장음표시 사용
241쪽
z61 De diuersis Entium creatorum generibus.
, nima c. I.z4 . tradit Aristoteles explicat in hunc modum Omnus Operatio ad quam corporis item peramentum operatur, non solius animae est feci etiam corporisci atqui omnes passiones ita se habent; non ergb solius animae sunt,sed animae iocis pori communes Assumptionem confirmat, quia quosdam videmus leui de causa irasci ut cholericos, quibus mox circa cor sanguis effervescit; alios vix ad ira ni commoueri, etiam graui oblata occasione, ut eos, qui phlegmate abundant Et ita de cete iis rhoc autem ex eo prouenit, quia in his actionibus magnam sibi pa tem vindicat corporis affectio, quadere etiam copiose scribit Aristoteles lib. 2. de patet. Animal. c. . 5 Galenus in hilaro, qui inscribitur,
quod more anDn temper-memum corporis equanti is:
atque haecina etiato inter alias causa est , cur hodie publica consuetudine receptum sit, apud omnes orbis terrae nationes, ne Princeps usquam gentium agat absque Medicis quia nimia um multa anumi vitia ex corporis vitiatis humoribus oriuntur, ut inquit Ticaque iliis L de Nobilitate. c. i. n. oo Illud tamen certum est, 'perspicuum licet corporum temperatura ad eiusmodi affectus inclinent; in cuiusque potestate este accedente praesertim diuini Numinis ope, ducem sequi rationem Minsurgentes motus ratione cohibere, ac totius animi corporisque statum ad virtutemi probos mores cominponere.
a. Impotentia sensuum animae es defectio Aristoteles in lib. de Somno sigilia c. 2 circa medium.J Vbi ex eo probat, somnum non esse proprie iraecis ligationem sensuum Vel inipotentiam, eo quod in omnibus animae desectionibus simile quid accidere soleat. Ratio propositionis est; quia anima corpus ommaque corporis organa sibi mutuo com -
242쪽
Pars cis inta. Titulus LIII. 863
patiunturi; proinde unius defectio alterius est impotentia , de unius debilitas alterius est imbecillitas,neque unquam animam bene ad munia sua peragenda dispositam habere poterit homo, si organa imaginationis Maharum virtutum naturalium Uensitiuarum male sint materiata. Vide D. Thomam in Primum Polita lech. . Meliores animi aequitas, quam corporis fanitas. JEst haec sententia ista illarum, quas ex S. Augustino collegit Diuus Prosper Monet autem animi tranquillitatem praeferendam elle integritati corporis. Cuius ratio est, quia praestantior corpore est animus, auius quam illius multo plures morbi, mutitoque periculo uores , ut proinde iure miretur Cicero quidnam cauiae fies, cur plerique mortales corpori curando tuendoque tantam diligentiam adhibeant, animae vertamedicinam neque colant ita, neque desiderent. Vide, si placet, Ciceronen lib. 3. Tuscul. Quaest initio. rotanti anim medicus es oratio. J Refertur
hoc dictum a Plutarcho apud Apollonium, sumptum videtur ex Eschyli Prometheo, ubi dicitui
morbo iracundiae mederi oratio. Sicuti enim aduerius corporis morbos adhibetur pharmaca herbarum aromatum Lita morbis animi Philosophia medetur pharmacis verborum, id est, monitis ac documentis salubribus, sicuti in corporum morbis,proratione valetudinis alia atque alia adhibentu remedia cita similite in o bis animi non ea ni semper adhibetur oratio. Potest etiam Christiane propositio intelligi de mentis cleuatione ad Deum, a quo omnis est animae tot poris tranquillitas.
243쪽
ps diuersiis Entium re torumgeneribus.
DISTINCTIO III., is qualem cognitionem dolunta ha
I. Toluntae non fertur in inc gustum J sumptum est ex lib. . de Anima cap. io tex. φ. α resertur a S. Auges ino lib. g. de Trinitate cap. 33. Veritas eius patet expetientia. Nunquam enim voluntas in incognita sertur, priusquam ea aliquo modo apprehendantur,& voluntati proponantur Ratio est, i quia voluntas non potest operari nisi producat actum, qui sit certae alicuius specie , sed non potest producere actu certae speciei, nisi proponatur obiectum Sumit enim speciem actus, saltem extrinsece, ab ipso obiecto erg prius quam ope elur,debet ipsi proponi obiectum. a. quia voluntas ex sua parte euentialiter pendeta causalitates Cum non ossi appetere quicquam nil metaphorice mota, iuea bono appetibili excitata. 3. Q na causa finalis requirit omnino eis cognitum, ut causet:cum motio metaphorica nequidem possi intelliginis media cognitione, vitaliter applicante obiectum appetitui. Atque hinc docent Theologi,in materia de scientia Dei non modo in hominibus clangelis, sed etiam in Deo habere locum, quod voluntas non seratur in
incognitum Ideoque ante liberas de recliai nationes, Voluntatis diuinar, v .g. de mundo creando,desboc vel
illo homine praedestinando, de his similibus bene- fcijshum no g neri exhibendis, praecedere ordinerationis in intellectu diuino iudicii , quo iudicat hoc vel illud esse iaciendum,&c Vide Vasqucet, si libet, Tomo i in primam a disp. I. cap.
244쪽
1. Nihil otiositum , quod non prius sit inrodr-E, M. Traditura D. Thoma in lib. 3. Polit lcet. a. αἱ Suareet lib. s. de Anima cap. 3. i. s. Determinat haec propositio doctrinamin explicationem arci Omatis praecedentis, docetque ὀ eliciendum actum voluntaxis non siisticere cognitionem qualemcunque, Sensias, v. g. interni vel externi; sed requiti ab sol ud praeuiam intellectionem. Ratio est, quia Intellectas est propria regula voluntσtis, qua in omnibus suis operationibus dii igitur si ergb intellect us, qui eii radix fundamentum libertatis, ut docet Theologi nihil cognoscat aut iudicet , neque etiam voluntas quidquam amplectetur, aut respuet cum libertas soc- malis, quae est in voluntate, ne cestiarib praesiui ponat libertatem fundamentalem in intellectu. Quare ad
eliciendum actum vobilatatis non tantum requiritur
cognitio sensitiva sed ablbi ut etiam nec ellaria est intellectiva; neque veri, sussicit ea qualisc inque sciuin super requiruur, ut Volitioi i futurae sit accommodata, iuxta illud: 3. Omnis actus voluntatis supponit actum ij; elhctus proportionati m. J Vt actus amotas V. g. stipi o-nit apprehensionem, vel iudicium intellectus d diobiecti bonitate, ut sic iactus odi de eiusdem malitia; actus desideri prae requirit opinionem boni absentis actus gaudi opinionem praesentis in ita de reliquis, ut docet D. Thomas . . qu. O. alet. 2. Ita
Corpore. Item volitio supernaturalis cognitionem praerequirit supernaturale; quemadmo iuria ad actiam voluntatis naturalem sussicit intellectio humana naturalis , eo , quod dirigens proxumi & directum debeant else eiusdem ordinis. Itaque propositio haec restringit secun drara, ut illa ritualia. Vtieur aut mhac Suarc Z Tomo . in . p. disp. feci. I. num . . Minde probat, actum virtutis Poenitentia elicia volunis
245쪽
8 6 De diuersis Entium creatorumgeneribus late pr si apposito tamen actu intellectus sibi proportionato Exeade incommuniter probant Theologii, in materia de Fide praeter motionem piam voluntatis, quae praerequitur ad assensum fidei ut per illam determinetur intellectus ad assentiendum, re inquiri etiam cognitionem aliquam siue illuminationem intellectus supernaturalem, quae vel apprehendat vel iudicet obiectum quod proponitur, este credibiles credendum, propter auctoritateίn diuinam; quia enim voluntas non fertur in incognitum; antequam aliquid velit, debet id aliquo modo cognoscere intellectus,&quia voluntas credendi est petanaturalis, ut docet D. Thomas 1 2. q. 2. art. I. ad
Mali Theologi communiter. Vide Hurtado dist. i . de Anima, sect 6. Debet etiam cognitio, qua ipsi suum obiectum proponitur, esse supernaturalis, ut sit proportio inter cognitionem isolitionem: neque enim voluntas motivo diuino ac supernaturali rem appetet, quam intelleistus non nisi humano ac naturali iudicio apprehendit Consule, si placet, Suareet de Fide disp. sect. 8. . Voluntas non potes mouere nisi ante mota peria tel&cZum J Traditur a Leonardo Lessio lib. I. de
Iure austitia, cap. I. ub. . num. I9. Verum est iuxta explicationem praecedentium: Mouet autem inici lectus voluntatem quoad specificationem, ex parte obieeti determinans actum per modum pro ponentis obiectum a verbis oluntas mouet caete---ras facultates sibi subiectas, quoad exercitium Ut docet D. Thomas I 2 quςst. 9. art. i. ad 3. VasqueZacalij. ςterum haec praeuia cognitio intellectus ananccesIaria est, ut piobabilius sit sine illa ne quidem de potentia Dei absoluta voluntatem posse se , aut alias potentias mouere vel vllo modo operari, quia obiectum se habet per modum causa formatis,ac
246쪽
est tam necessaria ad specificationem actiis voluntatis, quam causa formalis ad constitutionem compositi ergo sicuti nulla ratione potest esse compositum sine forma, sic neque potest esse operatio O
luntatis sine obiecto atqui nihil iuuat esse obiectum, nisi proponatur, nec potest proponi nisi per intellectum, vi explicatum est sergb,&c.
impotentia γ patibilitate. DISTINCTI PRIMA.
De Patibilitate generatim. r. A Vltum passibilia patiuntur a paruis actinis. Ja VI Traditur ab Aristotele in Problem sec. F.
Vbi ex eo probat, magnitudinem patientis non solum pendere ex virtute agentis; sed etiam ex passibilitate patientis ita ut quo maior est subiecti ad aliquam formam recipiendam dispositio; e facilior se agentis operatio sic, v. g. stupa vel stipula arida a. cilius ignem concipit, quam ferrum aut lignum humidum sic vesbum silaue ac familiare homini iracundo asperum videtur inhumanum; etenim flavabilis , qua eiusmodi homines cholerici abundant, humor robilis estis acutus, quare facile irritatur Meffervescit. In eundem sensum verum est istud: a patitur facit quod tenuium es partium sumitur ex lib. . de Anima tex. 61. J Vbi Philosophus d scet, quam facilius moueri, quam lapidem,
247쪽
818 De diuersis Erarium creatorumgeneribus.&aerem quam aquam; ita consequenter inimirulibus quia nimirum ex communi sententia quid recipitur admodum recipientis recipitur,dc, quod in idem fer ξ recidit, actus activorum recipiuntur in subie sto pro ratione dispositionum ut explicatur Titulo de Causa efficiente Pulchre doctrinam hanc a simili declarat Philosophus in hunc modum LSicut debilis est stomachi cibuni duriorem non posse concoquereri ita hominis pusillanimis est verbum duriuscuhim non posse sustinere Citari solet haec sententia ex lib. Et hic cap. 3. sed ibi in terminis
non habetur, ab ea tamen minimc aliena sunt, quaa ibidem Aristoteles de viro magnanimo scribit Hu, lus enim esse docet; nec commoueri facile, nec illatas iniuriae memini illa.
3. Ponto aliquid es maioris passii bilitatis tantos minoris posse. J Ratio est, quia quanto aliquid est passibilius, tanto est impersectiusci Cum passio
impersectionem arguat patientis inuemadmodum actio persectionem agentisci numquodque eum agit pro ut si acti patitur prout es in potentia, vi explicatur Tit illo de Actione es pasylone. Quanto autem, numquodque in sua natura est imperfectius, tanto minus habet activitatis, cum vires adhi-uae proportionὸtae sint ellentiae. Sic materia prima,
quae est pure passiua, nullius est activitatis vi contra Deus, qui est purus aetas, pure activus est, nullius autem passibilitatis, ut pluribus explicatur Titulo de causa materiali, inde Deo: Nomine autem passibilitatis intelligitur hic potentialitas ex rei imperfectione orta, quae nihil aliud est, quam aptitudo
passiua ad receptionem formarum perficientium.
Quar non debet intelligi propositio de qualicunque promptitudine ad recipiendas quascunque sue utiles, siue noxias aut peiegrina qualitates, vel im
248쪽
Dressiones. Nam itus, v. g. ex omnibus elementis iacillime laeditur Mininime est resistitiuus resistentia priuatiua Cum tamen ac . tutate omnia corpora
elamentaria seperet imo generatim. . Omnis prima qualitas nagii est activa , quam ipsius contraria sit resisti tua. Inteli pitu i verum est de resistentia priuatiua, quae non est actio; sed quaedam formalis repugnantia , ptiuatio siue exclusio aistionis contrariae a sabicisto ex se apto recipere talem actionem. Ratio propositionis est; quia alias non daretur vlla reacti, Cum haec fieri nequeat nisi qualitates inuicem agendo sese m. tuo refrangant: Non autem intelligi debet de resistentia contraria, quae est actio positi tua , qua minuitur virtus agentis contrtari j Sc solum differt denominatione siue habitudine miratenus enim ab agente est, dicitur actio, quatenus veresciminuit vires alterius dicitur resistentia. Ratio huius est, quia
si omnis qualitas minus esset resistitiua resistentia contraria , quam ipsus opposita sit activa ergb omnis qualitas minus esset activa, quam ipsus contraria. quod dici non potest, ut per se est mani festum.
DISTINCTIO II. De eadem utibilitate insecte. i. T corpore af AI facilis es Ufens. Quia enim
L corpus prauis humoribus vitiatum, aut maligna pasione vel qualibet alia noxia qualitate affectumultum est passibile, ideo facile patitur Molicditur,
iuxta illud: Multa pinibilia patiώntur pax uasa cIιuM. Stimitur haec propositio ex L 6 Polit c. 6. ut patebit
249쪽
8s o ne diuersis Entium creatorumgeneribus ex propositione sequente Ratio illius est, quia illud facilius patitur&infirmatur, quod magis dispositum est ad infirmitate atqui corpus male hoc modo affectum ad illam est magis dispositum, quandoquidem in eo temperies humorum, siue qualitatum turbari coepta est in qua sanitas eius firmitas consistit ergo tale corpus facilius patitur: infirmatur. Haec etiam una, inter alias causa est, cur homines infirmi, effectibus& passionibus animi magis sint obnoxij, quam cum integri essentin fani, iuxta illud vulgare Infirmifacile irascuntur. Contra verb, 2. Corporasana permulto erunt errores. Explicat hanc Sc proxime antecedentem propositiones Aristoteles lib. . polit. c. 6. huiusmodi similitudine: meluti Rerhmpnbticarnm satus inquit , deterrimi Fntfacilὸfubuerta n turi boni, non tantilphita etiam corpora humana oua sint mηlta Ristinent assuerant
malignarum quatitatum tentationes c infultus; sin aurem valetu ἀnariasint acile νι succumbunt Sana corpora hic intelliguntur ea, quibus vera firma est valetudo Nam, ut ait Aristoteles in probi. s. s. t. at Corpora, quae modice constant, temperaIaqua sunt, in morbum saepius incidunt,4 facilius curantur, quia quod modicum est aequabile, id iii utramque partem est con patibilius. In eandem sen. eentiam Galenus . de veteri medicina docet. Imbecillas esse naturas , quae cit bis sortiter offen
3 cuisunt integra corporis maletudine , mei lici, Hones gre feri ni. J Monet hic Aphorismus 7 lib. a. Hippocratis non temere .sne causa allium endas ene medicinas ab ijs, quibus integer aeui sanguis adhuc solidaeque sito stant robore vires; quia aegrue,llasvi molestesserunt, cum non mediocriter a pristinori naturali suo statu corpus ij deiiciatur, e
250쪽
Pars quinta Titulus a LIII. Γεdocet Hippocrates eiusdem lib. Aphotismo 36. Sensus moralis hui' propositionis in eos valet magistratus , qui sine causari culpa ac sine discretione poenas a subditis probe se habentibus deposcunt. . cor nullum patitur graue milium. Lib. pati. Animal. c. . Rationem addit Philosophus ibidem Ouiasiprincipium corriinpitur, linquit, nihiles, quod ceteris, qua inde pendent prabere auxiliumpsit, Mut ait D. Thomas lib. 6 de motu Animalis; facta modica alteratione caloris vel frigoris incorde, maxima fit in partibus exterioribus. Eadem est ratio de omnibus affectuum perturbationibus Sensus huius moralis locum habet in Principes Dynastas, aliosque, a quibus salus Reipub dependet. Hac etiam de causia cordis locus ita medio viventis est, ut docetur lib. 3. de partibus Animal. c. . alibi. Nimirum, quia locus ille est temperatioria nocumentis tutior. Declinat autem nonnihil ad sinistram in homine; ut det locum hepati, it sti-giditas laeuae partis ex splene temperetur.
i R Vinia os corpus sibi inuicem compatiuntur. Ita Aristoteles in lib. de Physiognomi cap. i.J Vbi id explicat probat ab experientia,&manifestum eile dicitur in aegritudinibus4 aliis quibusque corporis affectibus : multuna namque anima videtur mutari a passionibus corporis, i conuerso, quod corpus compatiatur a pastionibus animi, maxime manifestum est, inquit, circa amores, dolores,