장음표시 사용
221쪽
r diuersii Entium creatorum generibus
prium actum elicitum potest appetere: Vnde duci sunt in appetitu licitivo, unum est facultas appete-di , alterum ipsi appetitio elicita. Est autem duplex appetitus elicitiuus. Primus sensitiuus siue irrationalis, qui tantum supponit cognitionem sensitiuum, .est in omnibus animalibus Secundus rationalis siue voluntas, qui sapponit cognitionem intellectualem, est in solis sib- stantiis intellectualibus, ut in hominein aliis intelligentiis
DISTINCTIO I. petitum, nitem esse potentiae cognoscentis.
a. I sicunque, 'sensus, ibi etiam appetitus. Sumi-V tur ex x de anima c. i. exturio. J Vbi ait Philosophus: Sensis et bi est, ibi esse etiam maluptatem cor dolorem ibi haecfunt ese etiam neces rio appetitum: Sequela manifesta est, quia delectatio S dolor sunt actus appetitus cum illa sit ver b.
mali, Boi Ilii si autem&malum ad appetitum pertinent , ergo in quovis animali potentia appetedi ei sum coniequitur, idem repet i Aristoteles ta 27. eiusdem libri Vbi probat in hunc modum an omnibus animalibus cernitur sensit alimenti, nimirum tactus,sub quo gustus continetur ubi autem ille est, ibi inuenitur fames de sitis, quae appetitus quidam sunt illa cibi, haec potus. Loquitur itaque Philosophus proprie de appetitu sentituloci potest nihil
ominus propositio extendi etiam ad rationalem. Nam ut illae potentia cognoscendi sensitiuae,ita hic intellectui semper coniunctus est. In quena sensum D. Thomas i. p. q. 9. a. I. in Cori'. probat,
222쪽
esse in Deo voluntatem, quia in illo est intellectus, voluntas enim intellectum sequitur, uti omnis vis appetitiua sitam cognoscentem adque loco citatu ostendit ex proportione, quae est inter appetitum rationalem in natura intelligente, d appetitum pure innatum sue naturalem in rebus naturalibus Ἐ-cuti namque appetitus naturalis, qui in omnibus rebus natu talem formam vel essentiam consequitur est propensio quaedam inclinatio ad perfectionem&bonum naxurale, ita etiam appetitus rationalis,
qui cognitibnem sequitur, est propensio quaedam&inclinaxio ad id, quod cognoscitur, iudicatur, , ut bonum , idem simili modo dicendum de appetit
tu sensitivo. 3. Uires appetitiuae equuntur e noscitisas. J Commune istud axioma Philosophorum traditur ab Aristotele lib. I. de plantis c. 7. refertur a Themistio in s.cle anima c. 32. t. Selisus illius est; potentiam quamlibet appetiti uam praesupponere potentiam cognoscentem, ut cognoscens est, iuxta
explicationem propositioinis antecedentis , item illam esse huic pi oportionatam tam in esse quam in Operari, Ut qualiter haec rem quampiam apprehendit,&proponit tali etiam modo appetitus circa illam apprenensium versetur. Quia enim vis cognoscitiua n ouet appetitum repraesentandoς suum obiectum , ideo ecundum diuersas ratiokes obiecti apprehensi subsequuntur diuersi motus in virtute appetitiua latius namque motus sequitur in apteti tu ex apprehensione boni, Malius ex apprehelisior emali ac similiter alius motus ex apprenensione prPientis situri, abibluti&ardui, possibilis impossibilis. 3. Qindquid naturaliter potes desidi rari t. si
etiam naturaliter cog fci. J Ratio eti, quia appeti-
223쪽
s De diuersis Entium creatorumgeneribus
tus supponit cogititionem sibi proportionatam, de qua intelligi debet propositio, eique est subordinatus, ut pater ex dictis. Vera itaqhie propositio est non modo quoad pote iam, sed etiam de saeto, quoad omnem operationena nihil enim unquam appetitur, quod non prius aliquo modo cognoscatur, veperi picuum fiet ex sequentibus. Sumitur autem hic appetitus non pro pure innato, qualis etiam est in inanimatis, sed pro quouis naturaliter a vivente per potentiam cognoscitiuam elicito Videt Thoma
petitus ad res est, cognitio a rebus. J signifieatur hac propositione diuersus procedendi modus in actionibus potentiae appetitiuaeis cognoscitiuae: motus si quidem animi ad res pertinet proprie adiri petitum , actio vero virtutis cognoscitiuae pet- scitur non secundum titionem cognoscentis ad res, sed potius secundum quod res cognitae sunt iii cognoscente, ut docet D. Thomas I. a. quq st. o art. . in Corp. q. 66 art. 6. ad primum. Vbi ait
cognitionem perfici secundum quod cognita sunt in cognoscente actionem ver appetitus, ut dilectionem, v. g. secundum quod diligens trahitur ad rem dilectam, quo sensu dici solet, anima potius esse ubi amat, quam ubi animat, ut explicatur suo
DISTINCTI III. Operationem Potentiae cognoscentu necessaria praesuppom ab appetu κ.
i. ppetibile non mouet appetitum nisi mente aut acta imaginatioue perceptum. Est conata tune
224쪽
Pars quinta Titulus XLI. 8 sprincipium axioma Philosophorum4 Theologorum omnium,ut inquit suarea d. 23 Metaph. s. . desumptum ex lib. 3. de Anima cap. Io t. 13. Vbi omnes interpretes consentiunt, ut testatur Suaree ibidem, estque expressa sententiam Augustini .ic. de Trinit. cap. 6 ubi ait, amorem oriri in nobis ex mentis notitia, G. Anselmi in Monologio c. 8.
tellisentia seutinamque approximatio localis agetis ad pastum est conditio sine qua agens non agat in passum Cum, actio non fiat in distans,ut explicatur Tutulo de Ca a Efficiente. Ita approximatio vitalis rei appetibilis est necestaria conditio sine qua appetibile non mouet appetitum, ita ut hic sine eiusmodi applicatione maneat quodammodo mortuus, non
elicitus neque vitalis unde illud vulgare, a. Ignoti nulla viri. Ratio generalis est, quia agens naturale agere non potest nisi habeat obiectum sibi debit apphcatum, ut dictum est sipra; atqui per cognitionem appetibile vitaliter applicatur potentiae appetiti uae' ergo appeti aut amari non potest nisi per cognitionem appetitu propositum. Tradit h. uic doctrinam Vsus ac siibtiliter morosio persequitur S. Augustitius lib. io de Trinitate cap. i. 4. Vbi inter alia: rem, inquit, prorso unotam amare nullus omnino potes .ahbi Ἀιkic. diligere possumus , ignora sue incognita nequanua aeterum haec vitalis applicatio in animalibus ratione carentibus fit per apprehensionem senses.
ι is vero, quae ratione sunt praedita , etiam ad ηppetitum rationalem siue voluntatem per inteI. lectum vitaliter cognoscentem voluiitati proponentem rei bonitatem,iuxta illud: Nihil es volitum
qu, non prius sit intellectum: de quo infra: Estque tam emcra hac applicatio, ut x v rietate ipsi
225쪽
8 diuersis Entium reatorumgeneribus. variari possit ratio volendi sic idena bonum apple-hensum ab soliue id est pro ut abstrahit a praesenti&absenti causat ambrema apprehensum ut absens causa desiderium ut praesens denique causa est gaudij qui sunt aetus specie diuersi, secundum Sua-rez& Egidium de Conin1c. Sintili modo fit in appetitu sensitivo, iuxta istud:
3. Animati non accidit appetitus ni si ex imaginatione. Lib. . de anima cap. Io. tex. a'. in sine capiatis 'extus , ex eo Commentatorina PhyLi.
ao J Pro cuius maj're explicatione notandum est primo mon quamuis imaginationem aut apprenensionem sussicere ad appetitum, quomodolibet mouendum. Si enim res apprehendatur simplicitet, non verbit bona vel mala, nulla ratione mouebitur appetitus: Si ver apprehendatur ut bona, non verb ut possibilis, mouebitur quidem ad simplicem complacentiam, non tamen ad actum, quo illa consequi velit,&scde caeteris. Ex quisus perspicuum fit quo sensu dixerit Aristoteles 3 de anima, cap. 3. t. 13 Ad ea, quae imaginamur, perinde nos affici at-1κea ea, qua cernimus in pictura quia scuti haec per se non mouent appetitum, ut illa velit assequi Aut ut fugiat vel timeaς,&c. Ita hae simpliciter apprehendimus, ut bona non verbis possibilia aut futura non mouent, ut illarum assecutionem desideremus. Coparat et o Philosephus imaginationem rei, ut bona non vero ut possibilis, cum visione res depictae. Notandum a in hac apprehensione vel imaginatione in ludi implicitum quod lana sive virtuale iudicium potentiae intellectivae in ratione praeditis; vel aestimatiuae in gratis; quia qui apprehendit ens aliquodsib ratione boni , virtualiter iugicat illud ens me bonum Sicuti qui apprehendit Petrum sub M
226쪽
tione hominis, virtualiter iudicat illum esse hominem Cuius ratio est , quia nihil potest apprehendi, nisi sub ratione illa quae ipsi per e prim conuenit: alias non illud conciperetur sed aliquid aliud, v. qui volens concipere Petrum,conciperet Angelum; non Petrum apprehenderet, sed Angelum. Sic etiaouis apprehendit appetit frondem ex quodam tu dicio virtuali siue imperfecto, quo per smplicem
naturalem aestimationem Phantasiae existimat frondem sibi conuenientem, , ut inquit D. Thomas, a. p q. I9. . . Fugit lupum ex quodam iudicio his, existimat eum noxium Plura, quae huc referri possunt, explicantur Titulo de bono. eius appetito.
De Potentia appetitiua rationali. DISTINCTIO PRIMA. Quid sit appetitus rationalis siue doluntas. Voluntas es potentia libera. J Est communis
sententia Philosophorum ac Theologorum ἀPro cuius declaratione notandum est duplicem esia se libertatem Nontrarietatis scilicet, siue quoad specificationem,&contradictionis, siue quoad exercitium: Libertas contrarietatis est, qua potentia positis omnibus ad agendum requisitis potest pro
ducere actus contrarios circa idem, V. g. amorem
di odium raesiderium I fugam , c. Necessitas huic libertati contraria dicitur neces itas quoad specificationem , qua ita necessitatur potentia, ut si velit versari circa aliquod obiectum , ne-
227쪽
8 8 D diue, sis Entium creatorum generibu .
cessaribdebeat producere actum certae alicuius speciei Libertas contradictionis sue quoad exercitiuna est, qua potentia positis omnibus ad agendum prae- requistis potest ageret nonager: necessitas op posita vocaturi necessitas quoad exercitium. Vtroque modo voluntatem ite liberam patet primo experientia experimur enim nos producere v. g. acta amoris vel odij,&non producere pro nostro beneplacito patet 3 ex communi hominum sensia Si
enim quaeratur,cur aliquid liber velimus, dicamus, faciamus 'espondemus , quia volumus Ratio priori est , quod in obiecto voluntatis possit simul inueniri ratio boni ratio mali: Cum enim eadem res diuerso modo considerata possit habere rationem boni &mali, fieri potest, ut et secte proposito obiecto possit voluntas illud amare odisse. Est enim voluntas appetitus quidam uniuersalis, habens pro obiecto quodcunque bonum , habens item proponentem obiectum , potentiam niueo. salem , videlicet intellectum cuius obiectum est omne ens , erg respectu nullius obiecti, quod ei ab intellecta proponatur ita est determinata, ut non possit suspendere actum circa illud ,cum possit etiam circa alia obiecta versari, habeat in promptu intellectum, quo potest uti ad propositionem alio . rum obiectorum eigb non necessitatur ad actum eliciendum , nisi circa obiectum quod ei clare proponatur ab intellectu, ut habens omnem rationem boni, qua tale obiectum susticienter voluntatem determinat cum contineat totum illud bonum, ad quod uilentialiter appetitus rationalis ordinatur, quod solis beatis accidit, qui Deum clare intuentur, ut in e est, ac proinde necessitantur ad eum continu amandum. Vide, si placet, Becanum delibero arbitrio c. a. q.
228쪽
Pars quinta Titulus A LII. 8 si
Volamases caca potentia. Est commune dictum Theologorum Philosophorum Ratio est, quia per se non potest cognoscere, quid legi aeternae, quae est regula illius remota illimata consen taneum sit aut dissentaneum, ac proinde non potest discernere inter bonum malum , inter honestum turpe, inter ea, quae amplectenda sunt, Sr quae fugienda: debet ergo dirigi a recta ratione, tanquam a regula sua proxima& istius iudicio se conformare.
fod si non facit, non ibit recta , sed caeco impetu
feretur in suum interitum; non quod operari illa sine praeuia intellectus cognitione possit; sed quia in omnibus actionibus suis, non rectam sequatur rationem, opinionibus iniquis adhaerere soleat seruersis, hoc sensti intellige illud, lib. . de Anima c. 9. aliudaui pr/sequi iubet a non obtemperat Lm , sedetit cupiditate , t in incontirunt sieri scit. 3. Voluntas tantam mim habet ad osendi quantam mellictus ad intelligeritum J Ratio hu' ius est, quia inter duas illas potentias est naturalis connexio ac proportio quae in eo consistit, quod voluptas naturaliter potia versari actu prosecutionis circa omne bonum, actu auersonis circa omne malum, quod intellectus naturaliter potest cognoscere voluntati amandum vel odiendum proponere. Vsus huius pronunciati frequens est apud Theologos praecipue in primam secundae, in nuι- teria de actibus humanis, in materia de gratia. . Volumas non scrtur nisi in id, quod sup .nitur esse binum. Alij ita proponunt Obiecton moluntatis es bonum. Sumitur ex lib. I. Ethicorum cap. s.' alijscitatis supra Titulo de Bono, Bonitate. Intelligitur non de quibus ibet actibus voluntatis, siue prosecutionis illi sint, sue auersonis: rili h
229쪽
8so De disersiis Entium creator i generibus. Clarum enim est voluntatem poste versari cirsa malum acti odi vel fugae, es sed intelligi debet de actibus prosecutionis, siue complacentiae dun taxat i ita, Vt sensus sit, voluntatem non ferri actu amoris, desideri, vel gaudii, nisi in id, quod supponitur ile bonum , in apprehensione scilicet
vel iudicio intellectus, non autem necessatio existinis actu in rerum natura quia postumus velle bonum sanitatis, v. g. nondum exiitentis. Porr voluntatem non moueri ad appetendum, nisi ei obieci una proponatur sub ratione conuenientiar, siue bo
nitati j. Docet S. Thomas I. a. qu, st. 9 art. i. ad SH ut inquit, m. ginatiosorma siue astimationis con- Dcuret'Iιs vel nociva non monet appetuum sensitiuum, i .ine apprehenso re vera Heratione bomi appetabitis. Patct cxperientiar notamus iam non moueri nos ad appetendum aliquid nisi illud apprehendamus, bonum. Suadet etiam ratio iam unum-qNodque appetitiuum mouetur a suo obiecto adactum appetendi obiectum autem voluntatis est bonum , quod proponitur ab intellecti erg ut voluntas moueatur ad illud appetendum, debet proponi ut bonum.
Confirm nialum ut multu es obiectum fugae: ergb non potest esse obiectum prosecutionis : nihil enim et amandum, idio habendum eadem omnino ratione formali, unde pulchre S. Augustinus lib. de Concordia liberi arbitrij praedestinat. Nihil, inquit, mulo voluntas, nisi commoditalem aut rectitudinem huidquid enim aliud vult aut propter commoditatem , aut rectitudinem , ut , c. Debet autem obiectum apprehendi bonum secundum eam rationem conuenientiae, quam habet respectu appetentii alioqui non mouet appetitum, quia ratio
.ppotendi liquid, cst propoctio, quam illud habet
230쪽
, Pars quinta Titulus LII. 8st
Cum appetente , ut patet inductione, & ex supra dictis. s. Voluntas es Domina potentiarum Elicitur ex lib. i. Politic. cap. L&c 3 de Anima teΣ 6. sequentibus, ac refertur a Themisti in . de Anima cap. ' quod est intextum Aristotelis citatum. JRationem assignant Conimbricenses quia in omnibus potentiis ordinatis ea , quae uniuersalem finem rei icit, excitat eas, Nae circa particulares fines Versantur, ut tam in naturalibus, quam in politicis rebus videre licet atqtu obiectum voluntatis est omne bonum in communi reliquae verbio tent aetendunt in bonum particulare sibi conueniens, et g voluntatis est excitare eas ad suos actus. Por-rbintellectui phantasiae Z an petitu sensitivo imperat voluntas politices id est, ita, ut possint interdum renitici quia instar ciuium proprio quodam
iure gaudent, quod non potest illis voluntas eripo-reri neque enim intellectima illa cogere potest, ut assentiatur rei fatis; item intelle istus exeicet multos actus ante imperium voluntatis, V. g. cum excitatur ab obiectis extrinsecis mediante cogni*iotiesensitiva. Similiter vehementes apprehensiones
phantasiae, passiones appetitus, non possumus pro
arbitrio voluntatis statim reprimere etsi possimus per Dei gratiam ijs non consentire voluntate Potentiae autem motivaeimperat despotice, ita ut haec se militer ad nutum pareat voluntati Q iandi cunque enim volumus , movemus membra emrmsecus non impedita a morbo, vinculis , c. Potentiae
vegetatiuae per se non subjiciuntur voluntati, Quia sola voluntate nec cubitum possumus adjicere ad staturam sed indirect de per accidens tantum, quatenus plus minusve vel conuenientius alimentum sumendo , corpus exercendo, c. postiumus