장음표시 사용
361쪽
97 De diuersiis Antium creatorvm generibus.
Consule, si placet, Paulum Cortesium I. 2 sententiatum distinct. Plura, quae huc etiam referri poterant, commoditis explicata sunt, Titulo de potentia cognose uiua, infensistoa .
TITULUS LILD AEZibus potentiae appetitiariseu de Pas
DISTINCTIO PRIMA. Varia Passionum acceptis. PAssio accipitur primo simpliciter pro receptione
forma in subiecto nihil aliud connotando, hoc modo etiam patitur intellectus recipiens uitellectionem, aer dum illuminatur. 2'accipitur pro re-eeptione Arma cum expulsione alterius, siue illa sic naturalis, siue non , Quomodo aqua calida dicitur pati, dum frigescit. 'accipitur pro receptione formae disconuenientiscum expulsone conuenietis; quae nihil aliud est,' iram motu appetitus sensitivi ex apprehensione alicuius boni mei mal pronem es cum qua dam corporis immutatione non naturali. Ita docent communiter Philosophi,cum D. Damasceno l. . de Fidec 2 o. Dicitur autem fieri hic motus cum immutatione corporis non naturali, quia actum appetutus sensitivi, qui vocatur Passio, semper subsequitur quaedam mutatio in corpo ic iumano, ita ut non remaneat in statu naturali. V. c. per metum tristitiam cor hominis constringitur, de coarctatur ultra solitum per gaudium verbdilatatur. Atque de huiusmodi passionum genere, hoc loco agimus,quarum in
362쪽
uniuersum numerantur undecim; sex in appetitu c6 cupiscente Amor, Desiderium, Gaudium, odium, Fuga, Tristitii Q viaque in appetitu irascente, Ira, Timor, Audacia, Spes, Desperatio. Vide Suareet L 1.
de Anima c.I. D. Thomam I. z. q. 2Da. .
DISTINCTIO II. Natura proprietas Pastionum.
r. assectus non udamur neque miι veramur. Il. Eth. c. Affectus seu passiones possunt spectari tripliciter, primo absoliatae secundum se, quatenus passiones sunt,&ita non habent rationem laudis vel vituperit , aut meriti vel demeriti; Cum sint motus naturales appetitus sensitivi, qui per se nec virtutis rationem habent nec viti , eo quod rationis Melectionis sit expers Secudb prout regulantur a ratione δε ita rationem mei iti vel lau dabilis habere possunt. Terti, prout rationem ex cludunt, vel nimiae sunt,uel nimis languidae praeter rectam rationem, secundum hoc importatutratio demeriti vel vituperabilis. Vnde ibidem Phil sophus dicit non enim qui metuit an irascitur, Ludatur, neque qui pliciter sed qui modo quodam metuit aut irasiti ur. Intelligitur hoc pronunciatum de affectibus absolute&secundum se consideratis, Veclarum est ex dictis. Vide, si libet, D. Thomam a. quaest. 38 art. . in Corpore. r. 6MOnes funiseminaria boni , Resertur Alberto Masrno de Motibus Animalium lib. i.
trach. t. cap. . nilaiirum Vt aptantur per studia bona vel mala Magna fuit olim Stoicos inter Peripa
aeticos , quoad hanc materiam disceptati, illi eni'.
363쪽
9 1 De diuersiis Entium creatorumgeneribus. negabant, viro sapienti passiones, ut plerisque placet hi verbiontrarium afferebant , di tamen rectius iudicant,verbis latum illos inter se discrepasse; quod illi passionum nomine intellexerint animi motus turbulentos, qui haud dubie non cadunt in vi rum Sapientem hi verb quascumque appetitus sensitivi affectiones, quas Sapienti conuenire dubitari non potest; cum&Christus eas admiserit. Et ratici est, quia sitiat seminaria virtutum, ad earum actiones saepe magno adiumento,ut v. c. ira moderata insuperiore ad puniendos subditorum errores , compassio ad misericordiam,&ita de caeteris. 3. Omnis passi inclinat cum impetu in Obiectum IR ertur a S. Thoma 2 2. q. 17. art. a. in Corp. Vt v. c. ira milites in praelium, timor in fugam, amor in zem amatam, cita de caeteris. Et quidem tanto vehementius mapellit, quanto magis sequitur inclinationem naturae,ut docet D. ThomaSq. IIJ art. 2. in
Corpore Mitio est,quia,impulsus secundum naturam potentior est eo,qui est contra naturam, aut qui minus est consentaneus naturae. Iuxta hunc sensum erum est etiam illud: . Polio appetuus causa in corpore transmutationem. J Omnis enim passio est motus appetitus sensitivi ex apprehensione alicuius boni vel mali proue
aliens cum quadam corporis immutatione noni
turali,ut communiter docent Philosophi ex S.Ioanne Damasceno, Mexplicatu est Distinistione prima. . a dones omnes in latitia finiun vel in dolore. ICum in uniuersum undecim numerentur affectus sitie passiones animi, sex appetitus concupiscentis, Amor, Desiderium, Gaudium, odium, Fuga, Tristitia, b arpetitus irascentis, Ira, Timor, Audacia, Spes Desperatio, omnes has naturaliter siue secundum naturae ordinarium cursum comitatur vel con-
364쪽
sequi ur, dolor aut laetitia, quotiescunque iis mouetur anima, excipe tamen eas,quae a laetitia vel dolore non differunt. Veritas huius patet experientia quotidiana: videmus enim eos, qui passionibus maximξ subiecti sunt, nunc laetitia gestiente in altum temere insipienter urgeri; mox verb, versis quasi velis, iii abysium tristitiae praecipites deturbari. Vide, si placet, D. Thomam a. a. quaest. I S. art. 6 inmor
6. Virtutis es risereo tartiti oportet. . Eth. cap. r. J Ratio est; quia virtutis est auream in omnibus seruare mediocritatem, sese loco, tempori personis prudenter accommodare; gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, in quantum modestia Christiana& constantia patitur. Hinc etiam ex Platonis sententia, homines ab ipsi statim adfialescentia ita institutos esse oportet , Vt y gaudeana doleantque, quibus dolere illos cir gaudere conuenit. Hoc enim pertinet ad bonam educationem , teste Aristotele a. Ethic. c. 3. sub initium, ubi istam Platonis sententiam refert S approbat. Et idcirc addit Boni moderatores iuuenimis, i ben se habeant
pueri audare idos ae pram, afficere flent sin antem
Viae maxime oriantur Passiones. i. P i num causaia corporis diJositione pendent. Lib. i. de Anima tex. i . Vbi id, vel ex eo patere docet Aristoteles, quod aliqui subinde non ira Dcatur,neque etiamsi vehementes ipsis, manifestae, causae sese offerant, comoueantur: Interdum verba
365쪽
ue diuersi Entium creatorum generibus
paruis quibusdam , atque exiguis si ferueat, concitatumque sit corpus Aliqui item nulla re penitus accedente,quae quidem terrere eos possit, nulloque imminenti periculo, afficiantur timore ac perturbentur non secus atque ijs, qui iuste reuera metuunt. Ex his manifestum esse docet, quod Passionum rationes in corpore sint, nimirum, quia ab ipso corpore otiuntur,ac semper cum ijs corpus aliquid patitur; definitiones earum a corpore sumuntur, ut fusilis explicat Philosophus ibidem. Vide, si placet, quae dixtimus ad illus Auim corpus sibi inm-
a. posione nascuntur ex opthione Sumitur ex de Anima c. . textu is J Vbi de sensu interno,id est, de imaginatione agens, docet eandem ab opinione distingui, quod hanc sequatur passio in appetitu sen-stiuo, ut metus, v. c. de malo imminentes tristitia de praesenti; desiderium ex opinione boni suturi, ita de caeteris Ex imaginatione ver praecis sumpta nihil eiusmodi oriatur uti neque ex intuitu alicuius picturae, quantumuis enim terribilia imaginemur, non timemus, nisi accedat opinio, id est, existimatio vel metu quod illa nobis sint euentura. Quoniam ver,opiniones hominum saepe vanae sunt, false, mirum non est , multo iap falsis ludi &turbari imaginibus. 3. . ectus animisquuntur apprehensionem pian rasae J Est commune dictum Philosophorumi Medicorum , sumiturque ex de Anima, cap. 3. iam citato,&cap. Io Ratio utriusque est, quia vires appetitiuae naturaliter subordinatae sunt viribus animi apprehensi uis, ductum earum ut vocem sequuntur iuxta ea , quae dicta fiant supra. Porrbphantas ap ehensio conformis est dispositioni corp-is M humoribus, qui in corpore domi -
366쪽
Pars quinta Titulus III. 973nantur, iuxta illud: . Motuum diuersitas, diuersitate complixionum Iunii ur. J Refert hoc effatum S. Thomas ino. Ethic lech. . Veritas eius quotidiana comprobatur experientia. Nam Cholerici somniant ignes, incendia, bella, caedes Sanguine Volatus, cursus, conuiuia, cantus, amores; Phlegmatici pluuias acus flumina submersiones, &c Melanchohei tenebras, funera, sepulchra spectra fugas, tristia omnia Somnia vel b nihil aliud sunt quam phantasiae aperehensiones, cetteris sensibus sopitis; unde sicut insomnijs, ita etiam in vigilia phantasia pleraque apprehendit consentanee humori inualuati praeualenti, praesertim primo obiecti appulsu, prius. quam a ratione corrigatur. Ita Lessius oc alij. Vide
DISTINCTIO IV. Nomines non pati nisi a semetipsis.
i. 'MEin raditur nisi a seipso. Pronunciatum L hoc, communi Christianorum a Gentilium Philosophorum calculo comprobatum, intelligitur Miserum est de laesione interna virtutis , quae proprium hominis bonum est per se ad
beatitudinem disponit Ea de causa non notatur hocpronunciatum signo uniuersali, quod commune hi homini cum brutis isonen in dicitur: Nu Lia aut nihil ; sed nemo laeditur a seipso iam ferrum laeditur a rubigine in albores ac qterae plantae a siccitate, locustis, erucis M onium greges a lupis,&omnia denique corpora elementaria qualitatibus sibi contrariis' non ver a semet -
367쪽
De Euersiis Entium creatorum generibus ipsis qduntur', iuxta illud mihi patitur a fetis
s. Metaph. t. a. Nempe per sem secundum intentionem naturae: licet per accidens aliter euenire possit, ut explicatum est Titulo de Caula Uciente: Distin h. . At verb, Homo in veris animi sui bo-ns detrimentum non capit , nisi a semetipse.
a. Homines non rebus urbantur , sed ἐῆs quo de rebus habent opinionibus J Ita prςter Aristotelem loco citato etiam docet Epictetus , cap. o. Proinde cum perturbatur aliquis , aut internam animi laesionem sentit, non alios culpet, sed seipsum in suam peruersam opinionem ac volunt a tem. Et sane iniurius est Deo , qui ob aduersos fortunae casus , grauius animo dejicitur, dummodo id sine culpa eius acciderit. Huc spectat id r. Petri 3. Et qui es , qui obis noceat si boni amulatores fueritis. Consule, si libet D. Chrysest mum , qui luculenta oratione dictum utrumque
. Omnis inordinatus animus se ipsius sibi es
poena. J Verum est iuxta explicationem duorum praecedentium in sumitur ex Magno Augustino lib. 1. Conses ubi ait Iussis Domine , ita est, mi poena sua sibi sit omni inordinatus animus. In eandem sententiam vir illuminatissimus Thomas a Kempis: Si es gaudium, ait, in mundo hoc utiq; possidet puri cordis homo cesi es alicula tribulatiosi angusta, hoc melius nouit mala conscientia. Idem agnouit M. Tullius oratione pro Milone magna,
inquiens Temmi conscienI3 3 utramque parum, ut neque timeant, qui nihil commiserunt , σpoenam semper ante ocηlo mersari putent , qui pec
368쪽
damnum, quod ciuiisua culpasenti sibi debet nouridi simputare. Est haec regula 86. Iuris in6. J Etsi nemo laedatur nisi a seipso in bonis animi internis eo sensu, quo explicatum est potest tamen in externis fortunae , aut etiam corporis bonis detrimentum capere ab aliis, quod si sua culpa id sentiat, sibi eariam non aliis, imputet mempe, si ille totalis ratio culpae fuerit, loc modo vera est regula iuris secus autem si participatione causae&cVlpq cum se .cio acciderit, uti per se patet
Valibet mixtus assectu anidii rarequisisse.
a datos. J Est communis sententia Patrum ac Philosophorum quae monet, ad acquirendas quasi libet veras solidasque virtutes requiris praesupponi necessario moderationem nostrarum passionum Nam qna ratione fieri non potest,ut cum vitio inco-tinentiae v. c. sit virtus ipsa continentiae; aut cum excessu irae virtus mansuetudinis:eadem fieri nequit, vegenerentur hae, similesque virtutes, nisi prius vitiorum passionum contrariaru excessus auferatur. Ea de causa Plato, Aristoteles, Plutarchus Mali voluteum, qui futurus est cultor sapientiae,sedatas nabere omnes perturbationes, appetitsi rationi obedientem hic siquidem nisi perdomitus fuerit,&veluti imiecto freno in gyrum rationis ductus,magnam parte animi saepὸ detorquet, a conleplatione cognitioneque veritatis abducit. Etenim , ut aere nebula obscurato , sol aspectum nostrum fugit, nec quem quam vitali radioru calore recreat, ita tranquilitalc
369쪽
s diuersis En merearorumgeneribus.
animae nostrae passionum nebulis obtencbrata, ne-Cue ad veritatis lucem contemplandam facile erigitis homo meque virtutum desiderio animus solide
incalescit. Qu9d si prisci gentiles Philosophi recte negant viliam hominem sapientiam humanam adipisci posse,nisi prius passiones animae suae pacauerit, multo minus fieri poterit,ut aptus quis siti 'pientiae Christianaea diuinae sapientiae acquirendae, quae in Christianarum virtutum exercitio bera Dei contemplatione consistic ni fi firmiter statuat animum ab omni affectuum inordinatione expur
1. Ibi pax esse non potes, ubi non es subiecti repugnantium. J Verissimam hanc esse S. Augustini
sent etiam,non quoad corporalem malitiam solum, sed etiam quoad spiritualem, docet experientia quotidiana omnis retro sacra iuxta ac profana historia Monet autem Vt quisquis veram pacem tranquillitatem animi assequi cupit, repugnantiam rebellium suarum appetitionum Vincat,easque imperio rationis subijciat. Nihil enim est, quod in regno animi humani seditionem excitatemtumultus intestini materiam praebere possit, nisi ipsae nostrae concupiscentiae&affectus inordinati iuxta illud: Nemo aditur nisi aseipso, Scillud cobit . Unde bella a lites in iobisa nonne ex concupiscenti; vesris,lus militant in membris mesris λ Anima qme scenasse sapiens. Intelligitur non lude quiete a corporalibus aut externis occupationibus&curis; sed etiam mulio magis 1 motibus animi inorduratis siue a passionibus. Sumiturque ex lib. 7. Physic T. 2o. Vbi qua Philosophus ix eo uodperturbationeafedantur G tranquillas anima, sapiens si pia prudens sadit Ratio est,quia ta-
iis longe clarius incerius veru a salso potest dis-
370쪽
cernere,quam qui aut corporis curis,aut rerum terrenarum tumultibus, aut potissime , qui inordinatis animi perturbationibus inquietatur; istae enim turbi. di sunt animorum concitarique motus, auersiara tione, domentis inimicissimi,ut recte inquit Tullius l. 3. Tuscul. quaest. Daque ut aqua tranquilla aptior est, quam turbida ad repraesentandas rerum imagines ita animus tranquillus ad contemplandas rerum naturas , qu pertinet illud Eccli Sapientiam scribe in tempore iacuitatir sequi moratur actuJapientiam percipietae. 8.V.2J. contra VCrb. . Conturbatus animus Mon est aptus ad exequendum
νηηnussuum lib. S. Tuscul quaest. Notent hoc diligenter illi, qui α passionibus multum obnoxij
sunt,&parum operae in iis domandis posuerunt, quen admodum enim ebrius aut dormiens aut morbo depressus recte suis viribus naturalibus uti non potest,' operari per illas,nisi ab ebrietate sese receperit,aut experrectus sit, aut a morbo coualuerit; ita animus conturbatus non nisi extincta perturbatione menteque iam inde ad tranquillitatem redacta idoneus est ad viri prudentis munia obeunda,ut pulchrὸ docet Aristoteles 7 Physic T. 2o iam cita' to. Et revera, si unquam est tempus tacendi, iuxta monitu sapientis,maxime tunc illud est, quando animus ira aut alia perturbationet corripitur. Quaobrevirorum prudentum consiliu est, ut quoties perturbationibus hi se Esesequisitam grauius commoueri sentit, nihil deliberet aut statuat eo tepore, nihil dicat,aut faciat,im neq; sibi ipsi credataicet iustasi tiones cor siuggerere videatur Quiescat igitur omnino aut iuxta Athenodori consiliu pia se occupans meditatione motu Uonere studeat: Nam, ut inquit
Aristot loco citato ilectilis cogitatione in qniere σsatu poni,id demi scirec sapere dicim'. Quod aut ede