장음표시 사용
301쪽
si De diuersis Entium ereatorumgeneribuq.
7. Actiosecundum ἀ quod essentiale ei est, an potes esse in pluribus Epeciebus. Traditur i. Thoma I. 2 quq st. 8 ar. 3. Ratio est; quia diuersorum generum, non subalternatim positorum diuersae sunt differentiae, specie, ut docetur in il-bro Categoriarum c. 8. Temporis diuersitas actiones non maria essentialiter Traditur a Suare E, disput. S. Metaph. sech. 9.nu. F. Intelligitur autem praecipue de tempore extrinseco, quod in motu caeli consideratur hoc enim nihil per se refert ad intrinsecram indiuidua tionem , a distinctionem numericam actionum; quia ab hoc tempore solum sumitur denominatio quaedam extrinseca eorum, quae in tali tempore esse dicuntur onitas autem vel distinctio numerica non consuti in extrinseca denominatione. Quo fit viridem numero effectus productus uno tem pore, potuerit produci alio v. c. idem calor, qui fuit heri productus, potuit produci hodie. Vide, sirlacet, Suarea loco citato.
DISTINCTIO III. gere edi pati rebim naturalibus esse
i. Ebus natura constantibus non minus natura--le est agere, quam pati J Commune istud prP- nunciatum Philosophicum sumitur ex L i. de Gen. ωCorr. cap. 6. t. s. Ratio illius est; quia rebus, tura constantibus naturale est, sese vel alia perficere, ad quod non minus actio necellaria est,quam passio,
302쪽
Pars quinta et itulus XLVIII sis
iuxta illud cecti spasi in omni veris perfectione requiritur, patet in qualibet efficientia naturali: in
moralibus ver comprimis locum habere debet romnis enim, qui in Virtute perfectus euadete desiderat, patiatur multa necesse est: qui vero non vult pati, idem quoque recuset perfici: Nam,ut inquit Commentator 2 Physicorum Com. 8. passinum non exit in actum nisi apotentia activa haec autem actuare non potest potentiam passivam , nisi illa
patiatur, ut per se est manifestum.1. Actio non datur e agente. Suruldur exl. 3. Phlys.
cap. 3. Ratio huius est quia actio est causalitas agentis , siue influxus ille, quo agens actu infult es in effect iam,& quo Iraecis posito ponitur , ac sublato tollitur agens seu efficiens actu. Posita enim actione, necellari intelligitur agens actu, illa sublata impossibile est, intelligere agens actu. 3. Agens non datur e patiente Sumitur ex lib. α c. citato. Intelligitur & verum est de agente physico siue naturali: Non autem de agente supernaturali oncreato . Hoc enim in actu creationis non
si apponit subiectum patiens xv proinde dicat Hur talio, notum 6se, quo actio creativa realiter a passione distinguatur quia creatio est independens a subiecto; pasto mer es ipsa dependentia subiecto. Disp. 16. Metap. sec. . initio: Vt Ver omne agens creatum, in qualibet sua actione necessari praesupponit ali quod patiens,iuxta illud : Omnii actis exse inferipas sanem. Ita loquuntur Philosophi ex lib. 3. Phys c. Vide, si placet, Suareet, disp. Metap. 8 sec. 2. n. 23. Quyd si in actu creationis dicere libeat, creaturam, quae actu creatur, esse patiens,non quidem subiecti-ue sed terminatiue, e quod fiat ex nihilo passiuὶ, vel producatur,ut terminus actionis ab Agente procedentis Labsolute iniuersaliter verum erit pro-M m
303쪽
91 D diuersis Ent creatorum generibus.
nunciatum,in omni actionum genere, siue naturalesillae sint, seu supernaturales. Agere nobilius es, v- pati sumitur ex . . de animat. 9. J Veritas illius patet tum in naturalibustum in moralibus: Nam d regere nobilius in se est, quam regi, clare beatius quam accipere; ac amicitia consistit magis in amare quam amari, ut docet Aristoteles 8 Et hic. c. 8. parum a principio, ratio est; quia Vnuinqaodque aqit,secundum quod est actu, ut communiter loquuntur Philosophi, ecl. 3. Phyc. 3. Na ut ex capite illo colligitur, actio est agentis, quatenus agens est,actus siue perfectio passio verbest patietis, quatenus patius est asstus siue perfectio. Vnde etiam Vnumquodque patitursecundum quod si Atqui nobilius esse actu , quam est inpotentia; sicut etiam, ut docet Philosophus, Me taph.t. 9. Omnis actus est nobilior sua potentia: Nem pe in rebus creatis, in quibus actus est aliud a pote-tia: nam in Deo actus non est aliud a potentia; cum vitumque sit ellentia diuina; proindeque unum non est altero nobilius ratio autem , cur in rebus creatis actus censeatur nobilior sua potentia, illa est; quia actus se habet ad potentiam, scuti forma ad materiam atqui forma nobilioris naturet est, quam sit materia, ut clarum est ex ijs,quae dicta sunt, Titulo de causa materiali.
s. sui remfacit actu ipsum ηοdammodo opus es. l. '. Ethic. c. 7.J Vbi ex eo probat Aristoteles, quemlibet
naturaliter diligere suum opus,ut Poetas sua poema .la, parentes filios,&c quia quilibet natura diligit suum esse Sensus pronunciati est: causa efficiens tua actione, seu efficientia constituitur quodammodo inesse sui effectus. Sic v. c. potentia cognoscens, dum
producit cognitum in esse intelligibili, fit aliquo modo per speciem expreisam,ipsa res, quae cognoscitur.
304쪽
Pars quinta Titulus XI VIII. sis
Sic etiam, qui generat hominem est homo, quod producit lumen ,est lumenis non formaliter, saltem
6. Vbicumque est pono bistimperfectio. Sumitur
exl. 3. Physic. c. . Intelligitur autem verum est, de omni omninb vera propre dicta passione, cuiuscunque illa sit generis Ratio est quia passio in rebus inuenitur, pi out sunt in potentia, per ictum disponuntur ad sui perfectionom Omnis enim patasio a parte rei idem est cum motu qui est, actus entis an potemiaprout inpotextia est Omnis item mobilitatis de mutabilitatis principiu est rei potentialitas: ut quae actuatur per motum. Vnde gloriosus Deus, qui omnibus numeris absolute infinite perfectus est, passionis omnis&mutationis est incapax. Vide, si placet, D. Thomam . p. q. . a. I. in COrp. . Omnis pasto abiycii substantia . 6. Topic. c. 2.JInter principium hedium, resertur ab Alexandro de Ales ins Metap. t. 26. ratio est; quia passio est via incorruptionem, inuo magis Vnum quod . que est patibile, eo magis est corruptibile. Intelligitur itaque iserum est pronunciatum de passione corruptiua , qualis datur inter . primarias qualitates,& ea corpora;quae istis qualitatibus sunt affecta. siue mixta illa sint siue elementamon autem intelligi debet de passione tactione perfectiva; quia illuminatio aeris v. c. vel caeli, nihil de eorum substantia abjicit,nec ullum reale accidens per se expellit.
305쪽
sis De diuersis Entium creatorumgeneribus.
D motu generatim. Dis TINCTIO PRIMA. Variae diuisiones morus.
i. gotus generatim est triplex, Naturalis siue rei secundum inaturam violentus siue contra naturam, iraeternaturalis, siue praeter naturam; Horum quisque,vel est simpliciter talis, id est , ratione materiae Formae, vel secundum quid, id est ratione materiae tantum, Vel formae, ut pluribus explicabitur in sequentibus.
1 diuiditur motus ratione mouentis ,ratione mo
bilis,4 ratione termini ad quem Respectu horum singulorum est triplex, per accidens , per se simplicitet&per se secundum partem. Ita Aristoteles 3. Physic. c. i. initio quaedam enim ex accidente mouentur, ut cum ambulare muscum dicimus: quaedam secundum partem, quae tamen smpliciter moueri dicuntur, ut cum Socratem fanati dicimus,quia
oculo sanatur Quaedam denique per se prim b,idest nec ex 2 idente, nec merito partis alicuius ut cum dicimus Socratem currere quia cursus ei per se ac primari binest. 3. Motus per se quadrupliciter consideratur Vel enim est transitus a subiecto in subiectum ' est motus propriet dictus, qui est triplex augmentatio alteratio, latio: Vel est transitus a non subiecto in sabiectum,.est generatio vela subiecto in non subiectum, est corruptio vel denique a non sub-
306쪽
iecto in non subiectum talis non datur. Vide, si placet, Aristotelem l. I. Phys. c. I.
i. astus en aBus Enni inpotentia, prout in po-WAtentia es. . Phyfie. c. i. Dicitur primo
actμs, pro quo nota Actus alius est primus, qui est principium operationis,ut intellectus, virtus, scientiaci alius secundus , qui est ipsa operatio, ut intellecti, Et ideo, primus es qua omnus, fecundus quasi vigilia Ut docetur a de animat. 3. Rursus alius est perfectus, qui perfecte actuat subiectum ita scilicet, ut ultra non sit in potentia , ut calor summus , quo lignum ita est calidum, ut non possit plus caloris suscipere , alius impersectus, qui partim actuat subiectum , partim relinquit inpotentia adulteriorem actum. Hic iterum et duplex aliquando ex se non est ordinatus ad ulteriorem perfectionem seu formam subiecto acquirendam, Vt V. c. calor ut duo in aqua in aqua in eo quiescat, nec ultra calefiat , aliquando ex sua natura est ad hoc ordinatus Talis est motus, quia ex natura sua est ordinatus ad productionem alicuius formae. Cum ergo dicitur, motu es actus, intellige secundus desim perfectus, dicitur secund b, Entis, id est, rei vere existentis quod enim non existit, non potest moueri ter- tib inpotentia, subaudi passiua proxima ad formam, non ad motum recipiendu quia potentia subiecti non actuatur principaliter per ipsam viam, seu
307쪽
si De diuersiis Entium creatorum generibus.
prout inpetentia est,id est, quatenus subiectum, velens tendit ad acquirendam formam siue id successiue fiat siue per mutationem instantanea. De utroq; enim motus genere intelligitur illata definitio, ut bene notant D. Thomas, Rubius, H uta do, tali j. 2. In omni motu sunt duo termini I. s. Physic. c. I.JRatio est; quia omnis motus est mutatio quae definitur transitus ab uno ad aliud ,id est a termino a quo, ad terminum ad quem ut loquuntur Philosophi,ex s.
Terminus a sistriores termino ad quem Sumitur ex eodem capite. Semper quidem prioritate na-ttuae: non tamen semper prioritate temporis, aut prioritate dignitatis; quia omnis actio principalius prius quoad intentionem ordinatura terar in una quem, quam ad recelsum a termino, quo, ut recte obseruat Suare Tomo .m . p. disp. 2. sec. 2. n.
i. Item, motus omnis naturalis a termino non natu
rali procedit, tendit in terminum naturalem, ut explicat S. Thonias in . . Phys ieci. I 2. t. 7 .
tur ad terminum adque n. J Ratio hujus per se mani. festa est; quia recesius ab uno , nihil a parterre est aliud, quam accessus ad alium: quemadmodum eadem est via Athenis Thebas,&Thebis Athenas,ut latius explicatum, Titulo de action egeneratim. 3. IIbtus peti Patur a termino ad quem Phlysic.
c. Nimirum termino ad quem ultimatori per se intento; ita ut illi motus sint eiusdem speciei qui
habent terminum eiuslem speciei: V. c. Omnes calefactiones, qui ordinantur ad calorem illi verbdiuersae specie qui habent terminum diuersas speciei. Sic generatio substantialis .calefaelio differunt specie quoniam illa est ad substan- viam, haec ver ad calorem, quae differunt specie.
308쪽
Ratio pronunciati ex quia a quo numquodque nomen habetin definitionem, ab eo quoque speciem desumitri distinctionem: atqui motus denominationem habet& definitionem a termino ad que; v. c. calefactio denominatur a calore in definitur motus ad calorem: Ergo inde suam quoque desumit specificationem . Excipitur tamen motus localis, qui ad unitatem sui specificam, pr ter terminum ad que, requirit etiam spatium seu medium idem specie.
o motus rectasi circuiari disserunt flecte. s. Phys. c. . Ratio est, quia rectum obliquum spatium
differunt specie recti m autem de circulare siue curuum differre specie, manifestum est ex eo , quia, ut docent Mathematici, de explicatum est , Titulo de Formas Figura , minima mutatio in figuris mutat speciem sormaliter nimirum mathematices, ratione figurae: nam materialiterin physice loquendo, potest idem numero motus continuus , prius
rectus , postea obliquari paulatim, circulariter feri Lege , si placet D. Thomam r. p. q. I. a. I.
ad 2. . Omne mutatum esse antecedit motus. l. F. Phycr.
18.4 seqq. J Ratio est manifesta; quia mutaturn eL
se est termitius motus praecedenta sci ac proinde, quemadmodum implicat contradiectionem , aliquid actu melle, sine praeuia actione, per quam si actum. dari concretum sine abstracto, siue totum sine parte sua, ex qua constituitur ita repugnat, aliquid mutatum esse, sine praevio motu siue mutatione perquam sit mutatum, quod etiam patet ex ipsa vocis etymologia Nam mutatum est proprie significat existentiam subiecti in tali si alii formae, quae acquiritur,ut eam pia gressi fuerit aliqua pars motiis ratione cuius ianuatum else perhibetur.
309쪽
91o De diuersis Entium creatorumgeneribus.
8. Motus non es in certopraedicamenta J Commune istud resert Commentator in s. Physic.t. 9. Pro cum ius explicatione notandum est, motum sumi dupliciter, primo prςcis prout est via ad terminum, ita est ens incompletum, Mnon ponitur in certa ca tegoria; sed reuocatur ad praedicamentum sui termini, a prout est actus ipsius mobilis, ita concipitur ut ens completum, ac ponitur in praedicamento Passionis cum quaestidem realiter. Ita fer C5mentator loco citato Uide quae Titulo superiore di . . eta sunt ad illud Actias asius ab hoc Pasis in hoc.
DISTINCTIO III. De motu in Ordine ad ' positionem.
i. ni motus est inter terminos oppositor Sumi.
phus eam motus, siue mutationis speciem quae est ex non subiecto in non subiectum, non esse veram mutationem Propterea quod in oppositione non sit posita xeque enim in contrari' est, ait neque ineontradictione,itaque relicta a coniugatione, quae est inter terminos utrimque negativos quia talis nulla datur triplex est motus iue mutatio per se, iuxta diuisionem tertiani supra dist. I. ex Alistotele allatam Sumuntur aut em opposita hic generatim pro ijs, quae sibi quovis modo repugnant, ut perspicuum est ex dictis. Et quidem omnis motus habet mutationem contradictori oppositam, ut generatio corruptionem eius termini, accretio dimilautionem,re millionem intensio me inde plures motus habent contrarium positiuum, ut alteratio, quae est inter qualitates contrarias Latio sursum, opponitur la-
310쪽
tioni deorsum, si sumatur ascensu, destensiis per eandem lineam adaequatam nam si sint per eandem inada quate tunc non opponuntur, ut inqdit Hurta- do: Praeterea,vi docet Aristoteles. 2. Motus in circui acti ad oppositas partessunt eomtrari . l. s. Physicit. 68 JIdest,motui circulari opponitur motus pereundem circulu ordine inuerso, quae contrarietas sumitur ab incompossibilitate teta minorum Tubiectorum, quae simul penetrari non possunt in eodem loco: quapropter impedium mu- tu quantitate Sumitur itaque contrarietas hic latὸ
pro ij qu quolibet modo sibi opponuntur, siue proquacis incompossibilitate in eodem subiecto vel
spatio: Nam contrarietate propredicta. 3. Motui circuiari nullus es contrarius. I. I. de caelo c. 3. 4. J Non enim motus circularis contrarius est alteri circulari; quia motus proprie ier- secie contrari,fiunt ad terminos contrarios, ut do cent Philosophi, & notat D. Thomas I. a. q. 23. a. a. siue, ut inquit, Aristoteles loco cit Latio contraria es determinata ex contrario in contrariusAtqui in motu circulari non sunt termini contrarii, quia hic redit in seipsum: de quo consule, si plaςet O. Thona ama. p. q. 66. a. 2. Neque etiam motus rectus contrarius cst circulari , quia. . Notus rectussotamen contrarius motui recto Lde caelo c. . Contrarietate scilicet toprie dicta perfecta , iuxta explicationem effati praecedentis: nam improprie etiam quies est contraria motui, id- est priuatiuΘ, siue ut loquitur Aristoteles, contradictori motui opponitur 3 Physic. t. 33. Ratio pro nuneiati est; quia contrarietate perfecti, Unum nitantum est contrarium. Vt explicabitur , Titulo de v-