장음표시 사용
201쪽
81 De diuersis Entium crearorumgeneribus. ad similitudinem pulchecrimi alicuius adolescentis.
1. Qui nihil feniit, nihil adcliscere potest , vel in telligere lib. . de anima T. 39. Ratio patet per axioma praecedens quia nimirum nihil est in intellect luod non fieri in sensu aliquo modopei et vel impei secte, per se vel per accidens. Ex
hoc textu citant quidam vulgare illud: Intelligere ieie simaginati vel non sine metinatione: sed non recte: neq; enim hoc loco habetur, neque etia l. i. de ani a
T. I s. Vnde citat ut ab aliis Nulli bienim Aristoteles dixit, unquam intellecta est bimaainationem, nec illum csi hac comparauit, ne quide sub diu uictione eo modo,'hio significat illa propositio: liud tamenon multum dissimile ex citatis locis axioma depromitur ut mox videmus. Caeteruproposita modo propositio Vera est absolute deςo,qui prorsus omnis esse est destituitis: hic enim, qua talis; incapax est omnis doctritiae disciplinae, quivia naturali obtinetur. Pro maiore aute huius iaeteroru explicatione notandu est in potentiis cognosciti uis humanis eam esse suboi di nationem, ut quoad exercitium actuum,prima Ope . ratio nostri intellectus supponat cognitionem seni is tertii, sui phantali eui immediate subserui ut sensus caeterni. Secunda veri, intellectus nostri ope ratio praeter cognitionem sensus ibanta sitae etiaprima operatione supponit: tertia praeter haec secunda: non enim potest noster intellectus componere aut diuidere terminos per operation secunda, nisi
prius illos apprehendat per primamri neque potest
C Vno iii aliud pet ratiocinationem sue discursum progredi nisi in priori pedem quasi fixerit, idest, certum ill adessis statuerit per operationem secundam,ca quo aliud vult inferre per tertiam. . Q com piathi neces ario irrhamomate comeria
202쪽
stra cognitio pendet a sensuit explicuimus supra,ac proinde non potest nostet intellectus operari circa aliquod obiectum in hac vita, nisi comitetur opera xi phalasi quia ut intellectus noster aliquid intelligat, necesse ei est, ut illud idem a phantasia apprehendatur,4 quodammodo effingatur iuxta illud.
. Amina nunquam intelligin sine piant asematea. 3. de anima c. 7. T. 3o. JPatet huius veritas certa experietia Na laesa phantasia vel impedita intellectus nihil recte potest uitelligere, ut videre licet in deliriis do istissimorum viror si qui scientia etiam maxima non polliunt uti, e quod laesa sit phantasia; quare intellectus nos et in operatione pendet naturaliter no solum a sensu externo, sed etiam interno. Dixi naturaliter, quia ut in alijs axiomatis ita in his, Aristoteles non locutus est, nisi secundum cursum praesentis vitae Alia ratio est in cognitione supernaturali, ut in statu beaturum vel in castu purae ina mediatae reue lationis diuincetia in hac vita. De qua re lege,splacet,Theologos in materia de scietia Christi beato. ru. Ex hoc eodem textu Philosophi, ipse tut& illud. 1. Intelligens necessario bantasmatas'eculatur. Jsensus illius & explicatio eadem est, quae utriusque praecedentis, cum solo loquendi modo ab iis discrepet. Atque hac de causa tacus non iudicat de conr bus,mmirum qui a natiuuate caecus est proindeque nulla colorum phantasmata collegit Ratio est; quia non potest intelligetes iudicare de eo, quod non potest sibi recte naginari; n qn autem potest recti imaginari ea , quae nullo iens percepit unquam aut potuit percipere. Vide D. Thomam . p. 8 .art. . in Vorp. alibi Ἀiistotelem l. 3. de anima
Vbi ait imaginationem non eris ne ense
203쪽
s Talis est mentis contemplati , qualis fensuum obseecundatio. J Sumitur ex textibus citatis Mitalis in homine sanguis est, tales etiam sunt spiritus itales .animales, inuales isti tales nihilominiis sunt potentiae sensitivae; denique quale est harum obsequium , tale est intellectius nostri exercitium t quoniam haec omnia per naturalem subordinationem sese mutu consequuntur. Intellectus siquidem humanus ut ex dictis patet , naturaliter pendet a sensu interno, similiter ab externo anima rationalis , quamdiu in hac vita informat
corpus corruptibile quod aggravat ipsam animam accommodat se ipsi corpori abenis dispositione pendet in operando , eique quasi obnoxia
subiecta est: Nec enim potest mouere corpus, quo vult, d sursum v. c. quam celeriter vult nec vigilare aut studiis vacare,quando vultin ut docet experientia quotidiana Hac etiam de causa. . Aurorae Musam cy. Ratio eius physica de medica est,qui per nocturna quietem spiritus itales: animales recreati contortati expeditius cerebro ac mentis occupationibus subseruiunt , ac phantasia , quae variis pro cedentis diei imaginibus, cogitationibus curisque distraeta erat nocitis quiete pacatur tranquillatur. Vnde Aristo ita moeconomicis iubet ante lucem fingere , asseritque
id Ic ad corpolis sanitatem de ad Philosophiae studia prodest quam plurimum Hic tanten curandum est,
ut cita&modica coena matutinam cruditatem quam
204쪽
Pars quinta Titulus XXXIX. taue DISTINCTIO V.
i. Excessentia intelligibiliam non dis intellectum a see escit Iunnitur ex lib. . de anima c. IIn hoc differt intellectus a sensu , quod hic nimio
sim obiecti excessi laedatur , t v. c. auditus per e heimentiorem sonum iuxta illud commune axioma:
Vebeiisens sensibile die sensam me quo Titulo de
potentiasensitiva. Ille e contra secundum se perficia tur Neque enim intellectus subiectaturi, vel est in c. rporeo organo, ratione cuius laedi possit, sicuti sensus quanquam in hac vita quoad operationem
suam a sensu morganis corporis dependeat. Hinc cillud est , intellectum inter' sensum
discrimen, quod hic non recreetur rerum sensibilium excessu iuxta illud: Sensus non delecyatur extre-niis, cuius explicationem vide Titulo proxime citato. Intellectum ver,nihil incundius assicit, quam altissima rerum intelligibilium, excellentissima perceptio unde postquam intellectus rem arduam atque dissicilem percepit, alacrior exinde essicitur caeteraque postmodum , quantum in se est , acrius intueri solet. At ver sensus vehementioris obiecti perceptione paulatim fit hebetior laeditu enim quodammodo temperies partis organicae, in qua ille residet hae autem laesa sensationem impediri necesse est, conuenit nihilominus in hoc intellectus cum potentia sensitiva, quod uterque requirat obiectum sibi proportionatum,ut dictum est ad axio
205쪽
Detaiuersiis Entium creatorum generibus.1 Intellectora vilitas non tollit nobilitatem intelligeu-tia Sumitur ecl. I. d pari. animal. c. s. in refertur a D. Thoma in l. , I 2. Metaph. lec. 12. T. 13. Ratio est, quia omnia intelliguturin quantu participant rationem formale entis intelligibilis; luae ratio inuenitur in omnib'entitatib'realibus, ut docetur in I Metap. Tex i . Vbi agitur de obiecto nostri intellectus. Et enim omnis res naturae digna est sui conleplatione&naturae miracula cuilibet enti sui indita, ut explicatur Tit de naturassis .f.Vides placet, quae diximus ad illud: Deus nihil intelligit extrase. 3. Molles carne sunt ingeniosi. Suiluitur exari. de anima T ' .J Vbi Philosophus ait; es qui duo,sunt car
ne veste esse inepto/,qui merὸmοθessant carne esse in- senios . mente dextros,oc ex physiognomicis c. . Vbi docet per carnem teneri molle significari homines ingeniosos,nisi in sorti corporein habete extremitates potetes id acciderit. Dicuntur autem illi,
quorum mollis est caro, esse prae caeteris ingeniosis quia illa caeteris paribus signun est temperatae
optimet complexionis,qualis fuisse putatur in S. Ioa ne Euangelista,&,ut aiunt fici Scriptores . Christus
Dominus struator noster, uti carnem tenerrimam ita etiam sensu Phabuit acutissimos. Caeterum veta ratem huius pronunciati in dubium reuocat Ji sciolatio rarum subsecivarum Tomo 2 l. io. c. 9. ubi inquit:
Eq. non temere contra sentia ueneratu loena in carnisi M.
more efficitur 3ntellectus meus potius gaudet scio.
Probat id exemplo mulierum' puerorum sedia rum ad mentem Aristotelis. Loqititur enim hilosophus de iis, quibus ob teneritudinein optime tena peratam corporis complexionem magis vigent scit sus: Hi namque caeteris paribus ingeniosiores suntiis, qui vel ob natinam teperamenti tui iuxtatem x et obmolestos labores callum ad omnia ob lia xeruiri,
206쪽
ut etiam fatet hi Bisci ou Tomo 2. l. II.c. 2. Quia . . Vbi sensu megetior, ibi G intelisct uiritiuacior. JCaeteris omnium paribus. Sicut absolute, quo est ei sectior corporis habitudo, complexio, eo proptio est homo ad munia sua exequeda Ratio est quia uti anima a corpore, ita noster intellectus in omnibus suis operationibus pendet a sensu tum externo tutu etiam interno Optima vero corporis ἡ-
feries organa se suum melius affecta esse 5 disposita significat. Cum ergo sensus externi famuletur imaginationi sue phantasiae, haec similiter intellectui consequens est, ut qui melioris sunt complexionis corporis, maiori etiam polleant selicitate ingenij. Atque hoc etiam modo debet intelligi quod ait Aristoteles lib. 2. de anima c. . F. Persensum iactas discernimuisapientes ab insipi s. JId est dijudicamus,quinam ad sapientiam ira tura habiliores sint, ' qui minus habiles, quia bonitas tactus qui vel est in carne vel in aliquo, quod
carni respondet, ut ait Aristoteles i. i. de his .animal c . J de pati. animalium c 1. 8. corporis complexionemri consequenter etiam sensuum & ingeni vigorem arguit, ut dictum est. Caeterum notanda est triplex hoc loco mollities iii carne humana,Vt rectedii inguit Richardus quodlibeto t. c. I9. Vna a que phlegmatica, altera aerea: sanguinea tertia ignea ex calore 'aritate naturalis complexionis orta. De prima procedit obiectio Bisciolae De secu-da: tertia loquitur Aristoteles Licet ver b homines melancholici carne sint duriores,&nihilominus ad sapienti in idonei,id tamen non ita ob selicitatem ingenii accidit,quam ob labocis tolerantiam lae
C. Ingenium ubi intenderis,malet Dictum istud Salusti in Iugurtha res it D. Betnard. Serm.inis
207쪽
84 De diuersis Entiam creatorumgeneribus.
habitat. Verum omesino de quotidianis experimentis comprobatum non minus quam ipsa narura viget enim,eamque in partem valet hominis industria ad quam se contentius constantiusque applicuerit.
Hinc est, quod aliqui perpetuo tristes, luridi, exsa*gues mortuisque quam vivis similio tς incedant, quia cohitationibus suis nihil pene nisi triste lorridum obiiciunt. Ah, hilares sunt iucundi affectu,
vividaque vegeta totius corporis conformatione quasi enitescunt, quia nimirum artis indulgent animi cogitatis Deoque gratias decantant pro omnibus animi corporisque beneficiis licet enim natura cuique ingenita in hanc ves illam partem non mediocriter hominem inclinet consuetudini tamen velisti alteri naturae ac studio indesinenti, agna vis inest ad mores hominum diuersimode efformandos. Praecipue autem valet ingenium ubi intenditur , si se-rioin constanter aliqui iei certae atque ab ineunte aetate applicetur In quem sensum Plato lib. 6 delegibus. silero, inquit , eos qui rastantes viri in Hliquo euasurisun ineunte statim pueritia tam ludendo quamstudendo insingulis ei negoth conuenientibus Ecbere eccupari. Atque hinc est, quod ut ait Hieremias Thren L Bonum eu miro cum portauerit iugum Domin ab adolestentiasua sedebitis litamus, ' scribit, quia leuabiis supra se Ita maximi sancti a teneris inchoarunt sanctam meo placentem vitam, Vide sancto Ioanne Baptista canit Ecclesia: sic Samso. Samuel a puero consecrati sunt Nazare , sic Ioannes Euangelista iuuenis seculi corruptione adhuc immunis Christuna secutus est,
ideoque fuit discipulus ille , quem diligebat lisVa,
cui S maxima mysteria reuelauit. 7. magnis ingeniis, uti magna virtutes, ita ma- sua mam Lia proficiscuntur. Plin chus m Deme
208쪽
Pars quinta. Titulus XL. 8astris I Ratio est, quia ingenium valet, ubi intenderis iuxta effatum praecedens, non modo in bonum, sed etiam iere procliuius in malum; ac proinde vi magnum ingenium saepς magnarum virtutum , ita irinilominus insignium vitiorum initium fuit, ut patet ex historiis sacrisin profanis.
1. Ir moria est locusformiarum desumitur ex lib. Los de anima cap. . t. 6. Duplex in genere est memoria senstiua liue orgahica, intellectiva siue inorganica: illa est ijsa vis sensus interni prout conseruat species sensibiles , dc per eas recognoscit praeteritas sqnsatiopes in obiecta sensibilia alias percepta , idque per simplicem recordationem,cum aliqua cognitione temporis saltem confusa. Haec veri, est pue intellectus,quatenus conseruat species intelligibiles. pereas semel cognita recognoscit,
siue recordatur. Patet experientia, quia saepe recordamur nos intellexis lacies uniuersalissimas non per naemoriam sensitiuam,cum sensias non percipiatvniue salia iuxta illud Sensus es inguiarum intelis. cIus etiam uniuersalium' ergo per intellecti uani ergo datur etiam memoria intellectiva. Licet verbAhistoteles loco citato de sola intellectiva loquatur, fatis tamen commode praesens axioma etiam de sensitiva potest intelligi. Nam uti intellectus in poten-
209쪽
83 De diuersiis Entium creatorum gener Jus.
tia est ad rerum formas siue imagines recipienda sata etiam sensus internus suas potest recipere conseruare species,ac pereas praeterita recognoscere. De hac memoria sensitiva loquitur Aristoteles lib. de
memor. 4eminiscentia c. I. cum all.
1. Memoria non solum homini tacd aliis etiam
lis,Maines. Dubium verbest, quonam modo memoria sensitiva percipere queat res praeteritas, quia sensus non percipit nisi sola praesentim, ut docet Aristoteles l. 3. de anima, T. alibi, scd c spondcthir, Aristotelem ijs locis per sensum non intell:gcre sensum uaternum, verum externum duntaxat, i Hic
comprehendit quinque vulgatos. Ita D. Thomas desali lanctores , ad illum locum Vel si etiam intel-lligit sensum communem internum, non loqunur de illo adaequate , sed tantum vult potentiana sciastiuam internam dici seni una, quoad eas solum operationes, quas exercet curca obiectum praesenta Natia prout vertatur circa ab scias , non dicitur sentu e sed imaginari, aestimare,memorari, c.
3. mem/ria sequitur phantasia. Rese civit 1 D. Thomai l. i. Metap.lect. i. J Et vel una est eo niodo,quo iupra diximus omnem nostram cognitionem penderei sensu, eum qui contemptitur necessarii, cumphantasmate cotemplari. Excitamur autem ad vitam huius specie pocius,qua illius,id est, ad diu mena Otiae, circa hoc obiectu potius, quam circa aliud , ali quado per libera applicatione ollantasiae facta a V0luntate ipsi imperant: idq; tu ut quando recordatio iuuius rei prae illa procedit ex deliberatione Aliqua- do tamen phantisi praeuenit liberam aetionem voluntatis, Mitim excitatur ab Angelo bono vel malo. Hi enim possunt mouere phantalmata quia pollunt mouere corporea in per unum potius phanta ii a quam aliud ,excitare phantasiam ad opera n dum Vel
etiam excitatur ab humore prae dominante aut motu
210쪽
1piti tuum, δ c. Vide Rubium in . . de anima Trach.
. Musaru mater II memaria.J Plato in Timaeo Memoria scientiae esse ac sapientiae genitrice una cum Platone tota Etliaricorum Philosophor iudicauit antiquitas, quae Polybio teste sapietia in ianuis templorum hisce verbis describebat. Vlus megenuit,ma re peperit memoria , o pia me vocans μἀci Ussapi riam: Ego odi hominessulios, dcc. Lege si placet Sabellicum l. o. c. 9. Vbi hoc pristorum Philosophorum adagium rescit probat. Idem confirmat ex recentioribus Adamus iuxius medicus in suo de arte memoriae libello in haec verba; at ea Od verissime
mater ignorantiaol liuio dicitur , ita non minus merὸ etiam musarum mater memoria appellatur.
tantum scimus, quam umemoria tenemus.J uti sciε-tiam memoria progignit iuxta effatum praecedes;ita&quidem magis proprie eandem conscruat d auget, secundum nodo propositum axioma, quod intelligendum est non de scientia actuali, quae d. quapiam re acquiritur; quia memoria non est praesentium; sed de scientia habituali post activale cognitionem in intellectu remanente Talis enim neq; maior in nobis,neq; minor est, quan sit memoria rerualia cognitarum. Ceteru memoriam hoc etiam mirific cospmendat, quod absq; tu nemo absolutam
scientia aut prudentiae rationem obtinere queat, caad recte iudicandum siues peculatiuὸ quod scientiae proprium est, siue practice de iis, quae agenda sunt;
quod est munus prudentiae multu conserat praetericorum recordatio &experientia, quae teste Aristotc
le l. i. Metap. c. I. ex multarum rerum memoria coa
lescit unde etiam est quod memoria ab Aristotelel. 6. Eth. c. S. Tulliol. r. deliauentione 1 D. Thomain 2.2. q. 9.art. i. aliisque Philoso iis communias setasu interitudenti a partos numera ur.