장음표시 사용
211쪽
losophus obiectum memoriae tum sensitiva tua intellectivae quod est res quaecunque sensibilis velintelligibilis prout iam semel cognita a sensu vel intellectu Qvcmadmodum enim intellectiva conlec. uat imagines rerum intelligibilium semel cognitaris. ijsque nrediantibus pr terita recognoscit, ita sensitiva custos est,in thesaurus specierum sensibilium. Ac licet per eas non tam disturcte cognoscat piu terita, uti cognoscere potest intellectus b, adhuc requiratur discursus aliquis siue collatio tem poris p rq teriti, praesenti id futuri, ea nihi lominus apprehendit ut praeterita, cum aliqua temporis cognitione saltem consus aiar praesentis non est memoria, se en jus lib. 1. de Memor. I Reminis .ciii. Indicatur hoc prologio discrimen inter sensum externuin memoriam in ordine ad obiectum Sensus enim externus ut ibidem
docet Philosophus , percipit sola prς sentia , spes
S desiderium versitur circa sutura memori vel . neque futura neque praesenti ; sed sola recognoscit praeterita. Implicat namq; quicquam se cognosce e, nisi prius iam fuerit cognitum. Itaqueintiando Virgilius lib. .aneidos, ex illo De Augustinus lib.
r . de Trinit. cap. a. significat memoriam non tantum esse praeteritorum , sed etiam praesentium, latius ac minia proprie usurpanti memoriae nomen. Quod si proprio usurpetur, neutiquam ad rer a praesentium
212쪽
stiuium cognitionem extendi potest. 3. Nemoria honestarum rerum quam maxime iu-eunda est. Sumitur ex lib. I. Et hic cap. 3. aliis. JRatio est quia ut citato cap. docci. Philosophus, talia per se ac sua natura voluptati sunt, atque iucunda; caetera omnia vel natura talia non sunt, vel etiam repugnantia. Eadem de causa , bonestorum ynemorian agis delec a/, quam milium, ut ait D. Tho mas'. Ethic. c. p. quia nimirum illa per se ac propter se delectabilia sunt: haec ver non item. . IIemoria praeteritorum malorum iucunda est. JSumitur ex eodem cap. Ratio ex ipsa hominum natura desumitur. Est enim hoc in suum omnibus, ut iuuanda fit cuique anteactorum malorum aut periculorum secura recordatio. Nomine malorum non
intelligas hic ea, qtiae sunt cum aliqua turpitudine vel infamia coniuncta. Nam ea est humanae vitae conditio, ut per se loquendo, qui bra inuitώ audiat sua peccata Ratio est, quia sunt propria confusionis&pudoris materia, quorum proinde memoria nota sine dolore refricatur. Verum labores actos fortiter varia rerum discrimina superata meministe dele istat, iuxta prae cedens effatum.1. 2 sagis recordamur eorum , quibus mehementerimendimus. Reserturai Thoma lib. de memor.&reminis ect s. Veritas eius patet experientia, ratio est quia sortius illa firmiusque hae encammo, quam alia, ad quae segniter animum aduertimus. Talium siquidem species ut obiter conceptae sunt, ita facile evanescunt. Atque haec bona etiam inter has cansa est , cur maximi in nobis Vigeat cmoria eorum, quae in pueritia apprehendimus, ut notauit D. Thomas 2.1 quaest. 9 . N. 7. ad a. Quia nempe ea, quae pueris accidunt, magis videntur noua Amsuctat qua autem insueta sunt,
213쪽
83 diuerssantium creatorlimgeneribus.
ea magis miran ur, festi eis animus magis ie-hementius detinetur. In hanc sententiam verum est illud Quintiliani: 6. Tenacis imi sumus eoruviin, qua rudibus annis percepimus. Indicat sententia iterariam eruditio- irem cum bonis moribus in tenera aetate coniungendam elle illa siquidem aetas est instar mollis cerae aeuis tabulae, chartae mundae, unde facilὶ illis imprimitur, quod docet tu sue in litteris, siue in virtute, Sc facilius ab i; tenaciusque conseruatur, iuxta illud Horati j:ur semel si inbuta recens feruabit odorem Trista diu ---- Et illui Prouerbiorum io vers. 6. dolescens iuxta viam suam etiam eum fιnuerit , non recedet ab ea. Hac de causa in uniuersale Reipub Christianae bo. num,sicrum Concilium Trident sessi. 23 cap. . singulas Ecclesias Cathedrales, Metropolitanas obligat aderigenda Collegiari Seminaria, in quibus Adolescentes duodecim iam annorum ultra educentur in litteris eruditione per idoneos ad id muneris magistros. Huiusmodi etiam curam commendarunt vald Plato , Aristoteles, aliique Philosophi gentiles in utilitatem, bonum starum Rerum publicarum, ulularchus tractatum praeclarum edidit do bona filiorum educatione , in quo ait : Quemadmodum Aratim atque nascμntur in- fontes , neces est corporis membra bene componere, et i recta aequaliter crescant , ita oportere eorum
mores dirigere 'componere it in bonos ciues eua dant.
. seri facilius equuntur ea , qua ident, quam quae audiunt. J V si magister aliud dicat, aliud faciat, bene loquatur, sed male vivat, disci- Pu sequuntur in alum, quod vidzn potui , quan P
214쪽
bonum, quod ab illo audiunt. Hac de causa Trident loco citato iuuentuti praefici iubet magistros idoneos, a quibus nimirum doceatur non minus, dum s conspicit , quam dum audies, id est, qui mus sanctae siua vitae exemplo eum ad vir- tu sequendam impellant , quam litteris im-bu . it. Huc pertinet illud plinii in ris Epist. a Caressium Hispullum 'Filium tuum trade I Aceptori, a quo mores primum , dein eloquentiam distat Ἀηα male emoribus discitur. Vide, si placet, P litico clitistianum Caroli Scribani lib. I. cap. I.
est quomodo excolatur memoria , TEmoria excolendo sicut alia omnia augetur.
IV Quintilianus lib. 8 qae J Etsi memo
ria constet naturae beneficio a plurimum tamen exercitatione&labore augetur excolitur, ut docet idem Quintilianus lib. ii cap. a. manifestum est exemplo Themistoclis , Mithridatis , Marci Crassi, Cyri ciliorum etiam nostrae aetatis hOminum, qui aliquot ocabulorum millia facili negotio , animo percipiunt, eo, quo acceperunt ordine mei noriter reddunt meque enim memoria solum a natura perficitur', ut idem inquit sub finem. Vide Murcium variar lect. lib. . cap. Maiolum Canici Tomyi Collo'. Conimbri c. in lib. de Memoria cap. 8. Eandem doctrinam habet Aristoteles lib. de memor. reminis. cap. a. ubi ait : Nemoriam coli per peculationes, Er meditationes freqηentei. In quem sum D. Tho-
215쪽
8ue diuersiis Antium creatorumVneribus.
rnas de memor. reminis lectione . quatuor a set documenta. Primum , ut quis studeat in ordinem redigere ea , quae vult retinere. Secundum, ut intent eis mentem apponat. Tertium, ut frequenter meditetur secundum rdinem: Quartum,
vi incipiat reminiici a principio Aliter haec proponit 2.2. q. ε'. a. I. ad 2 qu e fusus explicabunt uinis: iliciatibus axiomatis.1. orta memoria maxime lumen adfert Cicero lib. 1. de Oratore. J Est hoc unum ex pra cipuis memoriae excoledae medijs, ut videlicet distincte ordinat disponantur ea, quae in thesauro memoriae
volumus recondere. Sic enim ex no memorato
facile ad aliud procedetur, ut inquit Aristoteles lib. cla mem cap in haec verba locis id nim reminisci aliqualido: c/usa autem si quia elociter abali in aliud mentum quibus verbis alluditur non obscure ad memoriae inuentorem Simonidem, qui ob trita conuiuarum corpora ex loco, quo quisque elisit, discrevit, qui facto notatum est , memoriana
signatis animo editius iuuari. 3. Sollicitudo ιν eruat integra simulacrorum frigurata Cicero loco citato. Quanto enim maiore eura diligentia aliquid fuerit in lixum animo,tanto minus elabitur , ut etiam notauit D. Thomas loco citato praesertim si accedat frequens meditatio et ordinata ruminatio illius, quod est memoriae commendandum; quia: . Nemariam saluant neditationes. Lib. de Me
moria cap. 3. J Ratio est , quia ut eodem libro dicitur : Consuetπdo si quasi altera natura. Unde
quia eorum, quaeiaepenumero cum animi aduersione intelligimus, facile reminiscimur, quasi naturali quodam ordine ab uno ad aliud Procedentes, et docet Aristoteles ibidem Men inquidem fixa manet
216쪽
in ijs, quae frequenter ac serib repetimiis in riani namur. Vide, si placet, Quuatili Maum lib. i. cap. 2. ubi inquit nihil affae ac memoriam Uel cura augeri . me egligenua intercidere. Vide Con imbricenses in lib. de Memoria f. s. in t notusunt multi parum funt memoratini.
De memoria&reminis cap. r. J Vbi probat id PLilosophus a simili quia, inquit, in quam fluentem si
ficidalsigillum aut aliud quodcunque corvus , nullo mmo eius vestigium aut signum apparet: Ea de causa docet iuuenes multum veloces . quietis impaticii te male elle memψratiuos , quouiam inquit, Filia in .anima non manent phantasmata. Vide, si placet,
quae diximus ad illus Anima quiscens si s Wieni. Possiliat nihilominus tales esse reminiscitiui, ut idem docet cap. i. eiusdem libri quia, ut ad memoriam tarditas&quies idonea est, ita ad reminiscentiani Valet docilitas4 velocitas in discurrendo Sit enim haec cum discursu aliquom de beratione syllogizante, ut inquit Albertus Magnus de memoria creminis . ex 2. c. 6. Ideoque nullum animal rem
msci praeierkominem potes, ut habet Aristotele s de Memor QReminis cap. . Potest nihilominus Omne animal meminisse, ut patet ex supra dictis. Porro memorial reminiscentia in hoc differunt quod moministe dicamur eorum, quae postqirum semel percepta sunt, sine obliuionis interuentione tenemus reminisci ver illorum, quae semel elapsa in mentem redeunt. In quam sententiam Plato olim in Theaeteto inquiebat se esse obstetrici simillimum, quod in docendis hominibus non procrearcticientiam in eorum animis; sed iam procreatam, velut delitescentem educeret, sicuti obstetrices educunt ex uter materno scelus iam conceptos Proindeque scietitiam nihil esse contendebat, nisi re-
217쪽
8, De diuersiis Entium creatorum generibus.
miniscentiam , sed illum errorem docte redarguit
Aristoteles lib. i. Posteriorum, mali Ph:losophi
passim. 6. Non reminiscimur post mortem. I. Poster. c. d lib. i. de Anima rex. 66. Verum est,qaatenias reminiscentia fit per conuersionem ad phanta mala, non autem locum habet in cognitione, quae iam se
mel accepta in intellectum, per species solas intelia ligibilesnt, non amplius dependet sp . ulatiOCephantasmatum. Huiusmodi tamen cosnitio potius recordatio dicenda est, quam reminiicentia muta haec supponit obliuionem , cum fiat per discursumox aliquo vel ex aliquibus membria comprehensis, inmemoriam reducat, quod quidem penitus ab illa non exciderat , tamen statim non occurrebat. Obliuio autem nascitur ex impersectione organi corporei, cuius defluxus, tali a nectus malui tales
in caula sunt, ut rerum imagines obliterentur atque tiam, Vt, dum nitorem suum habent, anterdum consopitae sint, nec ad memorandi actum prodeant: Quare cum animae corpore separatae non tantur materiali organo, non videtur in eas ac multominus
in Angelos reminiscentia cadere. Vide Scaligerum Exercitat 3o . in Cardanum , Maiolum Canic. Tomo . Collo'.
De Lectione Librorum. i. LAVliuni legendum est non multis. J Est hod Avetus apud Plinium prouerb. lib. I. Epist. si ad Cornelium, quo significatur doctrinam c
scientiam, quae ex lectione hauritur, guttaian ..ien-
218쪽
tibus nostris instillandam eme, non totam si sinu infundi polle, ac ruminandum esse animalium mundorum ritu, quod degustauimus in legendo, non ver ad saturandam modo curiositatem omnia simul
1. Folidientis Romachi es multa degusare. Seneca Epist. . Haec enim cum varia sint diuersa, inquinant potius, quam alunt, sicuti pulosi conia uiuae, qui appositos cibos variae carptim delibant neque in praesenti voluptatem solitam, neque fru-
stum aut alimentum imposterum ferunt, ita parum aut nihil lectione proficiunt, qui temere tane delectu multa curiose percurrunt. 3. Non mulium segendum cs, sed 'vulta. Ita qui dam allatam Plini sententiam proponunt, Verbo quidem, ut videtur, priori contrariam re tamen ipsa si bene explicetur consentientem aptissime ad Plini institutum, qui cum loco citato de auctorum agat delectu eos potissimum adamari ast imique praecipit , quorum non m lia lectione legau tirmulta, quod maximi momenti praeceptum est ad fugiendam inanium paginarum volutationem. Vnde
etiam iuxta monitum Senecae Epistola s.c cras non refert quam multos babeas sed quam bonos. Expedit itaque optimis in quovis genere auctoribus esse contentum quia profectus in perseuerant magis satu, brique lectione, quam in curiosa bibliothecarum peruolutatione consistit. Commod enim inquiebat Aristippus: Sicuti non qui plurima comedunt, urecte valent ira non cui pluri Aa sed qui milia legunt , Itudios esse abendos. Ita Laertius in eius
Omisiis fontibus not sunt quaerendi rivuli.
Monet effatum ut plurimum operae non in tetricis prolixisque commentatoribus, sed in cuiusque do-
219쪽
8 m De diuersis Entium creatorumgeneribus.
illinae ducibus ponatur. Sunt enim hi principes unde caeterorum pendet auctoritas suntque veluti
sontes , unde ali hauserunt : Atqui iuxta dictum
purius ex ipse sente bibuntur aqua. Itaque Iuris prudentiae studiosius nobilissima Pande- charum adeat volumina rerum naturalium cognoscendi veritati,&Medicinae addic' u; Aristotelem erat&Hippocratem. β icrosanct a Theologiae deditus, Magistrum sententiarum ac S. Thomam euoluat, ipsimque sibi familiarem habeat scripturam, quae a S. Ambrosio,Liber Sacerdotalis appellatur,&c. ita dec teris s. Nullus liber at malus es, it non aliqAa ex par-
reprosi'. J Plinius maior apud minorem Epist ad Marcum, quae est libri tertij Epist. 1. Nam ex En' iiij scoria colligebat Virgilius aurum. Verum quidem est hoc dictum: sed etiam ζάντςοφον, quod liber nullus fere tam bonus , qain etiam aliqui nati
contineat. In quam sententiam intelligi potest illud vulgare: Vnum molumen, munum est,ialum. 6. Librisent magistri mortui. Magistri dicuntur, quia erudiunt suo modora docentri mortui ver b, quia, ut Socrates notauit in Phaedro sicubi mancum ouid habent aut obscurum, aut i inus certum , a suppleret ipsi, declarare, aut corroborare non possunt , nec si forte erratum sit, mutare sententiam nec obiecta refellere, quae omnia vivi Magistri voce commode praestantur. Videri potest Iulius Ni
gtonus Tractatu I. 4 cetico cap. 6.
220쪽
D Potentia appetitiua generatim. DIs TINCTIO PRIMA. Quid sit appetitu quoruplex.
APpetitus est inclinatio ei in suum bonu, id est, sibi conueniens, de proportionatum. Hic primo diuiditur inpure innatu elicitivum. Appetitus innatus, qui minus proptiei metaphorice appetitus, est pondus siue propensio ab auctore naturae indita,per quam unaquetque res non cognoscitiua inclin t in suum bonum sine praeuia cognitione, quomodo lapis etiam dum quiescit, appetit strum centrum. Haec propensio in potentij si uiuia nihil aliud est quam naturalis capacitas , proportio cu sua perfectione, Vicitur appetitus passivus. In activis verbest ipsa naturalis facultas agendi,
Item haec propensio oritur aliquando proximὰ ex ipsa rei essentia vel potius est ipsa rei essentia,Vt V. g. proportio materiae primae ad formam. Aliquando oritur proxime: immediata ex aliqua qualitate superaddita ipsi essentiae: Sic , v. g. pro pensio aeris ad locum sursum proxime oritur a leui- eater Terrae propensio ad locum deorsum a grauitate,&de huiusmodi appetitu agi solet Titulo enono, de causa materiali. alibi. Appetitus elicitiuus,qui proprie dicitur appetitus,5 de quo praecipuo hic agimus, est propensio rei in bonum, pr quia cognitione quod bonum re pro