus, quas repraesentant, illi non tena. Licet ver odorandi facultas, neque ad scientiam .iam necessaria sit, quam visus vel auditus, nec ad ita conseruationem, perinde ac gustus Se tactus: multas tamen , ad illius incolumitatem commoditates affert, ut sunt, cerebri corroborata Q, cordis refectio,
alimenti noxi .salubris discriminatio: de quibus consule, si placet, Auiccianam, Galenum, Walios. a. Odor es sicci, p. humidi ib. 1. de Ain at IOD. insane capitis s. Ratio est; quia in subiecto praestantisti mi odoris unicitur humidum ab aridor contra verbii subiecto inporis aridum ab humido. Eaque de causa, si eadem resin odora lapida existat de constet partibus aliis siccioribus, aliis humidioribus, odor sequetur partem magis siccam apor humidam Vnde Morganum odoratus siccum est, gustatus humidum ita ut non modo sapor, et si maridis corporibus si icci lentas partes amet; sed neque
lingua gustu dijudicetur, nisi illa interno aliquo humore sit affusa. Pori odorem nascii siccitate dia
182쪽
Pars quinta Tituta XXXVIII. 863
minante etiam hoc argumento est, quod constet, aridos&fervidos terrarum tractus, ut Arabiat, Syriae,&c optimorum odorum esse setacissimos. Item rosas serenis diebus collectas, maiorem octris reddere fragrantiam. 3. I f suauius leti quibus inibilicus es asper. In Problematis sect. a. t. 8. Rationem addit Philosophus ibidem; qui Rosarum illae suaviorem odo rem sparg mi, quae modum consecutae sunt naturae sua perfectiorem Mosae autem spinosa sunt sua natura, iuxta illud : Semper doriferas proxima spina rosis. Et ideo, caeteris paribus, odorae sunt magis quae magis spinos, quoniam modua operandisequitur modum esse odi Seniusnaoralis huius pronainciati locum habet in vitis grauibus perfectis, in quorum conuersatione seria maturitas cernitur, coniuncta cum suavi humanitate, inui non sortiter minus quam silauiter sua peragunt negotia. Videri potest Zodiacus Christianus signos ubi de hac materia doctὶ agitur copiose. . r somniamus de odoribus J Traditur ab Alberto M. in lib. 3. de Anima tract. I. c. 9. in Summa de homine, Tractatu de odore. Ratio est; quia
debilem habemus hunc sensium, illorum species in nostro sensiti interno infirmae sunt, Mevanidae: At decoloribus fgutis long saepius phantasmata mouentur in somno, quia illorum species magis habent
proprietatem intentionum spiritualium, ut nota
183쪽
ro De diuersis Entium crearorumgeneribus.
VIAus es sensus alimenti. Aristoteles lib. de Sensuri Sensiti c. . Ita communiter a Philosophis appellatur; quia seruit proprie ad animalis
nutritionem, estque ut praeuius explorator alimenti;
ac quemadmo tum , factus praegustator es usui; ita Gustus ventricultri vegetatiuae facultatis.1. hi sus es quidam οἱ tui. l. a. de Apima , .J Vbi ex eo probat Philosophus gustu acutiore prae ditos esse homines praeabjs animalibus quia nimi- iusti Gustus est quidam tactus, quem sensum certi iasimum habet homo. Notandum autem, actum accipi tripliciter, 'Patissimc pro simultate corporum, quotum extrema dicuntur eis simul. Ita sumitur l. s. Physic minus late pro sensu vitaliter percipiente suum obiectum sine medio exter , stricte proprie pro sensu percipiente solas qualitates tansibiles, ut sic Itaque gustus est tactus non solutinprimo qui improprius omnin est; sed etiam secludo modo, non tamen tertio. Quocirca duo isti sensus, licet inter se in aliquo conueniant essentiali tam elaspecie disterunt , alio aut non essent, nisi quatuor sensus externi, quod est contra Aristotelem communem Philosophorum sententiam : tametsi non aliter senserit. 3. GuΠ- est quoddam tangibile . 1. de Animat ior. sub initium capitis decimi Ratione assignat
Philosophus ibidem quia sicuti hoc ita illud pet-cipitur immediate, non per medium externum, V. c.
184쪽
Pars quinta Titulus ΣXVIII. 8os
atqui omne gustabile est niixtum argo omne gustabile estpei ceptibjle tactu. Verum itaque est propositum effatum eontem sensu, quo dictum praecedens Differunt nihilominus duo isti sensus, non organis solum; quoniam tactus per totum corpus di Nisus est, gustus non item; verum etiam obiectis: nam
illius obiectum pii marium sunt calor frigus, aliaeque qualitates primes huius ver,sunt qualitates se. cundae, nempe sapores. Vide etiam, si placet aristotelem huius libri t. IO 2. . Guis rarius tuntur intemperantes. l. 3. Ethic.
cap. o.J Non etenim illi salubria a noxijs, dulcia ab amaris dignoscereri discriminare laborant; sed coe Coappetitu , pleno sese ore ingurgitant. Item gustus imaxime viget in cuspide linguae l. i. de Hist. Amma.
c. I l. 2.de Part. c. I 7. Quoniam nerui gustatorij ibi molliores sunt coniunctiores. Vnde qui exactius cibum degustare volunt, reuocant a radice linguae ad initium intemperantes autem te litones omnia confestim trajiciunt, ut bene Hurta lo d. 7. de Animan. J.
s. Omne suave mistumsuauior suauius redditur.
Aristoteles in Problematis sect. 19. t. .caetericia mirum paribus, i inter se sint proportionata eodem tensu, quo dicitur, Vistus inita fortior, Titulo de potentiageneratim dist. Intelligitur autem non solum de suauitate mouente gustum , sed aliorum etiam sensuum motrice in quam sententiam Aristoteles loco citato probat, suauius nos audire cantilenam, cum ad tibiam, quam cum ad lyram canitur,co quod tibia suauitate lyram stipet et Sonus enim
pyra ait, quia non si Doce id o minus voci immisceripo pol tibia autem sonitu Guatrone cavi voce, mi l tos cantilena errores ociuitat. s. crons omnia mi lentur amara lib. 2. de Anixa
185쪽
8o , Dedi ιersiis Entium creator ingeneribus. t. io .ci Rationem assigilat Philosophus ibidem
quia linguam habent morbido humore infectam , ut proinde aduentitium aporem dignoscere recte non valcant Etenim sapor ille, quo linguam occupatam habent, gustu primi, occuirit, nec externis saporibus hauriendis locum relinquit.
Mne animal praeditum est sensi tactus. l. r. do Animat. 17. alibi. J Licet multa animalia
nec visum, nec auditum, nec odoratus sensum habeant, ut docet Philosophus L 2.de Anima L; i. qualia sunt, v. c. spongia maris in quaedam conchilia, quae uno duntaxat sensita praedita sunt neque proce se a sum, sed locomanentia, ut loquitur Aristoteles Nec enim loco mouentur, sed radicibus suis alimeta percipiunt, uti plantae omnia tamen animalium seneca tangendi sensum habent , cum omne animal essentialiter sit sensitiuum; & sentire non possit nisi sensu tactus' propterea enim unumquodque est, ac dicitur animal, quod anima sensitiva praeditum it, Maliquo sensu constet sat qui .
a. aEctus es undamenturnalioruin sensuum. J Resertur a D. Thoma . t. q. I. a. r. ad 2 d a SuareTin Metaphysica, dis p. r. seel. 6. u. io ubi inquit, Tactum estis omnium primu ,aliorisque fundamentu: Si enim animalia sunt inquit Arist. loco ante citato,
sensu ali duo praedita sunt, si senseupradita sunt,tactu funipi saltu quia absque hoc altu sensium habere non estp ,ssibile, cum nec vita ipsa sine tactu conserue tur, ut docet Aristoteles L . de Animal. 66.&lib.
186쪽
Pars cluinta Titulus XXXVIII. Sor
de Selisu de Sentili cap. i. Vide, ii placet, Suare loco citato, de Fonsecam in . I. Metaph. c. i. q. s. secl. 3.
Atque hinc planum fit, sensun Tactus simpliciter
necessarium eis ad constitutionem .conseruationem animalis in suo statu naturali caeteros verbiensius non item sed a natui a elle concellos , ad melius est e. Quare perfectissima animalia omnibus sens bus ornata sunt: caeterorum ver quaedam aliquos tantum habent. Vt speciatim explicatur in Historia Animalium. Tactus est sensus temperamenti. Ita a Mea Itar,
Philosophis appellatui tum, quia est nota .gnum complexionis, ut mox explicabitur ptum, lualpargitur per omnes corporis partes, in quibus est
temperamentum, quo vita sensitiva continetur eo nimiriam fine, ut, si animal laedatur, statim percipiat caueat Porganum namque Taetus est tum caro ipsa, tum nerui, tum cutis etiam niterna inat, omnes partes corporis, quae habent debitam temperiem, praeditae sunt sensu Tactiis, ut docet Aristoteles h. i. de Historia Antio alium . . adcinde causa ver Edicitur illud: . Tacias essensu vita. Quippe datus animal
ad vitam tuendam, is bene notat Iulius Scaliger Exercit. 2 Si in Cardanum simpliciter ad illius timcolumitatem conseruationem nece isarius. Vnde etiam,ablato Tactu, tollitur sensus sublato sensu tollitur vita animalis, ut docet Aristoteles lib. . de Animat. 67. in haec verba Hs cum ita sint, patetantinalia necessari mori, cum hoc foti sensu Tactui pri-
xecesse est,&c. Vide, si acet, Conimb. in hunc locu. 3. Tadius olfensuum vilisi inus. Refertur a The mistio in l. 2. de Avimat ar Ratio est; quia om-
187쪽
2b De diuersis Enti Gni creator mgeneri Dus. ne ali sensus lac una nobilitis habent, illudque percipiunt modo nobiliore, id est, magis spirituali.
Vnde Proclus Commento o. in Timaeum,ait: Tactum esse sensum maxime cras um C corporeum. Sumitur autem eisatum propositum exsib. 3. de Anima c. t. ubi usu id probant Aristotelis interpretes Sensus illius moralis estica est in illos, qui brutor in instar animalium inordinate proiecti sunt ad turpes corporis illecebras. Vide Hurta dod. I p. de Anima,
6. TaLIus est homini excellentisimns. J Resci turi
D. Thoma, de Seniu&Sensili lectione 9 Sumitur que exm . Aristotelis de sensiu&Sens S ex lib. a de Anima t.' . Vbi inquit, hominem intur omnia animali aptae litum eis certissimo sensu Tactus,&in hoc caetera animalia superare, cum in alijs sensibus a pluribus superetur Rationem assignat Alexa-der Aphrod. iii l. i. de Anima c. 6. quoniam homo prae, teris animalibus temperatissit num habet corpus, forianam nobilissimam' nobilissimae autem formae debetur temperamentum praestantissimum cum illi debeat est proportionatum, qua etiam de causa caro humana icitur omnium delicatissima. Porro quod de actu dicitur, idem etiam de
Gusta intelligi potest, quia ut ex Aristotele supra
ostendimus, usus si sulam Tactns, in quam sententiam Aristoteles lib. i. de Historia Animalisic. IS. negat Gustumin actum, utpote qui fundantur intemperie primarum qualitatum, elle pr stantiores in brutis, quam in homine: Quod verbissimi et gustu. ta Sciaranea dicitur, iuxta illud vulgare Nos aper auditu , I x Uu,simio Uu,
Vultu odoratu praceliit, aranea tactu.
Id si verum est, de velocissimo per gustum tactum percipiendi modo intelligi potest absolute verb
188쪽
Pars quinta Titulus NANI . oct
ratione exactae sensationis, accuratae distinctionis Hiserentiarum tangi ratium, praecellit homo. 7. Tac Zus ianitas temperatura bonitatem reuit. JIta pronunciat D. Thomas, in lib. i. de Animaleci. 9. ex. 9 . ubi addit, Eos , qui actum bonum habent, ac mollem carnem, ella ingeniosos Ratio; quia bonitas tactus , est signum quoddam sex nota non vulgaris, qua venimus in cognitionem naturalis complexionis quo sensu dixit Aristoteles l. 2. de Anima cap. 9 per fen .m saltus discernimus fa ientes ab insipientibus Fusiis id explicabitur Titulo de potentiu melle lima ad illud tolles carne sunt ingeni . Eodem sensu idem D. Thomas pro Irunciat alibi: g. Tanto interhmine homo es magis aptus mente, quanto est melioris ac Ius. In lib. de Sensurae Sensilite et . 9. Quia vidclicet bonitas tactus, comple-Κionis bonitatem arguit hanc et sequitur vigor corporis a mimi ci omnium illius potentiarum, organicaruim imprimis . consequenter etiam in organicarum, lacrimonia ad munia sua promptii ac feliciter obeunda, ut plutibus explicabitur Titulo citato. Vide Rhodiginum lib. 6. c. i.
De Potentia Intellectiuῖ.DIs TINCTIO PRIMA. Qualis Potentia fit Intenctiu.
Niellectus es En inpura potentia. Sumitur ex lib. 3. de Anima ter i . Vbi dicitur, intellectus
189쪽
8io De diuersiis Entium creatorum generibus. potentia quidem esse omnia intelligibilia, actuver,nihil eorum, antequam iitelligat ipsa. Verum itaque est absolute de intellectu secundum se, prout
homini innascitur a natura. Hoc enim modo Ens estiti pura potentia, habet se velut tabula nuda; qua similitudine Textu citato utitur Aristoteles: b c enim sicuti nulla rerum imagine aut colore formata est,ita intellectus noster secundum se nullis rerum intelligibilium imaginibus formisque scientiarum adornatus risu vel bri tempore, sensitium adminiculo, talis perpolitur Ens in actu constituitur. Contrarium accidit in primis humani generis parentibus non ex debito naturae, aut origuae primae ua cum corum animae eiusdem fuerint naturae acipecie cum ans Da nostia seri ex liberali Dei beneficio. Etenim Deus ipsis in decebat tanta familiae principes .auctores in ipso creationis suae pri-imordio praeclaram non humanarum tantum , sed etiam diuiuarum rerum cognitionem attribuit. Caeterum ad uberiorem huius propositionis explicationem notandum est,intellectum potius comparari cum tabuia πη da , quam, ut aliqui faciunt,
cum ras Nuda enim tabula dicitur, in qua nihildum scriptum suit Rasa verb, in qua aliquid olim exaratum .postea ver,deletumis expunctum est. Hic itaque posterior loquendi modus sapit aliquid
de errore Platonis, qui existimabat animas notaras priusque corporibus immergerentur notiones omnium rerum habuisI consignatas essed ex corporum contagione eas debilitari cieminisci tamen earum
1. IntelleElus Omnia intelligit. Lib. . de Anima ex. .. Intelligitur pronunciatum de intelle ct a Creato, non quoad aetum, sed quoad potentiam: non enim intellectus , de quo extu citato agit
190쪽
Aristoteles, actu omnia scit aut intelligit sed exilia natura est talis , ut possit omnia intelligere;
nempe omnia entia realia quae sunt ne turaliter intel
ligibilia Ratio est, quia quaelibet veritas realis de
naturalis habet proportionem cum intellectu humano Vnde illud: 3 Int Alectus es potentia omnia. J Citari solet. ex eodem textu libro 3. de Anima, licet potius desumptum esse videatur ex textu i . paul ante ciatato vel ex eiusdem textu 37. Haec autem potentia omnium cognoscibilium perse et explet, non potest in hac vita quemadmodum potentia vi
sua potest quidem percipere omnes colores nunquam tamen haec ullo in homine ita actuatur aut expletur, ut unus&idem homo viderit omnes colores, omnia visibilia inmundo. Simili modo ne , que unus selus, neque omnes simul intellectus humani actu in hac vita intelligunt omnia,quae cognosci intelligi possint. Vt, v. g. omnes stellas in C lo, omnes herbas,plantas, lapides in terra, omniaf lia in arboribus, omnes arenas: pisces maris, c.
Ratio est, quoniam: . Omnis Ostra notitia rendet a sensu. Libro 3 de Anima cap. s. alibi. J Plurimae autem rerum species fugiunt sensium , quae latent in vii
ceribus terrae, in abstrusis marium, in vastis locis' desertis , quo industria humana penetrar nequit, ut maximo posset penetrare, nunquam tamen posset explorare virtutes occultas rerum omnium Deberet enim unaquaeque res cum alia comparari ita disquiri, ut appareret, quan . Vim habet et insitam, quibus omnibus experiundis ne quaquam par est hominis industria, quia vi recto ait Hippocrates Aphorism. I. Vita breuis, ara verbon Nuque ver hinc sequitur desiderium