장음표시 사용
231쪽
es De diuersis Entium creatorvm generibM.
adiuuare actiones illarum. Idem est de sensibus externis; quia hi sublato impedimento posito ob -εecto non possunt non operari. indiceci tamen subiiciuntur id est, quoad applicati em obiecti, praeuias actiones , ut si claudam oculos , non videbo.
Quomodo operetur Poluntas. LITOlantas semper agit at turi/. Ratio est; quia voluntas essentialiter est appetitus elicitivus,&ideo necessario operatur praeuia cognitione suae per modum appetitionis vitaliter in suos actus influeos,& hoc est agere voluntarie ipsuna enim velle non est contra inclitiationem voluntatis Cum sit actio siue motio voluntatis, quae est cli- aiatio quaedam in aliquid ac proinde sicuti dicit ut ad esse naturale, quod est secundum inclinationem maturae ita dicitur esse voluntarium , quod est secundum inclinationem via untatis. Vide, si placet, D. Thomam I. P. q. a. art. I. in Corpore. Eodem sensu verum eri celebre illud , in moralibus pxioma: et Votantas coacta etiam est moluntas. J Omnis enim actio tam elicita, quam imperata a vo luntate, licet ex metu aut alia qualicunque compulsione vel coactione fiat , reuera voluntaria est, voluntas actualis dicitur: cum implicet contradictionem , voluntatem quicquam agere . quod non sit voluntarium qu emadmodum implicat tellectuis exercere actionem , quae non sit intel
lectio Atque hinc docent morales Philosophi,
232쪽
etiam id , quod sit c metu , simpliciter esse voluntarium, licet dici Possit inuoluntarium secundum quid. Ita expreis habetur cap. i Ierabo, cau-n . quaest. i. in lege , Si mulier, dcc. g. e.
iauit digest. De eo, quod mi metusue causa. I lamplaia docuit Aristotcles 3 Ethicorum cap. I. cum dixit, eos qui operantur ex metu , magis a retiari voluntari operantibus ac si dicat, plus habere de voluntario, quam de inuoluntatio, ut expresse docuit Gregorius Nilianus lib. 1. Philosophiae cap. i. D. Thomas i. a. quaest. 26. arti c. 3.&Vasque et ibidem, ubi conciliat D. Thomam Aristotelem, dicitque eos verbo quidem in hac materia discrepare re tamen vera idem docere. 3. Voluntas a nulla creatura necessitari potes' agendum. Traditur at Thomaci par quaest. Sa.
arti c. et a Caietano ibidem a D. Bonaventura in sciscundum distinet a J qu. ..in . Scoto in secundia,
distinet. 29. qu st i j a quasionem, Lithr; dc est communis sententia Philosophorum4 Theologorum. Intelligitur autem de necessitate ad agendum actione voluutati propi j a in non primo prima, Est namque ita in se Iibera, ut nec obiectiuὶ nec effecti-ue ad adhu non primo primos absolute necessitari possit nisi ab ipsis Deo vel clate visi , vel in operandi modo legem ordinariam non seruante. Dixi autem absolute; quia voluntas posita efficaci voliti . ne finis praesentato medio omnino necessario ad finem obtinEndum, non potest illud non velles nimirum pro diuersa eslicacia volitionis& intentionis; laon enim magis neci: Caria est eleia io, quam iiκentio est enicax.
233쪽
zs diuersis Entium re torumgeneribus.
beat praemam. r. Volunta. nen fertur in incocu tum d Sumptum est ex lib. . de Anima cap. io tex. 6. refertur a S. Augustino lib. 8.d Trinitate cap. 33. Veritas eius patet expellentia. Nunquam enim voluntas in incognita sertur, priusquamea aliquo modo apprehendantur,& voluntati proponantur Ratio est, i quia voluntas non potest operari nisi producat actum, qui sit certae alicuius speciei sed non potest producere actu certae speciei, nisi proponatur obiectum Sumit enim speciem actus, saltem extrii sece, ab ipso obiee o ergb prius quam ope etur, lebet ipsi proponi obiectum. a. quia voluntas ex sua parte euentialiter pendeta causalitates Cum non possit appetere quicquam nisi metaphorice mota,
siue a bono appetibili excitata. 3. Quia causa finalis requirit omnino est cognitum, ut causet:cum motio metaphorica nequidem possit intelliginis media cognitione, vitaliter applicante objectum appetitui. Atque hinc docent Theologi in materia de cientia Dei non modo in hominibus langelis, sed etiam in Deo habere locum, quod voliantas non feratur in
incognitum Ideoque ante libet a dere 6Dinationes, voluntatis diuinae,u .g. de mundo creando,de hoc vel
illo homine priae testurando, de his I milibus benefici jshum no g neri exhibendis, praecedere ordinerationis in intellectu diuino iudiciu , quo iudicat hoc vel illud esse faciendum S: Vide atqucet, si libet,
Tomo I. in primam a. disp. I. cap. 2.
234쪽
x. Nihil est molitum , quod non prius sit inred Es m. Traditura D. Thoma in lib. 3. Polit lcet. a. M a Suareet lib. S. Anima cap. 3. n. 8. Determinat haec propositio doctrinamin explicationem axiomatis praecedentis, docetque ὀ eliciendum actum voluntatis non susticere cognitionem qualem cui lii, Sensias, v. g. interni vel externi; sed requiri absoluti praeuiam intellectionem. Ratio est, quia IntelleBases propria regula voluntatis, qua in omnibus tuis operationibus dungitur es ergb intellectus, qui ei radix& fundamentum libertatis, ut docet Theologi nihil cognoscat aut iudicet, neque etiam voluntas quidquam amplectetur , aut respuet cima libertas sor malis, quae est in voluntate, necessarib praesi apponat libertatem fundamentalem in intellectit. Qitare ad eliciendum actum volim talis non tantum requiritur
cognitio sensitiva sed absint ut etiam necessaria est intellectiva; neque veri, sussicit ea qualisc inque sed
insit per requiruur, ut Volitioi i suturae sit accommodata, iuxta illud: 3. Omm aE Ius voluntatis supponit actu, ij; ellectus proportionati m. J Vt actus amoris V. g. sup)'Onit apprehensionem, vel iudicium intellectus, obieeti bonitate, ut sic; actus odi de eiusdem maluia; aetus desideri praerequirit opinionen boni absentis actus gaudi opinionem praesentis , de ita de reliquis, ut docet D. Thomas l. 2. qu. O. a t. r. in Corpore. Item Volitio sapernat tiralis coῆnitionciri praerequirit supernaturale; quemadmodum ad aditim voluntatis naturalem sussicit intellectio humana
naturalis .eb , quod dirigens proxime Virectum debeant else eiusde an ordinis. Itaque pi positio haec
rest lingit secundina, ut illa priivalia. Vti eur autem hac Suarc Z Tomo .an 3 p. disp.3 sech. I. num . . dc inde probat, actum virtutis Poenitentia elicia volun-
235쪽
8s , De diuersiis Entium creatorumgeneribus
late pri supposito tamen actu intellectus sibi proportionato Exeade incommuniter probant Theologi , in materia de Fide praeter motionem piam voluntatis, quae prae requitur ad assensum fidei ut per illam determinetur intellectus ad assentiendum, re quiri etiam cognitionem aliquam siue illuminationem intellectus supernaturalem, quae Vel apprehendat vel iudicet obiectum quod proponitur, este credibile tredendum, propter auctoritatem diuinam; quia enim voluntas non fertur in incognitum; antequam aliquid velit, debet id aliquo modo cognoscere intellectus,&quia voluntas credendi est supe
naturalis, ut docet D. Thomas a. Σ.-q. 2. art. I. ad&ali Theologi communiter. Vide Hurtado dist. i . de Anima, sect 6. Debet etiam cognitio, qua ipsi suum obiectum proponitur , esse supernaturalis, ut sit proportio inter cognitionemur volitionem: neque enim Voluntas motivo diuino ac supernaturali rem appetet, quam intellectus non nisi humano ae naturali iudicio apprehendit Consule, si placet, Suarcet de Fide, disp. 6 feci . 8. . Voluntas non potes mouere nisi ante mota perimellectum J Traditur a Leonardo Lessio lib. 1. de
Iure austitia, cap. I. ub. . num. I9. Verum est iuxta explicationem praecedentium: Mouet autem inici lectus voluntatem quoad specificationem, ex parte obiecti determinans actum per modum pro ponentis obiectum a verbis oluntas mouet caeteras facultates abi subiectas, quoad exercitium Ut docet D. Thomas i. a. quςst. 9. art. i. ad . VasqueZ
alij. C terum haec praeuia cognitio intellectus tam necesIaria est ut probabilius sit sine illa ne quidem de potentia Dei absoluta voluntatem posse se, aut alias potentias mouere vel ullo modo operari, quia obiectum se habet per modum causa formalis, de
236쪽
est tim necessati ad specificationem actus oluntatis, quam causa formalis ad constitutionem compositi; ergo sicuti nulla ratione potest esse compositum sine forma, sic neque potest esse operatio O luntatis sine obiecto atqui nihil iuuat esse obiectum, nisi proponatur, nec potest proponi nisi per intellectum, ut explicatum est sergb,&c.
De impotentia γ utibilitate. DISTINCTIO PRIMA.
De Putibilitate generatim. RIPVltum Vibilia patiuntur a paruis actinis. JATraditur ab Aristotele in Problem sec. F.
Vbi ex eo probat, magnitudinem patientis non solum pendere ex virtute agentis; sed etiam ex passibilitate patientis ita ut quo maior est subiecti ad aliquam formam recipiendam dispositio; e facilior sit agentis operatio sic, v. g. stupa vel stipula arida fit. cilius ignem concipit, quam ferrum aut lignum hirmidum sic vesbum suave ac familiare homini iracundo asperum videtur inhumanum; etenim flauabilis , qua eiusmodi homines cholerici abundant, humor mobilis estis acutus, quare facile irritatur Meffervescit. In eundem tensum verum est istud: a Patitur facit quod tenuium eis partium. Sumitur ex lib. 3. de Anima tex. 61. J Vbi Philosophus docet, quam facilius moueri, quam lapidem,
237쪽
818 De diuersis Emium creatorumgeneribus.&a erem quam aquam , ita consequenter in similibus, quia nimirum ex communi sententia:
quid recipitur admodum recipientis recipitur,dc, quod in idem fere recidit, actus activorum recipiuntur in subie sto pro ratione dispositionum ut explicatur Titulo de Causa efficiente Pulchre doctrinam hanc a sinuli declarat Philosophus in hunc modum Eicut debilis est stomachi cibum duriorem non posse concoquereri ita hominis pusillanimis est, verbum duriuscuhim non posse sustinere Citari solet haec sententia ex lib. Et hic cap. 3. sed ibi in terminis
non habetur, ab ea tamen minimc aliena sunt, quaribidem Aristoteles de viro magnanimo scribit Huius enim este docet; nec commoueri facile, nec illatae iniuriae memini illa.
3. Ponto aliquid es maioris Vibilitatis tantos minoris posse. J Ratio est, quia quanto aliquid est passibilius, tanto est impersectius : Cum passio
impersectionem arguat patientis inuemadmodum actio persectionem agentisci numquodque enim agit pro ut is actu , c patitur prout si in potentia, vi explicatur stulo de Actionem pastione. Quanto autem, numquodque in sua natura est imperfectius, tanto minus habet activitatis, cum vires acti-uae proportion/tae sint essentiae. Sic materia prima, quae est pure passiua, nullius est activitatis vi con tra Deus, qui est purus amas, pure activus est, nullius autem passibilitatis, ut pluribus explicatur Titulo de causa materiali, G de Deo momine autem passibilitatis , intelligitur hic potentialitas ex rei imperfectione orta, quae nihil aliud est, quam aptitudo passiua ad receptionem sormarum perficientium. Quar non debet intelligi propositio de qualicunque proluptitudine ad recipienda quascunque sue utiles, siue noxias aut peregrina qualitates, vel im :
238쪽
pressiones. Nam itus, v. g. ex omnibus elementis lacillime laeditur minime est resistiti uiis res stentia priuatiua Cum tamen ach. uitate omnia corpora elementaria stiperet imo generatim.
. Omnis prima quesitas nagra est activa , quat nip sim contraria sit resisti tua. In teli pituri verum est de resistentia priuatiua, quae non est actio; sed quaedam formalis repugnantia , ptiuatio siue exclusio actionis contrariae a subiccto ex se apto recipere talem actionem. Ratio propositionis est; quia aliis non daretur vlla reacti, Cum haec fieri nequeat, nisi qualitates inuicem agendo sese mutuo refrangant: Non autem intelligi debet de resistentia contraria, quae est actio postilua , qua minuitur virtus agentis contrArij solum differt denominatione siue habitudines quatenus enim ab agente est, dicitur actio, quatenus ver,cli minuit vires alterius, dicitur resistentia. Ratio huius est, quia si omnis qualitas minus ile resistitiua resistentia contraria , quam ipsus opposita sit activa ergb omnis qualitas minus esset activa, quam pilus contraria. quod dici non potest, ut per se est manifestum.
L corpus prauis humoribus vitiatum, aut maligna passione vel qualibet alia noxia qualitate affectumultum est passibile, ideo facile patitur Sesosteditur, iuxta illud tuli apinibiliapatiti niur a patuis activis. Stimitur haec propositio ex L s, Polit c. 6. ut patebit
239쪽
8ς ne diuersiis Entium creatorumgeneribus ea propositione sequente Ratio illius est, quia illud
facilius patitur&infirmatur, quod magis disposi tum est ad infirmitate atqui corpus male hoc modo affect um ad illam est magis dispositum, quandoquidem in eo temperies humorum, siue qualitatum turbari coepta est in qua sanitas eius firmitas consistit ergo tale corpus facilius patitur: infirmatur. Haec etiam una, inter alias causa est, cur homines infirmi, effectibus& passionibus animi magis sint obnoxij, quam cum integri essenti fani, iuxta illud vulgare Infirmifacile irascuntur. Contra verb,
2. Corporasana permulto erunt errores. Explicat hanc de proxime antecedentem propositiones Aristoteles lib. 6 polit. c. c. huiusmodi similitudine: meluti s erumpnbticarni satus inquit, deterrimi sintsci ἰὸfubuertantur; si boni, non uafatib ita etiam corpora humana in aua tmηlta sustinent assuerant Malignarum quatitatum tentationes s infiatus; sin aurem valetudinaria sint acile , succumbunt Sana cor-Pora hic intelliguntur ea, quibus vera firma est valetudo Nam, ut ait Aristoteles in probi. s. J. t. at Corpora, quae modice constant, tempera aqua sunt, in morbum saepius incidunt,4 facilius curantur, quia quod modicum est aequabile, id in utramque partem est con patibilius. In eandem sententiam Galenuses de veteri medicina docet. Imbecillas esse naturas , quae cit bis sortiter offenduntur.
3 cuisum integra eo ris maletudine , relicis Hones gre fernni. J Monet hic Aphorismus 37. lib. a. Hippocratis non temere .sne causa allum endas en medicinas ab ijs, quibus integer aeui sanguis adhuc solidaeque sito stant robore vires; quia aegro 3llasvi molest ferunt, cum non mediocriter a pristino&naturali suo statu corpus ij dejiciatur, e
240쪽
Pars Mnta. Titutis a III. Scrdocet Hippocrates eiusdem lib. Aphotismo 36. Sen-1us moralis hui' propositionis in eos valet masti stratus, qui sine causa culpa ac sine discretione poenas a subditis probe se habentibus deposcunt
connullum patitur graue tuum. Ub. a depart. Animal. c. . Rationem addit Philosophus ibidem vivi principium corrumpitur, in it nihil eu quod ceteris, qua inde pendent prabere auxiliumpunt, xv ait D. Thomas lib. 6 de motu Animalis-nista modica alteratione caloris vel frigoris incorde, maxima sit in partibus exterioribus. Eadem est ratio de omnibus affectuum perturbationibus Sensus huius moralis locum habet in Principes, Dy- itastas, aliosque, a quibus salus Reipub dependet. Hac etiam de causia cordis locus in medio viventi est, ut docetur lib. 3. de partibus Animal. . .&alibi Nimirum, quia locus ille est temperatior a nocumentis tutiori Declinat autem nonnihil ad sinistram in homine ut det locum hepati, it frigiditas laeuae partis ex splene temperetur.
inlib de Physiognomi cadi. i Vb id explicat& iobat ab experientia,&mani- fenum elle dicitur in aegritudinibus4 alijs quibunque corporis affectibus : multum namque anima videtur mutari a passionibus corporis, Me conuerso quod corpus compatiatur a passionibus animi, a xime manifestum est, inquit, circa amores, dolores timores voluptates tandem doctiinam lib. i. d.