장음표시 사용
171쪽
' De diuersiis Entium erearorumgeneribus.
pernaturali quoniam virtute diuina obiectum absens vel non existens sentiri potest per speciem a Deo conseruatam , vel de nouo productam in sensuper quam obiectum dicitur esse praesens in esse obiectivo vel representato, vel intentionali lia Suarer Tomo . in disp. 13. seci . Molina, Rubius alij, colligiturque ex D Thomas. p. q. 76.a8. Vbi docet aliquauo in Eucharistia miraculose videri Chri stum sub specie pueri, item carnem eius de sanguinem , non eum, qui est a parte rei sub speciebus sacramentalibus , sed repraesentatum per species oculis impressias videntium , ad confirmationem
prςsentiae Christi in Eucharistia. DISTINCTIO III. D sensationum extremis.
i. Cola qualitatum exul eranti asentitur. J Est com- mune dictu Philosophorum desumptum exl. 2 de anima,t.148. Qiuod propriὸ intelligitur de sensu Tactus Licet aliis etia possit accommodari Ratio Ilius eae quia quod a sensu percipitur hoc agendo seu sum mouet, ut supra explicatum ex atqui actio
non datu isti proportione maioris inaequalitatis, ut ostensum est T. teso de causa eo rente. Sic v. c. manus non sentitae te eiusdem sucu temperamenti, id est aeque calidum frigidu,&c. ac ipsa est. Sic neq, Simile durum aut mollesentimustae exuerantia , t
inquit Aristoteles loco citato Vide Rubium in l. 1. de anima Tractatu de sensu Tactus. q. Vbi fuse doctrinam hanc explicat confit mat. a. Urbem Asensibile diten M. Traditur ab Aristo
172쪽
Pars quinta Titulus XXXVII. 9ue
usu partium Ratio est , quia sensorium habet certum
temperamentum charmoniam primarum secundarum qualitatum, quae soluitur . turbatur dc corrumpitur per vehemens ensibile; idque tum ratione exuperantiae nimiae vicum ignis calidus ut laedit calidam ut 4 dueam adurit: tum etiam ratione qualitatis adiunctae, quod fieri solet me diatedcindi tectὸ, idest, laedendo perse&immediate organu; quo laeso consequenter laeditur potentia Hine Opifices ac Coci qui multum versantur circa ignem,debiles habent, E laesos oculos Alij obsonorum vult ementiam obsurdescunt, ita de caeteris. 3. Anobilium axuperanna an modo sensu edanimal orrumpit Aristotele ubi de anima c. 3. t. 68. JRatio est: quia omne moderatum ab imnioderatoMissoluitur, ut dictum est alibi Ponit autem hoc loco Philosophus discrimen inter Tactum de steros sensus, quod vehemen tia sensibilia ceterorum sensuum per se tantum destruant ipsos sensius non vero animal : At vehemens tangibile
destrues actum, hoe ipso destruat etiam animali fustiis enua simpliciter est necessarius animali cum sit son
temperamenis sine quo vita conseruari non potest, ceteri Vero sensus non ita necessarii sunt animali ad effeci sed per se laotum ad bene eme, ut docet Aristoteles ibidem. . Sensus non deseritatur extremis. Sumitur ex eodem C. quo enatum praecedens, eademque est huius, illius ratioci quia nimirum sensorii ineolumitas in congrua quali ratum symmetria dc temperie consistit, & simile gaudet simili, sic gustus v. c. non delectatur extrema dulcedine aut amaritudine utraque enim nauseam parit, sed temperata sic neqRe actus summo calore aut frigore recreatur sedi otius Leditur ut coci stat ex dictis. Idem contingit in visucta ii sensibus in hanc sententiam Aristoteles io Et hic.
Quousque sensi. de inquit intelligibile , ta id
νnter se eoaem mokosse habent i, dem fers in natura ιonsueu, dcc Atque hinc docent Philo sephi morales obiectam cuiusque potentiae optimum , esse in se iucundissi mum , quia optimum est maxime proportionatum p tentiae , ei plens proportionem , adaequans campacitatem illius, si autem ita excellat , ut sereret
173쪽
9 De diuersis Entium creatorumgeneribus.
capacitatem potentiae , non est iucundum muta excelsus obiecti obruit potentiam&Interdum corrum pit organum.
i. T TUM essensuum nobilis ira sumitur e l. 2. V de anima c. Vbi Philosophus, postea
Quam egerat de sensibus incommuni, incipita visu, tanquam nobilissimo inter senius externos: Ho rum enim, non etiam internorum comparatione, primus dicitur. Ratio est; quia habet . nobilius obiectum Nam sub eo comprehenditur lux qualitatum materialium praestantissima, nobili is miscorporibus,id est,caelis incorruptibilibus etiam con, ueniens. 2 quia habet nobilius organum, ut patet ex Operosa fabrica oculi 3. quia habet modum operandi persectiorem,scilicetu instanti, is maxima diitantia Lege si placet, Conimbricenses in . a. de
2. Visus e sonor homini eari inius Sumitur eXl. . Metap. cap. i. Vbi docet Philosophus, omnes quidem sensus a nobis amari: prae caeteris autem euqui fit per oculos Mationem assignat ibidem , quo niam inquit, hic se utina vel maxime nos cognoscere quippiam facit, nutiasque rerum disterentia manife ilat, id est quia hic senilis praecipue de principaliter rerum variarum naueniendis scientiis inseruit; Sc no-
174쪽
Pars quinta Titulus XXXVIII. 9
biliore modo quam reliqui sensus, sua nobis obiecta repraesentat Nam maiore cum claritate, celeritate res nobis sensibiles sunt per visum; Et nomodo inferiora haec; sed iuperiora illa, de a nobis remotissima cς testis substatiae corpora ab illo percipiuntur. Vide Fonsec. l. I. Metap. a. q. .
Vf-ssformali simus sensuum Albertus M. destia se n. Tract.2.c. a. J Rationem assisnatibidem quia expressius prae aliis sensibus repraesentat tum
sensata cocta munia, tum etiam sensata per accidens, vi constat ex dictis. Vide Rhodi ginum l. 2O. cap. . , mus anticipatat altum. L 2. Meteor se na . c. i. Ratio est, quia,ut notat Alexadet Aphrod. ii l. 2. Meteor. c. 9. auditus indiget tempore; cum omnis motus localism tempore fiat, sonus non
sit sine motu . Receptio autem rei visibilis in visu non est in tempore Qua etiam de causa ; Usus est
piritualior inter amnessensus. Vt inquit D. Thomas.
de sensu sensili lect 8. In quam Antentiam intelligi potest Albertus M. l. i. Metap. Trach. .c. . Vbi docet ea quae videntur non solum eme corporalia; sed etiam incorporalia quo modo dici solet lumen esse qualitas incorporea, non absolute quia reuera materialis est corporea,educiturque e subiecto materialici sed comparate si conseiatur cum aliis formis magis materialibus. Vide scaligerum Execc. 298 in Card ubi propositionem hanc gratis infirmare nititur. Verum nihilominus est celeritatem qua visus praepollet non ipsi solum sed etiam obiecto ac speciebus visibilibus tribuenda esse.
enim velocitate praestant audibilibus. S. Non i demsi manticae quodi tergo es. Valet in curiosos alieno in vitiorum corvceos; qui aliena
dicta faetaque Lyncei. oculis peripiciunt, sua ipso -
175쪽
r,x an diuersis Entium creatorumgeneribus.
ruin vitia non vident, qui equidem hoc ipso, cilitis
ingenissint, liquido manifetant Etenim proprium
Bultitia est aliorum πιι tia cernere, obliuisci suorum. Cicero L . Tuscul quaest. Et lane inerito huiusmodi Christus redarguit Matth. v dc .aoid vides festucam in Otulofratris tui urabem autern oculo tuo non ιιλὶ Consule, si placet, Salmeronem in hunc locu . 6. Caecus noui Adicat decolorisius ri. Phys . t. 6 JIntelligit ut de eo, qui cecus est natiuitate: Cum enim nihil sit iii intellectes, quod non prius fuerit in aliquo sensu, cumque eiusmodi coecus nullas via quam colorum species perceperit, naturaliter non potest, ut rectum ille de coloribus iudicium serat: is siquidem, qui sensu aliquo destitutus est, consequi non potest, veram scientiam illarum rerum, quae 1 olo illo sensu percipiuntur, ut docet Aristotcles l. r. Poster. c. 2 . Addit autem Aristotelcs ibidem, coecum ratiocinantem de eotoribus, licet quoad res ipsas nihil omninb recte concipiat: de nominibus
tamen eorumdem posse disterete.
De auditu. i. A ditus est senses disciplina Sumitur ex libro . A de sensu&sensili Ubi docet Philosophus,auditum elle aptiorem ad disciplina capellendas, quam visum. Proculus explicatione notandum est, duas est vias acquirendi scientias , nempe petrdochcinam Magistri,&per propriam inuentionem: ad hanc posteriorem utilissimus est visus, iuxta ex ipli cnionem Axiomatum praecedentium priori maxime inseruit auditus, qui proinde sensus disiciplina vocatur siue ut pronuncia Hurtado.disp. 17.deani'
176쪽
ma sec. 3. n. i. Mater disciplina. Affert enim omnia rerum cognitione 3,atque adeo earum,quae visu cognosci nequeunt: hoc tamen non ita per se, quam ex accidente verum est ratione nimirum significationis quam homines indiderunt vocibus , haec siquidem diffunditur ad omnia rerum genera, ut docent Philosophi in l. i. de Interpretatione alique haec est exsilicatio ipsius Aristotelis, loco citato, ex qua coligi docet, quod eorum,quia natiuitate altero, visus,vel auditus sensu destituti sunt, prudentiores de sapientiores evadant cinci, quam surdi: Nam. 1 coecus esse.rdo dociliar. J Sumptum est ex eodem
libro cap. Ratio perspicua fit ex dictis , quia nimirum coecus praeditus est sensu disciplmae, quo priuatus est surdus, atque hac de causa Suare in Metaphysica disp. i. sec. s. n. i. sub finem Paragraphi, docet; quando Aristoteles i. I. Metap. c. r. inquit, Visum homini esse omniumsensuum charisimn comparari eum cum auditu alijs sensibus, quoad
modum acquirendi scientias per propriam inuetio nem Notat autem recte Fonseca in l. I. Metap. i. q. sec. .eam notitiam, quam asseqttimur per inue-tionem,cariorem nobis esse ea, quam per doctrinam comparamus ac proin se simpliciter visum esse nobis cariorem auditu tum quoad munus acquirendi scientias, tum praecipue,quoad alia munia vitae humanae magis necessalia.
3. Os υιο fortius moηet quam audita J Caeteris nimirum paribus , traditur ab Alberto magno, de sensi sensili Tractatu . c. et ubi inquit,audita segnius irritare animum, quam quae oculis sunt subiecta,iuxta illud Horatij, de arte Poetica.
Segnius irritant animum pom)ssuper aures, si Mam qu unt oculis iecta elibus.
Ratio est,qui obiectu visibile, ut sic nobiliore habet
177쪽
98 De diuersiis Entiunt creatorumgeneribus.
rum vitia non vident, qui equidem hoc ipso, cuius ingeni sint, liquido manifetant Etenim Proprium
Bultitia est aliorum πιι tra cernere, obliuisci suoru n.
Cicero L . Tuscul quaest. Et sane merito huiusmodi Christus redarguit. Matth. v ω . Quid vides
festucam in Otulos atris tui: trabem autern oculo tuo non mides λ Consule, si placet, Salmeronem in litinc locu . 6. Corcus noui Adicat decolorsius o. Phys t. 6. JIntelligitur de eo , qui cecus est nativitati Cum enim nihil sit in intellecti, quod non prius fuerit in aliquo sensu, cumque eiusmodi cecus nullas via quam colorum species perceperit, naturaliter non potest, ut rectum ille de coloribus iudicium serat: is siquidem, qui sensu aliquo destitutus est , consequi non potest, veram scientiam illarum rerum, quae 1 olo illo sensu percipiuntur, ut docet Aristotcles l. r. Poster. c. 2 . Addit autem Aristotesc ibidem, coecum ratiocinantem de coloribus, licet quoad res ipsas nihil omnin recte concipiat de nominibus tamen eorumdem possedisserete.
De auditu. i. A ditui si sensus dis plina Sumitur ex librota L de sensu es sensiti c. J Vbi docet Philosophus,auditum esse aptiorem ad disciplina capessendas, quam visum. Proculus explicatione notandum est, duas si vias acquirendi scientias; nempe perdoctiinam Magistri, is per propriam inuentionem: ad hanc posteriorem utilissimus est visus, iuxta ex plicationem Axiomatum praecedentium priori maxime inseruit auditus, qui proinde sensus disi iplina vocatur siue ut pronunciat Hurtado.disp. 17.deani'
178쪽
ma sec. 3. n. i. Mater disiplina. Affert enim omniuacium cognitionem,atque adeo earum, citia visu cognosci nequeunt: hoc tamen non ita per se, quam ex accidente verum est ratione nimirum significationis quam homines indiderunt vocibus , haec siquidem diffunditur ad omnia rerum genera, ut docent Phi lo philial. 1. de Interpretatione alique haec est ex
silicatio ipsius Aristotelis, loco citato, ex qua coligi docet quod eorum,quia natiuitate altero, visus,vel auditus sensu destituti sunt, prudentiores de sapientiores evadant cinci, quam surdi: Nam. 1. cacu sfurdo docili r.J Sumptum est ex eodem libro&cap. Ratio perspicua fit ex dietis quia nimirum coecus praeditus est sensu disci pthiae, quo priuatus est surdus, atque hac de causa Suare in Metaphysica disp. i. sec. s. n. ii sub finem Paragraphi, docet; quando Aristoteles i. I. Metap. c. I. inquit, Visum homini se omniumsensuum charisimn comparari eum cum auditu alijs sensibus, quoad
modum acquirendi scientias per propriam inuetio nem Notat autem recte Fonseca in l. i. Metap. i. q. 3 sec. 3.eam notitiam , quam assequii mur per inue-tionem,cariorem nobis esse ea, quam per doctrinam comparamus ac proinde simpliciter visum esse nobis cariorem auditu tum quoad munus acquirendi scientias, tum praecipue, quoad alia munia vitae humanae magis necessalia. 3. I ervio fortius movet quam audita J Caeteris
nimirum paribus , traditur ab Alberto magno, de sensi sensili Tractatu . c. 2. ubi inquit,audita se gnius irritare animum, quam quae oculis sunt subie eta,iuxta illud Horatij, de arte Politica.
Smnius irritant antinum ocem Usuper aures Quam quaesunt oculis iecta elibus.
Ratio est quia obiectu visibit ut sic nobiliore habet
179쪽
go me diuersiis Entium creatorum eneribus.
modum immutandi, siue mouendi Potentias animi cognoscitituis: quam obiectum audibile, ut docent Physici,item. . senses audiendi obtusior est, quam videndi In Problematis sec. . num. s. Ratio tria ius explicatio eadem est, quae praecedentis quia nimirum visus, ob excellentem cognoscendi modum quia materia liberior expeditior est certiorque In hanc sententiam est illud Ciceroni. Audis acerba tolerabilius est,quam videre quoniam visius acutius penetrat, ac sortius animo rem tristem repraesentat. Obijcit ver Scaliger exercit. 38. in Cardanum audita magis imprimi, utpote reali feresvocis appulsu:
at visa intentionaliter semper, atque ideo multb leuius celeriusque visionem transigi, quam auditionem unde nece illim sit illam minus hqrer mentici Et hanc causam esse, Cur audienda metis quam C --
do recreemur. Verum haec nihil efficiunt contra propositum Nam lectio minus grata est, quam auditio tum quia lecta maiori labore discimus, quam audita tum quia vox magis assicit sua inflexione: lectio ver narrator est mutus, libri sunt magistri mortui: ut explicabitur Titulo rememoria , ac proinde editis fabulis in Theatro mira oblectati, non itaver,si easdem ex conscriptis libris addiscamus. Id que contingit , non quia audita fortius mouent, quam visa: sed quia visiori auditio simul praecellunt nudae lectioni. s. Surdia natiuitate sunt etiam muti demi. storia animalium c. 9. Ratio est, quia quae nunquam didicerunt proferre nequeunt luela autem dc vox omnis non nisi per auditum percipitur, qui est sensus disciplinae. Intelligulitur ergo uti esse
se, quoad locutionem articulatam, non quoad vocem quamlibet inarticulatam.
180쪽
Pars quinta Titulas NAVIII. 8or
6. Oculi spolim habenda sis de quam auribus Elicitur e l. I. Metaph. c. 2. Ratio est; quia tibidem docet Philosophus, oculi nos magis cognoscere faciunt, quam aures sicut etiam Iirmius inhaerent memoriae, ac phantas vehementius imprirnuntur; quae visu percipimus, quam quae auditu; dummodo caetera sint paria Signa sica itaque pro- nulaciatum, ijs quae cernuntur coram , allentiendum potius est quam quae audiuntur: Haec enim sola fide constant humana illa veri, scientia habentur sensitiva euidenti,4 certa, ac intuitiua Atque hinc vulgi etiam iudicio. 7. Melior es testis acutitus unus, quam aura II δε-cem. J Aures etenim aliis, oculi sibi credunt. Non ver intelligi debet pronunciatum quas minus credere debeamus, audire nos ea, quae audimus, Uam videre, quae videmus: aeque enim certus quispiam este potest se audire, quae audit, ac certus est,ssvidere . quae videt. Et sicuti aures, ita oculi etiam persaepe decipiuntur in visione colorum, qui apparent in tride&in collo columbae, e c. Item in omni visione rerum, quae ob refractionem aut reflexionem aliter apparent, ac sunt. Vt fuse docetur in Perspectiva. Eadem ratione verum est illud: 8. Oculis magis oportet credere, quam opinionibus.
Hippocrates in libro de Diaeta J Nempe quoties visibile obiectum ita nostris oculis proponitur, reuidenter sine impedimento conspici ac pervideri possit: talis squilicio euidentia intuitiua , plenissi