장음표시 사용
191쪽
81 De diuersiis Entium creatorum generibuύ.
natum toti speciei esse frustra, cum omnis homo naturalite scite desideret, ut docetur I. Metaph. tex. i. intellectus sit onania potentii, ut dictuna est quia licet homo appetitia innato vel etiam elicito appetiat omnia scire non tamen actualiter desiderat omnia scire collective 'simul, siue in sensti composito sted in sensi diuiso, siue seorsim, diui- sim Etenim intellectus se habet ad scientias percipiendas uti materia prima est in potentia ad reci-lsiendas fratcunque formas , quas illa non mul&coflectrae recipit, aut recipere appetit; sed divisim separatim. Haec itaque potentia reducetur ad actum Ic hoc deiiderium complebitur vel in hac vel in altera vita, ideo non censetur esse stu- stta. Atque hinc etiam probant Theologi, animam
rationalem secundum veram Philosophianam rectam rationem sue lumen naturale, esse dicendam immortalem Cum enim appetitu quodammodo
infinito desideret intelligere omnia intelligibilia quemadmodum appetit possidere omne bonum, ut explicatur Titulo de Beatitudine , hic appetitus
minime expleatur in hac vita: nunquam enim intellectus, nunquam voluntas dicit, Susicit, ut dictum est Titulo, desine Ultimori necessari sequitur, aue appetitum frustra elle insitum animae ab auctore naturae Deo, quod absurdum est aut animam post hanc vitam mortalem , victuram esse immortalem
vitam aliam, in qua satiari potest appetitus illius intelligendo,&anaando Deum, qui est infinite intelligibilis de amabilis, continens in se vel sormaliter,uel eminenter quidquid est intelligibile amabile.
S. Animas, quodaminodo omnia. Lib. s. de Anima
c. 8.ti; Vbi id probat Philosophns in hunc mo-' dum Omnia quaesunt, aut intelligibili unt, aftfen
Llia, atqui anima per sensum es omni se ba , per
192쪽
Pars quinta Titulus xx IN. 813
iut lectum omnia intelligibilia quod interpretandum est non secundum reale, neque enim anima est lapis, v. g. quem intelligi aut color, quem videt; sed secundum eis intentionale, hoc sensu dicit Alistoteles 3. de Anima ex. 9. Scientia secundum acti m est idem cum eqsaci sigii ficat enim actualem scientiam secundum repraesentationem idem
esse , quae scitur, vel intelligitur quia terminus actus cognoscitiui , id est species impressa repraesentat formaliter intellectui,obiectum illitas. Itaque anima est omnia per species obiectorii, per quas obiecta cum sensuri intellecti unita fiunt unum in cile
repraesentativo. Potest etiam dici omnia quoad potentiam cognoscendi secundum illos, qui species ne
gant, eodem sensu intelligenda est explicatio il- tuis. Iniellet ius es potentia omnia, quod potius ex hoc
textu 37. desumptum elle videtur, vel etiam ex textui .eiosdem libri, quam excitato ibidem i. . Ex quo reserunt illud non pauci recentiores. 6. Intellectus efformaformarum. Lib. . de anima cap. 8 T. 38. Dicitur intellectus forma formarum, ut manus appellatur instrumentum instrum ccorum, Quemadmodum enim manus cum sit instrumetum, quo caetera efformantur, atque adeo instrumentoruomnium organum, aliis instrumentis utitur, ut, v. g. cultro, calamo, securi, Δ c. Ita intellectias cum iit
ipse suo modo forma instrumentaria suppositi intelligentis nihilominus alias formas recipit,&imagines rerum omnium, quae in cognitionem venire possunt, tam materialium, quam immaterialium; si non actu saltem potentia Quatea nonnullis merit , vicem peculi referre intellectus dicitur, cum
imagines rerum omnium, quae a cognitionem venite possunt, fidelissime excipiata repraesentet. Eodem fere sensu T. proxim so purior dixera Atia
193쪽
81 De diuersis Entium creatorumgeneribus
stoteles , animam esse' hiodammodo omnia. . Intege cIus nullius corporis est actus sumitur ex lib. i. de anima Tex. 9. alijs J Nomine actus intelligitur forma, quae actuat de informat materiam aut subiectum Sensus itaque verus huius proniiciati secundum aliquos est iste: Intellectus in nullo est
corpore squam in subiecto de immediato. Est enim in ipsa anima rationali, ipsam 5 sequens in illo gradu, quem participat anima cum intelligetiis, Miubstantiis separatis, siue potius, ut ait D. Thomas inci.
phys lech. 2 i. t. 79. in a. de Anima lec. I 2. t. 6o n. tellec a dicitur nullius corporis actus, quia est virtus immater abs, quae, es actus alicuius organi corporalis. Hinc etiam lib. 3. de animai. is intellectus Teparabilis esse, & non mistus cum corpore dicitur, quia nempe non est astixus vlli organo corporeo, ut stant
potetiae naturales: neque cocretus ex perceptis corporibus, ut quidam veterum philosophorum arbitrabatur. Ide clarius adhuc docet Philosophus L 3. de anima t. 6. his verbis i uocirca neqne cum corpore mixthin seipsum,consentanehinest rationi, qualis enim quidem fieret calidus au rigidus G instrumentumali θηρ di si esset siculi senius. Id est, si intellectus addictus esset organo corpore , oporteret ipsum corporeis assici qualitatibus, essetque ei a corpore deputatum aliquod orgamina, sicutivi caeteris corporeis facultatibus.
DISTINCTIO II. De intellectu in ordine ad intelligibile generatim. i. Ibilesperse intelligibile nisi Ens. s. Metaph. a. it. i .d Ratio est , quia nihil per se potest
194쪽
objici nostro intellcctui, aut ipsi in ratione intelligibilitatis assimilari , quod ad cog titionem intellectualem requiritur, nisi participe rationem entis. Etenim omnis cognitio fit per assimilationem, Meadem sint prin cipia essendi cognoscendi , modus.
que cognosicendi sequitur modum ellendi, ut explicatur alibi, aperte docet D. Augustinus multis locis , ut lib. 9. de Trinit. c. io Vbi inquit Omnis Iecundum feciem notiti similis si rei, quam nouii: SeCap. II. Habet ergo animus nonnullamst etiei notas i litudinem,siae cum ea piacet,siae eisspris ti displi cet. Quocirca in quantum Deum nouimus, similia fumus,sed
nou adaequalitate, quia non tantum eum nouimus quantsi
ipse es Similia habet .i . c. i7. Malibi Idena aperi Sinsinuat S. Ioannes Epist. I. cap. S. cum ait. Scinius, quρniam cum apparuerat,similes ei erimus, quoniam Uidebimus eum cui s. Atque hac de causa chymqta de aliud quodvis ens rationis no potest cognosci, aut esse obiectum nostri intellectus, nisi concipiatur per modum entis . ad similitudinem eorum, quae vera realia sunt entia Vide, si placet, D. Thomam
s. Intellectus inteli igibile debent est proportionata. Iumitur ex codem textu: Nempe secundum rationem intelli sibilis, de secundum conuenientiam, quae necesiario requiritur inter vim cognoscentem obiectum, quod cognoscitur. Quρ- modo inter Deum etiam L lirier intellectum creatum inuenitur proportio ossiciens ad aliquam cognitionem , licet et dicatur Finii ad infinitum nulla es proportio. Pro huius autem maiori explicatione notandum est duplicem esse proportionem; Aliam quantitatiuam inie secundum aequalitatem, Vel determinatum excellum aut commensurabilitatum, qualis cst Cerea quantitatea, quarum Y na
195쪽
tis De Auersiis Estium creatorumgenei Ibus.
est aequalis alteri, vel quarum altera saepius sumpta potest adaequale aliam 'Alteram habitudinis proportionem , quae posita est in habitudine siue ordine unius ad alterum .iqualis est in materiam&formam , causam effectum, obiectuma potentiam Irior non requiritur inter intellectum intelligibile , neque ullo modo est inter Deum intellectum, ut euincit infinitas persectionis diui Anae Posteriorem habitudinis; intelligentis scilicet ad intelligibile , inre Deum .creaturam non impedit eadem infinitas scuti nec impedit, quominus inter Deum χxeaturas possit esse habitudo effectus causae. 3. fit riores leuiter a nobis attinguntur. Lib. I. de part animal cap. s. J Etsi ea Onania, quae supra sensus collocata sunt , maxime intelligibilia sint, .scitu dignissima , ob suae naturae praestantiam meminentiam, cum ita res unaquaeque sese haboat ad cognosci , sicuti ad esses; a nobis tamen imperfecte admodum obscure cognoscuntur. CAusa est infirmitas , eluti hebetudo visus nostrimentalis, qui ob diuturnam cum sensibus familiaritatem di necessariam ab iis in hac vita dependen-tram, ad rerum alitorum contemplationem aegre asia surgit unde illud: . Oculus humanus ad Jiritualia calig/t. Sumitur ex . a Metaph. cap. i. J Vbi docet Aristoteles, res
nobilissimas cognitu digni simas difficulte ab intellectu humano cognosci, idque ostendit similitudine a Vespertilionibus desumptari Quemadmodum enim oculi Vespertilionum plenum diei ba
men aegerrime ferunt , ut proinde in umbrari tenebris vagari soleant,ita intellecti; humanus ob imbe
i illitate ia,excipit dissicillim ,& sustulet fulgorem
196쪽
retuspirituali uiri , id quod in omnibus quide aliis tum ver,praecipue in contemplatione gloriosa di- nitatis locum obtinet. Nam ut sacra habent eloquia stifcrutator si maiestatis, opprimetur hiaria. C terum Aristotelis verba loco citato sunt ista sta Aadmodum testertilionum oculis habent ad lucem diurnam, ita a ima noBra ad ea , qua suapte natura fantomnium manifestis ima; Vbi analogia sequod aliqui
perperam faciunta non est constituenda in eo, quod licue yespertilio tenuiter tantum licet distincte de intuitiue videat lucem diurnam,ita noster oculusintellect ualis dem possit circa obiecta maxime intelligibilia sed in eo , quod sicuti vespertilio deficit a plena lucis diurnae perceptione propter imbecillitatem uisus sui etsi ipsa lux eos visibilior quo ple
nior cita intellectus noster obiecta maxime intelligibilia imperfeci concipiat, quamuis illa ex se apta sint videri perfeci ea intellectu proportionato, de sufficientem habente vim ad figendum in ea obtutum suum.1. Omne intellectum in quantum intellem moeroristet esse inimelligente. Ita pronunciati Thomas L . contra Gentes c. il procul a principio; explicat ibidem .probat, haberi id peractum verbum, quoad repraesentationem, scilicet, quod verbum propterea frequenter tum hic tum alibi vocatur ab
illo, intentio, intellectio, conceptio carius, ipse inteι- lectus, ut prima p. ta 27 a. i. Etenim intelligere significat apprehesione eius, quod intelligitur per intellectu, ut inquit. D. Thomas ibide,&ve alij loquuntur, intelligere nihil aliud est, qua rei intellectae imaginsi vitaliter in potentia intelligente exprimere , quae imago seipsa sermalite M immediate repraesentat obiectum poten ii, quasi immediateri intrinsece niti priam obiectum potentia in eis intentiona
197쪽
ri De diuersis Entium creatorum generibus.
liri repraesentativo, 6. Uerbum est medii inter istellictumis remintellectam J D. Thomasq. . de Veritate art. a. ad .
explicat ibidem probat quia,inquit, verbum est id, quo ies intelligitur quo mediante operatio intellectus pertingit ad rem intelle istam, ac proinde ibidem incorpore, verbum appellat, v6nceptione intellectus ipsam ver,conceptionem,in quit esse actus intelligendi effectum Addit verb4bidem ad s. non posse nos intelligere nisi huiusmodi conceptionum exprimendo, .ide subiungit. 7. Omne intelligere in nobis propraὸ est dicere. Ibi
dem quemadmodum enim verbum ore pyplatum, sue vocale ,exprimit conceptum mentis, eoque homines sibi mutuo dicunt siue aperiunt sensa mentis, ita verbum mente productum siue mentale, sor- maliter exprimit, manifestat remisitellectam, eoque homines sibi ipsis loquuntur. In eandem sententiam prima p. c. 17 art. I. circa finem Corporis,cunque int/lligit, ait, ex boc ipso quod intelligit procedit aliquid intra imum , quodeII conceptio rei intelle.
Hae et i intellectiva proneniens γ ex eius notitia procedens;quam quidem conceptionem mox gnificat,odicitur merbum cordis significatum merbo iocis. Simili
imodo etiam intellectio essentialis in diuinis, quae communis est tribus personis, habet verbu estentia te secundum multos: iecundum alios verbilicet non detur verbum essentiate; gignitur tamen verbum per intelligere notionales, quod est proprium Patris, de cum intelligere mentiale dc notionale idem sint, ad huc verum est per omnem intellectionem siue creatam siue etiam increatam produci verbum. Sed su-sior huis rei explicatio pertinet ad materiam de sacro- sancta Trinitate.
198쪽
Pars quinta. Titulus XXXIX. DIs TINCTIO III. D intelleClu in ordine ad liberum πο-
luntatem. a. TMaginari poJumus , quod olumus, non autem opinari Sumitur ex lib. . de anima cap. 3. ex.
i 13. Vbi Aristoteles ostendit id in hunc moduna:
Licet namque,ua quit,chmibetfingere, qui uid volumus,atque ante oculos fonere , perande atqMei' faciune qui in artifici a memora κιpparatis at1ue i podisca agines sunt, simulacra concacim, a vinari in nobi situm non es: Necessi es enim,uinantem aut faLfam aut meram existimatronem habete propterea tum opinania alMquid malum esse atque terratile , contius apertu bamur , at com imaginam , talia perixde afficimur, ac lupis Isra eadem ectaremus. Hactenus Aristoteles Hinc fit, ut si intellectui nostro proponantur argumenta necessaria,necessarib assentiatur illis saltem quoad specificationem: Si probabilia, nec ellari opinetur si contraria aeque probabilia neces arib, se dubitet, nisi accedat velimpediat inclinatio aut imperium voluntatis , neque huic neque alteri parti assensum praebeat. Vnde etiam libr. 7. Et hic cap. a docet Philosophus, Syllogismu captiosum necessari inducere dubitationem cum ex una parte videatur incredibile, quod concluditur. ex altera non possit contemni syllogismus vel argumentu quandiu solutio no apparet. . Existimat quidem Guillesinus Oham. in a.dist. c. 26.
nos sine ullo fundamento opinati pysse quod libeat
pis arbitratu, Vt v. g. arenas maris eis pares, stellas caeli esse impares,&c. Ide concedit Cajebanus I. a.
199쪽
21 De diuersiis Antium creatorumgeneribuo.
q. se art. . Sed non bono nituntur fundamento. Nam etsi sit in libera nostra potestate inclinare intellectum ad alliensium, quando rationes non cogunt tamen ut huic vel lii partiassentiatur , requiruur, ut aliqua saltem suppetanti notiua licet non cogentia, idque propterea, quod ea sit intellectus natura sicuti experimur,ut nisi suppetant aliquae rationes
1. Intellecti non potes dissemire manifes7a meritati. J Sumitur ex eodem textu, quo axioma praecedens Ratio est quia verum non potest elle obiectum dissensus intellectiviri de veritas manifeste cognita formaliter est scientia, aut alia virtus intellectualis fundamentaliter autem est obiectum illius, cuius oppositum cuit necessui de aperte ex hypotest falsum , fieri non potest, ut intelicetus assentiatur huic, ausentiatur illii quia potentia naturalis non fertur naturaliter extra situm obiectum. Intellictus adierum necesitari potes ad falsumne 1,idem a Deo. J Elicitur ex eodem textu sempe vias sentiatur, quidem rectes clare fuerit ipsi propositum Ratio quoad posteriorem partem est
eadem, quae proxim antecedentis;quia scilicet potentia naturalis non potest ferri extra suum obiectu, vi v. g. auditus ad videndum colorem,visus ad percipiendum sonum c Qxinoad priorem ver partempαtet per explicationem superioris.
4. Framus actus intelleἱctus non est voluntarius. Est commune pronunciatum Philosophoru& Theologorum, quo utitur Suare lib. 6 de Trinit. cap. . Ratio illius est , quia pr cedit on nem actum voluntatis liberum , a quo ratio soluntari Sc liberi dependet' ut docent Theologi in ptima
200쪽
fectandae sperspicuum est ex naturali subordinatione actuum intellectus voluntatis. Vides, si placet explicationem illius : Omnis actus αρο- luntatis praesupponit actum intellictus proportionatum. Notat autem loco citato Suacea, Aliquid dupliciter posse dici voluntarium causaliter nempe, ibi e-ctive. Priore modo a voluntate res voluntaria censetur tanquam a principio activo aut directi uoci Posteriore modo ab eadem voluntate non agente aut imperante; sed concomitante aut subsequente dici potestae voluntaria; qtii scilicet amatur amore complacentiae. Secundum priorem modum est versi pronunciatum: secundum posteriorem vero omnem actum intellectus, nihil prohibet esse voluntarium.
DISTINCTIO IV. De int Pectu in Opdine adsensum.
i. TIhil est in intelle Iu quod nonpriusfuerit infe 'i'. lib. r. poster c. vltimo Jadest, nihil potest elle in intellectu nostro in hac vita, quod non prius fuerit in sensu saltem aliquo modo , siue peripeciem propi iam, sue per alienam. Atque hoc modo non tantum res inmateriales, quae vera realia sunt enti tiam eiula fit a siue rationis sunt in
sensu fundanaen taliter se occasionaliteri quia scili cet intellectus noster ad similitudinem eorum, quae vidimus in entibus materialibus apprehendit, cognoscit res spirituales;&ad similitia lurem cominiqua vidimus in entibus realibus, confingit entia ra tionis , sic, g tenebras confingit per speciem Ina: litudinem tigredinis, quae est res vera, quam senius percitui licet iam apprehendit . . Angelum